19) Otworzył Rabbi Jehuda po nim i powiedział: „I modlił się Icchak do Stwórcy naprzeciw swojej żony” (patach Rabbi Jehuda abatreih we-amar: wa-jetar Jicchak la-Haszem lenochach iszto). Co oznacza „I modlił się”? – że złożył ofiarę i modlił się za nią (mahu wa-jetar? – de-kareiv leih korbana, we-tsallei aleh). A jaką ofiarę złożył? Ofiarę całopalną (ma korbana kareiv? – ola kareiv), jak jest napisane: „I dał się ubłagać Stwórca” (di-khtiv: wa-je’ater lo Haszem). Tak samo jak tam jest powiedziane: „I dał się ubłagać Elohim dla ziemi” – i tam chodzi o ofiarę, tak i tutaj chodzi o ofiarę (we-ketiv hatam: wa-je’ater Elohim la-arec – mah lehalan korban, af kan korban). Jest napisane „I modlił się Icchak” i jest też napisane „I dał się ubłagać Stwórca” – że ogień wyszedł z góry, by przyjąć ogień z dołu (ketiv wa-jetar Jicchak, u-ketiv wa-je’ater lo – de-nafak esza mi-le’ela le-kabbel esza di-le-tata).
Sulam
19) „I modlił się Icchak do Stwórcy za swoją żonę”285 – po dokonaniu ofiary modlił się za nią. Powiedziano: „I modlił się (je’atar) Icchak”. A także powiedziano: „I Stwórca odpowiedział (je’ater) mu”285. A jeśli „modlił się (je’atar)” oznacza złożenie ofiary, to i „Stwórca odpowiedział (je’ater) mu” również oznacza ofiarę – kiedy wyszedł ogień z góry, odpowiadający ogniowi z dołu. Ponieważ potrzeba dwóch ogni do pochłonięcia ofiary: ognia Najwyższego i ognia zwykłego człowieka. Dlatego: „I modlił się Icchak” – odnosi się do ognia dolnego. „I Stwórca odpowiedział mu” – odnosi się do ognia wyższego.
20) Inne wyjaśnienie: „I modlił się Icchak” (dawar acher: wa-jetar Jicchak) – to znaczy, że modlił się swoją modlitwą i wykuł przejście ku górze, aż do powodzenia związanego z dziećmi (de-tsallei tzeloteih, we-chatar chatira le-eila, le-gabei mazala al benin), ponieważ w tamtym miejscu zależą dzieci, jak jest napisane: „I modliła się do Stwórcy” (de-ha be-hahu atar taljan benin, di-khtiv: wa-titpallel al Haszem). I wtedy „Dał się ubłagać Stwórca” – nie czytaj „dał się ubłagać” (wa-je’ater lo), ale „przekuł” (wa-jechater lo), to znaczy, że Stwórca przekuł przejście (al tikrei wa-je’ater lo, ela wa-jechater lo), i przyjął jego modlitwę (chatira chatar leih Kudsza Berich Hu, we-kabbel leih), i wtedy: „I poczęła Riwka, jego żona” (u-kedein: wa-tahar Rivka iszto).
Sulam
20) Inne wyjaśnienie słów: „I modlił się Icchak” – wznosił modlitwę i kierował się ku górze, do znaku powodzenia, który daje synów. Ponieważ od tego miejsca, od powodzenia, dikny Arich Anpina, zależy zrodzenie synów. Jak powiedziano: „Modliła się do Stwórcy (AWAJa)”[1]. AWAJa – to Zeir Anpin, „do Stwórcy (nad AWAJa)” – to dikna Arich Anpina, która otacza Zeir Anpina i nazywa się „powodzenie (mazal)”. I wtedy: „I Stwórca odpowiedział mu”285. Czytaj nie „odpowiedział (je’ater יעתר) mu”, lecz „wzruszył się (jachtor יחתור) mu”, ponieważ „ajin ע” zamienia się na „chet ח”, jako że należą do jednej grupy liter „alef-chet-hej-ajn אחהע”[2]. Ponieważ Stwórca wzruszył się nad nim i przyjął go. „I wtedy zaszła w ciążę Riwka, jego żona” – według układu gwiazd nie mogła zajść w ciążę, ponieważ była bezpłodna od urodzenia. Ale dzięki jego modlitwie, ponieważ On wysłuchał jego błagania – to znaczy zmienił porządek układu gwiazd – wtedy „i poczęła Riwka, jego żona”285.
