63) Powiedział Rabbi Jose: Jest napisane później: „I Jakow dał Esawowi chleb i potrawę z soczewicy” (amar rabbi Jose: ketiw le-achar ken, we-Jaakow natan le-Esaw lechem u-nezid adaszim). Czym jest ta soczewica? Okrągła jak czaszka (ma hu adaszim? segalgalin ke-gulgalta), a świat toczy się w koło jak koło – to znaczy, że nie zmienia się ze swojej drogi (we-galgala sawew be-alma – kelomar: de-la itnaszej me-orchej). Tak też jest z człowiekiem – w tamtym czasie, mimo całego dobra, czci i doskonałości, jaka była, droga świata – by jeść i pić – nie została zapomniana (kach hu bar nasz: be-hahu zimna, af al gav de-kol hahu tibu, wijkar u-szlemuta lehewej, orchej de-alma le-mejchal u-lemisztej, la itnaszej).
Sulam
63) „I dał Jaakow Esawowi chleba i potrawy z soczewicy, i on jadł i pił”[1]. Czym jest soczewica? Okrągła soczewica podobna jest do sfery, która otacza świat, nie odchylając się od swojej drogi. I tak samo człowiek – nawet gdy będzie posiadał całe dobro i doskonałość, jednak nie zmieni się naturalne pragnienie ludzi do jedzenia i picia.
64) Miszna: Uczono, że cztery wiatry świata wieją, a w przyszłości Święty, niech będzie błogosławiony, wzbudzi jeden wiatr, aby utrzymać ciało, które będzie zawierać się z czterech wiatrów (matnita: tenan – arba ruchot ha-olam menaszwan, we-atid Kudsz’a brich hu lehit’orer ruach echad, le-kajem ha-guf, sze-jehe kelul me-arba ruchot). Jak powiedziano: „Z czterech wiatrów przyjdź, duchu” – nie jest napisane: „w czterech”, ale: „z czterech wiatrów świata”, aby zawierał się z nich wszystkich (he-de amar: me-arba ruchot bo’i ha-ruach – be-arba lo ketiw, ela: me-arba ruchot ha-olam, sze-jehe kalul me-arbatan). I uczono: ten właśnie duch to jest duch, który rodzi, to jest duch, który je i pije (we-ta’ana: oto ha-ruach – hu ruach ha-molid, hu ha-ruach ha-ochel we-szote). A nie ma różnicy między tym światem a dniami Masziacha, poza jarzmem królestw (we-ejn bein ha-olam ha-ze li-jemot ha-Maszijach, ela: szybud malchujot bilwad), a nie ma różnicy między tym światem a wskrzeszeniem zmarłych, poza czystością i osiągnięciem poznania (we-ejn bein olam ha-ze le-techijat ha-metim, ela nekijut we-hasagat jedi’a). Raw Nachman powiedział: i długość dni (Raw Nachman amar: we-arichut jamim).
Sulam
64) Wieją cztery wiatry świata, a w przyszłości Stwórca przebudzi jeszcze jedno tchnienie, ożywiające ciało i składające się z czterech wiatrów, jak powiedziano: „z czterech wiatrów przyjdź, tchnienie (życia)”[2]. Nie powiedziano: „Z czterema wiatrami”, lecz „z czterech wiatrów” świata – to znaczy, że będzie się składało ze wszystkich czterech. I to tchnienie, które rodzi (życie), to tchnienie, które otrzymuje pożywienie i napój. „I nie ma nic pomiędzy tym światem a dniami Masziacha, oprócz jarzma rządów”[3], a między tym światem a wskrzeszeniem z martwych nie ma nic poza czystością i poznaniem oraz długowiecznością.
65) Powiedział Raw Josef: Czyż dni Masziacha i wskrzeszenie zmarłych to nie to samo? (amar Raw Josef: we-chi jemej ha-Maszijach u-techijat ha-metim law chad hu?). Powiedziano mu: Nie (amar lo: lo), bo uczono: Świątynia będzie przed zebraniem wygnańców, zebranie wygnańców będzie przed wskrzeszeniem zmarłych, a wskrzeszenie zmarłych jest ostatnie ze wszystkich (de-tenan: Bejt ha-Mikdasz kodem le-kibuc galujot, kibuc galujot kodem le-techijat ha-metim, u-techijat ha-metim hu acharon sze-be-kullan). Skąd to wiemy? Bo jest napisane: „Budujący Jeruszalajim, Stwórca, zgromadzi rozproszonych Israela. Leczący złamanych na sercu i opatrujący ich cierpienia” (minajlan? dikhtiw: bone Jeruszalajim Haszem, nidche Israel jechanejs; ha-rofe liszwurej lew u-mechabesz le-acewotam). To jest wskrzeszenie zmarłych, które jest uzdrowieniem dla złamanych na sercu z powodu ich zmarłych (zo hi techijat ha-metim, sze-hi ha-refua liszwurej lew, al metehem). „Budujący Jeruszalajim” – najpierw, potem „rozproszonych Israela zgromadzi”, a „leczący złamanych na sercu” – ostatni ponad wszystko (bone Jeruszalajim techila, we-acharaw nidche Israel jechanejs, we-ha-rofe liszwurej lew acharon al ha-kol).
