248) „I wprowadził ją Icchak do namiotu Sary, swojej matki” (wajewi’eha Jicchak ha-ohela Sara immo) – Rabbi Jose powiedział: „Ten werset jest trudny – «do namiotu», przecież powinno być napisane: «do namiotu Sary, swojej matki»; co oznacza to «do namiotu»?” (amar Rabbi Jose: hai kra kashja – ha-ohela; le-ohel Sara immo mibba’ei leih – mai ha-ohela?). To oznacza, że Szchina powróciła tam (da-ahadarat tamman Szchinta), ponieważ przez cały czas, gdy Sara była na tym świecie, Szchina nie oddaliła się od niej (begin de-kol zimna de-Sara kajma be-alma, Szchinta la a’adei minah). I lampa paliła się od wieczora Szabatu do wieczora Szabatu, i świeciła przez wszystkie dni Szabatu (u-szraga hava de-leikat me-erew Szabbat le-erew Szabbat, we-hava naheir kol inun jomei de-Szabbata). Po jej śmierci ta lampa zgasła (batar de-mitata, kavta hahi szraga). Gdy tylko przyszła Riwka, Szchina powróciła, a lampa zapłonęła (kejwan de-ata’at Riwka, ahadarat Szchinta, u-szraga adleikat). „Sara, jego matka” – bo była podobna do Sary we wszystkich swoich czynach (Sara immo – de-damja le-Sara be-kol ovadaha).
Sulam
248) „I wprowadził ją Icchak do namiotu Sary, matki swojej”[1]. Powiedziano: „do namiotu”, ponieważ Szchina, nazywana namiotem, powróciła tam. Bo przez cały czas, gdy Sara była na świecie, Szchina nie oddalała się od niej, i świeca paliła się od wieczora szabatu do wieczora szabatu, i świeciła przez wszystkie dni tygodnia. Ale gdy umarła, świeca zgasła. A po tym, jak przyszła Riwka, Szchina powróciła tam i świeca znowu została zapalona. Powiedziano: „Sary, matki jego” – ponieważ we wszystkich swoich czynach była podobna do Sary.
249) Rabbi Jehuda powiedział (Rabbi Jehuda amar): Tak jak podobizna Icchaka (diokneih de-Jicchak) była jak podobizna Awrahama (hava kid-diokneih de-Awraham), i każdy, kto widział Icchaka (we-kol man de-chamei le-Jicchak), mówił: „To Awraham” (amar: da Awraham), z pewnością – „Awraham zrodził Icchaka” (waddaj: Awraham holid et Jicchak), tak samo Riwka – jej podobizna była dokładnie taka, jak podobizna Sary (hachei nami Riwka, diokna mammasz havat diokna de-Sara), i dlatego: „Sara, jego matka” – rzeczywiście (u-vegin kach: Sara immo waddaj).
Sulam
249) „Sary, matki jego”. Obraz Icchaka był podobny do obrazu Awrahama i każdy, kto widział Icchaka, mówił, że to Awraham. I z całą pewnością wiedziano, że Awraham zrodził Icchaka. Tak samo obraz Riwki dokładnie odzwierciedlał obraz Sary. I dlatego powiedziano: „Sary, matki jego” – ponieważ mówiono, że Sara z całą pewnością jest matką Riwki. I obraz Icchaka z Riwką był podobny do obrazu Awrahama i Sary. I było widać, że Awraham zrodził Icchaka, a Sara – Riwkę.
