10) „I stało się po dwóch latach” (wa-jehi mikec szenatajim), Rabbi Chija rozpoczął i powiedział: „Król przez sąd utwierdza ziemię, a człowiek darów ją burzy” (Rabbi Chija petach we-amar: melekh ba-miszhpat jaamid arec, we-isz terumot jeheresena). Chodź i zobacz (ta chezej): gdy Święty, niech będzie błogosławiony, stworzył wyższy świat (kad bara Kudsza berich Hu alma ila’a), przygotował wszystko jak należy (atkin kolla kidka jaot), i wyprowadził wyższe światła, świecące we wszystkich kierunkach (we-apek nehorin ila’in menaharin le-kol sitrin), i wszystko było jedno (we-kolla ihu chad), i stworzył niebo wyższe i ziemię wyższą (u-bara szamajm de-le-ejla, we-arec de-le-ejla), by wszystkie były naprawione jako jedno (le-ittatkena kulhu ka-chada), dla pożytku niższych (le-toa’lta de-tataej).
Sulam
10) „I było po ukończeniu dwóch lat”. Odezwał się rabbi Chija, oświadczając: „«Król sprawiedliwością umacnia ziemię, a mąż wyniosły ją rujnuje»[600]. Gdy Stwórca stworzył wyższy świat” – Binę, „wszystko ustanowił jak należy i zrodził wyższe światła, które świecą ze wszystkich stron” – czyli w trzech liniach, „i wszystko to stanowi jedną całość”. „I stworzył On wyższe niebiosa” – Zeir Anpina, „i wyższą ziemię” – Nukwę, „aby ustanowili się wszyscy oni jako jedno” – Bina i ZoN, „dla dobra niższych”.
11) Chodź i zobacz: „Król przez sąd utwierdza ziemię” (ta chezej, melekh ba-miszhpat jaamid arec) – kim jest „Król”? To Święty, niech będzie błogosławiony (man melekh – da Kudsza berich Hu). „Przez sąd” – to Jaakow, który jest trwaniem ziemi (ba-miszhpat – da Jaakow, de-ihu kijuma de-ar’a). I dlatego litera waw jest żywiona z wyższej hej (we-al da waw itzan min hej ila’a), a niższa hej jest żywiona z waw (hej tata’a itzanat min waw), bo trwanie ziemi jest w sądzie (de-kijuma de-ar’a ihu be-miszhpat), jak powiedziano: „bo sąd utwierdza ziemię we wszystkich jej naprawach i żywi ją” (de-ha miszhpat jaamid arec be-kol tikunej, we-zan lah).
Sulam
11) „«Król sprawiedliwością umacnia ziemię». «Król» – to Stwórca” – Bina, „«sprawiedliwością» – to Jaakow” – Zeir Anpin, „istnienie ziemi”. „I dlatego «waw ו» imienia AWAJa (הויה)” – Zeir Anpin, „jest karmione przez wyższą «hej ה» imienia AWAJa (הויה)” – Binę. „Niższa «hej ה» imienia AWAJa (הויה)” – Nukwa, „jest karmiona przez «waw ו»” – Zeir Anpina, „ponieważ ziemia istnieje dzięki sprawiedliwości” – czyli Zeir Anpinowi, „ponieważ sprawiedliwość umacnia ziemię” – we wszystkich jej naprawach i ją karmi.
12) Inne wyjaśnienie: „Król” – to Święty, niech będzie błogosławiony (dawar acher: melekh – da Kudsza berich Hu). „Przez sąd” – to Josef (ba-miszhpat – da Josef), „utwierdzi ziemię”, jak napisano: „A cała ziemia przychodziła do Micraim, by kupować od Josefa” (jaamid arec – di-ketiv: we-kol ha-arec bau Micra’ejma liszbor el Josef). I ponieważ Święty, niech będzie błogosławiony, znalazł upodobanie w Jaakowie (u-ve-gin de-Kudsza berich Hu itre’ej be-Jaakow), uczynił Josefa władcą nad ziemią (awad lej le-Josef szalita al ar’a).
Sulam
12) Inne wyjaśnienie. „Król” – to Stwórca, „sprawiedliwością” – to Josef, „umacnia ziemię”, jak powiedziano: „I z całej ziemi przychodzili do Egiptu kupować u Josefa”[601]. I ponieważ Stwórca umiłował Jaakowa, uczynił Josefa władcą nad ziemią.
