205) „A Awraham na pewno stanie się wielkim i potężnym narodem” (we-Awraham hajo jihje le-goj gadol we-acum). Dlaczego w tym miejscu pojawia się błogosławieństwo? (maj ta’ama beracha da hacha) Lecz jest to po to, aby ukazać (ela be-gin le-oda’a), że nawet w chwili, gdy Stwórca zasiada do sądu nad światem (de-afilu be-sza’ata de-kudsza b-rich hu jatib be-dina al alma), nie zmienia się (la isztane). Ponieważ jednocześnie sądzi jednych (de-ha jatib be-dina al da) i okazuje miłosierdzie drugim (u-be-rachamej al da), a wszystko to dzieje się w jednej chwili i w jednym momencie (we-kola be-riga chada u-be-sza’ata chada).
Sulam
205) „A Awraham stanie się wielkim i potężnym narodem”[1]. Jaki jest sens tego błogosławieństwa w tym miejscu? Ukazuje nam, że nawet gdy Stwórca zasiada do sądu nad światem, On się nie zmienia, ponieważ w tym samym momencie sądzi jednego w surowości, a drugiego w miłosierdziu. Sedom objawił się w sądzie, a Awrahamowi w tym samym czasie objawił się w miłosierdziu i pobłogosławił go.
206) Rabbi Jehuda powiedział (amar Rabbi Jehuda): „Przecież jest napisane (we-ha ketiv): „A ja modlitwą swoją do Ciebie, Stwórco, w czasie przychylności” (wa-ani tefilati lecha Haszem et racon). Są chwile, które są czasem przychylności (zimnin de-ihu et racon), i są chwile, które nie są czasem przychylności (we-zimnin de-laaw ihu et racon). Są chwile, gdy wysłuchuje (zimnin de-szama), i są chwile, gdy nie wysłuchuje (we-zimnin de-la szama). Są chwile, gdy jest obecny (zimnin de-isztekach), i są chwile, gdy nie jest obecny (we-zimnin de-la isztekach). Jak jest napisane (di-ketiv): „Szukajcie Stwórcy, gdy jest znajdywany, wzywajcie Go, gdy jest blisko” (dirszu Haszem be-himacehu, karauhu bi-hijoto karow)”.
Sulam
206) Powiedziano: „Niech moja modlitwa dotrze do Ciebie, Stwórco, w czasie łaski!”[2]. Stąd wynika, że czasami jest łaska, a czasami jej nie ma. Czasami Stwórca wysłuchuje modlitwy, a czasami – nie. Czasami można Go odnaleźć, a czasami – nie. Jak powiedziano: „Szukajcie Stwórcy, gdy można Go znaleźć”[3].
207) Rabbi Elazar powiedział (amar Rabbi Elazar): „Tutaj chodzi o jednostkę (kan le-jachid), a tutaj o wspólnotę (kan le-cibur). Tutaj o jedno miejsce (kan le-atar chad), a tutaj o cały świat (we-kan le-kulej alma). Dlatego Stwórca pobłogosławił Awrahama (be-ginei kach barich lejh le-Awraham), ponieważ był równy całemu światu (de-ihu szakil ke-kol alma), jak jest napisane (di-ketiv): „Oto są pokolenia niebios i ziemi, gdy zostały stworzone” (ele toldot ha-szamajim we-ha-arec be-hibare’am). A nauczyliśmy, że odnosi się to do Awrahama” (we-taninan be-Awraham).
Sulam
207) W jednym przypadku mówi się o pojedynczym człowieku, a w drugim – o całej społeczności. Wobec jednostki Stwórca odnosi się różnie w zależnym czasie, ale wobec społeczności zawsze okazuje miłosierdzie, nawet gdy zasiada na sądzie. Tutaj podejście do jednego miejsca zmienia się w zależności od czasu, ale w odniesieniu do całego świata Stwórca zawsze pozostaje w miłosierdziu i nie zmienia się. Dlatego błogosławił Awrahama, gdy sprawował sąd nad Sedomem, ponieważ Awraham jest równoważny całemu światu. Powiedziano: „Oto porodzenia nieba i ziemi, gdy zostały stworzone”[4]. Litery wyrażenia „gdy zostały stworzone (behibaram בהבראם)” są takie same jak w słowie „dla Awrahama (beAwraham באברהם)”, co oznacza, że świat został stworzony ze względu na niego, a on jest porównywany do całego świata.
208) „Będzie” (jihje) w gematrii wynosi trzydzieści (be-gimatria szloszim). Tak się uczyliśmy (hachej taninan), że trzydziestu sprawiedliwych (tlatin caddikin) Stwórca przeznacza w każdym pokoleniu dla świata (azmin kudsza b-rich hu, be-kol dara we-dara le-alma), tak jak przeznaczył Awrahama (ke-ma de-azmin le-Awraham).