250) Rabbi Elazar powiedział (Rabbi Elazar amar): We wszystkim tak właśnie jest (be-cholla hachei hu), ale przyjdź i zobacz (aval ta chaze), to jest tajemnica (raza ihu), że mimo iż Sara umarła (de-af al gav de-Sara mitat), jej podobizna nie odeszła z domu (diokna la a’adei min bejta), i nie była tam widoczna od dnia jej śmierci (we-la itchazei tamman mi-joma de-mitat), aż do przybycia Riwki (ad de-ata’at Riwka). Gdy tylko Riwka weszła (kejwan de-a’alat Riwka), ukazała się podobizna Sary (itchaziyat diokna de-Sara), jak jest napisane: „I wprowadził ją Icchak do namiotu…” (di-khtiw: wajewi’eha Jicchak ha-ohela we-gomer). Natychmiast Sara, jego matka, ukazała się tam (mijad Sara immo itchaziyat tamman), i nie widział jej tylko Icchak, kiedy wszedł tam (we-la hava chamei lah bar Jicchak bilchudoi, kad a’il tamman). I dlatego jest napisane: „I pocieszył się Icchak po swojej matce” (wajinachem Jicchak acharei immo), bo jego matka ukazała się i objawiła się w domu (de-immo itchaziyat we-izdamna be-bejta). I dlatego nie jest napisane: „po śmierci jego matki”, lecz: „po jego matce” (we-al da la ketiw: acharei mitat immo, ella: acharei immo).
Sulam
250) Chociaż Sara umarła, jej obraz nie odszedł z domu, jednak nie ukazywał się tam od dnia jej śmierci aż do przybycia Riwki. A kiedy przyszła Riwka, ukazał się obraz Sary, jak powiedziano: „I wprowadził ją Icchak do namiotu Sary, matki swojej”. I natychmiast ukazała się tam Sara, matka jego. Lecz zobaczył ją tylko Icchak, gdy wszedł do namiotu. Dlatego powiedziano: „I pocieszył się Icchak po matce swojej” – ponieważ jego matka ukazała się i spotkała się z nim w domu. I dlatego powiedziano nie „po śmierci matki jego”, ale „po matce jego” – ponieważ dla Icchaka ona wcale nie umarła.
251) Rabbi Szymon powiedział (Rabbi Szymon amar): Co oznacza, że jest napisane o Icchaku: „I wziął Riwkę, i stała się mu żoną, i umiłował ją” (wajikkach et Riwka, wat’hei lo le-isza, wajeehaveha)? Przecież skoro jest powiedziane: „i stała się mu żoną”, to czy nie wiadomo, że ją kochał? – przecież wszyscy ludzie kochają swoje żony (kejwan de-amar: wat’hei lo le-isza, la jeda’na de-hu rachim lah? – de-ha kol bnei alma rachamei le-naszejhu). Dlaczego więc o Icchaku napisano wprost: „i umiłował ją”? (mai szena be-Jicchak: di-khtiw bei wajeehaveha?).
Sulam
251) „I wziął Riwkę, i stała się jego żoną, i pokochał ją”246. Jednak przecież wszyscy ludzie świata kochają swoje żony. Co więc wyróżnia ich, dlaczego właśnie o Icchaku powiedziano: „I on ją pokochał”?
252) Ale z pewnością pobudzenie miłości ze strony meżczyzny wobec kobiety pochodzi ze strony lewej (ella waddaj: it’aruta de-rachimu de-dechura le-gabei itteta, la ihu ella semala), jak jest napisane: „Jego lewa ręka pod moją głową” (semolo tachat le-roszi). Ciemność i noc są jednym, a lewa strona stale wzbudza miłość wobec nukwy i trzyma się jej (we-choszech we-lajla ke-chad inun, u-semala it’ar rechimu tadir le-gabei nukwa, we-achid bah). I dlatego, mimo że Awraham kochał Sarę, nie jest o nim napisane: „i umiłował ją”, lecz tylko o Icchaku (we-al da: af al gav de-Awraham rachim lah le-Sara, la ketiw bei wajeehaveha, ella be-Jicchak). A jeśli powiesz: „A przecież jest napisane: «I umiłował Jaakow Rachelę»” – to dlatego, że w nim działała strona Icchaka (we-i tejma: wajeehav Ja’akow et Rachel – sitra de-Jicchak de-hava bei, ka’avid leih).
Sulam
252) Pobudzenie miłości mężczyzny do kobiety pochodzi wyłącznie z lewej linii, jak powiedziano: „Lewa ręka jego pod głową moją”[2]. Ciemność, lewa linia, i noc – Nukwa – stanowią jedność. Ponieważ lewa linia zawsze budzi miłość do Nukwy i ją umacnia. Dlatego, chociaż Awraham kochał Sarę, nie powiedziano o nim: „I pokochał ją”, lecz tylko o Icchaku, który jest lewą linią Zeir Anpina.