13) Rabbi Jose powiedział: „Król” – to Josef (Rabbi Jose amar: melekh – da Josef). „Przez sąd utwierdzi ziemię” – to Jaakow (ba-miszhpat jaamid arec – da Jaakow), ponieważ zanim Jaakow przyszedł do Micraim, nie było trwania w ziemi z powodu głodu (de-ha ad la ata Jaakow le-Micraim, la hawa kijuma be-ar’a, mi-go kafna). Gdy tylko Jaakow przyszedł do Micraim, dzięki jego zasłudze ustał głód i ziemia została utwierdzona (kevan de-ata Jaakow le-Micraim, bi-zchutej istallak kafna, we-itkajam ar’a).
Sulam
13) Powiedział rabbi Josi: „«Król» – to Josef, «sprawiedliwością umacnia ziemię» – to Jaakow, ponieważ dopóki Jaakow nie przyszedł do Egiptu, ziemia nie mogła istnieć z powodu głodu. Kiedy Jaakow przyszedł do Egiptu, dzięki jego zasługom głód ustąpił i ziemia przetrwała”.
14) Inne wyjaśnienie: „Król przez sąd utwierdza ziemię” – to Dawid, król (dawar acher: melekh ba-miszhpat jaamid arec – da Dawid malka), jak napisano: „I Dawid czynił sąd i sprawiedliwość całemu swemu ludowi” (di-ketiv: wa-jehi Dawid osze miszpat u-cedaka le-chol ammo), i on utwierdził ziemię (we-ihu kajam ar’a), i dzięki jego zasłudze istniała także po nim (u-bizchutej kajama le-watar de-na). A „człowiek darów ją burzy” – to Rechawam (we-isz terumot jeheresena – da Rechawam).
Sulam
14) „Król sprawiedliwością umacnia ziemię” – to król Dawid, jak powiedziano: „I sprawował Dawid sąd i sprawiedliwość całemu swemu ludowi”[602]. I on ożywił ziemię za życia swego, i dzięki niemu trwa ona po jego odejściu ze świata. „A mąż wyniosły ją rujnuje” – to Rechabeam. Wyjaśnienie. „Mąż wyniosły” – oznacza „pyszałka”, a Rechabeam uniósł się pychą, mówiąc: „Ojciec mój karał was biczami, a ja będę was karał cierniami”[603]. Dlatego jego panowanie zostało odrzucone.[604]
15) Chodź i zobacz (ta chezej): Święty, niech będzie błogosławiony, ze względu na sprawiedliwych (Kudsza berich Hu be-ginehon de-caddikaja), nawet jeśli wyrok kary został wydany na świat (af al gaw de-pur’anuta itgzar al alma), wstrzymuje się ze względu na nich i nie panuje nad światem (mit’akkewa be-ginehon, we-la szalta al alma). Przez wszystkie dni króla Dawida ziemia istniała ze względu na niego (kol jomej de-Dawid malka, itkajyema ar’a be-ginej), a po jego śmierci trwała dzięki jego zasłudze (le-watar de-mejt, itkajyema bi-zchutej), jak napisano: „I ochronię to miasto, by je ocalić ze względu na Mnie i ze względu na Dawida, Mojego sługę” (di-ketiv: we-ganoti al ha-ir ha-zot le-hoszi’ah le-ma’ani u-le-ma’an Dawid awdi). Podobnie do tego – przez wszystkie dni Jaakowa i przez wszystkie dni Josefa, nie panował sąd kary nad światem (ke-gawna da, kol jomej de-Jaakow, we-kol jomej de-Josef, la szalta pur’anuta be-alma).
Sulam
15) I mimo że kara już została wydana światu, Stwórca zwleka ze względu na sprawiedliwych i nie panuje nad światem. Przez wszystkie dni króla Dawida ziemia istniała dzięki niemu. Po tym jak umarł, istniała dzięki jego zasługom, jak powiedziano: „I będę Ja bronił tego miasta ze względu na Siebie i ze względu na Dawida, sługę Mojego”[605]. Podobnie, przez wszystkie dni Jaakowa i przez wszystkie dni Josefa nie panowały kary na świecie. Bo dzięki nim ustał głód i nie rozpoczęło się egipskie niewolnictwo.
