177) Dlatego jest napisane: „I Stwórca powiedział: Czy mam ukrywać przed Awrahamem to, co zamierzam uczynić?” (be-gin kach we-Haszem amar: ha-mechase ani me-Awraham aszer ani ose). Rabbi Chija otworzył i powiedział: „Bo nie czyni Stwórca, Elohim, niczego, jeśli nie objawi swej tajemnicy swoim sługom, prorokom” (Rabbi Chija patach: ki lo ja’ase Haszem Elohim dabar, ki im gala sodo el awadajw ha-newijim). Błogosławieni są sprawiedliwi na świecie (zakkain inun zakkaje alma), z którymi Stwórca pragnie przebywać (de-kudsza b-rich hu itre’ej be-hu). Wszystko, co czyni na niebie i co zamierza uczynić na świecie (we-kol ma de-ihu awed ba-rekija, we-zamin le-meabad be-alma), czyni przez sprawiedliwych (al jedej de-zakkain awed lejh) i nigdy nic przed nimi nie ukrywa (we-la kasej minajhu le-almin kelum).
Sulam
177) I ponieważ ich odprowadzał, zostało mu to poczytane za zasługę. „I Stwórca powiedział: «Czyż miałbym ukryć przed Awrahamem to, co zamierzam uczynić?»” „Przecież Stwórca Wszechmogący nie czyni niczego, nie objawiwszy swojej tajemnicy swoim sługom, prorokom”[1]. Szczęśliwi są sprawiedliwi świata, których Stwórca umiłował. Wszystko, co uczynił w niebiosach i co uczyni na świecie, czyni za pośrednictwem sprawiedliwych, nie ukrywając przed nimi niczego.
178) Ponieważ Stwórca chce włączyć sprawiedliwych we współudział (be-gin de-kudsza b-rich hu baej le-szat’fa ba-hadejhu le-caddikaja). Ponieważ oni przychodzą i ostrzegają ludzi (be-gin de-inun at’jin, u-mazhirin li-bnej nasza), aby powrócili ze swoich grzechów (la-atava me-chowajhu), i aby nie zostali ukarani z powodu najwyższego sądu (we-la jit’aneszun mi-go dina ila’a), i aby nie mieli usprawiedliwienia wobec Niego (we-la jehe lon pitcha de-puma le-gabejhu). Dlatego Stwórca objawia im tajemnicę (be-ginei kach, kudsza b-rich hu oda lon raza), którą wykonuje poprzez sąd (de-ihu awid be-hu dina). Ponadto, aby nie mogli powiedzieć (tu be-gin de-la jemrun), że wykonał sąd nad nimi bez sprawiedliwości (de-ha be-la dina awed be-hu dina).
Sulam
178) Przecież Stwórca pragnie przybliżyć do siebie sprawiedliwych, aby ostrzegali ludzi, by ci pokutowali za swoje grzechy i nie zostali ukarani przez wyższy sąd. I aby nie mieli pretekstu, by powiedzieć Mu, że nie zostali ostrzeżeni i nie wiedzieli, Stwórca oznajmia im, że nad nimi dokona się sąd. Ponadto, wtedy nie powiedzą, że On karze ich bez sądu.
179) Rabbi Elazar powiedział (amar Rabbi Elazar): „Biada winnym (waj lon le-chajjawaja), którzy nie wiedzą i nie zwracają uwagi (de-la jad’jin we-la maszgichin), i nie potrafią się uchronić przed swoimi grzechami (we-la jad’jin le-istamra me-chowajhu). A jeśli Stwórca (u-maj kudsza b-rich hu), którego wszystkie czyny są prawdą (di kol owadohi kszot), a Jego drogi są sprawiedliwością (we-orchatej din), nie czyni niczego na świecie (la awed kol ma da-awed be-alma), dopóki nie objawi tego sprawiedliwym (ad de-galej le-hu le-caddikaja), aby ludzie nie mieli wobec Niego żadnej wymówki (be-gin de-la jehe lon pitcha de-puma li-bnej nasza), to tym bardziej ludzie (gabej bnej nasza lo kol sze-ken) powinni tak postępować, aby ich słowa były czyste (de-it lon le-me’abad mi-lajhu), aby inni ludzie nie mogli wypowiadać przeciw nim fałszywych oskarżeń (de-la jemalelun bnej nasza sitja alejhon). I tak jest napisane (we-chen ketiv): „I będziecie czyści przed Stwórcą i przed Israelem” (wi-hijitem neki’jin me-Haszem u-mi-Israel).”
Sulam
179) Biada grzesznikom, którzy nie znają swoich grzechów, nie przyglądają się, aby je rozpoznać, i nie wiedzą, jak się przed nimi ustrzec. A Stwórca, którego wszystkie czyny są prawdziwe, a drogi sprawiedliwe, dokonuje wszystkich swoich działań na świecie dopiero po tym, jak objawi je sprawiedliwym, aby ludzie nie mieli wobec Niego zarzutów. Tym bardziej sami ludzie powinni prowadzić swoje sprawy w taki sposób, aby inni ich nie oskarżali. Powiedziano o tym: „I będziecie czyści przed Stwórcą i przed Israelem”[2].
