25) Powiedział Rabbi Icchak: jest napisane: „I zmagali się synowie w jej wnętrzu, i powiedziała: Jeśli tak, to po co mi to? – i poszła zapytać Stwórcę” (amar Rabbi Jicchak: ketiv – wajitrocecu ha-banim be-kirba, wa-tomer: im ken, lama zeh anochi, wa-telech lidrosz et Haszem). Dokąd poszła? – do bej midrasza Szem i Ewer (le-an atar azlat? – le-bej midrasha de-Szem we-Ewer). „Zmagali się synowie w jej wnętrzu” – bo tamten niegodziwiec, Esaw, rozpoczął już w łonie walkę z Jaakowem (wajitrocecu ha-banim be-kirba – de-taman hava hahu rasza de-Esaw, agach kerava bei be-Jaakow). „Zmagali się” – zostali rozbici, jak mówimy: „rozbił mu mózg” (wajitrocecu – itbaru, kema de-amrinan: racac et mocho). Jeden rozbił się z drugim i oddzielili się (itbaru da im da, we-itpelagu). Przyjdź i zobacz: ten z jednej strony to jeździec na wężu, a tamten z drugiej strony to jeździec na doskonałym, świętym tronie, ze strony słońca, by służyć lunie (ta chaze – da sitra de-rochew nachasz, we-da sitra de-rochew al karsja szlejmata kadisza, be-sitra de-szimsza, le-szammasha be-sihara).

Sulam

25) „I zmagali się synowie w jej łonie… i poszła zapytać Stwórcę”[1] – do szkoły Szem i Ewera. „I zmagali się synowie w jej łonie”, ponieważ tam był ten nikczemnik Esaw, który prowadził wojnę z Jaakowem.

„Zmagali się” – to znaczy bili się i oddzielali. Esaw należał do strony zasiadającego na wężu, to znaczy Sama. Jaakow zaś należał do strony zasiadającego na doskonałym tronie świętości, strony słońca, Zeir Anpina, (pragnącego) połączyć się z luną, Nukwą. Tron – to Nukwa, nazywana luną.

26) Przyjdź i zobacz (ta chaze): ponieważ Esaw został pociągnięty za tamtym wężem, Jaakow poszedł za nim zakrętem, jak wąż, który jest mądry i porusza się w krzywiznach (begin de-itmaszach Esaw abatrei de-hahu nachasz, azil immeih Jaakow be-akima, ke-nachasz, de-ihu chakkim, ve-ihu azil be-akimu), jak powiedziano gdzie indziej: „A wąż był chytry…” – mądry (ke-dawar acher: we-ha-nachasz haja arum – chakkim). I działania Jaakowa wobec niego były jak węża, i tak musiało być, żeby przyciągnąć go – Esawa – za tamtym wężem, i oddzielić się od niego, by nie miał z nim udziału ani w tym świecie, ani w przyszłym (ve-ovadoi de-Jaakow legabei hava leih ke-nachasz, ve-hachei itstereich leih, begin le-amshacha leih le-Esaw, batrei de-hahu nachasz, ve-jitparasz mineih, ve-la jehei leih cheleka immeih be-alma dein u-be-alma de-ate). I uczono: „Jeśli ktoś przyszedł, aby cię zabić, powstań i zabij go pierwszy” (we-teninan: ba le-horgacha, akdim ant ve-katlei). Jest napisane: „W łonie chwycił za piętę swego brata”, co znaczy, że obniżył się na tamtą piętę – szczęśliwy ten, kto to uczynił (ketiv: ba-beten akav et achiw – de-ashrei leih le-tata, be-hahu akev), jak jest powiedziane: „A jego ręka trzymała piętę Esawa”, to znaczy, że położył swoją rękę na tamtej pięcie, by go ujarzmić (ha-dehu: we-jado ochezet ba-akev Esaw – de-szawej jadoi al hahu akev, le-ichafja leih).

Sulam

26) Ponieważ Esaw ciągnął za tym wężem, Jaakow postanowił oszukać go, działając podobnie do węża – podstępem i oszustwem. Jak powiedziano: „A wąż był najbardziej przebiegły”[2].

Trzeba było to uczynić, aby Esaw podążył za tym wężem i oddzielił się od Jaakowa, i wtedy nie otrzyma udziału razem z nim ani w tym świecie, ani w świecie przyszłym. Jak powiedziano: „Kto przyszedł cię zabić – zabij go pierwszy”[3].

„W łonie oszukał on swego brata”[4] – to znaczy, odesłał go w dół, trzymając się za piętę. Innymi słowy, oddzielił go od świętości i sprowadził do strony nieczystości, zwanej piętą, w zakończeniu świętości. Powiedziano: „Trzymając ręką za piętę Esawa”[5] – to znaczy, położył swoje ręce na tej pięcie, aby podporządkować ją świętości.