16) Chodź i zobacz: „Król przez sąd utwierdza ziemię” – to Josef (ta chezej, melekh ba-miszhpat jaamid arec – da Josef). A „człowiek darów ją burzy” – to Faraon (we-isz terumot jeheresena – da Paro), ponieważ zatwardził swoje serce wobec Świętego, niech będzie błogosławiony (de-ha be-gin de-ak’szej libej le-gabei de-Kudsza berich Hu), spustoszył ziemię Micraim (charew ar’a de-Micraim). A wcześniej, przez rękę Josefa, ziemia była utwierdzona (u-ve-kadmejta al jada de-Josef itkajam ar’a), przez ten sen, który przyśnił mu się (be-hahuw chelma de-chalam), jak napisano: „I stało się po dwóch latach dni…” (di-ketiv: wa-jehi mikec szenatajim jamim we-go’).
Sulam
16) „Król sprawiedliwością umacnia ziemię” – to Josef. „A mąż wyniosły ją rujnuje” – to Faraon. Ponieważ gdy zatwardził on swoje serce w oporze wobec Stwórcy, ziemia egipska została spustoszona. Lecz wcześniej, dzięki Josefowi, ziemia rozkwitała, zgodnie z tym samym snem, który widział Faraon, jak powiedziano: „I było po ukończeniu dwóch lat, i śniło się Faraonowi…”.
17) „I stało się po końcu…” (wa-jehi mikec we-go’). Rabbi Elazar rozpoczął i powiedział: „Żyje Stwórca i błogosławiona jest moja opoka, i wywyższony Bóg mojego zbawienia” (Rabbi Elazar petach we-amar: chaj Haszem u-baruch curi we-jarum Elohej jiszi). „Elohej” zapisane jest z waw (Elohej ketiv be-waw). Ten werset należy rozważyć: „Żyje Stwórca” – to życie Sprawiedliwego, fundament świata (chaj Haszem – da chaj cadika, jesoda de-alma), który nazywa się „życiem światów” (de-ikrej chaj de-almin). „I błogosławiona jest moja opoka” – to, co jest napisane: „Błogosławiony Stwórca, moja opoka” (u-baruch curi – da hu di-ketiv: baruch Haszem curi), i to jest świat, który jest utwierdzony dzięki temu Sprawiedliwemu (we-da alma de-itkajam alej cadika da). „I wywyższony Bóg mojego zbawienia” – „i wywyższony” to wyższy świat (we-jarum – da alma ila’a). „Elohej” z waw – to niebo (Elohej be-waw – da szamajm), jak powiedziano: „Niebo, niebo dla Stwórcy” (ke-di-amart: ha-szamajm szamajm la-Haszem).
Sulam
17) „I było po ukończeniu…”. Rabbi Elazar rozpoczął, mówiąc: „«Żyje Stwórca, i błogosławiony niech będzie moja opoka, niech będzie wywyższony Wszechmogący zbawienia mojego (Elohej jiszi אֱלוֹהֵי יִשְׁעִי)!»”[606]. „Wszechmogący (Elohej אֱלוֹהֵי)” zapisane jest z literą „waw וֹ”. Należy uważnie zbadać ten wers. „Żyje Stwórca”. „Żyje (chaj)” – to sprawiedliwy, podstawa (Jesod) świata” – czyli Jesod Zeir Anpina, nazywany ożywiającym światy (chaj ha-olamim). „«I błogosławiona niech będzie moja opoka» – to jak powiedziano: «Błogosławiony Stwórca, moja opoka»”[607], i to jest świat” – czyli Nukwa, „która opiera się na sprawiedliwym”. Innymi słowy, sprawiedliwy, czyli Jesod Zeir Anpina, przekazuje jej napełnienie i ona istnieje. „«Niech będzie wywyższony Wszechmogący zbawienia mojego!»”. „Niech będzie wywyższony” – to wyższy świat, Bina. „«Wszechmogący (Elohej אֱלוֹהֵי)» z «waw וֹ» – to niebiosa”, Zeir Anpin, „jak powiedziano: «Niebiosa – to niebiosa Stwórcy»”[608].
