117) „A on przeszedł przed nimi i pokłonił się do ziemi siedem razy, aż się zbliżył do swojego brata” (we-hu awar lifnejhem wa-jiszttachu arcza szewa peamim, ad gisztu ad achiw). Rabbi Elazar rozpoczął i powiedział: „Nie będziesz się kłaniał innemu bogu, bo Stwórca – imię Jego jest Zazdrosny” (Rabbi Elazar patach we-amar: ki lo tisztachave le-el acher, ki Haszem kana szemo). A czy Jaakow – doskonałość patriarchów, który wyjaśnił doskonałą część dla Świętego, niech będzie błogosławiony, i który przylgnął do Niego mocniej niż ktokolwiek – jakże mógł pokłonić się temu niegodziwcowi Esawowi, który należy do strony obcego boga? (we-chi Jaakow – de-ihu szlema de-awahan, de-itbarir chulaka szleimata le-Kudsza brich Hu, we-ihu itkarev le-gabbej jatir – hejach segid lehu le-hahu rasha de-Esaw, de-ihu be-sitra de-el acher). A ten, kto się kłania jemu, jakby się kłaniał obcemu bogu (u-man de-saged leh, saged le-el acher). A jeśli powiesz: to z powodu tego, co mówią: „Lisowi w jego czasie – ukłoń się” – to nie tak, bo Esaw był jak obcy bóg, a Jaakow nie powinien kłaniać się tej stronie ani tej części w ogóle (i tejma: be-gin de-amru: ta’la be-idnej, saged leh – la hachej, de-ha Esaw ke-el acher hava, we-Jaakow la jisgod le-hahu sitra, u-le-hahu chulaka kelal).
Sulam
117) „I on poszedł przed nimi i pokłonił się do ziemi siedem razy, aż zbliżył się do brata swego”[1]. Przemówił Rabbi Elazar, oświadczając: „«Bo nie wolno ci kłaniać się innemu bogu»[2]. Czyż Jaakow, wybrany spośród praojców, który został wybrany do doskonałego udziału dla Stwórcy, najbardziej zbliżony do Niego, pokłoniłby się temu grzesznikowi Esawowi, znajdującemu się po stronie innego boga – przecież ten, kto mu się kłania, kłania się innemu bogu? Można by pomyśleć, że to jak w opowieści o lisie: nadeszła jego godzina i przyszli oddać mu pokłon. Ta alegoria pokazuje, że nadchodzi czas, gdy lis króluje nad wszystkimi zwierzętami, i wtedy, chociaż jest najmniejszy ze zwierząt, wszyscy oddają mu pokłon. Tak i tutaj, Jaakow pokłonił się Esawowi, ponieważ nadeszła jego godzina. Ale tak nie jest, ponieważ Esaw to jest to samo co inny bóg, a Jaakow nigdy nie pokłoniłby się tej stronie i temu udziałowi”.
118) Lecz jest napisane: „I powiecie tak do Chaj: «Ty – pokój, i twój dom – pokój, i wszystko, co twoje – pokój»” (ella: ketiv: wa-amartem ko le-Chaj: we-atta szalom, u-wejtecha szalom, we-kol aszer lecha szalom). A przecież powiedziano, że zakazane jest wyprzedzać niegodziwcom pozdrowienie pokoju (we-ha ittemar: de-asir le-akdume le-hu szalam le-resza’aja). I skoro to zakazane, to jakże możemy znaleźć, że Dawid wypowiedział ten werset do Nawala? (u-kejwan de-asir, heche aszkachna de-Dawid amar hai kra le-Nawal?) Lecz już to wyjaśniono, że mówił to w imieniu Świętego, niech będzie błogosławiony, aby związać go z Chaj (ella: ha okmuha – de-le-Kudsza brich Hu ka’amar, be-gin le-kaszera lehu le-Chaj), a Nawal sądził, że mówi to do niego (we-chasziv Nawal, de-alejhu ka’amar).
Sulam
118) Uczyliśmy się, że niedopuszczalne jest, aby pokój u grzeszników nastąpił przed czasem. A jeśli nie można, to jakże Dawid (nakazał) przekazać grzesznikowi Nawalowi: „I powiedzcie: «Tak będzie dającemu życie! Pokój tobie i domowi twemu pokój, i wszystkiemu twojemu pokój»[3]? Jednakże „Tak będzie dającemu życie” oznacza: „Tak będzie Dającemu życie światom”, czyli Stwórcy, a nie Nawalowi. Nawal zaś będzie sądził, że chodzi o niego.