21) Przyjdź i zobacz (ta chaze): dwadzieścia lat Icchak pozostawał z żoną, a nie urodziła (esrin sznin isztahai Jicchak im ittei, we-la olidat), aż pomodlił się swoją modlitwą (ad de-tsallei tzeloteih), ponieważ Stwórca pragnie modlitw sprawiedliwych (begin de-Kudsza Berich Hu itra’ei be-tzelot’hu de-caddikaja), w chwili gdy zanoszą do Niego swoje modlitwy o to, czego potrzebują (be-sza’ta de-ba’an kameih tzelot’hu, al mah de-itztarichu). Dlaczego? – ponieważ w ten sposób zwiększa się i pomnaża chwała świętości wobec każdego, kto potrzebuje modlitwy sprawiedliwych (mai ta’ama? – begin de-jitrabbei we-jitosef rebuwot kudsza, le-chol man de-itztarich bi-tzelot’hu de-caddikaja).
Sulam
21) Dwadzieścia lat czekał Icchak ze swoją żoną, lecz ona nie rodziła, dopóki nie wzniósł modlitwy. Dzieje się tak dlatego, że Stwórca pragnie modlitwy sprawiedliwych – gdy nadejdzie godzina i zwrócą się do Niego z modlitwą o to, czego potrzebują. Jaki jest sens tego? W tym, aby poprzez modlitwę sprawiedliwych wzrastał i pomnażał się udział świętości dla każdego, kto potrzebuje. Ponieważ sprawiedliwi swoimi modlitwami otwierają wyższe źródło, i wtedy nawet ci, którzy nie zasłużyli na odpowiedź, otrzymują ją.
22) Przyjdź i zobacz (ta chaze): Awraham nie modlił się przed Stwórcą, aby dał mu dzieci, mimo że Sara była niepłodna (Awraham la tsallei kamei Kudsza Berich Hu de-jitten leih benin, af al gav de-Sara akara havat). A jeśli powiesz: „Przecież jest napisane: «Oto nie dałeś mi potomstwa»” – to nie była modlitwa, lecz jak ktoś, kto się żali przed swoim Panem (we-i teima: ha ketiv «hen li lo natata zera» – hahu la be-gin tzelota hava, ela ke-man de-mishta’ei kamei mareih). Natomiast Icchak modlił się za swoją żonę, ponieważ wiedział, że nie on jest niepłodny, ale jego żona (aval Jicchak tsallei al ittei, begin de-ha ihu hava yada de-la ihu akar, ela ittei). Icchak znał tajemnicę mądrości, że Jaakow ma z niego wyjść, jako ojciec dwunastu pokoleń (de-Jicchak hava yada be-raza de-chokhmata, de-Jaakow zamin le-meipak minei be-tresar szivtin). Ale nie wiedział, czy z tej żony, czy z innej – dlatego jest napisane: „naprzeciw swojej żony”, a nie „naprzeciw Riwki” (aval la yada – i be-hai itta, i be-achrata; ve-al da: le-nochach iszto, ve-la le-nochach Rivka).
Sulam
22) Awraham nie modlił się do Stwórcy, aby dał mu synów, chociaż Sara była bezdzietna. Ale Icchak modlił się za swoją żonę, ponieważ wiedział, że to nie on jest bezpłodny, lecz tylko jego żona. Icchak wiedział, dzięki osiągnięciu mądrości (Hochma), że w przyszłości od niego wyjdzie Jaakow z dwunastoma pokoleniami. Ale nie wiedział – czy od tej żony, czy od jakiejś innej. Dlatego powiedziano: „Za swoją żonę”, a nie powiedziano: „Za Riwkę”.