Wyjaśnienie. W tym wersecie wyjaśnione jest doskonałe przekazywanie napełnienia przez Jesod, nazywany „ożywiający światy”, Nukwie, nazywanej „światem”, a także „opoką”. I to ma miejsce w czasie, gdy w Jesod łączą się dwa wyższe stopnie – Bina i Zeir Anpin. I Bina obłacza się w Zeir Anpin razem ze swoimi mochin, i wtedy przekazują napełnienie Jesod, a on przekazuje je Nukwie, od której otrzymują napełnienie wszystkie niższe.
I powiedziane: „Żyje (chaj) Stwórca, i błogosławiona niech będzie moja opoka” oznacza: kiedy przekazuje napełnienie „ożywiający światy (chaj ha-olamim)”, czyli Jesod, a „opoka”, Nukwa, jest błogosławiona od niego? Wtedy, gdy „wywyższony zostanie Wszechmogący zbawienia mojego” – czyli Zeir Anpin, nazywany Wszechmogącym (Elohej אֱלוֹהֵי) z „waw וֹ”, wznosi się wraz z obłóczeniem Biny w nim, ponieważ „niech będzie wywyższony” wskazuje na Binę. I kiedy Jesod otrzymuje od tych dwóch stopni, ma możliwość przekazania napełnienia Nukwie.
18) Chodź i zobacz: „Błogosławiony Pan dzień po dniu, nosi nas” (ta chezej: baruch Haszem jom jom jaamas lanu) – „Błogosławiony Pan” zapisane jako alef, dalet, nun, jud (baruch Haszem – be-alef, dalet, nun, jud), a ten werset jest tajemnicą mądrości (we-haj kra raza de-chokhmata ihu). „Dzień po dniu” – to są te „dwa lata dni” (jom jom – elu szenatajim jamim), jak powiedziano: „I stało się po dwóch latach dni” (ke-di-amar: wa-jehi mikec szenatajim jamim). „A Faraon śnił, i oto stoi nad rzeką” – to tajemnica (u-Paro cholem we-hinej omed al ha-jor – raza ihu), tak jak powiedziano, że to Josef, bo ta rzeka – to Josef Sprawiedliwy (ke-ma de-itemar: da Josef, de-nahar da, Josef ha-cadik hu).
Sulam
18) „Błogosławiony Pan nasz każdego dnia”[609]. „Błogosławiony Pan nasz (Adni אדני)” – imię Stwórcy zapisuje się przez „alef-dalet-nun-jud אדני”, co wskazuje na Nukwę. I to wyrażenie zawiera w sobie ukryty sens. „Każdego dnia (jom-jom)” – to dwa lata, czyli dwa stopnie: Bina i Zeir Anpin, bez których Nukwa nie jest błogosławiona. I podobnie słowa: „I było po ukończeniu dwóch lat, i śniło się Faraonowi: i oto stoi on nad rzeką”, jak się uczyliśmy[610], wskazują na władzę Josefa, ponieważ każda rzeka – to Josef–sprawiedliwy.
Wyjaśnienie. Tutaj przytacza się drugi dowód, że Nukwa jest błogosławiona od Jesod tylko wtedy, gdy w nim łączą się dwa wyższe stopnie – Bina i Zeir Anpin. Gdyż to wyrażenie mówi, że „Błogosławiony Pan nasz” dzięki „każdemu dniu (jom-jom)”, które łączą się w niej (w Nukwie) poprzez Jesod, czyli dzięki Binie i Zeir Anpinowi, których dni – to dwa lata. I wtedy: „Stokrotnie wynagrodzi nam Wszechmogący” – czyli Nukwa, „nasze zbawienie, sela!”.
I w ten sposób wyjaśnia się powiedziane: „I było po ukończeniu dwóch lat” – po tym, jak ustanowiły się te dwa lata, czyli dwa stopnie: Bina i Zeir Anpin, „i śniło się Faraonowi: i oto stoi on nad rzeką”, wtedy rzeka – czyli Josef, Jesod, napełnia się doskonałością i przekazuje Nukwie, co nazywa się „siedem krów”. „I oto z rzeki wychodzą siedem krów…”[611] – czyli Nukwa.