Sulam
65) Ale czy dni Masziacha i wskrzeszenie z martwych to nie to samo? Nie, ponieważ przyjście Masziacha poprzedza zgromadzenie wygnańców, zgromadzenie wygnańców poprzedza wskrzeszenie z martwych, a wskrzeszenie z martwych następuje po wszystkim. Jak powiedziano: „Odbudowuje Stwórca Jeruszalajim, wygnańców Israel zgromadzi, uzdrowi skruszonych w sercu i opatrzy ich rany”[4]. Wskrzeszenie z martwych – to uzdrowienie skruszonych w sercu. Najpierw „odbudowuje Stwórca Jeruszalajim”, następnie „zgromadzi wygnańców Israel”, i „uzdrowi skruszonych w sercu” – już po wszystkim.
66) Uczono: Czterdzieści lat przed zebraniem wygnańców do wskrzeszenia zmarłych – jak mówiliśmy: „I miał Icchak czterdzieści lat” (tenan: mem szana kodem ha-kibuc galujot le-techijat ha-metim, ki-de-amrinan: wa-jehi Jicchak ben arba’im szana). Czym jest te czterdzieści lat? (hai mem szana, maj awidtajhu?). Powiedział Raw Kahana w imieniu Rabbi Broki: Od zebrania wygnańców do wskrzeszenia zmarłych – ileż to udręk, ileż wojen obudzi się przeciwko Israelowi, i szczęśliwy ten, kto się od nich uratuje (amar Raw Kahana amar rabbi Broka: mi-kibuc galujot ad techijat ha-metim, kamma carot, kamma milchamot jit’orru al Israel, we-aszrej ha-nimlat me-hem), jak jest napisane: „W owym czasie zostanie uratowany twój lud – każdy, kto będzie zapisany w księdze” (dikhtiw: ba-et hahi, jimmalet ammecha kol ha-nimca katuw ba-sefer). Rabbi Jehuda powiedział z tego miejsca: „Oczyszczą się, wybielą się i zostaną wypróbowani liczni” (rabbi Jehuda amar me-hacha: jitbareru we-jitlabnu we-jiccarfu rabim). Rabbi Icchak powiedział z tego miejsca: „I przetopię ich jak się przetapia srebro, i doświadczę ich jak się doświadcza złoto” (rabbi Jicchak amar me-hacha: u-craftim kicrof et ha-kesef u-bechantim kiwchon et ha-zahaw). A w tych dniach będą to dni, o których powiedzą: „Nie mam w nich upodobania” (u-be-otam ha-jamim jihju jamim aszer jomru: ein li ba-hem chefec), a od chwili gdy przeminą udręki aż do wskrzeszenia zmarłych – czterdzieści lat (u-mi-sza’a sze-jaawru ha-carot ad techijat ha-metim – mem szana).
Sulam
66) Czterdzieści lat zgromadzenia wygnańców poprzedza wskrzeszenie z martwych, jak powiedziano: „I miał Icchak czterdzieści lat”[5]. Od zgromadzenia wygnańców do wskrzeszenia z martwych będzie wiele nieszczęść, liczne wojny będą wszczynane przeciwko Israelowi, i szczęśliwi będą ci, którzy się od nich uratują, jak powiedziano: „I uratuje się w tym czasie twój lud – wszyscy, którzy zostaną znalezieni zapisani w księdze”[6].
Z tego wielu się wyjaśni, objawi i oczyści. Jak powiedziano: „I oczyszczę ich, jak oczyszcza się srebro, i doświadczę ich, jak doświadcza się złota”[7]. I w tych dniach będą takie dni, o których się powie: „Nie pragnę ich”. I od chwili nadejścia wszystkich tych nieszczęść do wskrzeszenia z martwych minie czterdzieści lat.
