218) „I zbliżył się Awraham i powiedział: Czy rzeczywiście zgładzisz sprawiedliwego razem z niegodziwym?” (wajigasz Awraham wajomer ha-af tispe caddik im rasza). Rabbi Jehuda powiedział (amar Rabbi Jehuda): „Kto widział ojca miłosierdzia takiego jak Awraham?” (man chama abba de-rachmanuta ke-Awraham). Przyjdź i zobacz (ta chaze), że o Noachu jest napisane (be-Noach ketiv): „I powiedział Elohim do Noacha: Koniec wszelkiego ciała przyszedł przede Mnie… Uczyń sobie arkę z drzewa gofer” (wajomer Elohim le-Noach: kec kol basar ba lefanaj… ase lecha tewat acej gofer). Noach milczał (we-isztik), nie powiedział nic (we-la amar lejh midej), ani nie błagał o miłosierdzie (we-la ba’a rachamej). Ale Awraham (awal Awraham), gdy Stwórca powiedział mu (be-sza’ata da-amar lejh kudsza b-rich hu): „Krzyk Sedomu i Amory jest wielki… Zstąpię więc i zobaczę” (za’akat Sedom wa-Amora ki rabba… erda na we-ere we-go’), natychmiast jest napisane (mijad ketiv): „I zbliżył się Awraham i powiedział: Czy rzeczywiście zgładzisz sprawiedliwego razem z niegodziwym?” (wajigasz Awraham wajomer ha-af tispe caddik im rasza).
Sulam
218) „I podszedł Awraham i powiedział: «Czyż zgładzisz sprawiedliwego razem z niegodziwym?»”[1]. Kto znał miłosiernego ojca podobnego do Awrahama? O Noachu powiedziano: „I powiedział Wszechmogący do Noacha: «Koniec wszelkiego ciała nadszedł przede Mną»”[2]. I milczał, i nie powiedział nic, i nie prosił o miłosierdzie. Ale Awraham, gdy Stwórca powiedział mu o krzyku przeciwko Sedomowi i Amorze, natychmiast podszedł i powiedział: „Czyż zgubisz sprawiedliwego razem z niegodziwym?”.
219) Rabbi Elazar powiedział (amar Rabbi Elazar): „Nawet Awraham nie postąpił w pełni, jak należy” (uf Awraham, la awad szlimu ki-deka jaot). Noach nic nie uczynił (Noach la awed midej), ani w jedną stronę, ani w drugą (la haj we-la haj). Awraham domagał się sprawiedliwości, jak należy (Awraham taw’a dina ki-deka jaot), aby sprawiedliwy nie umarł razem z winnym (de-la jemut zakkaja im chajjawa). Zaczął od pięćdziesięciu, a skończył na dziesięciu (we-szarei me-chamiszim, ad asara), lecz nie dokończył (awad we-la aszlem), ponieważ nie błagał o miłosierdzie między tymi liczbami (de-la be’a rachamej bein kach u-bein kach). Powiedział Awraham (da-amar Awraham): „Nie chcę otrzymać zapłaty za swoje czyny” (la ba’ejna le-mitba agar owadoj).
Sulam
219) Jednak i Awraham nie uczynił wszystkiego w doskonały sposób, jak należało. Noach nie zrobił nic: nie prosił ani za sprawiedliwymi, jak Awraham, ani za grzesznikami, jak Mosze. Awraham zażądał sądu, jak należy – aby sprawiedliwy nie zginął razem z grzesznikiem – i zaczął od pięćdziesięciu sprawiedliwych, schodząc do dziesięciu. Uczynił to, ale nie dokończył, ponieważ nie prosił o miłosierdzie w sytuacji, gdy nie ma sprawiedliwych, tak jak prosił w sytuacji, gdy oni są. Awraham powiedział: „Nie chcę domagać się nagrody za swoje czyny” – to znaczy, sam nie wierzył, że jego zasługi są wystarczająco wielkie, aby prosić o uwolnienie grzeszników od sądu dzięki swoim zasługom.
220) Ale kto postąpił w pełni, jak należy? (awal man awad szlimu ki-deka jaot) To Mosze (da Mosze). Gdy tylko Stwórca powiedział (de-kejwan da-amar kudsza b-rich hu): „Zeszli szybko z drogi…” i dalej (saru maher min ha-derech we-go’), „Uczynili sobie cielca odlanego i oddali mu pokłon” (asu lahem egel masecha, wajisztachawu lo), natychmiast co jest napisane? (mijad ma ketiv) „I błagał Mosze oblicze Stwórcy, swojego Elohim” i dalej (wajechal Mosze et pnej Haszem Elohaw we-go’). Aż powiedział: „A teraz, jeśli przebaczysz im ich grzech – dobrze, ale jeśli nie, to wymaż mnie proszę ze swojej księgi, którą napisałeś” (ad da-amar: we-ata im tisa chatatam, we-im ajin, mecheni na mi-sifrcha aszer katavta). I mimo że wszyscy zgrzeszyli (we-af al gaw de-kolhu chato), nie odszedł stamtąd (la zaz mi-taman), dopóki nie usłyszał: „Przebaczyłem według twojego słowa” (ad da-amar lejh: salachti ki-dewarecha).
Sulam
220) I jedynym, który uczynił wszystko doskonale, jak należało, był Mosze. Gdy Stwórca powiedział mu: „Szybko zeszli z drogi”[3], natychmiast „Mosze zaczął błagać Stwórcę, swojego Wszechmogącego”[4], aż powiedział: „A teraz, jeśli przebaczysz ich grzech – dobrze, lecz jeśli nie, wymaż mnie ze swojej księgi, którą napisałeś”[5]. I choć wszyscy zgrzeszyli, nie odszedł stamtąd, dopóki Stwórca nie powiedział mu: „Przebaczyłem według twojego słowa”[6].
