55) Co znaczy: „Wybrany Elohim jesteś wśród nas”? (maj nasi Elohim atta). Powiedział Rabbi Pinchas (amar Rabbi Pinchas): Zanim sprawiedliwy opuści świat, każdego dnia wychodzi głos z nieba o tych sprawiedliwych w Ogrodzie Eden (kodem sze-jece ha-caddik min ha-olam, bat kol jocet be-kol jom al otam ha-caddikim be-Gan Eden): „Przygotujcie miejsce dla takiego-a-takiego, który ma tu przyjść” (hachinu makom le-Poloni sze-jawo le-kan). I dlatego mówią: „Od Elohim z góry jesteś wybrany, każdego dnia pośród nas” (we-al ken hem omrim: me-et Elohim milma’la, atta nasi, be-kol jom be-tochenu). „W najlepszym z naszych grobowców” – to znaczy: wśród najlepszych sprawiedliwych, w towarzystwie wybranych sprawiedliwych (be-miwchar kwareinu – be-miwchar ha-caddikim, ba-chawurat ha-caddikim ha-muwcharim) – zalicz go, włącz go do rachunku razem z nami (mene oto, hachnisehu be-cheszbon immanu), i nikt z nas nie odmówi mu liczby, bo wszyscy cieszymy się z niego i pierwsi mówimy mu: pokój (we-isz mimennu lo yimna et ha-minjan, ki kullanu s’mechim bo u-makdimin lo szalom).
Sulam
55) Co oznacza: „Wybrany Wszechmogącego jesteś”? Zanim sprawiedliwy odchodzi ze świata, każdego dnia rozlega się wezwanie wśród sprawiedliwych przebywających w Ogrodzie edeńskim: „Przygotujcie miejsce dla tego a tego, który tu przychodzi”. I dlatego mówią oni w imieniu Wszechmogącego z góry: „Ty jesteś wybrany”. Każdego dnia pośród nas, wśród najlepszych naszych grobowców, wśród najlepszych sprawiedliwych, w zgromadzeniu najlepszych sprawiedliwych, włączcie go do rachunku razem z nami, i nikt nie wykluczy go z naszego grona, ponieważ wszyscy się z niego cieszymy i pierwsi go powitamy.
56) Powiedział Rabbi Jose ben Pazzi (amar Rabbi Jose ben Pazzi): Przyjdź i zobacz (ta chaze), kiedy dusza napotyka ich i wydaje sąd (kejwan sze-ha-neszama pogaat ba-hem we-tadun), a potem spotyka tego anioła, który jest odpowiedzialny za nich (le-achar kach pogaat le-oto ha-mal’ach ha-memune aleihem). Uczyliśmy: jest anioł odpowiedzialny za grobowce (de-tenan: mal’ach memune al batej k’vrei), a jego imię to Duma (we-Duma szemo), i on ogłasza pośród nich każdego dnia (we-hu machriz beinehem be-kol jom) o sprawiedliwych, którzy mają wejść między nich (al ha-caddikim ha-atidim li-kanes beinehem). I natychmiast spotyka go [dusza], aby ciało mogło spocząć w ciszy, bezpieczeństwie, odpoczynku i przyjemności (u-mijad pogaat bo, kdej le-szaken ha-guf be-haszket u-ve-vitacha, u-ve-menucha u-va-hana’a). To jest to, co jest napisane: „I przemówił do Efrona” (hada hu di-khtiw: wajedabber el Efron).
Sulam
56) Po tym, jak dusza spotyka ich i prowadzi rozmowę, spotyka tego władcę, który jest nad nimi ustanowiony – a jest to anioł odpowiedzialny za cmentarze, a jego imię to Duma. I on każdego dnia ogłasza wśród nich o sprawiedliwych, którzy mają wejść do ich grona. I ona natychmiast spotyka go, aby umieścić ciało w spokoju i pewności, w odpoczynku i ukojeniu. To oznacza powiedziane: „I rozmawiał on z Efronem”[1].