180) I powinni postępować tak (we-it lon le-me’abad), aby ludzie nie mieli wobec nich żadnego usprawiedliwienia (de-la jehe lon pitchon pe li-bnej nasza) i aby nie wywyższali się nad nimi (we-jitrun be-hon), jeśli sami zgrzeszyli i nie starali się uchronić (i inun chata’an, we-la maszgichej le-istammara), aby miara sądu Stwórcy nie miała wobec nich żadnego usprawiedliwienia (de-la jehe lejh le-middat dina de-kudsza b-rich hu, pitcha de-puma le-gabajhu). A czym to osiągnąć? (u-ba-me) Poprzez skruchę i dobre uczynki (bi-teszuba we-owadin de-kaszran).
Sulam
180) Sprawiedliwi powinni postępować tak, aby ludzie nie mieli zarzutów wobec Stwórcy, i ostrzegać ich: jeśli grzeszą i nie starają się uchronić, właściwość sądu Stwórcy będzie miała podstawy, aby ich oskarżyć. A uratować się przed właściwością sądu mogą poprzez odwrócenie się od grzechów i spełnianie dobrych czynów.
181) Przyjdź i zobacz (ta chaze), „I Stwórca powiedział: Czy mam ukrywać przed Awrahamem?” (we-Haszem amar: ha-mechase ani me-Awraham). Rabbi Jehuda powiedział (amar Rabbi Jehuda): Stwórca dał całą ziemię Awrahamowi (kudsza b-rich hu jehaw kol ar’a le-Awraham), aby była dla niego wiecznym dziedzictwem (le-mehewe lejh achsanat jeruta le-almin), jak jest napisane: „Całą ziemię, którą widzisz, dam tobie” i dalej (di-ketiv: ki et kol ha-arec aszer ata roeh lecha etnena we-go’). I jest też napisane: „Podnieś teraz oczy swoje i zobacz” (u-ketiv: sa na ejnecha u-re’eh). A potem, gdy Stwórca zamierzał zniszczyć te miejsca (u-le-batar kudsza b-rich hu ictrich le-akara atrin ilejn), powiedział (amar kudsza b-rich hu): „Już dałem ziemię Awrahamowi (ke-war jahawit jat ar’a le-Awraham), a on jest ojcem wszystkich” (we-hu abba le-kolla), jak jest napisane: „Bo ojcem mnóstwa narodów uczyniłem cię” (di-ketiv: ki ab hamon gojim netaticha). I nie przystoi mi uderzyć jego dzieci i nie objawić tego ich ojcu (we-la jaot li le-mimchej be-bnin, we-la oda la-awu’hon), którego nazwałem „Awraham, mój ukochany” (de-karit lejh: Awraham ohawi). Dlatego musiałem mu to objawić (u-be-gin kach ictrich le-oda lejh), i dlatego jest napisane (u-be-gin kach): „I Stwórca powiedział: Czy mam ukrywać przed Awrahamem to, co zamierzam uczynić?” (we-Haszem amar: ha-mechase ani me-Awraham aszer ani ose).
Sulam
181) Stwórca oddał całą ziemię (Israela) Awrahamowi, aby miał on dział i dziedzictwo na wieki. Powiedziano: „Całą ziemię, którą widzisz, dam tobie i twemu potomstwu na wieki”[3]. A także powiedziano: „Podnieś swoje oczy i spójrz”[4]. A potem, chcąc wykorzenić i zniszczyć Sedom i Amorę, Stwórca powiedział: „Już oddałem tę ziemię Awrahamowi, a on jest ojcem wszystkich, jak powiedziano: «Bo uczynię cię ojcem mnóstwa narodów»[5]. I nie przystoi Mi karać synów, nie powiadomiwszy ich ojca, którego nazwałem «Awraham, umiłował Mnie»[6]. Dlatego muszę go o tym powiadomić”. Dlatego Stwórca powiedział: „Czyż miałbym ukryć przed Awrahamem to, co zamierzam uczynić?”.
182) Rabbi Aba powiedział (amar Rabbi Aba): Przyjdź i zobacz (ta chaze), jak wielka była pokora Awrahama (inwetanuta de-Awraham), ponieważ mimo że Stwórca powiedział mu (de-af al gaw da-amar lejh kudsza b-rich hu): „Krzyk Sedomu i Amory jest wielki” (za’akat Sedom wa-Amora ki rabba), i mimo że prowadził z nim długą rozmowę (we-im kol da de-orich immejhu) i objawił mu (we-oda lejh), że zamierza osądzić Sedom (de-baej le-meabad dina be-Sedom), nie prosił przed Nim, aby ocalił Lota (la ba’a kamej le-szezawa lejh le-Lot) ani aby nie wykonywał na nim sądu (we-la ja’awed bejhu dina). Dlaczego? (maj ta’am) Ponieważ nie chciał otrzymać zapłaty za swoje czyny (be-gin de-la le-mitba agra min owadoj).