Dlaczego więc powiedziano: „I Jaakow pokochał Rachelę”[3], chociaż nie jest on lewą linią? Ponieważ strona Icchaka, która była w nim zawarta, tego dokonała. Jaakow bowiem to linia środkowa Zeir Anpina, która zawiera w sobie dwie linie – prawą i lewą – Awrahama i Icchaka. I dzięki zawartemu w nim włączeniu Icchaka, można o nim powiedzieć: „I pokochał”, tak jak o Icchaku.
253) Przyjdź i zobacz (ta chaze): Awraham, gdy patrzył na Sarę, obejmował ją – ale nie więcej (Awraham kad chama le-Sara, hava mechabek lah, we-la jatir). Ale Icchak, który był jej mężem, trzymał ją i ułożył swoje ramię pod jej głową (aval Jicchak, de-ihu ba’alah, achid bah, we-szawei dero’eih tachot reiszaha), jak jest napisane: „Jego lewa ręka pod moją głową, a jego prawa mnie obejmie” (semolo tachat le-roszi, we-jemino techabekeni). Potem przyszedł Jaakow i służył w łożu, i zrodził dwanaście pokoleń – wszystko jak należy (le-vatar ata Jaakow, we-szimesz arsza, we-olid trejsar szwatin, kolla kidka ja’ot).
Sulam
253) Kiedy Awraham – prawa linia Zeir Anpina – widział Sarę, Nukwę Zeir Anpina, obejmował ją i nic więcej, jak powiedziano: „A prawa ręka jego obejmuje mnie”247. Ale Icchak – lewa linia Zeir Anpina, jej mąż (Nukwy) – trzymał ją i kładł rękę pod jej głowę, jak powiedziano: „Lewa ręka jego pod głową moją”247. Następnie przyszedł Jaakow – środkowa linia Zeir Anpina – i zjednoczył się z nią, i zrodził dwanaście pokoleń.
Wyjaśnienie. Awraham, Icchak i Jaakow to trzy linie Zeir Anpina. A Sara, Riwka, Lea i Rachela to Nukwa Zeir Anpina w jej czterech właściwościach: HuB TuM. Zeir Anpin w swoim aspekcie prawej linii obejmuje Nukwę, jak powiedziano: „Prawa ręka jego obejmuje mnie” – to znaczy: przekazuje jej chasadim. A w swoim aspekcie lewej linii przyciąga do niej GaR, jak powiedziano: „Lewa ręka jego pod głową moją”. Tym samym Nukwa mówi, że od lewej linii Zeir Anpina zstępuje do niej właściwość rosz, czyli GaR. I dlatego lewa linia Zeir Anpina stanowi dla niej główne napełnienie.
Dlatego mówi się, że Icchak jest jej mężem – ponieważ od niego otrzymuje GaR. Jednakże narodziny dokonują się tylko ze środkowej linii – Jaakowa – i tylko od niego pochodzi narodzenie dusz pokoleń.
254) I przyjdź i zobacz (we-ta chaze), wszyscy praojcowie szli jedną tajemnicą i każdy z nich służył [Stwórcy] poprzez cztery kobiety (avahan kullhu be-raza chada azalu, we-kullhu szimszu be-arba naszin, kol chad minajhu). Awraham – cztery: Sara, Hagar i dwie nałożnice (Awraham be-arba: Sara, we-Hagar, u-trei pilagszin), jak jest napisane: „A synom nałożnic, które miał Awraham…” (di-khtiw: we-livne ha-pilagszim aszer le-Awraham), czyli nałożnic – dwie (pilagszim – trei), oto razem cztery (ha arba).
Sulam
254) Wszyscy praojcowie wywodzą się tylko z jednej właściwości – wyłącznie z właściwości Zeir Anpina. I dlatego wszyscy oni żyli z czterema żonami, tzn. każdy z nich miał cztery żony: Sara, Riwka, Lea i Rachela. One również stanowią jedność – to znaczy HuB TuM Nukwy Zeir Anpina. Awraham miał cztery żony: Sarę, Hagar i dwie nałożnice, jak powiedziano: „A synom nałożnic, które miał Awraham”[4]. Powiedziano: „nałożnic” – w liczbie mnogiej – a więc były dwie, a razem z Sarą i Hagar – cztery.
