167) Rabbi Elazar i Rabbi Jose szli drogą. Rabbi Jose powiedział do Rabbi Elazara: rzeczywiście, to co powiedziałeś, że Jaakow jest doskonałością patriarchów, i że on trzyma się wszystkich stron, i nazwano jego imię Israel, i napisano: „Nie będzie już nazywane twoje imię Jaakow, lecz Israel będzie twoim imieniem”, i napisano: „I nazwał jego imię Israel” (Rabbi Elazar we-Rabbi Jose havu azlei be-orcha. Amar Rabbi Jose le-Rabbi Elazar: waddaj ha da-amart de-Jaakow szleima de-awahan ihu, we-ihu achid le-kol sitrin, we-kara szmej Israel, u-ketiv: lo jikare szimcha od Jaakow, ki im Israel jihje szmecha, u-ketiv: wa-jikra et szemo Israel). Dlaczego więc Święty, niech będzie błogosławiony, wrócił i nadal nazywał go Jaakow wiele razy, i wszyscy nazywają go Jaakow tak jak wcześniej? Jeśli tak, to co oznacza: „nie będzie nazywane twoje imię już Jaakow”? (amai ahadar Kudsza brich Hu we-kara leh Jaakow be-kamma zimnin, we-kolla karon leh Jaakow ke-milkad’min – i hachej, mahu we-lo jikare szimcha od Jaakow?).
Sulam
167) Jaakow – wybrany spośród praojców, i zawiera w sobie wszystkie strony, czyli obejmuje zarówno prawą, jak i lewą stronę. I dlatego nadano mu imię Israel. Powiedziano: „Odtąd nie będziesz już nazywany Jaakow, lecz Israel będzie imię twoje”, i powiedziano: „I nadał mu imię Israel”. Dlaczego więc Stwórca wiele razy nazywał go znowu Jaakowem? I jeśli wszyscy nadal nazywają go Jaakowem, jak na początku, co oznacza: „Odtąd nie będziesz już nazywany Jaakow”?
168) Powiedział mu: Dobrze powiedziałeś. Otworzył i powiedział: „Stwórca jak bohater wyjdzie, jak mąż wojny wzbudzi zazdrość” – ten werset został już omówiony (amar lo: szappir ka amart. Patach we-amar: Haszem ka-gibbor jetze, ke-isz milchamot ja’ir kina – hai kra okmuha). Ale chodź i zobacz: „jak bohater wyjdzie” – należałoby powiedzieć: „bohater wyjdzie”; „jak mąż wojny” – należałoby powiedzieć: „mąż wojny” (aval ta chezi: ka-gibbor jetze – gibbor mibaej leih; ke-isz milchamot – isz milchamot mibaej leih).
Sulam
168) Powiedziano: „Stwórca jak Wszechmogący wyjdzie, jak mąż bojowy”[1]. Ale przecież należałoby powiedzieć nie „jak Wszechmogący”, lecz „Wszechmogący”, i nie „jak mąż”, lecz „mąż”?
169) Ale oto już powiedziano: Stwórca we wszystkich miejscach – to miłosierdzie, tak rzeczywiście jest (ella: ha itmar: Haszem be-chol atar – rachamej ihu wadaj). Stwórca, niech będzie błogosławiony, Stwórca – to Jego Imię, jak powiedziano: „Ja jestem Stwórcą – to jest Moje Imię” (ani Haszem – hu szemi), a widzimy, że czasami Jego imię brzmi Elohim i ono oznacza sąd wszędzie (u-chaminan: de-le-zimnin itkrei szemej Elohim, we-hu dina be-chol atar). Ale gdy przeważają sprawiedliwi na świecie – Stwórca to Jego imię, i jest nazywany imieniem miłosierdzia (ella: be-zimna de-asgiju zakajin be-alma – Haszem szemej, we-itkrei bi-szma de-rachamej). A gdy przeważają winni na świecie – Elohim to Jego imię, i nazywany jest imieniem sądu (u-be-zimna de-asgiju chajawin be-alma – Elohim szemej, we-itkrei bi-szma de-Elohim). Tak też: gdy Jaakow nie był wśród nieprzyjaciół, i nie przebywał w obcej ziemi – nazywany był Israel (kach: be-zimna de-Jaakow la hawa bein san’in, we-la hawa be-ar’a achara – karei leih Israel), a gdy przebywał wśród nieprzyjaciół lub na obcej ziemi – nazywano go Jaakow (we-chad hawa bein san’in, o be-ar’a achara – karei leih Jaakow).
Sulam
169) Wszędzie imię AWAJa oznacza miłosierdzie. I to jest imię Stwórcy – AWAJa, jak powiedziano: „Ja – Stwórca (AWAJa), to imię Moje”[2]. A czasem nazywany jest imieniem Elohim, i wszędzie oznacza ono właściwość sądu. Lecz kiedy rozmnażają się sprawiedliwi na świecie, imię Jego – AWAJa, i nazywany jest miłosierdziem. A kiedy rozmnażają się grzesznicy na świecie, imię Jego – Elohim. Tak samo Jaakow, kiedy nie przebywał wśród nienawidzących i nie był poza granicami ziemi (Israela), nazywano go Israelem. A kiedy był wśród nienawidzących lub poza granicami ziemi (Israela), nazywano go Jaakow.