Sulam
182) Spójrz na skromność Awrahama. Chociaż Stwórca powiedział mu: „Krzyk przeciwko Sedomowi i Amorze stał się rzeczywiście wielki”[7] i mimo że nie spieszył się, by oznajmić mu o wykonaniu sądu nad Sedomem, Awraham nie błagał Go, aby ocalił Lota i nie dokonywał nad nim sądu, aby nie prosić o nagrodę za swoje czyny.
183) I dlatego Stwórca posłał do Lota (we-al da szalach kudsza b-rich hu le-Lot) i ocalił go ze względu na Awrahama (we-szezib lejh, be-ginej de-Awraham), jak jest napisane (di-ketiv): „I wspomniał Elohim Awrahama i wysłał Lota spośród zagłady” i dalej (wajizkor Elohim et Awraham wa-jeszalach et Lot mi-toch ha-hefecha we-go’).
Sulam
183) I chociaż nie prosił, Stwórca posłał aniołów do Lota i ocalił go ze względu na Awrahama, jak powiedziano: „I wspomniał Wszechmogący o Awrahamie, i wyprowadził Lota z miejsca zagłady, gdy niszczył miasta, w których mieszkał Lot”.
184) Co oznacza „w których zamieszkiwał Lot” (maj aszer jaszaw ba-hen Lot)? To już zostało wyjaśnione (ha itmar). Lecz ponieważ wszyscy byli winni (awal be-gin de-kolhu chajjawin), i nie znalazł się spośród nich nikt, kto miałby jakąś zasługę (we-la isztakach mi-kolhu de-it lejh miday de-zachu), poza Lotem (bar Lot), stąd uczymy się (mi-kan olifna), że każde miejsce, w którym mieszkają winni (be-kol atar de-dajrin bej chajjawin), zostaje zniszczone (chariv ihu).
Sulam
184) „Miasta, w których mieszkał Lot”. Nazywano je jego imieniem, ponieważ wszyscy ich mieszkańcy byli niegodziwcami i nie znalazł się tam ani jeden godny człowiek, poza Lotem. Stąd wynika, że każde miejsce, w którym żyją niegodziwcy, jest opustoszałe. Pismo mówi: „Miasta, w których mieszkał Lot” – to znaczy, że dla wszystkich pozostałych, którzy tam mieszkali, nie były one uznawane za miejsce zamieszkania, lecz były jak pustkowie, bezludne miejsce, ponieważ wszyscy tam byli niegodziwcami.
185) „W których zamieszkiwał Lot” (aszer jaszaw ba-hen Lot). Czy Lot mieszkał we wszystkich z nich? (we-chi be-kolhu hawa jatib Lot) Lecz to ze względu na niego tam przebywali, aby nie zostały zniszczone (ela be-ginejhu hawu jatwei, de-la itcharwu). A jeśli powiesz, że to dzięki jego zasłudze (we-i teima bi-zchutejhu), to nie (la), lecz dzięki zasłudze Awrahama (ela bi-zchutej de-Awraham).
Sulam
185) „Miasta, w których mieszkał Lot”. Czyż we wszystkich nich mieszkał Lot? Jednak ponieważ dzięki niemu ludzie żyli w tych miastach i nie były one niszczone, nazywano je jego imieniem. Czy więc stało się to dzięki zasłudze Lota? Nie, lecz dzięki zasłudze Awrahama.
186) Rabbi Szymon powiedział (amar Rabbi Szymon): Przyjdź i zobacz (ta chaze), że służba, którą człowiek czyni wobec sprawiedliwego (de-szimusza da-awed bar nasz le-zakkaja), ta służba chroni go na świecie (hahu szimusza agin alejh be-alma). I nie tylko to (we-la od), lecz nawet jeśli jest winny (ela de-af al gaw de-ihu chajjawa), uczy się z jego dróg i postępuje według nich (olif me-orchoj wa-awed lon).
Sulam
186) Służenie sprawiedliwemu chroni człowieka w świecie, i chociaż jest grzesznikiem, to uczy się jego dróg i podąża za nimi.
187) Przyjdź i zobacz (ta chaze), że ponieważ Lot przyłączył się do Awrahama (de-ha be-gin de-itchabbak Lot ba-hadej de-Awraham), mimo że nie nauczył się wszystkich jego czynów (af al gaw de-la olif kol owadoj), nauczył się czynić dobro wobec stworzeń (olif le-me’abad tiwu im birjajin), tak jak czynił Awraham (ke-ma da-hawa awed Awraham). I to było to, co chroniło wszystkie te miasta (we-da hu de-otiw le-kol inun kartej), przez cały czas, gdy w nich przebywał (kol hahu zimna de-jatwu), odkąd Lot się między nimi osiedlił (batar de-a’al Lot bejnejhu).