19) „I oto z rzeki wychodzą siedem krów pięknych wyglądem i tłustych ciałem, i pasły się na łące” (we-hinej min ha-jor olot szewa parot jefot mare we-brijot basar, wa-tir’ejna ba-achu). „I oto z rzeki” (we-hinej min ha-jor) – bo z tej rzeki błogosławione są wszystkie dolne poziomy (de-ha min nahar da itbarchan kol inun dargin de-le-tata), ponieważ ta rzeka, która płynie i wychodzi (be-gin de-hahu nahar de-nageid we-nafek), ona poi i żywi wszystkich (ihu aszkej we-zan le-kolla). A Josef – on jest rzeką (we-Josef ihu nahar), by była błogosławiona cała ziemia Micraim przez niego (le-itbarcha kol ar’a de-Micraim be-ginej).
Sulam
19) „I oto z rzeki wychodzą siedem krów, tłustych i zadbanych, i zaczęły paść się na łące”. „I oto z rzeki” – ponieważ z tej rzeki, czyli z Jesod, błogosławione są wszystkie stopnie, które są na dole, jako że ta „rzeka, która bierze początek i wypływa z Edenu” – czyli z Biny, „poi i karmi wszystkich”. „I Josef” – Jesod, który otrzymuje od Biny przez Zeir Anpin – „to jest rzeka, i cała ziemia egipska jest błogosławiona dzięki niemu”.
20) Chodź i zobacz (we-ta chezej): ta rzeka poi i błogosławi siedem poziomów (hahu nahar szewa dargin itszakjan we-itbarchan minej), a one są tymi „pięknymi wyglądem i tłustymi ciałem” (we-ilejn inun jefot mare u-brijot basar). „I pasły się na łące” – we złączeniu, w braterstwie, w którym nie ma podziału (wa-tir’ejna ba-achu: be-chibbura, be-achwata de-la isztakkach behu peruda), i wszystkie stoją dla chwały (we-kulhu le-szabbacha kajymin), ponieważ wszystkie te siedem poziomów, które wspomniano – są tajemnicą (de-ha kol hanej dargin szewa de-ka’amarin, raza ihu), jak powiedziano: „I siedem dziewcząt, godnych, by jej dać z domu króla…” (ke-di-amar: we-et szewa ha-ne’arot ha-re’ujot la-tet lah mi-bet ha-melekh we-go’). I zgodnie z tym – „siedem krów pięknych wyglądem” (we-al da: szewa parot jefot mare), a do tego odpowiada to, co napisano: „siedmiu eunuchów służących przed królem…” (we-le-kabel da ketiv: sziwat ha-sarisim ha-meszar’tim et pnej ha-melekh we-go’).
Sulam
20) „Ta rzeka” – Jesod, „siedem stopni” – Nukwy, od HaGaT NeHIM w niej, rozprzestrzeniających się od niej i znajdujących się w świecie Brija, „żywi się i błogosławiona jest od niej”. I to jest te „siedem krów, zadbanych i tłustych”. „I zaczęły paść się na łące (ba-achu בָאָחו)” – czyli w połączeniu i braterskiej przyjaźni (be-achwa בְּאַחְוָה), kiedy nie ma między nimi niezgody, i wszystkie one przeznaczone są do wywyższenia, ponieważ nie przechodzi od nich żadne pożywienie do sitra achra.
Albowiem te wszystkie siedem stopni – to te, o których powiedziano: „Siedem dziewic, godnych, aby jej służyły”[612], i to jest siedem pałaców świata Brija, i wszystkie one – do wywyższenia. I również „siedem krów, pięknych z wyglądu” – wszystkie one są do wywyższenia. A w przeciwieństwie do tego powiedziano: „Siedmiu eunuchów, którzy służyli przed obliczem króla”[613] – i tych siedmiu, nie wszyscy są do wywyższenia, gdyż jest w nich udział nieczystych sił, i to jest właściwość siedmiu złych krów.
21) Rabbi Icchak powiedział: „Siedem dobrych krów” – to poziomy wyższe nad pozostałymi (Rabbi Jicchak amar: szewa parot ha-towot – dargin inun ila’in al achoranin). A „siedem krów złych” – to inne poziomy dolne (we-szewa ha-parot ha-ra’ot – dargin achoranin de-le-tata). Tamte są ze strony świętości, a te ze strony nieczystości (ilejn mi-sitra de-kedusza, we-ilejn mi-sitra de-mesa’awa).