170) Powiedział mu: Jeszcze nie została wyjaśniona ta sprawa, bo przecież jest napisane: „Nie będzie więcej nazywane”, a jednak my nadal go tak nazywamy (amar lo: adajin la itjajsziwa mila, di-chtiv lo jikkare, we-ha anan karinon leih). A co powiedziałeś, że kiedy był wśród nieprzyjaciół lub na obcej ziemi, nazywano go Jaakow – chodź i zobacz: jest napisane „I zamieszkał Jaakow w ziemi osiedlenia swego ojca, w ziemi Kanaan”, a przecież nie był w ziemi obcej (u-maj de-amart de-chad hawa bein san’in, o be-ar’a achara – karei leih Jaakow, ta chezei: ketiv wajeszew Jaakow be-eretz megurej awiw be-eretz Kena’an, we-ha la hawa be-ar’a achara).
Sulam
170) Jednak powiedziano: „I zamieszkał Jaakow w ziemi, w której mieszkał jego ojciec, w ziemi Kanaan”[3], czyli nie był poza granicami ziemi (Israela), ale mimo to zapisane jest imię Jaakow.
171) Powiedział mu: Przecież już wcześniej zostało powiedziane, że tak jak Stwórca, niech będzie błogosławiony, czasem nazywany jest Imieniem JHWH, a czasem nazywany jest Elohim, tak samo i tutaj – czasem nazywany jest Israel, a czasem nazywany jest Jaakow, i wszystko to według znanych poziomów (amar lo: ha be-kadmejta itmar, ke-ma de-Kudsza Berich Hu, le-zimnin itkrei Hawaja, u-le-zimnin itkrei Elohim – hachei namei, le-zimnin ikrei Israel, u-le-zimnin ikrei Jaakow, we-kolla be-dargin jedi’in). A to, co zostało powiedziane: „Nie będzie więcej nazywane twoje imię Jaakow”, odnosi się do ustabilizowania się w tym imieniu (u-ma de-itmar jikkare szimcha od Jaakow, le-itjajsziwa be-szma da).
Sulam
171) Ale już powiedzieliśmy, że tak jak Stwórca nazywany jest czasem AWAJa, a czasem – Elohim, czyli zgodnie ze stopniem, tak samo i on nazywany jest czasem Israel, a czasem – Jaakow. I wszystko to odpowiada znanym stopniom.
Wyjaśnienie. Gdy posiada stopnie GaR i rosz – nazywa się Israel, a gdy ma jedynie WaK bez rosz – nazywa się Jaakow. I powiedziane: „Nie będziesz się już nazywał Jaakowem” oznacza, że nie pozostanie wyłącznie pod imieniem Jaakow, lecz będzie miał dwa imiona: Jaakow i Israel – zgodnie ze swoim poziomem.
172) Powiedział mu: „Jeśli tak, to przecież jest napisane: «I nie będzie już więcej twoje imię Awram, lecz twoje imię będzie Awraham»” (amar lo: i hachei, ha ketiv: we-lo jikkare od et szmecha Awram, we-haja szmecha Awraham). Odpowiedział mu: „Tam jest napisane: i będzie (we-haja), i dlatego trwa on w tym imieniu. Ale tutaj nie jest napisane i będzie, tylko: lecz Israel będzie twoim imieniem, a nie jest napisane: i będzie twoje imię Israel. I nawet jeśli jeden raz by wystarczyło, tym bardziej, że czasami tak, a czasami inaczej” (amar lo: hatam ketiv we-haja, u-ve-al da kajma be-hahu szma; aval hacha la ketiv we-haja, ela ki im Jisra’el jihje szmecha, we-la ketiv we-haja szmecha Jisra’el, wa-afilu be-zimna chada saggi lej, kol-szeken de-le-zimnin kach, u-le-zimnin kach). A gdy jego synowie zostali ukoronowani jako kapłani i lewici, i weszli na wyższe poziomy, wtedy został ukoronowany tym imieniem na stałe (we-kad it’attaru benoj be-kohanej u-lewajej, we-istallku be-dargin ila’in, kedejn it’attar be-szma da tadir).
Sulam
172) Ale powiedziano: „Nie będziesz się już nazywał imieniem Awram, i stanie się imię twoje Awraham”[4]. Przecież to nie oznacza, że będzie się nazywał dwoma imionami – Awram i Awraham, lecz tylko Awraham? Tam powiedziano: „I stanie się (we-haja וְהָיָה) imię twoje Awraham”, i dlatego pozostał z tym imieniem. Natomiast o Jaakowie nie powiedziano: „I stanie się (we-haja וְהָיָה)”, ale powiedziano: „Lecz Israelem będzie (ihje יִהְיֶה) imię twoje”. I nazywa się czasem Jaakowem, a czasem Israelem. I z pewnością spełnia się to, co powiedziano: „Lecz Israelem będzie (ihje יִהְיֶה) imię twoje” – a gdy jego synowie ozdabiają się jako koheni i lewici i wznoszą się na wyższe stopnie, on przyozdabia się imieniem Israel na zawsze.
[1] Prorocy, Jeszajahu, 42:13. „Stwórca wyruszy jak bohater, jak wojownik wzbudzi zazdrość, podniesie okrzyk, zawoła – zwycięży swoich nieprzyjaciół.”
[2] Prorocy, Jeszajahu, 42:8. „Ja jestem Stwórca – to jest Moje imię! I chwały Mojej nie oddam innemu, ani sławy Mojej – bałwanom.”
[3] Tora, Bereszit, 37:1. „A Jaakow mieszkał w ziemi, w której przebywał jego ojciec – w ziemi Kanaan.”
[4] Tora, Bereszit, 17:5. „Nie będziesz już więcej nazywany imieniem Awram, lecz twoje imię będzie Awraham, bo uczynię cię ojcem mnóstwa narodów.”