Sulam
187) Dzięki temu, że Lot połączył się z Awrahamem, choć nie nauczył się od niego wszystkich jego czynów, to jednak przyswoił sobie jego dobroczynne podejście do ludzi, tak jak czynił to Awraham. Wchodząc w ich społeczność, Lot przyczynił się do zasiedlenia wszystkich tych miast przez cały czas, gdy były one zamieszkane. Dlatego powiedziano: „Miasta, w których mieszkał Lot”.
188) Rabbi Szymon powiedział (amar Rabbi Szymon): Przyjdź i zobacz (ta chaze), że Szchina nie odeszła od Awrahama (de-Szchinta la a’adej minej de-Awraham), w tej chwili, gdy Stwórca do niego mówił (be-hahi sza’ata de-kudsza b-rich hu amar lejh). Rabbi Elazar powiedział mu (amar lo Rabbi Elazar): „Czyż Szchina nie mówiła z nim? (we-ha Szchinta hawa malel immejhu) Przecież na tym stopniu Stwórca objawił się nad nim (de-ha be-darga da itgalj alejh kudsza b-rich hu), jak jest napisane: „I ukazałem się Awrahamowi, Icchakowi i Jaakowowi w imieniu El Szadaj” (di-ketiv: wa-era el Awraham, el Jicchak we-el Jaakow be-El Szaddaj). Odpowiedział mu (amar lejh): „Tak, rzeczywiście” (hachej hu wadaj).
Sulam
188) Szchina nie odstępowała od Awrahama w czasie, gdy Stwórca był z nim. Przecież to sama Szchina mówiła do niego, a nie tylko Stwórca, ponieważ na tym stopniu objawił mu się Stwórca. Jak powiedziano: „Objawiłem się Awrahamowi… jako Władca Wszechmogący (El Szadaj)”[8] – to Szchina.
189) Przyjdź i zobacz (ta chaze), co jest napisane (ma ketiv): „I powiedział Stwórca: Krzyk Sedomu i Amory jest wielki” (wajomer Haszem: za’akat Sedom wa-Amora ki rabba). Najpierw jest napisane „I Stwórca powiedział” (be-kadmejta: we-Haszem amar), a na końcu „I powiedział Stwórca: Krzyk Sedomu i Amory” i dalej (u-le-bassof: wajomer Haszem: za’akat Sedom wa-Amora we-go’). To jest wyższy stopień (da ihu darga ila’a), który objawił się na niższym stopniu (de-itgalj lejh al darga tata’a).
Sulam
189) „I powiedział Stwórca: «Krzyk przeciwko Sedomowi i Amorze stał się rzeczywiście wielki»”. Na początku powiedziano: „I Stwórca powiedział”, co oznacza Jego i Jego sąd, Szchinę. A na końcu powiedziano: „I powiedział Stwórca” – to wyższy stopień, który objawił się mu ponad niższym stopniem, czyli Szchiną.
190) (Midrasz HaNe’elam) „I Stwórca powiedział: Czy mam ukrywać przed Awrahamem…” i dalej (we-Haszem amar: ha-mechase ani me-Awraham we-go’). Co jest napisane wcześniej? (ma ketiv le-ma’la) „I wstali stamtąd ci mężowie i spojrzeli na Sedom” (wajakumu mi-szam ha-anashim wa-jaszkifu al pnej Sedom), aby wykonać sąd nad niegodziwcami (la-asot din ba-resza’im). Co jest napisane po tym? (ma ketiv acharaw) „Czy mam ukrywać przed Awrahamem…” (ha-mechase ani me-Awraham).
Sulam
190) „I Stwórca powiedział: «Czyż miałbym ukryć przed Awrahamem to, co zamierzam uczynić?»”. Wcześniej powiedziano: „I ci ludzie wstali stamtąd i skierowali wzrok na Sedom” – aby dokonać sądu nad grzesznikami. A następnie powiedziano: „Czyż miałbym ukryć przed Awrahamem?”.
191) Rabbi Chisda powiedział (amar Rabbi Chisda): „Stwórca nie wykonuje sądu nad niegodziwcami (ein ha-kudsza b-rich hu ose din ba-resza’im), dopóki nie skonsultuje się z duszami sprawiedliwych (ad sze-nimlach be-niszmatan szel caddikim). Oto jest powiedziane (ha-hu de): „Z tchnienia Elohim zginą” (mi-niszmat Eloah jovedu), a także jest napisane (u-ketiv): „Czy mam ukrywać przed Awrahamem?” (ha-mechase ani me-Awraham). Stwórca powiedział (amar ha-kudsza b-rich hu): „Czyż mogę wykonać sąd nad niegodziwcami (kelum jesz li la’asot din ba-resza’im), zanim skonsultuję się z duszami sprawiedliwych (ad sze-emalech be-niszmot ha-caddikim)?” I mówi do nich (we-omer lahem): „Niegodziwcy zgrzeszyli przede Mną (ha-resza’im chat’u lefanaj), dokonam nad nimi sądu” (e’ese bahem din), jak jest napisane (di-ketiv): „I powiedział Stwórca: Krzyk Sedomu i Amory jest wielki, a ich grzech…” i dalej” (wajomer Haszem: za’akat Sedom wa-Amora ki rabba, we-chatatam we-go’).