Sulam
21) Powiedział rabbi Icchak: „Siedem dobrych krów – to wyższe stopnie względem innych stopni, a siedem złych krów – to inne stopnie, które są na dole. Te, które są wyższe, pochodzą ze strony świętości, a te, które są niższe – ze strony nieczystości”.
22) „Siedem kłosów” – Rabbi Jehuda powiedział: te pierwsze są dobre, ponieważ są ze strony prawej, o której napisano: „że dobre” (szewa ha-szibbolim – Rabbi Jehuda amar: ilej kodamaj, inun tawin, be-gin de-inun mi-sitra de-jemina, di-ketiv bej: ki tow). A tamte złe są niżej od nich (we-ilejn biszin inun le-tata minajhu). „Siedem kłosów” – to ze strony czystości, a tamte – ze strony nieczystości (szewa ha-szibbolim inun mi-sitra de-dachju, we-ilejn mi-sitra de-mesa’awu). A wszystkie te poziomy stoją: jedne nad drugimi, i jedne naprzeciw drugim (we-kullhu dargin kajymin: ilejn al ilejn, we-ilejn le-kabel ilejn). I wszystkie je widział Faraon we śnie (we-kullhu ka chaza Paro be-chelmej).
Sulam
22) „Siedem kłosów”[614]. Powiedział rabbi Jehuda: „Te siedem kłosów, które są na początku, są dobre, ponieważ pochodzą ze strony prawej, i powiedziano o niej, że jest dobra[615]. A te siedem kłosów, które są złe – są niżej od nich. Siedem dobrych kłosów – ze strony czystości, a te, które są złe – ze strony nieczystości. I wszystkie te [stopnie] to stopnie stojące jeden nad drugim i jeden przeciw drugiemu. I wszystkie je Faraon widział w swoim śnie”.
23) Powiedział Rabbi Jejsa: „Czyż temu winnemu, jakim jest Faraon, ukazano wszystkie te rzeczy?” (amar Rabbi Jejsa: we-chi le-hahu chajava de-Paro achzjin le-j kol hanei)? Powiedział mu Rabbi Jehuda: „W takim obrazie, w jakim należało, widział, że wiele poziomów nad poziomami, jedne naprzeciw drugim, i jedne nad drugimi, a on widział je w tych poziomach dolnych” (amar lo Rabbi Jehuda: ke-gawna de-lehon chaza, de-kamma dargin al dargin, ilejn le-kabel ilejn, we-ilejn al ilejn, we-ihu chaza be-inun dargin de-le-tata).
Sulam
23) Powiedział rabbi Isa: „Czyż takiemu grzesznikowi jak Faraon pokazano wszystkie te stopnie?!”. Powiedział mu rabbi Jehuda: „On widział jedynie pewne podobieństwo ich, a nie istotę stopni. Przecież ileż to stopni za stopniami – jedne naprzeciw drugich i jedne nad drugimi, lecz Faraon widział z tych stopni, które są na dole”.
24) A oto nauczyliśmy: ponieważ on był człowiekiem, tak też ukazano mu we śnie (we-ha taninan: de-ha ke-ma de-ihu bar nasz, hachej achzju le-j be-chelmej), i tak widział, a dusza tak wznosi się, by poznawać (we-hachej chamej, we-niszmata hachej salkat le-isztemod’a), każdy według swego poziomu, jak należy mu widzieć (kol chad we-chad ke-fum dargej kidka chazej le-j). I dlatego Faraon widział tak, jak należało mu widzieć, i nie więcej (u-ve-gin kach Paro chaza kidka chazej le-j, we-la jatir).
Sulam
24) „Ponieważ stosownie do tego, czym jest człowiek, tak też ukazuje mu się we śnie, i właśnie to on widzi, i tak wznosi się dusza, aby pojąć – każdy zgodnie ze swoim stopniem, jak mu przystoi. I dlatego Faraon widział to, co było mu przeznaczone, ale nic więcej.”
