37) (Midrasz ha-Neelam) „I były” (wajihju) – rabini otwierali ten werset: „Chodź, mój ukochany, wyjdźmy na pole, przenocujmy w wioskach” (rabbanan patchej be-hai kra: lecha dodi nece ha-sade, nalina ba-k’farim). Nauczyli nasi mędrcy: ten, kto wychodzi w drogę, powinien odmówić trzy modlitwy (ta szemu: ha-jocé la-derech, jitpalel szalosz tefillot): modlitwę, która jest obowiązkiem dnia (tefillah sze-hi chowa szel jom), modlitwę drogi – o drogę, którą podąża (u-tefillat ha-derech al ha-derech sze-hu ose), i modlitwę, by powrócił do domu w pokoju (u-tefillah sze-jachzor le-bejto le-szalom). I niech je wypowie – te trzy – nawet w jednej [modlitwie], bo może je połączyć w „Słuchający modlitwy” (we-lejma lehu le-hanei szalosza, afilu be-echad jachil le-me’awdeih, de-taninan: kol sze’elotaw szel adam jachil le-michlalinhu be-Szome’a Tefillah).

Sulam

37) „Chodź, mój przyjacielu, wyjdźmy na pole, przenocujemy w wioskach”[1]. Wychodzący w drogę powinien wznieść trzy modlitwy:

1. modlitwę obowiązującą tego dnia,
2. modlitwę podróżną, za drogę, którą ma przebyć,
3. i modlitwę o powrót do domu w pokoju.

I dla tych trzech nie są potrzebne trzy oddzielne błogosławieństwa, lecz nawet z jednym błogosławieństwem może przebyć tę drogę. Ponieważ wszystkie swoje prośby człowiek może zawrzeć w błogosławieństwie: „Wysłuchujący modlitwy”[2].

38) Powiedział Rabbi Jehuda (amar Rabbi Jehuda): Wszystkie czyny człowieka zapisane są w księdze – zarówno dobre, jak i złe (kol owdowoj de-war nasz, ketivin be-sifra, hen taw, hen bisz), i za wszystkie z nich będzie musiał oddać sprawiedliwość (we-al kullhon atid le-mittan dina). Uczyliśmy: powiedział Rabbi Jehuda w imieniu Rawa (de-taninan, amar Rabbi Jehuda amar Raw): co znaczy to, co jest napisane: „Bezkształtną widziały mnie Twoje oczy” (maj di-khtiw: galmi rau ejnecha)? To [znaczy] te czyny, które popełnił „golem” – czyli człowiek, który nie zważa na przyszły świat (otam ha-dewarim sze-asa ha-golem sze-ejnu maszgiach ba-olam ha-ba) – wszystkie je widziały Twoje oczy, bo się im przyjrzałeś (kullam rau ejnecha sze-ijanta bahem). „I w Twojej księdze wszystkie zostaną zapisane” – by osądzić je z rachunkiem w przyszłym świecie (we-al sifrecha kullam jikatevu, liten alehem din we-cheszbon, le-olam ha-ba). Dlatego (hilkach), człowiek powinien zawsze uprzedzać swoją modlitwę (jakdim adam tefillato tamid), i będzie mu to pomocne (we-jo’il leih).

Sulam

38) Wszystkie czyny człowieka są zapisywane w księdze – w wyższym świecie – zarówno dobre, jak i złe. I za wszystko będzie musiał zdać sprawę. Przecież powiedziano: „Bezkształtną widziały mnie Twoje oczy”[3]. Innymi słowy, wszystkie czyny dokonane przez niekształtne ciało, które nie zważa na to, co będzie w przyszłym świecie – „widziały Twoje oczy”, ponieważ Ty patrzyłeś na nie. „I w księdze Twojej wszystkie będą zapisane”⁴⁶ – aby zdać z nich sprawę w przyszłym świecie. Dlatego człowiek zawsze powinien poprzedzać swoje czyny modlitwą – i to mu pomoże.