Sulam
191) Stwórca nie dokonuje sądu nad grzesznikami, nie naradzając się wcześniej ze sprawiedliwymi. Powiedziano: „Od tchnienia Wszechmogącego giną”[9], i powiedziano: „Czyż miałbym ukryć przed Awrahamem?”. Stwórca powiedział: „Czyż dokonam sądu nad grzesznikami, nie naradzając się z duszami sprawiedliwych?”. I zwraca się do nich: „Grzesznicy zgrzeszyli przede Mną, dokonam nad nimi sądu”. Jak powiedziano: „I Stwórca powiedział: «Krzyk przeciwko Sedomowi i Amorze stał się rzeczywiście wielki, a ich grzech stał się rzeczywiście bardzo ciężki»”.
192) Rabbi Abahu powiedział (amar Rabbi Abahu): „Dusza stoi na swoim miejscu (ha-neszama omedet bi-mkoma), ale boi się zbliżyć do Niego i powiedzieć cokolwiek przed Nim (we-hi jere’a le-hitkarew elaw, we-lomar lefanaw kelum), dopóki nie powie do Metatrona (ad sze-jomar le-Metatron), aby ją przyprowadził przed Niego (sze-jaggiszenna lefanaw), i wtedy wypowie to, co chciała powiedzieć (we-to’amar ma sze-racta). Oto jest powiedziane (ha-hu de): „I zbliżył się Awraham i powiedział: Czy rzeczywiście zgładzisz sprawiedliwego razem z niegodziwym? Niech będzie to dalekie od Ciebie…” i dalej” (wajigasz Awraham wajomer: ha-af tispe caddik im rasza? chalila lecha we-go’).
Sulam
192) Dusza stoi na swoim miejscu i boi się zbliżyć do Niego oraz wypowiedzieć cokolwiek przed Nim, dopóki On nie nakaże Matatowi przybliżyć jej do Siebie, i dopóki nie powie tego, co chce powiedzieć. Jak powiedziano: „I podszedł Awraham i powiedział: «Czyż zgubisz sprawiedliwego razem z niegodziwym?»”[10].
193) „Może jest pięćdziesięciu sprawiedliwych…” i dalej (ulaj jesz chamiszim caddikim we-go’). Dusza otwiera się i mówi (ha-neszama potachat we-omeret): „Władco świata (ribono szel olam), może zajmowali się pięćdziesięcioma parszaot Tory (szema nit’as’ku be-nun paraszijot szel Tora), i choć nie zajmowali się nimi ze względu na nią samą (we-af al pi sze-lo nit’as’ku liszma), to jednak mają za to zapłatę w przyszłym świecie (sachar jesz lahem la-olam ha-ba) i nie powinni wejść do gehinom (we-lo jikansu la-gehinom).” Co jest napisane potem? (ma ketiv ba-trejej) „I powiedział Stwórca: Jeśli znajdę w Sedom pięćdziesięciu sprawiedliwych…” i dalej (wajomer Haszem: im emca bi-Sedom chamiszim caddikim we-go’).
Sulam
193) Powiedziano: „Może jest pięćdziesięciu sprawiedliwych w tym mieście?”[11]. Dusza zwraca się do Niego, mówiąc: „Władco świata! Przecież studiowali pięćdziesiąt rozdziałów Tory, i choć zajmowali się nią nie dla niej samej (lo liszma), mają nagrodę w przyszłym świecie i nie trafią do gehinnom”. Następnie powiedziano: „I Stwórca powiedział: «Jeśli znajdę w Sedomie pięćdziesięciu sprawiedliwych wewnątrz miasta, to przebaczę całemu miejscu ze względu na nich»”[12].
194) A przecież rozdziałów jest więcej, jest ich pięćdziesiąt trzy (we-ha jatir inun paraszijot, nun gimel hawu). Lecz Rabbi Abahu powiedział (ela, amar Rabbi Abahu): „Pięć ksiąg jest w Torze (chamisza sfarim hem ba-Tora), a w każdej z nich zawiera się dziesięć przykazań (u-be-kol echad we-echad nichlalim aseret ha-dibrot), dziesięć wypowiedzi, przez które został stworzony świat (asara ma’amarot sze-bahem nibra ha-olam). Jeśli policzysz dziesięć w każdej z nich (chaszow asara be-kol chad minhon), to daje pięćdziesiąt” (hu chamiszim).
Sulam
194) Ale przecież w Torze jest więcej niż pięćdziesiąt rozdziałów – pięćdziesiąt trzy rozdziały? Jednak każda z pięciu ksiąg Tory składa się z dziesięciu wypowiedzi, dziesięciu oświadczeń, którymi został stworzony świat. W sumie daje to pięćdziesiąt.