57) Powiedział Rabbi Jesa (amar Rabbi Jesa): Ten anioł nazywa się Duma (ze ha-mal’ach ha-nikra Duma). A dlaczego jego imię brzmi „Efron”? (we-lama nitkanne szemo Efron?) – ponieważ jest odpowiedzialny za mieszkańców prochu (al sze-hu memune al sochne afar). I zostały powierzone jego ręce wszystkie księgi sprawiedliwych i grup pobożnych, którzy spoczywają w prochu (we-hufkedu be-jado kol pinkesej ha-caddikim wa-chawurot ha-chasidim ha-szochnim be-afar). I on jest przeznaczony, by wyprowadzić ich według rachunku (we-hu atid le-hoczi’am be-cheszbon).
Sulam
57) Ten sam anioł, zwany Duma – dlaczego dano mu imię Efron (עפרון)? Ponieważ został ustanowiony odpowiedzialnym za tych, którzy spoczywają w prochu (afar עפר), i jemu przekazane są wszystkie księgi sprawiedliwych oraz wszystkie grupy pobożnych (chasidów), spoczywających w prochu, a w przyszłości to jemu przypadnie wydobyć ich według rachunku.
58) Uczyliśmy, powiedział Rabbi Elazar (we-ta’ana amar Rabbi Elazar): w przyszłości, gdy Stwórca, niech będzie Błogosławiony, powierzy wskrzeszenie umarłych (le-atid lavo, ke-sze-jifkod Kudsza Berich Hu le-hachayot ha-metim), zawoła anioła odpowiedzialnego za groby, a imię jego – Duma (jikra la-mal’ach ha-memune al ha-kewarot, u-Duma szemo), i zażąda od niego spisu wszystkich zmarłych: sprawiedliwych i pobożnych oraz tych, którzy byli wiernymi sprawiedliwymi i zostali zabici dla Jego Imienia (we-jitba mimennu minjan kol ha-metim: ha-caddikim we-ha-chasidim, we-otam gerej ha-cedek, we-sze-neheregu al szemo). I on wyprowadzi ich z rachunkiem, tak jak ich przyjął z rachunkiem (we-hu mocijam be-cheszbon, ke-mo sze-netalam be-cheszbon). To jest to, co jest napisane: „Ten, który wyprowadza ich wojska według liczby… żaden nie jest pominięty” (hada hu di-khtiw: ha-mocij be-mispar cev’am we-gomer, isz lo ne’edrar).
Sulam
58) W przyszłym świecie, gdy Stwórca wspomni o zmartwychwstaniu umarłych, wezwie anioła o imieniu Duma, odpowiedzialnego za cmentarze, i zażąda od niego liczby wszystkich zmarłych: sprawiedliwych i pobożnych oraz tych wiernych, którzy poszli na śmierć w Jego imię. I on wydobywa ich według rachunku, tak jak wcześniej wpisywał ich do tego rachunku. I powiedziano o tym: „Wyprowadza według liczby ich wojsko, wszystkich woła po imieniu; dzięki wielkiej potędze i obfitości siły nikt nie zginie”[2].
59) Uczyliśmy, powiedział Rabbi Szmuel bar Rabbi Jaakow (we-ta’ana, amar Rabbi Szmuel be-Rabbi Jaakow): dusze niegodziwców są oddane w ręce tego anioła, którego imię to Duma (nefeszot ha-resza’im netunot be-jado szel mal’ach ze, sze-szemo Duma), aby wprowadził je do gehinomu i tam je sądził (le-hachnisam ba-gehinom, u-le-dun szam). A gdy zostają przekazane w jego ręce, już nie wracają, aż wejdą do gehinomu (u-kejwan sze-nimsarot be-jado, szuw ejnan chozrot, ad sze-jikansu la-gehinom). I to jest obawa Dawida, której się bał, gdy popełnił tamten grzech, jak jest powiedziane: „Gdyby nie pomoc Stwórcy, niemal zamieszkałaby w Dumie moja dusza” (we-ze jirat Dawid sze-nitjare, ke-sze-asa oto awon, sze-ne’emar: lulej Haszem ezrata li, kim’at szachna Duma nafshi). Powiedział Rabbi Jesa (amar Rabbi Jesa): dusza spotyka go, aby wprowadził to ciało razem z innymi ciałami sprawiedliwych, w ich rachunku (ha-neszama pogaat lo, le-hachnis oto guf im sze’ar gufot ha-caddikim, be-cheszbonam). To jest to, co jest napisane: „I przemówił do Efrona…” (hada hu di-khtiw: wajedabber el Efron we-gomer).