67) Raw Huna powiedział: Chodź i zobacz – przez czterdzieści lat synowie Israela szli po pustyni itd., „którzy nie słuchali głosu Stwórcy” – podobnie będzie tutaj (Raw Huna amar: ta chezej – ki arba’im szana halchu bnej Israel ba-midbar we-gomer, aszer lo szam’u be-kol Haszem – ke-hai gawna hacha). Powiedział Raw Josef: Wszystkie te wypowiedzi mówią jedno – że na końcu czterdziestu lat, gdy udręki przeminą, a niegodziwi wyginą, ożyją zmarli, mieszkańcy prochu (amar Raw Josef: kol ilein chad milla amru, u-le-sof mem szana sze-ha-carot jaawru, we-haresza’im jechlu, jichju ha-metim szochnej afar). Dlaczego? Ponieważ jest napisane: „Nie powstanie drugi raz udręka” – i wystarczy im to, co już przeszli (maj ta’ama? mi-szum dikhtiw: lo takum pa’amajim carah, u-daj lahem ba-me sze-awru). A od czasu wskrzeszenia zmarłych świat się ustabilizuje i osiągnie swoje zamieszkanie (u-mi-zeman techijat ha-metim, jitjajeszew alma be-jiszuw). Jak jest powiedziane: „W tym dniu Stwórca będzie Jeden i Jego Imię będzie Jedno” (he-de amar: ba-jom ha-hu, jihje Haszem echad u-szemo echad).
Sulam
67) „Bo przez czterdzieści lat chodzili synowie Israela po pustyni, aż wyginął cały lud zdolny do walki, który wyszedł z Micraim, ci, którzy nie słuchali głosu Stwórcy”[8]. Tak samo i tutaj. Bo wszyscy oni mówili to samo. A po upływie czterdziestu lat, gdy nieszczęścia przeminą i grzesznicy zostaną wytępieni, staną się trupami, leżącymi w prochu, ponieważ powiedziano: „Nie spotka już drugi raz nieszczęście”[9] – i wystarczy im to, co przeszli. I od czasu wskrzeszenia z martwych świat zostanie naprawiony, jak należy. I powiedziano o tym: „W owym dniu będzie Stwórca jeden i Jego imię jedno”[10].
[1] Tora, Bereszit, 25:34. „I dał Jaakow Esawowi chleba i potrawy z soczewicy – i zjadł, i wypił, i wstał, i odszedł. I wzgardził Esaw pierworództwem.”
[2] Prorocy, Jechezkel, 37:9. „I powiedział On do mnie: ‘Prorokuj do tchnienia życia, prorokuj, synu człowieczy, i powiedz do tchnienia: Tak mówi Stwórca: Przyjdź z czterech wiatrów, tchnienie, i tchnij w tych umarłych, a ożyją.’”
[3] Babiloński Talmud, traktat Brachot, 34:2 – zawiera nauczanie, że nawet największy sprawiedliwy nie może stanąć tam, gdzie stoi człowiek, który pokutował ze szczerego serca.
[4] Pisma, Tehilim, 147:2–3. „Stwórca odbudowuje Jeruszalaim, zgromadza rozproszonych z Israela. Uzdrawia złamanych na sercu i zawiązuje ich rany.”
[5] Tora, Bereszit, 25:20. „A Icchak miał czterdzieści lat, gdy wziął sobie Rivkę za żonę, córkę Betuela Aramejczyka z Paddan-Aram, siostrę Lawana Aramejczyka.”
[6] Pisma, Daniel, 12:1. „W tym czasie powstanie Micha’el, wielki książę, opiekun twojego ludu; i nastanie czas udręki, jakiego nie było, odkąd istniał naród aż do tego czasu. I będzie wybawiony twój lud – każdy, kto jest zapisany w księdze.”
[7] Prorocy, Zecharja, 13:9. „I wprowadzę tę trzecią część w ogień, i oczyszczę ich, jak się oczyszcza srebro, i doświadczę ich, jak się doświadcza złoto. Będzie wzywał mojego imienia, a Ja mu odpowiem: ‘To mój lud.’ A on powie: ‘Stwórca – mój Bóg.’”
[8] Prorocy, Jehoszua, 5:6. „Bo czterdzieści lat wędrowali synowie Israela po pustyni, aż wymarł cały naród – ludzie zdolni do wojny, którzy wyszli z Micraim – ponieważ nie słuchali głosu Stwórcy. I przysiągł im Stwórca, że nie ukaże im ziemi, którą przysiągł dać ich ojcom – ziemi opływającej w mleko i miód.”
[9] Prorocy, Nachum, 1:9. „Cóż zamyślacie przeciw Stwórcy? On dokona ostatecznego zniszczenia – nieszczęście nie przyjdzie po raz drugi.”
[10] Prorocy, Zecharja, 14:9. „I stanie się: Stwórca będzie Królem nad całą ziemią; w owym dniu Stwórca będzie Jeden, a Jego imię – Jedno.”