201) „I postawił Jaakow pominik nad jej grobem” (wa-jacew Jaakow macewa al kewurata), powiedział Rabbi Jose (amar Rabbi Jose): „Dlaczego?” (mai taama). Ponieważ nie został zakryty ten jej grób (be-gin de-la itkasja atraha), aż do dnia, w którym Stwórca jest gotów wskrzesić zmarłych (ad joma de-zamin Kudsza Berich Hu la-achaja metaja), jak powiedziano (ke-ma de-ittemar): „aż do dzisiaj” (ad hajom), to znaczy – aż do owego rzeczywistego dnia (ad hahu joma mamasz).

Sulam

201) „Jaakow postawił na jej grobie pomnik, i jest to pomnik grobu Racheli aż do dnia dzisiejszego”[1]. „Aż do dnia dzisiejszego” – ponieważ miejsce jej pochówku nie jest ukryte aż do tego właśnie dnia, gdy Stwórca będzie wskrzeszał zmarłych.

202) Rabbi Jehuda powiedział: Aż do dnia, gdy powróci Szchina w ich wygnaniu Israela, na to miejsce (rabbi Jehuda amar, ad joma, de-tehedar szchinta be-galut’chon de-Jisra’el, be-hahu atar), jak w innym słowie: „I jest nadzieja dla twojego końca – mówi Stwórca – i powrócą synowie do swoich granic” (ke-dawar acher we-jesz tikwa le-acharit’ech ne’um Hawaja we-szawu banim li-gwulajchem). I to wypowiedzenie, że podobna do niej jest Święty, niech będzie błogosławiony (we-da oma’ah, de-omej la kudsza berich hu). I przeznaczeni są Israelici, gdy powrócą z wygnania (u-zminin Jisra’el, kad jetuwun min galuta), by stanąć nad tym grobem Racheli i by tam płakać (le-kajema al hahi kewura de-Rachel, u-lewivkej taman), tak jak ona płakała nad ich wygnaniem Israela (ke-ma de-ihi bachat al galut’chon de-Jisra’el), i o tym jest napisane: „Z płaczem przyjdą i w błaganiach ich poprowadzę” itd. (we-al da ketiw, biwechi jawo’u u-be-tachanunim owilejm we-go’). I napisane jest: „Bo jest zapłata za twój trud” (u-ketiw ki jesz sachar li-feulat’ech). I w tej godzinie przeznaczona jest Rachela, która jest na drodze, by radować się z nimi, z Israelem, i ze Szchiną (u-be-hahi sza’ata, zeminat Rachel, de-ihi be-orcha, le-mechadej be-hu be-Jisra’el, we-im szchinta), i tak ustanowili przyjaciele (we-okemuha chawraya).

Sulam

202) „Aż do dnia dzisiejszego” – do tego dnia, gdy Szchina sprowadzi Israel z wygnania do tego miejsca, miejsca pochówku Racheli, jak powiedziano: „I jest nadzieja dla twojego potomstwa – powiedział Stwórca – powrócą synowie do swoich granic”[2]. I to jest przysięga, którą Stwórca złożył Szchinie. A Israel, gdy powróci z wygnania, stanie przy grobie Racheli i będzie tam płakał, tak jak ona płakała nad wygnaniem Israela. I o tym powiedziano: „Z płaczem przyjdą, i z miłosierdziem ich poprowadzę”[3]. I powiedziano: „Bo jest nagroda za twój trud”[4]. I będzie Rachela, która (spoczywa) przy drodze, radować się w tej godzinie razem z Israelem i ze Szchiną.

[1] Tora, Bereszit, 35:20. „I postawił Jaakow pomnik na jej grobie – to pomnik grobu Racheli aż do dziś.”

[2] Prorocy, Jirmijahu, 31:16. „I jest nadzieja dla twojego końca – mówi Stwórca – powrócą synowie do swych granic.”

[3] Prorocy, Jirmijahu, 31:8. „Z płaczem przyjdą, i z miłosierdziem ich poprowadzę; poprowadzę ich do strumieni wód drogą prostą, na której się nie potkną, bo stałem się Ojcem dla Israela, a Efraim jest Moim pierworodnym.”

[4] Prorocy, Jirmijahu, 31:15. „Tak mówi Stwórca: «Powstrzymaj swój głos od płaczu i oczy swoje od łez, bo jest nagroda za twój trud – mówi Stwórca – i powrócą oni z ziemi nieprzyjaciela».”