39) Powiedział Rabbi Icchak (amar Rabbi Jicchak): Człowiek nie popełnia grzechów, tylko ten, kto jest „golemem”, a nie prawdziwym człowiekiem (ein adam ose awerot ella mi sze-hu golem we-lo adam). To jest ten, kto nie spogląda na świętą duszę (we-hajnu hahu de-la mistakal be-niszmata kaddisza), lecz wszystkie jego czyny są jak u tej krowy, która nie zważa i nie wie (ella kol owdowoj ke-hai be’ira de-la maszgachat we-la jad’at). Powiedział Rabbi Ba (amar Rabbi Ba): Czy Dawid został nazwany „golemem”, skoro on wypowiedział ten werset? (we-chi golem mitkrei Dawid, de-amar hai p’suka). Odpowiedział mu Rabbi Icchak (amar lo Rabbi Jicchak): Adam ha-Riszon go powiedział (Adam ha-Riszon amaroh): „Beszktałtnego widziały mnie Twoje oczy” – zanim jeszcze tchnąłeś we mnie duszę (galmi rau einecha – kodem sze-zarakta bi neszama), widziały Twoje oczy, by stworzyć w moim obrazie ludzi podobnych do mnie (rau einecha le-me’bad be-dijokni bnej nasza de-damu li). „I w Twojej księdze wszyscy zostaną zapisani” – kto to jest? „Dni zostały ukształtowane” – według tego mojego obrazu (we-al sifrecha kullam jikatevu – man inun? jamim juccaru ke-hai cura didi), „a nie było wśród nich jednego” – nie pozostał ani jeden z nich (we-lo echad bahem – de-la iszt’ar chad minnehon).

Sulam

39) To nie człowiek popełnia wykroczenia, lecz ten, kto jest bezkształtną masą (golemem), a nie człowiekiem – kto nie liczy się z potrzebami świętej duszy, a wszystkie jego czyny są jak u zwierzęcia, które na nic nie zwraca uwagi i nic nie wie. Ale czy można Dawida nazwać bezkształtnym ciałem, które nie liczy się z duszą, skoro wypowiada te słowa?

Adam Riszon wypowiedział ten sam wers: „Niekształtną widziały mnie Twoje oczy”⁴⁶, ponieważ „niekształtną” oznacza – materię, która nie otrzymała jeszcze doskonałej formy. I powiedział on: „Zanim tchnąłeś we mnie duszę, kiedy byłem jeszcze bezkształtny, Twoje oczy widziały, jak na podstawie mojej formy mają być stworzeni ludzie, którzy będą do mnie podobni. I w Twojej księdze wszyscy będą zapisani, i będą zapisani z imienia, z określeniem – kim są”. „Dni uczynione”⁴⁶ – to znaczy uczynione według tej jego formy. „I nie ma ani jednego z nich”⁴⁶ – to znaczy nie pozostał ani jeden z nich.

40) Powiedział Rabbi Ba (amar Rabbi Ba): Dlaczego? (lama?). Odpowiedział mu: przyjdź i zobacz (amar leih: tachazi), wszyscy, którzy byli do niego podobni albo w jego aluzji (kullhu de-damei leih, o be-ramiza dileih), nie umarli śmiercią własną (la metu be-mitat nafshon), i wszyscy doznali cierpienia w dokładnie tej samej sprawie (u-kullhu laku be-hahu inyana mamash). Przyjdź i zobacz (tachazi): powiedział Rabbi Jehuda (amar Rabbi Jehuda), że obraz Adama ha-Riszon i jego piękno (diokneih de-Adam ha-Riszon we-sappirutey), było jak blask wyższego firmamentu, który jest nad pozostałymi firmamentami (hawa ke-zahara de-rakia ila’a de-al gabe sze’ar reqi’ei), i jak to światło, które Stwórca, niech będzie Błogosławiony, ukrył dla sprawiedliwych na przyszły świat (u-ke-hahu nehura de-ganiz Kudsza Berich Hu le-caddikaja le-alma de-ate). I wszyscy ci, którzy byli aluzją do jego obrazu – Adama ha-Riszon – z jego powodu doznali cierpienia i umarli (we-kol inun de-hawu remiza beih mi-diokneih de-Adam ha-Riszon, beih laku u-mitu).

Sulam

40) Dlaczego nie pozostał ani jeden z tych, którzy byli podobni do oblicza Adama? Wszyscy, którzy przypominali Adama, nawet jeśli to podobieństwo było odległe, a nie wyraźne – umierali nie swoją śmiercią. Wszyscy oni zostali zabici z tego samego powodu – z powodu tego, że byli podobni do Adama.

Obraz Adama i jego piękno były jak blask firmamentu, wznoszącego się ponad wszystkimi firmamentami – jak to światło, które Stwórca ukrył dla sprawiedliwych w przyszłym świecie. I dlatego wszyscy ci, w których był choćby ślad obrazu Adama, byli przez niego dotykani i umierali.