Sulam
59) Dusze grzeszników oddawane są we władzę tego anioła o imieniu Duma, aby wprowadził je do gehinom i postawił tam oskarżenie. I kiedy zostają oddane w jego ręce, już nie wracają, dopóki nie wejdą do gehinom. I to był strach Dawida, gdy lękał się za popełniony grzech, wołając: „Gdyby Stwórca nie pomógł mi – niewiele brakowało, a dusza moja zamieszkałaby w milczeniu”[3].
A dusza spotyka go, aby umieścić ciało razem z pozostałymi ciałami sprawiedliwych, według ich liczby. I to oznacza powiedziane: „I rozmawiał on z Efronem”59.
60) Powiedział Rabbi Tanchum (amar Rabbi Tanchum): Anioł pierwszy przychodzi i mówi mu (ha-mal’ach kodem we-omer lo). Spójrz, co jest napisane powyżej: „A Efron siedział pośród synów Cheta” (re’eh mah ketiw le-ma’la: we-Efron joszew be-toch bnej Chet) – przeznaczony, by zamieszkać w prochu (szichato liszkon be-afar). I on pierwszy mówi mu, aby wprowadzić to ciało do rachunku sprawiedliwych (we-hu makdim we-omer lo: le-hachnis oto ha-guf be-cheszbon ha-caddikim). To jest to, co jest napisane: „I odpowiedział Efron Chetyta Awrahamowi w uszach synów Cheta, wszystkim, którzy przychodzą do bramy jego miasta, mówiąc…” (he-da hu di-khtiw: wajaan Efron ha-Chitti et Awraham be-oznej bnej Chet, le-kol ba’ej sza’ar iro lemor). Co znaczy: „wszystkim, którzy przychodzą do bramy jego miasta”? (maj le-kol ba’ej sza’ar iro?) Raw Nachman powiedział (Raw Nachman amar): to ci, którzy zostali zapisani w księdze rachunku jego rejestru (inun de-a’alu bi-chtaw chuszban pinkasej), jak powiedział Raw Nachman (da-amar Raw Nachman): tak zostało zarządzone – według rachunku przez rękę Dumy (we-hache itg’zar be-cheszbon al jedoj de-Duma), że wchodzą do grobów (a’alin be-vatej kivrei), i według zapisu w liście są gotowi, by ich wyprowadzić (u-be-chuszban pitka, zamin le-afaka lon), a on jest odpowiedzialny za mieszkańców prochu (we-hu memune al dajrej afra).
Sulam
60) Jednak anioł sam spieszy, by mu odpowiedzieć, jak powiedziano: „A Efron siedział pośród synów Cheta”[4] – którzy lękali się (chatu) spoczywania w prochu. I on sam spieszy jako pierwszy zaproponować, by włączyć to ciało do liczby sprawiedliwych, jak powiedziano: „I odpowiedział Efron Chetyta Awrahamowi na oczach synów Cheta, przed wszystkimi, którzy przyszli do bram jego miasta, mówiąc”62.
Co oznacza – „przed wszystkimi, którzy przyszli do bram jego miasta”? To ci, którzy zostali włączeni do spisu. I tak zostało postanowione, że pod nadzorem Dumy wchodzą do grobów według rachunku i według listy zostaną później wydobyci, a on odpowiada za tych, którzy spoczywają w prochu.