25) „I stało się w końcu…” (wa-jehi mikec we-go’). Rabbi Chizkija rozpoczął i powiedział: „Wszystko ma swój czas i każda sprawa ma swoją porę pod niebiosami” (Rabbi Chizkija petach we-amar: la-kol zman we-et le-kol chefec tachat ha-szamajm). Chodź i zobacz (ta chezej): wszystko, co Święty, niech będzie błogosławiony, uczynił na dole, dla wszystkiego ustanowił czas i określony moment (kol mah de-awad Kudsza berich Hu le-tata, le-kolla szavej zimna u-zman kacuw), czas ustanowił dla światła i dla ciemności (zman szavej le-nehora we-le-chaszucha), czas ustanowił dla światła narodów świata, które teraz panują nad światem (zimna szavej le-nehora de-sze’ar ammin, de-inun szaltin haszta al alma), i czas ustanowił dla ciemności, która jest wygnaniem Israel, pod panowaniem ich władzy (we-zimna szavej le-chaszucha, de-ihu galuta de-Israel, tachot szaltanuta de-lehon). Czas ustanowił Święty, niech będzie błogosławiony, dla wszystkiego (zimna szavej Kudsza berich Hu le-kolla). Dlatego: „Wszystko ma swój czas i każda sprawa ma swoją porę” (be-gin kach: la-kol zman we-et le-kol chefec). Czym jest: „i każda sprawa”? (maj we-et le-kol chefec?) – to czas i pora dla wszystkiego, dla każdej tej woli, która istnieje na dole (zimna we-iddan hu le-kolla, le-kol hahu re’uta de-isztakkach le-tata).
Sulam
25) „I było po ukończeniu”. Odezwał się rabbi Chizkija, oświadczając: „«Wszystko ma swój czas i swój termin każda sprawa pod niebem»[616]. Wszystko, co uczynił Stwórca na dole – wyznaczył temu czas i przydzielił termin. Czas wyznaczył dla światła i dla ciemności. Czas wyznaczył dla światła innych narodów, poza Israelem, który obecnie rządzi światem. Czas wyznaczył dla ciemności – i to jest przebywanie Israela na wygnaniu pod ich władzą. Czas wyznaczył Stwórca wszystkiemu. I dlatego: «Wszystko ma swój czas i swój termin każda sprawa pod niebem». Co oznacza: «I swój termin każdej sprawy pod niebem»? Czas i termin każdej rzeczy, która znajduje się na dole. Innymi słowy, wszystko dobre, co znajduje się na dole, ma swój termin i określony czas.”
26) Inne wyjaśnienie: „I pora dla każdej sprawy” – czym jest „pora”? (dawar acher: we-et le-kol chefec – maj et?) Jak napisano: „Pora, by działać dla Stwórcy, unieważnili twoją Torę” (ke-di-chtiv: et la’asot la-Haszem, heferu toratecha), i napisano: „I niech nie wchodzi o każdej porze do świętości” (u-ketiv: we-al jawo be-kol et el ha-kodesz). A to jest poziom przełożony, i oto wyjaśniono (we-ihu darga memana, we-ha okemuha). I dlatego „pora” jest przełożonym dla każdej sprawy pod niebiosami (u-ve-gin kach: et ihu memana le-kol chefec tachat ha-szamajm). „I stało się po dwóch latach dni” – ze strony tego kresu ciemności (wa-jehi mikec szenatajim jamim – mi-sitra de-hahu kec de-choszech), zobaczył Faraon we śnie, i stamtąd poznał i objawił mu się ten sen (chaza Paro be-chelmej, u-mi-tamman jada we-itgalej le-j hahu chelma).
Sulam
26) „Inne wyjaśnienie. «I swój termin każdej sprawy pod niebem». Czym jest «termin»? To, jak powiedziano: «Czas działać dla Stwórcy – naruszyli oni Twoją Torę!»[617], i powiedziano: «Aby nie wchodził o każdym czasie do Przybytku»[618]. I to jest stopień odpowiedzialny za zarządzanie światem” – czyli Nukwa. „I dlatego «termin»” – czyli Nukwa, „jest wyznaczony «każdej rzeczy pod niebem»”.
„«I było po ukończeniu dwóch lat» – ze strony tego właśnie «końca ciemności»” – ponieważ On wyznaczył określony czas dla światła i dla ciemności, „który Faraon zobaczył w swoim śnie, i stamtąd poznał, i został mu sen objawiony”.[619]
[600] Pisma, Miszlej (Przysłów), 29:4. „Król sprawiedliwością umacnia ziemię, a człowiek wyniosły ją niszczy.”