195) Dusza ponownie otwiera się i mówi (od potachat ha-neszama we-omeret): „Władco świata (ribono szel olam), choć nie zajmowali się Torą (af al pi sze-lo nit’as’ku ba-Tora), może już otrzymali swoją karę za to, że zgrzeszyli (szema kiblu onszam al ma sze-chat’u), w sądzie (be-Bet Din), i zostali oczyszczeni (we-nitkapper lahem), jak jest powiedziane (szene’emar): „Czterdzieści uderzeń otrzyma, nie więcej” (arba’im jakenu lo josif). A przez to, że zostali zawstydzeni przed innymi (u-mi-ma sze-nitbajeszu lifnejhem), wystarczy im to za oczyszczenie (dajam le-hitkapper lahem), aby nie weszli do gehinom (szelo jikansu la-gehinom).” Co jest napisane potem? (ma ketiv acharaw) „Nie uczynię tego ze względu na czterdziestu” (lo e’ese baawur ha-arba’im).
Sulam
195) I ponownie dusza zwraca się do Niego, mówiąc: „Władco świata! Choć nie studiowali Tory, przecież ponieśli karę za swój grzech w wyższym sądzie i odpokutowali swoją winę?! Jak powiedziano: «Czterdzieści (razów) można mu wymierzyć, nie więcej»[13]. I wystarczy im zniesiona hańba, aby odpokutować swoją winę i nie trafić do gehinnom!” Co powiedziano potem? „Nie uczynię tego ze względu na czterdziestu”[14].
196) Dusza ponownie otwiera się i mówi (od potachat we-omeret): „Może jest tam trzydziestu (ulaj jesz szam szloszim), może są wśród nich sprawiedliwi (ulaj jesz bejnehem caddikim), którzy osiągnęli trzydzieści stopni (sze-hisigu szloszim maalot), które są wskazane w wersecie (ha-remuzim ba-pasuk): „I stało się w trzydziestym roku” (wajehi bi-szloszim szana), a one zawierają się w trzydziestu dwóch ścieżkach (we-hem kelulim be-lamed bet netiwot). To są dwadzieścia dwie litery (sze-hem kaf bet otiot), i dziesięć sefirot (we-jod sefirot). Czasami są zawarte w ośmiu” (li-feamim hem kelulim li-szemona).
Sulam
196) I ponownie dusza zwraca się do Niego: „Może znajdzie się tam trzydziestu?”[15]. Może jest wśród nich trzydziestu sprawiedliwych, którzy osiągnęli trzydzieści stopni, na które pośrednio wskazuje fragment: „I było: w trzydziestym roku”[16]. I są oni zawarci w trzydziestu dwóch ścieżkach, czyli dwudziestu dwóch literach i dziesięciu sfirot. A czasami są zawarci w ośmiu.
To trzydzieści dwie ścieżki mądrości. Gdy ZoN, reprezentujące dwadzieścia dwie litery, wznoszą MaN do Biny, która sama w sobie jest dziesięcioma sfirot, w niej powstają trzydzieści dwa właściwości, trzydzieści dwie ścieżki mądrości: dwadzieścia dwie – od ZoN, a dziesięć – od samej Biny. Sama Bina pragnie jedynie chasadim, ale kiedy ZoN wznoszą do niej MaN, wznosi się do rosz Arich Anpina i tam staje się Hochmą (mądrością) i wtedy nazywa się trzydziestoma dwiema ścieżkami mądrości.
„A czasami są zawarci w ośmiu” – w Binie, która ma tylko osiem sfirot od swojego właściwego poziomu w dół i brakuje jej Keter i Hochmy, czyli jej GaR. I wtedy nie jest trzydziestoma dwiema ścieżkami mądrości, lecz tylko trzydziestoma stopniami, ponieważ jest pozbawiona Hochmy. I do nich odnoszą się słowa Awrahama: „Może znajdzie się tam trzydziestu?”.
197) Dusza ponownie otwiera się i mówi (od potachat we-omeret): „Może znajdzie się tam dwudziestu (ulaj jimmac’un szam esrim), może wychowują synów do nauki Tory (szema jigdelu banim le-talmud Tora) i mają za to nagrodę (we-jesz lahem sachar), odpowiadającą dziesięciu przykazaniom (la-aszeret ha-dibrot), które są wypowiadane dwa razy dziennie (szetej pe’amim be-kol jom). Rabbi Icchak powiedział (de-amar Rabbi Jicchak): „Każdy, kto wychowuje syna do nauki Tory (kol ha-megadel beno le-talmud Tora) i prowadzi go do domu nauczyciela (u-molicho le-bejt rabbo) rano i wieczorem (ba-boker u-ba-erew), to jest mu przypisywane, jakby wypełnił Torę dwa razy dziennie” (ma’ale alaw ha-katuw ke-ilu kijem ha-Tora, be-pe’amim be-kol jom).” Co jest napisane dalej? (ma ketiv) „I powiedział: Nie zniszczę ze względu na dwudziestu” (wajomer: lo aszchit baawur ha-esrim).
Sulam
197) I ponownie zwraca się dusza: „Może znajdzie się tam dwudziestu?”[17]. Gdy dzieci dorosną do studiowania Tory, ich nagrodą będzie zajmowanie się dziesięcioma wypowiedziami dwa razy dziennie. Ponieważ jeśli człowiek wychowuje syna do nauki Tory i prowadzi go do domu nauki rano i wieczorem, jest to liczone mu tak, jakby sam wypełniał Torę dwa razy dziennie. Co powiedziano? „I powiedział On: «Nie zniszczę ze względu na dwudziestu»”.