41) Taki jest zwyczaj Stwórcy, niech będzie Błogosławiony (dekach orchej de-Kudsza Berich Hu): daje bogactwo człowiekowi – dlaczego? (jaheiv ot’ra le-bar enasz – lama?) – aby karmił ubogich i wypełniał Jego nakazy (le-mejzan anajin u-le-me’bad piqqudoj). Jeśli tego nie czyni i wynosi się z powodu tego bogactwa – przez nie zostanie ukarany (la awed hai, we-itga’ej be-hahu ot’ra – beih jilkiej), jak jest napisane: „bogactwo strzeżone dla właściciela na jego zgubę” (di-khtiw: oszer szamur li-be’alaw le-ra’ato). Daje mu dzieci – dlaczego? – by nauczył ich dróg Stwórcy, niech będzie Błogosławiony, i by strzegli Jego przykazań (jaheiv leih benin – lama? – le-meilaf le-hu orchej de-Kudsza Berich Hu u-le-mitar piqqudoj), jak powiedziano o Awrahamie: „bo go poznałem, aby nakazał swoim synom i swojemu domowi po sobie, i by strzegli drogi Stwórcy, by czynić sprawiedliwość…” (kid-amur be-Awraham: ki jeda’tiw le-ma’an aszer jecewe et banaw we-et bejto acharaw, we-szamru derech Haszem, la’asot cedaka we-gomer). Jeśli tego nie czyni i wynosi się z tego powodu – przez to zostanie ukarany, jak jest napisane: „nie będzie miał potomka ani wnuka wśród swego ludu…” (la awed hai, u-mitga’eh be-ho – be-ho lakkej, di-khtiw: lo nin lo we-lo neched be-ammo we-gomer). I tak samo (we-ken ke-hai gawna), gdy Stwórca, niech będzie Błogosławiony, daje piękno – dobre, wyższe piękno Adama ha-Riszon – jemu (kad jaheiv Kudsza Berich Hu miszapirut’a tawa ila’a de-Adam ha-Riszon le-ho) – dlaczego? – by strzegł Jego przykazań i czynił Jego wolę (lama? begin le-mitar piqqudoj u-le-me’bad re’uteih). Jeśli tego nie czynili, tylko się z niego wynosili – przez to piękno zostali ukarani (la awdu kedejn, ela itga’u beih – beih laku be-hai szapirut’a).

Sulam

41) Takie są drogi Stwórcy: jeśli daje człowiekowi bogactwo – to po to, aby dawał pożywienie światu i wypełniał przykazania. Jeśli jednak człowiek tego nie uczynił, a pyszni się swoim bogactwem, to właśnie nim zostanie uderzony, jak powiedziano: „Bogactwo, strzeżone na zgubę dla jego właściciela”[4].

Jeśli daje mu synów, to po to, aby uczył ich dróg Stwórcy i wypełniania Jego przykazań – jak powiedziano o Awrahamie: „Bo wybrałem go, aby nakazał synom swoim i domowi swemu po sobie strzec drogi Stwórcy”[5]. Jeśli jednak człowiek tego nie uczynił i chełpi się nimi, to właśnie nimi zostanie dotknięty.

Tak też się stało, gdy dał im Stwórca z piękna najwyższego dobra Adama Riszona. Dał im to, aby przestrzegali Jego przykazań i wypełniali Jego wolę. Ale oni tego nie uczynili, lecz się wynieśli. Wtedy tą samą pięknością, którą zostali pobłogosławieni, zostali uderzeni.

42) Powiedział Raw Jehuda (amar Raw Jehuda): Kiedy Stwórca, niech będzie Błogosławiony, stworzył Adama ha-Riszon (kad bara Kudsza Berich Hu Adam ha-Riszon), był on jeszcze golemem – nieukształtowanym (hawa golem), dopóki nie wdmuchnął w niego duszy (ad la zarik beih niszmata). I zawołał tego anioła, który jest odpowiedzialny za formę ludzi (we-kara le-hahu mal’acha de-hu memune al diokna de-bnej nasza), i powiedział mu: „Spójrz i zamknij [tzn. ukształtuj] w tym obrazie sześciu ludzi” (wa-amar lo: ajen we-cor be-diokna de-dein szitta bnej nasza), jak powiedziano: „I zrodził w swoim podobieństwie, według swojego obrazu, i nazwał jego imię Szet” (he-de’uw: wajoled bi-demuta ke-calmow, wajikra et szemo Szet), co oznacza: sześciu (he-de’uw: wajoled bi-demuta ke-calmow, wajikra et szemo Szet – kelomar: szitta).

Sulam

42) Kiedy Stwórca stworzył Adama Riszona i ten był jeszcze bezkształtny, zanim Stwórca tchnął w niego duszę, przywołał anioła wyznaczonego nad formami ludzi i powiedział mu: „Spójrz i stwórz według jego formy sześciu ludzi: Szimszona, Szaula, Asaela, Joszijahu, Cidkijahu i Awszaloma”. Powiedziano o tym: „I zrodził podobnego sobie, na swój obraz, i nadał mu imię Szet”[6] – to znaczy sześciu (szita) ludzi.