255) Icchak w tajemnicy czterech – przez ukryte znaczenie wersetu o Riwce (Jicchak be-raza de-arba, di-setiru de-Riwka), jak jest napisane: „I wziął Riwkę” – to jeden (di-khtiw: wajikkach et Riwka – chad), „i stała się mu żoną” – to dwa (u-wattehi lo le-isza – trei), „i umiłował ją” – to trzy (u-wajeehaveha – telat), „i pocieszył się Icchak po swojej matce” – oto cztery (u-wajinachem Jicchak acharei immo – ha arba). W odpowiedzi na to – miał Jaakow cztery żony (le-qobail da, havu le-Ya’akow arba naszin). I wszystko to jest jedną tajemnicą (we-kolla be-raza chada).
Sulam
255) Icchak miał cztery żony ze strony Riwki – to znaczy: były one zawarte w Riwce. Powiedziano: „I wziął Riwkę” – to jedna. „I stała się jego żoną” – to druga. „I pokochał ją” – trzecia. „I pocieszył się Icchak po matce swojej” – czwarta. A Jaakow miał, odpowiednio, cztery żony.
I wszystkie one, wszystkie dwanaście żon – to jedno – to znaczy: jedna tylko Nukwa Zeir Anpina, w której zawarte jest tych dwanaście właściwości.
256) Rabbi Chija powiedział (Rabbi Chija amar): Awraham i Icchak każdy służył tylko jednej kobiecie – w tajemnicy świętości (Awraham we-Jicchak, szimszu kol chad be-itteta chada, be-raza de-Kudsza). Awraham – z Sarą, Icchak – z Riwką (Awraham be-Sara, Jicchak be-Riwka), a odpowiadając im obydwu – było cztery kobiety dla Jaakowa, w dwóch częściach (u-le-qobail tarvaihu, hava arba naszin le-Jaakow, bi-trein chulakin). Rabbi Szymon powiedział: „Niech wrócą słowa na swoje miejsce, bo wszystko to uczynione jest w świętej tajemnicy, i wszystko to jest jedną tajemnicą” (Rabbi Szimon amar: seliku millin le-atrajhu, de-ha kolla be-raza kadisza it’avad, we-kolla be-raza chada).
Sulam
256) Awraham i Icchak – każdy z nich przebywał w świętości z jedną żoną, ponieważ Hagar i nałożnice nie należały do świętości. Awraham – z Sarą, a Icchak – z Riwką. I zgodnie z nimi oboma, Jaakow miał cztery żony w dwóch częściach: w świętości i w codzienności. Lea i Rachela znajdowały się w części świętości, a Bila i Zilpa – w tej części codzienności, którą on przywrócił do świętości.
Jednak w rzeczywistości nawet Hagar, nałożnice i niewolnice – wszystkie one przebywają w świętości, i wszystkie dwanaście żon to jedynie dwanaście właściwości Nukwy. Bo wszystko to dzieje się w świętości, i wszystko stanowi jedność – i wszystkie one zawarte są tylko w Nukwie Zeir Anpina.
[1] Tora, Bereszit, 24:67. „I wprowadził Icchak Riwkę do namiotu Sary, swojej matki, i wziął Riwkę, i stała się jego żoną, i pokochał ją. I Icchak pocieszył się po swojej matce.”
[2] Pisma, Szir HaSzirim, 2:6. „Lewa jego ręka jest pod moją głową, a prawa jego ręka mnie obejmuje.”
[3] Tora, Bereszit, 29:18. „I pokochał Jaakow Racheel, i powiedział: ‘Będę ci służył siedem lat za Racheel, twoją młodszą córkę’.”
[4] Tora, Bereszit, 25:6. „A synom nałożnic, które miał Awraham, dał Awraham dary i odesłał ich od Icchaka, swojego syna, jeszcze za swojego życia – na wschód, do ziemi Wschodu.”