221) Ale Awraham nie zwracał uwagi (awal Awraham la aszgach), chyba że znalazł się wśród nich sprawiedliwy (ela i isztakach be-hu zakkaj), a jeśli nie, to nie (we-im laaw, la). I dlatego nie było na świecie człowieka (we-al da la hawa be-alma bar nasz), który osłaniałby swoje pokolenie jak Mosze (de-jagin al darejhu, ke-Mosze), który był wiernym pasterzem (de-ihu ra’ja mehejmena).
Sulam
221) Ale Awraham brał pod uwagę tylko to, czy wśród nich byli sprawiedliwi. A gdy nie znalazło się wśród nich sprawiedliwych, nie modlił się. Dlatego nie było na świecie człowieka, który broniłby swojego pokolenia tak, jak Mosze, jego wierny przewodnik.
222) „I zbliżył się Awraham i powiedział” (wajigasz Awraham wajomer), przygotował się do tego, aby się domagać (atkin garmejhu le-mitba da). „Może znajdzie się tam pięćdziesięciu” (ulaj jimmac’un szam chamiszim). Zaczął od pięćdziesięciu (szara me-chamiszim), co jest początkiem poszukiwania (de-ihu szeruta le-minda), aż do dziesięciu (ad asara), które są dziesiątą częścią, końcem wszystkich stopni (de-ihu asira’a, sofa de-kol dargin).
Sulam
222) „I podszedł Awraham i powiedział: «Czyż zgubisz sprawiedliwego razem z niegodziwym?»”. To znaczy, że przygotował się do tego, aby o to poprosić: „Może znajdzie się tam pięćdziesięciu (sprawiedliwych)”[7]. Zaczął od pięćdziesięciu, od samego początku, i doszedł do dziesięciu – do końca wszystkich stopni. Ponieważ na każdym stopniu jest pięć poziomów, jeden pod drugim, odpowiadających pięciu właściwościom ekranu.
Na poziomie Keter znajduje się pięćdziesiąt sfirot: pięć sfirot KaHaB TuM, w każdej z których jest dziesięć sfirot. Na poziomie Hochmy jest tylko czterdzieści sfirot, ponieważ brakuje tam dziesięciu sfirot Keter. Na poziomie Biny jest trzydzieści sfirot, ponieważ brakuje także dziesięciu sfirot Hochmy. Na poziomie Tiferet jest dwadzieścia sfirot, ponieważ brakuje również dziesięciu sfirot Biny. A na poziomie Malchut jest tylko dziesięć sfirot i ona stanowi koniec wszystkich stopni.
223) Rabbi Icchak powiedział (amar Rabbi Jicchak): „Aż do dziesięciu – to jest dziesięć dni między Rosz ha-Szana a Jom Kipur” (ad asara, ilejn asara jomin de-bejn Rosz ha-Szana le-Jom ha-Kipurim). Dlatego zaczął od pięćdziesięciu aż do dziesięciu (be-gin kach szara me-chamiszim ad asara). A kiedy dotarł do dziesięciu (we-kejwan de-mata la-asara), powiedział (amar): „Stąd i niżej nie jest to miejsce, które istnieje w skrusze” (mi-kan u-le-tata laaw hu atar de-kajma bi-teszuba). Dlatego nie zszedł niżej niż dziesięć (be-ginei kach la nachat le-tata me-asara).
Sulam
223) „Do dziesięciu, za których modlił się Awraham” – to dziesięć dni między początkiem roku (Rosz ha-Szana) a Dniem Sądu (Jom Kipur), podczas których naprawiane są dziesięć sfirot Malchut, aby wznieść się do Biny. Dlatego zaczął modlitwę od pięćdziesięciu i doszedł do dziesięciu – czyli do dziesięciu sfirot Malchut, które naprawiają się w czasie dziesięciu dni skruchy. A gdy doszedł do dziesięciu, powiedział: „Od tego miejsca w dół, gdzie Malchut nie jest osłodzona przez Binę, to miejsce nie podlega skrusze” – to znaczy, nie jest osłodzone przez Binę, nazywaną skruchą (teszuwa, powrotem). Dlatego nie kontynuował prośby o to, co znajduje się poniżej dziesięciu.
[1] Tora, Bereszit, 18:23. „I podszedł Awraham i powiedział: ‘Czy naprawdę zniszczysz sprawiedliwego wraz z bezbożnym?’”.
[2] Tora, Bereszit, 6:13. „I powiedział Wszechmogący do Noacha: ‘Koniec wszelkiego ciała nadszedł przed Moim obliczem, bo ziemia została napełniona nieprawością z ich powodu, i oto zniszczę ich wraz z ziemią’”.
[3] Tora, Szmot, 32:8. „Szybko zboczyli z drogi, którą im nakazałem – uczynili sobie odlanego cielca, i pokłonili się mu, i złożyli mu ofiary, i powiedzieli: ‘Oto twój bóg, Israelu, który cię wyprowadził z ziemi Micraim!’”.
[4] Tora, Szmot, 32:11. „I zaczął błagać Mosze Stwórcę, swojego Wszechmogącego, mówiąc: ‘Dlaczego, Stwórco, ma zapłonąć Twój gniew na Twój lud, który wyprowadziłeś z ziemi Micraim wielką mocą i silną ręką?’”.
[5] Tora, Szmot, 32:32. „A teraz, jeśli przebaczysz im grzech – dobrze, a jeśli nie, to proszę, wymaż mnie z Twojej księgi, którą napisałeś!”.
[6] Tora, Bemidbar, 14:20. „I powiedział Stwórca: ‘Przebaczyłem według twojego słowa’”.
[7] Zob. Tora, Bereszit, 18:24.