27) Inna interpretacja: „a jego ręka trzymała” – to znaczy, że nie mógł całkowicie się od niego oddzielić, lecz jego ręka trzymała piętę Esawa (dawar acher: we-jado ochezet – de-la jachel le-meipak mineih mi-kol wa-kol, ela we-jado ochezet ba-akew Esaw). To odnosi się do luny (da – sihara), której światło zostało zakryte z powodu pięty Esawa (de-itkasseja nehura begin akev de-Esaw). Dlatego było konieczne, aby pójść za nim z mądrością, aby go strącić w dół i przylgnąć do swojego miejsca (we-al da itstereich leih le-mejach immei be-chokhmata, begin le-dachaja leih le-tata, we-jitdabak be-atrei).

Sulam

27) „Trzymając ręką za piętę Esawa” – Jaakow może wyjść i całkowicie się od niego odłączyć we wszystkim, jedynie trzymając się ręką za piętę Esawa. Jego ręka – to luna, czyli Nukwa, nazywana ręką Tiferet, to znaczy Jaakowa, a jej światło zostało ukryte z powodu pięty Esawa. Dlatego Jaakow musiał działać z mądrością i strącić go w dół, aby przylgnął do swojego miejsca, do nieczystej strony, i całkowicie oddzielił się od świętości.

28) „I nazwał jego imię Jaakow” (wa-jikra szemo Jaakow) – Stwórca nazwał go imieniem Jaakow, rzeczywiście (Kudsza brich hu kara leih Jaakow wadaj). Przyjdź i zobacz: napisane jest „tak nazwał jego imię Jaakow” – nie jest napisane „jego imię zostało nazwane”, lecz „nazwał jego imię” (ktiw hachei kara szemo Jaakow, nikra szemo lo ktiw, ela kara szemo). „I oszukał mnie” (wa-jaakweni) – rzeczywiście Stwórca widział, że ten pierwszy wąż jest przebiegły, aby szkodzić (chama leih Kudsza brich hu, de-ha hahu chiwja kadma’a ihu chakkim le-awasza), a gdy przyszedł Jaakow, powiedział: „oto ten naprawdę jest mądry, aby mu się przeciwstawić” (keivan de-ata Jaakow, amar ha wadaj chakkim le-kibleih), i dlatego nazwał go Jaakow (u-vegin kach kara leih Jaakow).

Sulam

28) „I nadał mu imię Jaakow”³⁰⁰. Oczywiście, że to Stwórca nadał mu imię Jaakow. I powiedziano: „Czy dlatego nazwano go imieniem Jaakow, że oszukał mnie dwa razy?”[6]. Nie powiedziano: „Nadano mu imię”, lecz „nadał mu imię”, i to oczywiście wskazuje, że Stwórca „nadał mu imię Jaakow”. Stwórca zobaczył, że pierworodny wąż jest przebiegły w czynieniu zła. Kiedy pojawił się Jaakow, powiedział Stwórca: „Ten z całą pewnością jest mądrzejszy niż wąż”. I dlatego Stwórca dał mu imię Jaakow – ze względu na tę mądrość, dzięki której będzie potrafił oszukać (laakow) węża i oddzielić go od świętości.

29) Oto już wyjaśniliśmy we wszystkich miejscach, że „i nazwał” bez dookreślenia, oznacza ostatni poziom – jak jest napisane: „i zawołał do Moszego…” (ha okimna be-chol atar, wa-jikra stam, hai hu darga batra’a, ke-ma de-ktiw, wa-jikra el Mosze we-gomer). A tutaj: „i nazwał jego imię Jaakow” (we-hacha: wa-jikra szemo Jaakow). We wszystkich miejscach Jego imię nie było wypowiadane przez człowieka (be-chol atar, szemeih lo ikrei al jada de-bar nasz), ale w innym miejscu co jest napisane? „I nazwał go El, Elohej Israel” (be-atar achra ma ktiw: wa-jikra lo El Elohei Israel). Stwórca nazwał Jaakowa „El” (Kudsza brich hu kara leih le-Jaakow El). Powiedział do niego: „Ja jestem Bogiem w górze, a ty jesteś Bogiem na dole” (amar lo: ana Elaha be-ila’ei, we-ant Elaha be-tata’ei).