198) Dusza ponownie otwiera się i mówi (od potachat we-omeret): „Może znajdzie się tam dziesięciu” (ulaj jimmac’un szam asara). Mówi: „Władco świata” (omeret: ribono szel olam), „może byli wśród nich ci dziesięciu pierwszych, którzy przychodzą do synagogi” (szema hawu me-otam ha-asara ha-riszonim szel bejt ha-kneset), „a kto jest wśród pierwszych dziesięciu, otrzymuje nagrodę równą wszystkim, którzy przychodzą po nich” (sze-notel sachar ke-neged kulam sze-baim acharejhem). Co jest napisane? (ma ketiv) „I powiedział: Nie zniszczę ze względu na dziesięciu” (wajomer: lo aszchit baawur ha-asara).
Sulam
198) I ponownie zwraca się dusza: „Może znajdzie się tam dziesięciu?”[18]. I mówi: „Władco świata! Może będą to ci pierwsi dziesięciu w domu modlitwy, którzy otrzymają nagrodę za wszystkich, którzy przyjdą po nich?” Co powiedziano? „I powiedział On: «Nie zniszczę ze względu na dziesięciu»”.
199) Wszystko to dusza sprawiedliwego może powiedzieć o niegodziwych (kol ze jesz le-niszmat ha-caddik lomar al ha-resza’im). Ale kiedy nie znaleziono w nich niczego zasługującego (kejwan sze-lo nimca be-jadam kelum), co jest napisane? (ma ketiv) „I odszedł Stwórca, gdy skończył mówić do Awrahama” (wajelech Haszem ka-aszer kila le-daber el Awraham). „A Awraham powrócił na swoje miejsce” (we-Awraham szaw li-mkomo). Co oznacza „na swoje miejsce”? (mahu li-mkomo) Do miejsca swojej znanej wyższości (li-mkom maalato ha-jedu’a).
Sulam
199) To wszystko, co dusza sprawiedliwego może powiedzieć o grzesznikach. I gdy nie znalazł się wśród nich ani jeden, powiedziano: „I oddalił się Stwórca, gdy skończył mówić z Awrahamem. A Awraham powrócił na swoje miejsce”[19]. Czym jest to miejsce? To jego wyniesiony stopień.
200) Rabbi powiedział (amar Rabbi): „Człowiek ma obowiązek modlić się za niegodziwych (micwa lo le-adam le-hitpalel al ha-resza’im), aby powrócili na właściwą drogę (ke-dej sze-jachzeru le-mutaw) i nie weszli do gehinom (we-lo jikansu la-gehinom), jak jest napisane (di-ketiv): „A ja, gdy chorowali, przywdziewałem wór…” i dalej” (wa-ani ba-chalotam lewuszi sak we-go’). Rabbi powiedział również (we-amar Rabbi): „Człowiekowi nie wolno modlić się, aby niegodziwi zostali usunięci ze świata (asur lo le-adam le-hitpalel al ha-resza’im sze-jistalku min ha-olam). Gdyby Stwórca usunął Teracha ze świata (sze-ilmalej silko ha-kudsza b-rich hu le-Terach min ha-olam), kiedy czcił bałwochwalstwo (kesze-haja oved awoda zara), Awraham, nasz ojciec, nie przyszedłby na świat (lo ba Awraham awinu la-olam), pokolenia Israela by nie istniały (we-szivtej Israel lo hawu), Król Dawid i Król Mesjasz by się nie narodzili (we-ha-melech Dawid, u-melech ha-Maszijach, lo hawu), a Tora nie zostałaby dana (we-ha-Tora lo nitna), i wszyscy sprawiedliwi, pobożni i prorocy nie istnieliby na świecie” (we-kol otam ha-caddikim, we-ha-chasidim, we-ha-newi’im, lo hawu ba-olam). Rabbi Jehuda powiedział (amar Rabbi Jehuda): „Gdy Stwórca widzi (kejwan sze-roeh ha-kudsza b-rich hu), że w niegodziwych nie znajduje się nic dobrego (sze-lo nimca ba-resza’im kelum) spośród tych rzeczy (mi-kol otam ha-injanim), co jest napisane? (ma ketiv) „I przyszli dwaj aniołowie do Sedomu” i dalej” (wajawou sznej ha-mal’achim Sedomah we-go’).
Sulam
200) Nakazane jest człowiekowi modlić się za grzeszników, aby zwrócili się ku dobru i nie trafili do gehinnom. Jak powiedziano: „A ja, gdy oni chorowali, przywdziewałem wór!”[20]. Zabronione jest człowiekowi modlić się o usunięcie grzeszników ze świata. Przecież gdyby Stwórca usunął Teracha ze świata, gdy ten zajmował się bałwochwalstwem, nie przyszedłby na świat praojciec Awraham, nie byłoby pokoleń Israela, ani króla Dawida, ani króla Masziaka, nie zostałaby dana Tora, nie narodziliby się wszyscy sprawiedliwi i ich następcy, i nie byłoby proroków na świecie. Jednak gdy Stwórca widzi, że z grzeszników nic takiego nie wyniknie, co powiedziano? „I przybyli dwaj aniołowie do Sedomu”[21].