119) Podobnie jak to, co powiedziano: „I pokłonił się Israel na szczycie łoża” (we-jiszttachu Israel al rosz ha-mitta) – czyżby pokłonił się do drewna? (we-chi le-gabbej divrej segid?) Lecz ukłonił się ku miejscu Szchiny (ella le-atrej de-Szechinta ka kara we-segid). Tak też tutaj: „a on przeszedł przed nimi” (we-hu awar lifnejhem) – co znaczy „on”? To jest wyższa Szchina (mai we-hu? – da Szechinta ila’a), która szła przed nim (de-hawa azla kamej), i to była wyższa ochrona (we-da hu netiru ila’a). Gdy Jaakow to zobaczył, powiedział: oto czas, by pokłonić się przed Świętym, niech będzie błogosławiony, który szedł przed nim (kejwan de-chama Jaakow, amar: ha idan le-sagda le-gabbej de-Kudsza brich Hu, de-hawa azil kamej).
Sulam
119) Podobnie jak to: „I pokłonił się Israel w stronę zagłówka łoża”[4]. Czy pokłonił się swojemu synowi? Nie, uklęknął i pokłonił się miejscu Szchiny, która znajdowała się przy zagłówku łoża. Przecież Szchina znajduje się przy zagłówku chorego. Tak i tutaj: „I on poszedł przed nimi”. „I on” – to wyższa Szchina, która szła przed nim, czyli wyższe sterowanie, które go chroniło. I gdy Jaakow ją zobaczył, powiedział, że teraz nadszedł czas, by pokłonić się Stwórcy, który szedł przed nim.
120) Ukłonił się i padł siedem razy (kara u-segid szewa zimnin), aż się zbliżył do swego brata (ad gisztu ad achiw), i nie jest napisane, że „pokłonił się Esawowi” (we-la ketiv: wajiszttachu le-Esaw), lecz ponieważ zobaczył, że Święty, niech będzie błogosławiony, szedł przed nim (ella kejwan de-chama de-ha Kudsza brich Hu azal kamej), wtedy pokłonił się przed Nim (kedein segid le-kiblej), aby nie oddawać czci ani nie kłaniać się nikomu innemu poza Nim (be-gin de-la le-mehaw jakara le-misgad le-achara bar minej), i wszystko było tak, jak należy (we-kolla ihu kidka jaot). Błogosławieni są sprawiedliwi (zakkajin inun caddikaja), że wszystkie ich działania, które czynią, są dla czci ich Pana (de-kol owadehon de-ka avdei, be-gin jakara de-marehon ihu), i by nie zboczyli ani w prawo, ani w lewo (u-be-gin de-la jistun le-jamina u-le-smola).
Sulam
120) Uklęknął „i pokłonił się do ziemi siedem razy, aż zbliżył się do brata swego”. Nie jest powiedziane: „I pokłonił się Esawowi”, lecz gdy zobaczył, że Stwórca idzie przed nim, pokłonił się w Jego stronę. Aby nie oddać czci pokłonem nikomu innemu, oprócz Niego. I wszystko zostało uczynione jak należy. Szczęśliwi są sprawiedliwi, bo wszystkie ich czyny są poświęcone wielkości swojego Pana, i by nie zboczyć ani w prawo, ani w lewo z prostej drogi, która przebiega pośrodku.
[1] Tora, Bereszit, 33:3. „I on wyszedł przed nimi, i pokłonił się siedem razy do ziemi, aż zbliżył się do swego brata.”
[2] Tora, Szemot, 34:14. „Bo nie będziesz się kłaniał innemu bogu – gdyż Stwórca, którego imię jest Zazdrosny, jest Bogiem zazdrosnym.”
[3] Prorocy, Szmuel I, 25:6. „I powiecie: «Tak żyj! Pokój tobie, pokój domowi twemu i pokój wszystkiemu, co twoje».”
[4] Tora, Bereszit, 47:31. „I powiedział: «Przysięgnij mi!» – i on mu przysiągł. I pokłonił się Israel w stronę wezgłowia łoża.”