Sulam
208) Wartość liczbowa słowa „będzie” (jehije יהיה) wynosi trzydzieści. Stwórca powołał do świata trzydziestu sprawiedliwych, aby istnieli w każdym pokoleniu, tak jak powołał Awrahama. Powiedziano: „Oto porodzenia… gdy zostały stworzone (behibaram בהבראם)”. I wyjaśniliśmy, że są to litery wyrażenia „dla Awrahama (beAwraham באברהם)”, ze względu na którego świat został stworzony. I w każdym pokoleniu jest trzydziestu sprawiedliwych, dla których stworzono świat, tak jak został on stworzony ze względu na Awrahama.
209) Otworzył i powiedział (patach we-amar): „Spośród trzydziestu najbardziej szanowany, lecz do trzech nie doszedł” i dalej (min ha-szloszim hachi nichbad, we-el ha-szlosza lo ba we-go’). „Spośród trzydziestu najbardziej szanowany” (min ha-szloszim hachi nichbad) – to jest tych trzydziestu sprawiedliwych (ilejn inun telatin caddikin), których Stwórca przeznacza dla świata (de-azmin kudsza b-rich hu le-alma) i nigdy ich nie usunie (we-la jevatel lon minejhu). O Bnajahu ben Jehojada jest napisane (u-be-Bnajahu ben Jehojada ketiv): „Spośród trzydziestu najbardziej szanowany” (min ha-szloszim hachi nichbad), on był jednym z nich (ihu chad minajhu). „Lecz do trzech nie doszedł” (we-el ha-szlosza lo ba) oznacza, że nie osiągnął poziomu trzech innych, na których opiera się świat (de-la szakil li-telata achoranin, de-alma kaejm alajhu).
Sulam
209) „Spośród trzydziestu najznamienitszy”[5]. To trzydziestu sprawiedliwych, których Stwórca powołał do świata, aby w każdym pokoleniu świat nie odczuwał ich braku, a Bnajahu, syn Jehojady, o którym powiedziano „spośród trzydziestu najznamienitszy”, był jednym z nich.
210) „Lecz do trzech nie doszedł” (we-el ha-szlosza lo ba) – aby być wliczonym jako jeden z nich (le-mehewe be-minjajana ke-chad minajhu). W tych trzydziestu sprawiedliwych (be-inun telatin zakkajin) zdobył zasługę, aby zostać włączonym do ich liczby (zacha le-me’al be-chuszbenna). Jednak „do trzech nie doszedł” (awal we-el ha-szlosza lo ba), ponieważ nie zasłużył, aby się z nimi połączyć i mieć z nimi jeden udział (de-la zachaj le-itchabbr be-hu, u-le-mehewe imm’hu be-chulaka chada). „Będzie” (jihje) – jak nauczyliśmy (ke-ma de-taninan), oznacza trzydzieści (telatin hawa). I dlatego Stwórca go pobłogosławił, aby znalazł się wśród tych trzydziestu sprawiedliwych (u-be-gin kach kudsza b-rich hu barechej be-inun telatin caddikin).
Sulam
210) „Ale do trzech się nie zbliżył” oznacza, że są trzej inni, na których opiera się świat, i on nie jest im równy. „Ale do trzech się nie zbliżył” – aby być w ich liczbie, jako jeden z nich. W poczet tych trzydziestu sprawiedliwych dostąpił zaszczytu wejścia, „ale do trzech się nie zbliżył” – to znaczy, że nie dostąpił połączenia z nimi i bycia ich częścią. Już powiedzieliśmy, że wartość liczbowa słowa „będzie” (jehije יהיה) wynosi trzydzieści, i dlatego Stwórca pobłogosławił Awrahama, ponieważ miał być porównywany do tych trzydziestu sprawiedliwych.
[1] Tora, Bereszit, 18:18. „A Awraham stanie się wielkim i potężnym narodem, i będą błogosławione w nim wszystkie narody ziemi”.
[2] Pisma, Tehilim, 69:14. „Niech moja modlitwa do Ciebie, Stwórco, będzie w czasie łaski! Wszechmogący, według wielkiego Twojego miłosierdzia, odpowiedz mi prawdą swojego zbawienia!”.
[3] Prorocy, Jeszajahu, 55:6. „Szukajcie Stwórcy, gdy można Go znaleźć. Wzywajcie Go, gdy jest blisko”.
[4] Tora, Bereszit, 2:4. „Oto są dzieje nieba i ziemi przy ich stworzeniu, w dniu, gdy Stwórca Wszechmogący uczynił ziemię i niebo”.
[5] Zob. Prorocy, Szmuel Bet, 23:23. „Był najbardziej znakomity z trzydziestu, ale nie dorównał trzem; i Dawid postawił go nad swoją strażą”.