30) I zobacz: Jaakow wiedział, że Esaw był przeznaczony do związania się z tym krzywym wężem, i dlatego we wszystkich swoich działaniach ciągnął na siebie, jak inny krzywy wąż, mądrość w zakrzywieniu, i tak było konieczne (we-ta chaze, Jaakow hawa jada, de-Esaw hawa leih le-itdabbaqa, be-hahu chiwja akima, we-al da, be-chol owadohi, itmaszech aleih, ke-chiwja akima achra, be-chachmata be-akimu, we-hachei itztrich). I przychodzi to tak, jak powiedział Rabbi Szymon: co znaczy, że jest napisane: „I stworzył Elohim wielkie potwory” – to Jaakow i Esaw (we-atja da, ki ha de-amar Rabbi Szymon, mai de-ktiw, wa-jiwra Elohim et ha-taninim ha-gedolim – da Jaakow we-Esaw). „I każdą duszę istoty żyjącej, pełzającej” – to inne poziomy między nimi (we-et kol nefesz ha-chaja ha-romeszet, ilejn sze’ar dargin de-vejnajehon). Z pewnością Jaakow został uczyniony mędrcem, by stawić czoło temu innemu wężowi, i tak było konieczne (wadaj it’awed Jaakow chakkim, le-kableih de-hahu chiwja achra, we-hachei itztrich).

Sulam

30)[7] Jaakow wiedział, że Esaw będzie musiał przylgnąć do tego węża Akaltona (wijącego się), i dlatego we wszystkich swoich działaniach schodził do niego niczym jeszcze jeden wijący się wąż, przeciwstawiający się mu, z podstępem i oszustwem. „I uczynił Wszechmogący wielkie potwory”[8] – to Jaakow i Esaw. „I wszelkie żywe, pełzające stworzenie”³⁰³ – to pozostałe stopnie pomiędzy nimi. W ten sposób Jaakow i Esaw nazywani są potworami, to znaczy wężami. Esaw był wijącym się wężem, a Jaakow schodził do niego niczym jeszcze jeden wijący się wąż, przeciwstawiający się mu. I Jaakow musiał postępować mądrze, aby wytrwać przeciwko temu właśnie wężowi.

31) I dlatego w każdym miesiącu (ube-chol jarchaa we-jarchaa) – jeden kozioł (chad sa’ir), aby go przyciągnąć na jego miejsce (begin le-amshacha lech le-atrej), i aby oddzielił się od luny (we-jitperasz min sihara), i tak też w Dniu Przebłagania (we-chen be-jomej de-kippurej), aby zbliżyć tego kozła (le-akrabaa ha-hu sa’ir), a to w mądrości (we-da be-chachma), aby panować nad nim (le-shaltaa alej), i żeby nie mógł zaszkodzić (we-la jachil le-abaasza), jak jest napisane: „I poniesie kozioł na sobie wszystkie ich winy do ziemi odosobnienia” (di-chtiv: we-nasa ha-sa’ir alaw et kol awonotam el eretz gezeira), i wyjaśniono, że to jest Esaw (we-ukemuha de-da Esaw), który jest kozłem (de-ihu sa’ir), a wszystko odbywa się w mądrości i przebiegłości wobec niego (we-chola be-chachma u-ve-rama’ut le-gabej). Dlaczego? Ponieważ jest napisane: „A z przewrotnym postąpisz przewrotnie” (maj taama, miszum di-chtiv: we-im ikkesz titpattel), ponieważ on jest złym wężem (begin de-ihu chiwja bisza), pokrętnym (akim), ruchem mądrym wobec zła (rucha chakkim le-abaasza), skręca w górę i skręca w dół (aste le-ejla, we-aste le-tata).

Sulam

31) Dlatego każdego miesiąca składa się w ofierze jednego kozła, aby odesłać go na jego miejsce, i wtedy oddziela się on od luny, to znaczy Nukwy Zeir Anpina, której światło zostało ukryte z powodu pięty Esawa. Również w Dniu Przebłagania należy złożyć w ofierze takiego kozła. I czyni się to z mądrością, aby sobie z nim poradzić, i aby nie mógł wyrządzić zła. I już wyjaśniliśmy, że kozioł wskazuje na Esawa, a także wewnętrzny sens składania ofiary z kozła w dniu nowiu, w Początek Roku i w Dzień Przebłagania[9].

I wszystko to zostało uczynione z mądrością i podstępem wobec niego, ponieważ jest to podstępny wąż, doświadczony w czynieniu zła, oskarżający na górze i kuszący na dole.