23) Powiedział ten młodzieniec, syn Rabbi Jehudy: „Jeśli tak, to dlaczego Icchak nie kochał Jaakowa tak bardzo jak Esawa, skoro wiedział, że Jaakow jest przeznaczony, by wyjść z niego i dać początek dwunastu pokoleniom?” (amar hahu rawja, bereih de-Ribi Jehuda: i hachei, amai la rachim leih Jicchak le-Jaakow kol kach kemo le-Esaw, ho’il ve-hava yada de-zamin ihu le-kayyema minei tresar szivtin?). Odpowiedział mu: „Dobrze mówisz. Ale każdy rodzaj kocha swój własny rodzaj, i rodzaj ciągnie za swoim rodzajem” (amar lo: szafir ka’amart, ela kol zina rachim leih le-zinei, ve-itmaszeich ve-azil zina batar zinei).
Sulam
23) Dlaczego Icchak nie kochał Jaakowa tak, jak Esawa, skoro wiedział, że w przyszłości od niego wyjdą dwanaście pokoleń? Ale jednocześnie kochał bardziej Esawa, ponieważ każdy rodzaj kocha jemu podobnych, i każdy rodzaj ciągnie do swojego rodzaju i podąża za swoim rodzajem.
24) Przyjdź i zobacz (ta chaze): Esaw urodził się czerwony, jak jest napisane: „I wyszedł pierwszy – czerwony, cały…” (Esaw nefaq sumak, kema de-ketiv: wajece ha-riszon admoni kullo…). On był rodzaju Icchaka, który jest surowym sądem z góry (we-ihu zina de-Jicchak, de-ihu dina kaszja de-le’ela), i wyszedł z niego Esaw – surowy sąd na dole, który był podobny do jego rodzaju (u-nefaq minei Esaw – dina kaszja le-tata, de-damja le-zinei). A każdy rodzaj ciągnie do swojego rodzaju, i dlatego Icchak kochał Esawa bardziej niż Jaakowa (we-kol zina azil le-zinei, we-al da rachim leih le-Esaw jatir mi-Jaakow), jak jest napisane: „I kochał Icchak Esawa, bo był łowcą” (kema de-ketiv: wajehav Jicchak et Esaw, ki cajid be-fiw). Tu jest napisane „bo był łowcą”, i tam jest napisane: „Dlatego mówi się: jak Nimrod, potężny łowca przed Stwórcą” (ketiv hacha: ki cajid be-fiw, u-ketiv hatam: al ken je’amar ke-Nimrod gibbor cajid lifne Haszem).
Sulam
24) Esaw urodził się i wyszedł czerwony[3]. I odnosi się do strony Icchaka – i to jest wyższy surowy sąd świętości. I od niego pochodził Esaw, będący niższym surowym sądem: jego głowa przebywała w świętości, ale ciało nie było w świętości. Dlatego przypomina stronę Icchaka, i każdy rodzaj podąża za swoim rodzajem, i dlatego kochał Esawa bardziej niż Jaakowa. Jak powiedziano: „Bo łowy były w jego ustach”[4] – to znaczy, jego głowa przebywała w świętości.
Powiedziano tutaj: „Za to, że łowy były w jego ustach”. A w innym miejscu powiedziano: „Dlatego mówi się: jak Nimrod był potężnym łowcą przed Stwórcą”[5]. Tam „łowy” oznaczają „surowy sąd” – i tutaj również „łowy” oznaczają „surowy sąd”. I to, co powiedziano, uczy nas, że kochał go, ponieważ ten przedstawiał sobą surowy sąd, tak jak on.
[1] Prorocy, Szmuel I, 1:10. „A ona, pogrążona w goryczy duszy, modliła się do Stwórcy i bardzo płakała.”
[2] Grupa gardłowych liter w języku hebrajskim to א (alef), ה (hej), ח (chet), ע (ajin) – znane w gramatyce hebrajskiej jako אותיות גרוניות (otijot gronijot), czyli litery gardłowe. Mają one szczególne właściwości fonetyczne i wpływają m.in. na wymowę oraz reguły gramatyczne.
[3] Tora, Bereszit, 25:25. „I wyszedł pierwszy – rudy, cały jak płaszcz owłosiony; i nazwano go Esaw.”
[4] Tora, Bereszit, 25:28. „I Icchak miłował Esawa, bo zwierzyna była w jego ustach, a Riwka miłowała Jaakowa.”
[5] Tora, Bereszit, 10:9. „Był on potężnym myśliwym przed Stwórcą, dlatego mówi się: ‘Jak Nimrod, potężny myśliwy przed Stwórcą.’”