43) Powiedział Rabbi Icchak (amar Rabbi Jicchak): Z tej samej ziemi, dokładnie z tej, z której został stworzony Adam ha-Riszon (me-hahu afra mammasz de-itbere Adam ha-Riszon), wziął Stwórca, niech będzie Błogosławiony, aby stworzyć tych sześciu (nesev Kudsza Berich Hu le-itber’a ilein szitta), i nazwał go Szet – czyli sześciu (we-kara leih Szet, szitta). Jak jest powiedziane: „I zrodził w swoim podobieństwie, według swojego obrazu” (he-de’uw: wajoled bi-demuto ke-calmow), z tej samej masy, z której został stworzony jego golem (me-otah ha-’isa sze-nivra ha-golem szelo). I dlatego powiedziano: „Bezkształtną widziały mnie Twoje oczy” (we-al kach ne’emar: galmi rau einecha), i przyjrzałeś się mu, by uczynić takich, którzy są do niego podobni (we-ajenat bo la’asot de-damu leih). „I w Twojej księdze wszyscy zostaną zapisani” – kim są oni? Wszyscy ci, którzy nie strzegli tego, co dał im Stwórca, niech będzie Błogosławiony, i zostali wypędzeni ze świata (we-al sifrecha kullam jikatevu – man inun? kullhu de-la notru mai de-jahav Kudsza Berich Hu lon, we-ittardu min alma).

Sulam

43) Stwórca wziął z tej samej ziemi, z której został stworzony Adam Riszon, aby stworzyć tych sześciu ludzi. I nazwał go Szet, co oznacza: sześciu. Innymi słowy, nazwał i przywołał sześciu ludzi, i o tym powiedziano: „I zrodził podobnego sobie, na swój obraz” – to znaczy z tej samej masy, z której została stworzona jego bezkształtna materia. I dlatego powiedziano: „Bezkształtną widziały mnie Twoje oczy”⁴⁶, to znaczy – „Patrzyłeś, jak stworzyć podobnych do niego”. „I w księdze Twojej wszyscy będą zapisani”⁴⁶. Kto to „wszyscy”? – ci, którzy nie zachowali tego, co zostało im dane przez Stwórcę, i zostali wygnani ze świata.

44) Uczyliśmy tam (tenan hatam): powiedział Raw Jehuda w imieniu Rawa (amar Raw Jehuda amar Raw): znalazłem, że są trzy straże nocne (de-telat mitran havej lejlja), i każda z nich ma swój aspekt (we-kol chad we-chad it inyana), w którym Stwórca, niech będzie Błogosławiony, zajmuje się człowiekiem (de-Kudsza Berich Hu be-bar nasz). Gdy dusza wychodzi z niego (kad nafik niszmatej minej), a ten golem pozostaje śpiący na swoim łożu (we-isztar hahu golma na’em al arsej), jego dusza wznosi się każdej nocy przed Stwórcę, niech będzie Błogosławiony (we-niszmatej salka be-kol lejlja kamej Kudsza Berich Hu). Powiedział Rabbi Icchak (amar Rabbi Jicchak): jeśli jest czysta, raduje się z nią (i zakka’a hi, chadan imma); a jeśli nie – odrzucają ją na zewnątrz (we-i la, dachjin lah le-war).

Sulam

44) Jak wiemy, noc dzieli się na trzy zmiany, to znaczy – trzy razy po cztery godziny. I podczas każdej zmiany Stwórca dokonuje szczególnego rozliczenia z człowiekiem. Gdy dusza wychodzi z niego, a bezkształtne ciało pozostaje, śpiąc na swoim łóżku, wtedy jego dusza wznosi się każdej nocy przed Stwórcę. I ma On z nią szczególne rozliczenie podczas każdej zmiany. Jeśli dostępuje zasługi – raduje się z nią na górze, a jeśli nie – przepędzają ją precz.

---

[1] Pisma, Szir HaSzirim, 7:12. „Rano pójdziemy do winnic, zobaczymy, czy rozkwitła winorośl, czy otworzyły się pąki, czy zakwitły granaty – tam dam ci moją miłość.”

[2] Błogosławieństwo modlitwy „Szemone Esre”: „Błogosławiony jesteś Ty, Stwórco, który wysłuchujesz modlitwy.”

[3] Pisma, Tehilim, 139:16. „Twoje oczy widziały mój zarodek, a w Twojej księdze zapisane były wszystkie dni – gdy jeszcze żadnego z nich nie było.”

[4] Pisma, Kohelet, 5:12. „Ciężką chorobę widziałem pod słońcem – bogactwo zachowane na zgubę jego właściciela.”

[5] Tora, Bereszit, 18:19. „Bo wybrałem go, aby nakazał swoim synom i swojemu domowi po sobie, aby strzegli drogi Stwórcy, czyniąc sprawiedliwość i prawo.”

[6] Tora, Bereszit, 5:3. „I żył Adam sto trzydzieści lat, i zrodził syna na swoje podobieństwo, na swój obraz, i nadał mu imię Szet.”