[1] Prorocy, Amos, 3:7. „Bo nie czyni Stwórca, Wszechmogący, niczego, jeśli nie objawi swojej tajemnicy swoim sługom, prorokom”.
[2] Tora, Bemidbar, 32:22. „I zostanie podbita ziemia przed Stwórcą, a potem wrócicie i będziecie niewinni wobec Stwórcy i wobec Israela, i ta ziemia stanie się waszym dziedzictwem przed Stwórcą”.
[3] Tora, Bereszit, 13:15. „Bo całą tę ziemię, którą widzisz, dam tobie i twojemu potomstwu na wieki”.
[4] Tora, Bereszit, 13:14. „I powiedział Stwórca do Awrama po tym, jak Lot się od niego oddzielił: ‘Podnieś swoje oczy i spójrz z miejsca, na którym stoisz, na północ i na południe, na wschód i na zachód’”.
[5] Tora, Bereszit, 17:5. „I nie będziesz już nazywany Awramem, ale twoje imię będzie Awraham, bo uczyniłem cię ojcem mnóstwa narodów”.
[6] Prorocy, Jeszajahu, 41:8. „A ty, Israelu, Mój sługo, Jaakowie, którego wybrałem, potomku Awrahama, Mojego ukochanego”.
[7] Tora, Bereszit, 18:20. „I powiedział Stwórca: ‘Krzyk przeciwko Sedomowi i Amorze stał się naprawdę wielki, a ich grzech stał się bardzo ciężki’”.
[8] Tora, Szmot, 6:3. „Ukazywałem się Awrahamowi, Icchakowi i Jaakowowi jako El Szaddaj, ale Mojego imienia AWAJa im nie objawiłem”.
[9] Pisma, Ijow, 4:9. „Od tchnienia Wszechmogącego giną, a od podmuchu Jego nozdrzy znikają”.
[10] Tora, Bereszit, 18:23. „I podszedł Awraham i powiedział: ‘Czy naprawdę zniszczysz sprawiedliwego wraz z bezbożnym?’”.
[11] Tora, Bereszit, 18:24. „Może znajdzie się pięćdziesięciu sprawiedliwych w tym mieście? Czyżbyś miał zniszczyć to miejsce i nie przebaczyć mu ze względu na pięćdziesięciu sprawiedliwych, którzy tam są?”.
[12] Tora, Bereszit, 18:26. „I powiedział Stwórca: ‘Jeśli znajdę w Sedomie pięćdziesięciu sprawiedliwych w obrębie miasta, daruję całemu miejscu przez wzgląd na nich’”.
[13] Tora, Dewarim, 25:3. „Czterdzieści razów możesz go uderzyć, nie więcej; bo jeśli go uderzysz więcej, to zostanie twój brat poniżony w twoich oczach”.
[14] Tora, Bereszit, 18:29. „I kontynuował rozmowę z Nim, i powiedział: ‘Może znajdzie się tam czterdziestu?’ I powiedział: ‘Nie uczynię tego ze względu na czterdziestu’”.
[15] Tora, Bereszit, 18:30. „I powiedział: ‘Niech się nie gniewa mój Pan, i będę mówił dalej. Może znajdzie się tam trzydziestu?’”.
[16] Prorocy, Jechezkel, 1:1. „I stało się w trzydziestym roku, w piątym dniu czwartego miesiąca, gdy byłem wśród wygnańców nad rzeką Kevar – otworzyły się niebiosa i ujrzałem wizje Wszechmogącego”.
[17] Tora, Bereszit, 18:31. „I powiedział: ‘Oto ośmielam się mówić do mojego Pana. Może znajdzie się tam dwudziestu?’ I powiedział: ‘Nie zniszczę ze względu na dwudziestu’”.
[18] Tora, Bereszit, 18:32. „I powiedział: ‘Niech się nie gniewa mój Pan, że przemówię jeszcze raz. Może znajdzie się tam dziesięciu?’ I powiedział: ‘Nie zniszczę ze względu na dziesięciu’”.
[19] Tora, Bereszit, 18:33. „I odszedł Stwórca, gdy skończył rozmawiać z Awrahamem, a Awraham wrócił na swoje miejsce”.
[20] Pisma, Tehilim, 35:13. „A ja, gdy oni chorowali, przywdziałem wór, umartwiałem postem swoją duszę, i modlitwa moja wracała na moje łono”.
[21] Tora, Bereszit, 19:1. „I przyszli dwaj aniołowie do Sedomu wieczorem, a Lot siedział w bramie Sedomu. I zobaczył Lot, i wstał, aby ich powitać, i pokłonił się twarzą do ziemi”.