236) „A oto królowie, którzy królowali w ziemi Edomu, zanim królował król nad synami Israela” (we-ele ha-melachim aszer malchu be-Erec Edom lifnej meloch melech li-vnej Jisra’el). Rabbi Jejsa otworzył i powiedział: „Oto małym uczyniłem cię wśród narodów, bardzo jesteś wzgardzony” (rabbi Jejsa patach we-amar: hine katan netaticha ba-goyim, bazuj ata meod). Chodź i zobacz: kiedy Święty, niech będzie błogosławiony, uczynił świat i podzielił ziemię na siedem stref, rozdzielił je wobec siedemdziesięciu wielkich książąt, i Święty, niech będzie błogosławiony, podzielił je między siedemdziesiąt narodów, każdemu z nich to, co mu przystoi (ta chaze: kad awad Kudsza Berich Hu alma, u-falag ar’a le-sziwa techumej, peligin le-kabel sziw’in rabrebin memanan, u-Kudsza Berich Hu paleg lon le-sziw’in ammin, kol chad we-chad kidka chaze lej). Jak powiedziano: „Gdy Najwyższy dziedziczył narody, gdy rozdzielał synów człowieczych, ustanowił granice narodów” (kede’amra: be-hanchil eljon goyim, be-hafrido bnej Adam, jacew gewulot ammim).

Sulam

236) „A oto królowie, którzy królowali w ziemi Edomu, zanim zakrólowali królowie nad synami Israela”[1]. Przemówił Rabbi Isa, ogłaszając: „«Oto małym uczyniłem cię wśród narodów, jesteś bardzo wzgardzony»[2]. Gdy Stwórca stworzył świat i podzielił ziemię na siedem obszarów, rozdzielonych zgodnie z siedemdziesięcioma ustanowionymi władcami” – nad narodami świata, czyli nad zewnętrznymi właściwościami, sfirot HaGaT NeHIM, z których każda składa się z dziesięciu, razem siedemdziesiąt. „I Stwórca rozdzielił tych siedemdziesięciu władców pomiędzy siedemdziesiąt narodów, każdemu według jego znaczenia”, jak powiedziano: „Gdy Najwyższy przydzielał dziedzictwa narodom, rozdzielając synów człowieczych, ustanowił granice ludów według liczby synów Israela”[3].

237) A spośród wszystkich wielkich książąt, którzy zostali oddani innym narodom, nie ma wśród nich bardziej wzgardzonego przed Nim niż książę Esawa (u-mikull’hu rabreban memanan, de-itmasru li-sze’ar ammin, la it behu bazuj kamej, ki-memana de-Esaw). Dlaczego? Ponieważ strona Esawa jest stroną nieczystą, a strona nieczysta jest hańbą przed Świętym, niech będzie błogosławiony (maj tajma? begin de-sitra de-Esaw, sitra mesa’awa ihi, u-sitra de-mesa’awa ihi – klana kamej de-Kudsza Berich Hu), z tych niskich poziomów, które są po młynie, z odpadu czerwonych korzeni powstaje (me-inun dargin ze’irin, de-vatar reichaja, serikta de-kostrej sumkei ka atja). I dlatego: „Oto małym uczyniłem cię wśród narodów, bardzo jesteś wzgardzony” (we-al da: hine katan netaticha ba-goyim, bazuj ata meod). Jak jest napisane: „Na brzuchu twoim będziesz się czołgać i proch będziesz jadł przez wszystkie dni swojego życia” (de-ktiw: al gechonecha telech, we-afar tochal kol jemej chajecho). „Bardzo” – jak powiedziano: „Przeklęty jesteś spośród całego bydła i wszystkich dzikich zwierząt” (meod: ke-de’amra: arur ata mi-kol ha-behema, u-mi-kol chajat ha-sade).

Sulam

237) Spośród wszystkich ustanowionych władców, posłanych nad wszystkie narody, nie ma nikogo bardziej wzgardzonego przed Stwórcą niż opiekun Esawa. A przyczyną tego jest fakt, że strona Esawa to strona nieczystości, a strona nieczystości to hańba przed Stwórcą. I z tych małych stopni, znajdujących się „za żarnem”, oraz z pustki właściwości czerwoności, pochodzi władca Esawa. I dlatego: „Oto małym uczyniłem cię wśród narodów, jesteś bardzo wzgardzony” – jak powiedziano: „Na brzuchu swoim będziesz się czołgać”[4]. „Bardzo” – jak powiedziano: „Przeklęty jesteś bardziej niż wszelkie bydło i wszystkie dzikie zwierzęta”.

Wyjaśnienie: Żarna i kamień biegnący (górne żarno) – to Necach i Hod, zwane „niebiosa”, które mielą MaN dla sprawiedliwych. Necach nazywa się „biegnącym”, a Hod – „żarnem”. Nazywają się tak, ponieważ Hod to surowy sąd, i stamtąd ustanowiono ekran de-manula. I dlatego wszystko mielone jest na nim, i z niego sprawiedliwi wznoszą MaN. Wiadomo, że ten sąd nie działa powyżej miejsca, gdzie się znajduje, lecz tylko poniżej. Dlatego stopnie, które znajdują się po żarnie, czyli sfiry Hod Zeir Anpina, podlegają działaniu surowego sądu, zawartego w żarnie, i nie mogą otrzymać gadlut (wielkości), pozostając w stanie katnut (małości).