[601] Tora, Bereszit, 41:57. „I z całej ziemi przychodzono do Micraim kupować do Josefa, ponieważ głód był silny na całej ziemi.”
[602] Prorocy, Szmuel Bet, 8:15. „I królował Dawid nad całym Iszraelem, i Dawid czynił sąd i sprawiedliwość całemu swojemu ludowi.”
[603] Prorocy, Melachim Alef, 12:14. „I mówił do nich według rady młodych, i powiedział: «Ojciec mój nałożył na was ciężkie jarzmo, a ja uczynię jarzmo wasze jeszcze cięższym; ojciec mój karał was biczami, a ja będę was karał cierniami».”
[604] Prorocy, Szmuel Alef, 15:28. „Wtedy powiedział do niego Szmuel: «Oderwał Stwórca królestwo Iszraela od ciebie dzisiaj i dał je bliźniemu twemu, który jest lepszy od ciebie».”
[605] Prorocy, Melachim Bet, 20:6. „I dodam do dni twoich piętnaście lat i ocalę ciebie oraz to miasto z ręki króla Aszuru, i będę bronić tego miasta ze względu na Siebie i ze względu na Dawida, Mojego sługę!”
[606] Pisma, Psalmy, 18:47. „Żyje Stwórca i błogosławiony opoka moja, niech będzie wywyższony Wszechmogący mojego zbawienia.”
[607] Pisma, Psalmy, 144:1. Dawidowi. „Błogosławiony Stwórca, opoka moja, który uczy moje ręce walki, a palce moje – wojny.”
[608] Pisma, Psalmy, 115:16. „Niebiosa – niebiosa należą do Stwórcy, a ziemię dał synom ludzkim.”
[609] Pisma, Psalmy, 68:20. „Błogosławiony nasz Pan każdego dnia! Niesie On nasz ciężar – Wszechmogący, nasze wybawienie! Sela.”
[610] Zob. wyżej, p. 9.
[611] Tora, Bereszit, 41:2–4. „A oto z rzeki wychodzi siedem krów, pięknych z wyglądu i tłustych, i pasły się na łące. I oto siedem innych krów wychodzi za nimi z rzeki, wyglądem brzydkich i chudych, i stanęły przy tamtych krowach na brzegu rzeki. I zjadły krowy brzydkie i chude siedem krów pięknych i tłustych. I obudził się faraon.”
[612] Pisma, Ester, 2:9. „I spodobała mu się ta dziewczyna, i zdobyła jego przychylność, i pospieszył, aby dać jej jej środki upiększające i wszystko, co jej przypadało, i przydzielił jej siedem godnych dziewcząt z domu królewskiego, aby jej służyły, i przeniósł ją oraz jej służebne do najlepszego pomieszczenia domu kobiet.”
[613] Pisma, Ester, 1:10. „Siódmego dnia, gdy serce króla było rozweselone winem, rozkazał on Meumanowi, Bizcie, Charwonie, Bigcie i Awagcie, Zetarowi i Charkasowi – siedmiu eunuchom służącym przed królem Achaszweroszem – aby przyprowadzili królową Waszti przed oblicze króla w koronie królewskiej, by pokazać jej piękno ludowi i książętom – bo była urodziwa z wyglądu.”
[614] Tora, Bereszit, 41:5–6. „I zasnął, i śniło mu się ponownie: oto siedem kłosów wyrasta na jednym źdźble – pełnych i dobrych. A oto siedem kłosów cienkich i spalonych wiatrem wschodnim wyrasta za nimi.”
[615] Tora, Bereszit, 1:4. „I zobaczył Elohim światło, że było dobre, i oddzielił Elohim światło od ciemności.”
[616] Pisma, Kohelet, 3:1. „Wszystko ma swój czas, i swoją porę każda sprawa pod niebem.”
[617] Pisma, Psalmy, 119:126. „Czas działać dla Stwórcy – złamali Twoją Torę!”
[618] Tora, Wajikra, 16:2. „I powiedział Stwórca do Moszego: «Powiedz Aharonowi, bratu twojemu, żeby nie wchodził o każdym czasie do Miejsca Świętego, za zasłonę, przed pokrywę, która jest na Arce – aby nie umarł, bo w obłoku ukazuję się nad pokrywą».”
[619] Zob. Zohar, rozdział Noach, p. 75.