61) Co oznacza: „Pole dałem ci i jaskinię, która jest w nim”? (mahu: ha-sade natati lach we-ha-me’ara aszer bo). Powiedział Rabbi Jose (amar Rabbi Jose): to powierzony dar pokoju i wielkiego odpoczynku (hafkada de-szalwa u-menucha rabba). Powiedział Rabbi Szalom bar Minjumej (amar Rabbi Szalom bar Minjumej): Nie ma sprawiedliwego spośród tych, którzy zajmują się Torą, który nie miałby dwustu światów i pragnień z powodu Tory (ein lecha kol caddik we-caddik me-otam ha-oskim ba-Tora sze-ein lo matajim olamot u-kissufin biszwil ha-Tora), jak jest powiedziane: „A dwustu dla tych, którzy strzegą jego owocu” (he-de’uw: u-matajim la-notrim et pirjo). „Dwustu” – za to, że oddają siebie każdego dnia, jakby byli zabijani za uświęcenie Jego Imienia (u-matajim: al sze-mosrim atzmam be-kol jom, ke-ilu nehregu al keduszat szemo), i odnoszą zwycięstwo – tak jak ten werset mówi o oddaniu życia za uświęcenie Jego Imienia (niccho – ke-hai p’suka: li-mesor nafsho al keduszat szemo), to Pismo przypisuje mu, jakby był zabijany każdego dnia z tego powodu (ma’ale alaw ha-katuw ke-ilu neherag be-kol jom alaw), jak jest powiedziane: „Bo dla Ciebie jesteśmy zabijani każdego dnia” (he-de’uw: ki aleicha horagnu kol ha-jom). Powiedział Raw Nachman (amar Raw Nachman): każdy, kto oddaje swoje życie zgodnie z tym wersetem, odziedziczy czterysta światów w przyszłym świecie (kol ha-moser nafsho be-hai p’suka, nachel arba me’ot olamot la-olam ha-ba). Powiedział Raw Josef (amar Raw Josef): Przecież uczyliśmy – dwieście? (we-ha tenan matajim?). Powiedział Raw Nachman: dwieście za Torę i dwieście za to, że oddaje siebie każdego dnia dla uświęcenia Jego Imienia (amar Raw Nachman: matajim al ha-Tora, u-matajim al sze-masar atzmo be-kol jom al keduszat szemo). (Dotąd Midrasz ha-Neelam).
Sulam
61) „Pole dałem ci i pieczarę, która w nim jest”[5] – to skarbiec wielkiego ukojenia i spokoju. Nie ma sprawiedliwego spośród tych, którzy zajmują się Torą, który nie miałby dwustu światów i tęsknoty za Torą, jak powiedziano: „A dwieście – pilnującym jego owoców”[6]. „A dwieście” – za to, że każdego dnia poświęcają się tak, jakby przyjmowali na siebie śmierć dla świętości Jego Imienia.
Jak powiedziano: „Kochaj Stwórcę, Boga twojego, całym swoim sercem, i całą swoją duszą, i całym swoim istnieniem”[7]. Każdy, kto podczas wypowiadania tych słów poświęca swoją duszę, odziedziczy czterysta światów w przyszłym świecie: dwieście – za Torę, a dwieście – za to, że każdego dnia poświęcał się dla świętości Jego Imienia.
[1] Tora, Bereszit, 23:13. „I mówił on do Efrona w obecności ludu tej ziemi, i powiedział: ‘Gdybyś tylko mnie posłuchał! Daję ci srebro za pole – weź je ode mnie, i pochowam tam moją zmarłą.’”
[2] Prorocy, Jeszajahu, 40:26. „Podnieście oczy wasze ku górze i zobaczcie: kto je stworzył? Ten, który wyprowadza ich zastępy według liczby, wszystkich woła po imieniu; z powodu Jego wielkiej mocy i ogromnej siły nic nie ginie.”
[3] Pisma, Tehilim, 94:17. „Gdyby Stwórca nie był moją pomocą, wnet zamieszkałaby dusza moja w ciszy grobu.”
[4] Tora, Bereszit, 23:10. „A Efron siedział wśród synów Cheta, i odpowiedział Efron Chetyta Awrahamowi na oczach synów Cheta.”
[5] Tora, Bereszit, 23:11. „Nie, panie mój, posłuchaj mnie: pole oddaję ci i pieczarę, która się na nim znajduje, oddaję ci ją – wobec synów mojego ludu oddaję ci ją – pochowaj swoją zmarłą.”
[6] Pisma, Szir HaSzirim, 8:12. „Mój winniczek jest przede mną; tysiąc – dla ciebie, Szlomo, a dwieście – dla tych, którzy strzegą jego owocu.”
[7] Tora, Dewarim, 6:5. „I będziesz miłował Stwórcę, swego Wszechmogącego, z całego swojego serca, z całej swojej duszy i z całej swojej siły.”