32) I dlatego Israel uprzedzają (u-wegin kach, Israel me-kadmin), i są mądrzejsi od niego w mądrości (we-chakkimin le-ch be-chachma), w przebiegłości (be-akimu), ponieważ nie może ich pokonać ani nad nimi zapanować (begin de-la jachil le-abaasza, u-le-shaltaa). I dlatego Jaakow, który jest tajemnicą wiary (we-al da, Jaakow de-ihu be-raza de-mehejmanuta), wszystkie swoje działania wobec Esawa czynił po to (kol owadoj le-gabei de-Esaw), aby nie dać temu wężowi miejsca (de-la jahaw duchta le-hahu chiwja), by zbezcześcił świątynię (le-saawa makdasza), i nie zbliżył się do niej ani nie panował w świecie (we-la jakriv le-gabei, we-la jiszlot be-alma). Dlatego Awraham nie musiał postępować z przebiegłością (we-al da, la itztarich le-Awraham le-itnahaga be-okma), i nie Icchak, ponieważ Esaw, który jest stroną owego węża (we-la le-Jicchak, begin de-Esaw, de-ihu sitra de-hahu chiwja), jeszcze nie przyszedł na świat (ad la ata le-alma). Ale Jaakow, który jest panem domu (aval Jaakow, de-ihu mare de-bejta), musiał stanąć naprzeciw tego węża (iba’ej le, le-kajema le-kiblej de-hahu chiwja), by w ogóle nie dać mu panowania (de-la jehej le szaltanuta klal), żeby nie zbezcześcił świątyni Jaakowa (le-saawa bej makdasza de-Jaakow). Dlatego Jaakow był potrzebny bardziej niż ktokolwiek inny (we-al da, itztarich le-Jaakow, jatir mi-kol bnej alma), i dlatego Israel święci (u-wegin kach, Israel kadishin) zostali wydzieleni jako część Stwórcy (itberiru chulak adbei de-Kudsza brich Hu), jak jest napisane: „Bo częścią Stwórcy jest jego lud, Jaakow działem jego dziedzictwa” (di-chtiv: ki chelek Haszem ammo Jaakow chevel nachalato).

Sulam

32) I wiedząc o tym z góry, Israel działają przeciwko niemu z mądrością i podstępem, aby nie mógł wyrządzić zła ani zapanować. Dlatego Jaakow, niosący w sobie właściwość wiary, wszystkie swoje działania wobec Esawa kierował na to, by oddalić tego węża od zbezczeszczenia świętości i nie dopuścić go do niej ani do zdobycia władzy nad światem. I dlatego ani Awraham nie musiał posługiwać się podstępem, ani Icchak – ponieważ Esaw, odnoszący się do strony tego węża, jeszcze nie pojawił się na świecie. Natomiast Jaakow, będący panem (dosł. mężem) w domu, to znaczy mężem Szchiny, musiał stawić czoła temu wężowi i za żadną cenę nie dopuścić go do władzy, aby nie zbezcześcił świętości Jaakowa, to znaczy Nukwy. I dlatego Jaakow, bardziej niż wszyscy mieszkańcy świata, był zmuszony prowadzić z nim wojnę, posługując się podstępem. I dzięki temu, że Jaakow walczył z nim podstępem i odkupił od niego pierworództwo i błogosławieństwa, Israel w swojej sprawiedliwości zostali wybrani, aby stać się udziałem Stwórcy.

---

[1] Tora, Bereszit, 25:22. „I zmagali się synowie w jej łonie, i powiedziała: ‘Jeśli tak, to po co mi to?’ I poszła zapytać Stwórcę.”

[2] Tora, Bereszit, 3:1. „A wąż był najbardziej przebiegły ze wszystkich zwierząt polnych, które stworzył Stwórca, Wszechmogący. I powiedział do kobiety: ‘Czy rzeczywiście powiedział Wszechmogący: Nie jedzcie z żadnego drzewa tego ogrodu?’”

[3] Midrasz Raba, Bemidbar, 21:4 – dotyczy podróży synów Israela przez pustynię i ich skargi na trudności w drodze, co prowadzi do zesłania ognistych węży.

[4] Prorocy, Hoszea, 12:4. „W łonie matki oszukał swego brata, a w swojej mocy zmagał się z aniołem.”

[5] Tora, Bereszit, 25:26. „A potem wyszedł jego brat, trzymając ręką piętę (akew) Esawa, i nazwano go Jaakow.”

[6] Tora, Bereszit, 27:36. „I powiedział: ‘Czy dlatego nazwano go Jaakow, że mnie dwa razy oszukał? Moje pierworództwo zabrał, a teraz – moje błogosławieństwo! Czy nie pozostawiłeś mi żadnego błogosławieństwa?’”

[7] Punkt 29 w tej wersji tekstu nie został przytoczony.

[8] Tora, Bereszit, 1:21. „I stworzył Wszechmogący wielkie stworzenia morskie i wszelką istotę żywą, pełzającą, którą wody zaroiły według ich rodzajów, i wszelkie ptactwo skrzydlate według jego rodzaju. I zobaczył Wszechmogący, że to dobre.”

[9] Zob. Zohar, parasza Noach, p. 100–107, oraz parasza Wa’era, artykuł „Początek roku i Dzień Przebaczenia”, p. 381–387.