Również wiadomo, że te stopnie pochodzące z lewej linii, gdy świeci ona z góry w dół, są pozbawione wszelkiego światła, ponieważ Nukwa w tym czasie upodabnia się do „zastygłego morza”[5] – i te dwa braki znajdują się w opiekunie Esawa.

Dlatego powiedziano: „I od tych małych stopni, znajdujących się po żarnie” – ponieważ opiekun Esawa pochodzi z właściwości katnut (małości), które przynależą do stopni „po żarnie”, z powodu działającego tam surowego sądu, i dlatego jest „małym”.

„I z pustki, która jest w właściwościach czerwoności, pochodzi władca Esawa” – i poza tym pochodzi on z lewej linii, kiedy świeci ona z góry w dół, a to Hochma bez hasadim, i wszystkie stopnie, które stamtąd wychodzą, są puste.

Dlatego powiedziano: „Oto małym uczyniłem cię wśród narodów, jesteś bardzo wzgardzony” – i mówi się o jego dwóch cechach:

1. „Oto małym uczyniłem cię wśród narodów” – ponieważ pochodzi z małych stopni, które znajdują się „po żarnie”;
2. „Jesteś bardzo wzgardzony” – ponieważ pochodzi z lewej linii, i ona jest we właściwości czerwoności (czerwony jest kolorem lewej linii, pochodzącej z Biny), i jako że jest pusta, powiedziano „wzgardzony”.

I to również jest właściwość pierworodnego węża, o którym powiedziano: „Na brzuchu swym będziesz się czołgać i proch będziesz jadł po wszystkie dni życia swego”. I z tego, że znajduje się „po żarnie”, traci nogi z powodu działającego tam surowego sądu i otrzymuje przekleństwo: „Na brzuchu swym będziesz się czołgać”. A z tego, że należy do lewej linii, jest pusty i otrzymuje przekleństwo: „I proch będziesz jadł po wszystkie dni życia swego”.

A słowo „bardzo” (me’od), użyte wobec Esawa w zdaniu: „Jesteś bardzo wzgardzony”, również odnosi się do przekleństwa pierwszego węża: „Przeklęty jesteś bardziej niż wszystkie zwierzęta i wszystkie dzikie bestie”.

A celem całego tego fragmentu jest wyjaśnienie, dlaczego królowali królowie Edomu, zanim zakrólował król nad synami Israela. A przecież już wiemy, że najpierw powinien być naprawiony „mały”, a potem „wielki”, i dlatego Jaakow powinien być naprawiony pierwszy, a dopiero potem Esaw, a nie odwrotnie.

Jednak powiedziano: „I wezwał on Esawa, swego starszego syna”[6] – a Jaakow był młodszym. I teraz Zohar zamierza wyjaśnić, że jeśli chodzi o korzenie, to właśnie Esaw jest uważany za młodszego, a Jaakow – za starszego. I dlatego powiedziano o Esawie: „Oto małym uczyniłem cię wśród narodów”.

238) Chodź i zobacz: na niższych poziomach są poziomy nad poziomami, wszystkie różnią się jeden od drugiego, i wszystkie te poziomy są połączone – jedne związane z drugimi, i królestwo oddzielone jest jedno od drugiego, a królestwo powiązane jest z królestwem (ta chaze, be-dargin tata’in, it dargin al dargin, kull’hu meszanin da min da, we-kull’hu dargin kaftirin ilein, u-keszirin ilein be-ilein, u-malchu itparasz da min da, u-malchu itkasszar be-malchu). Jedno wstępuje, i drugie się podnosi – trzymają się w jednym związku (da ajel, we-da salik, achidan be-kiszera chada).

Sulam

238) „Na niższych stopniach” – czyli od chaze ZoN i niżej, gdzie hasadim objawiają się razem z Hochmą, „istnieją stopnie nad stopniami, i wszystkie różnią się między sobą. I wszystkie te stopnie są oddzielone od siebie, a zarazem powiązane tak, że sfirot Malchut każdego ze stopni są oddzielone, ale równocześnie jedna Malchut łączy się z drugą. A to dlatego, że kiedy jedna wchodzi, druga się wznosi – i w ten sposób są złączone w jedną więź”.

Wyjaśnienie: Światło hasadim wchodzi przez ekran de-chirik, znajdujący się w linii środkowej, i wtedy światło Hochmy, zawarte w lewej linii, wznosi się i świeci z dołu do góry. Dlatego wszystkie trzy linie: prawa, lewa i środkowa, łączą się wspólną więzią w linii środkowej[7]. Bo gdyby nie było światła hasadim z prawej linii, światło Hochmy z lewej nie mogłoby świecić. A gdyby nie było linii środkowej, prawa i lewa nie obłóczyłyby się jedna w drugą. Dlatego wszystkie trzy są ze sobą związane. A co oznacza ich oddzielenie, zostanie wyjaśnione dalej.

239) Ten związek ma jedno namaszczenie, i trzy powiązania dla tego namaszczenia – w każdym powiązaniu jest jedna korona, a w każdej koronie jedna obręcz (hahu kiszera, miszchata chada lej, u-telat kiszrin le-hahi miszchata, be-kol kiszera we-kiszera chad ittera, u-ve-kol ittera we-ittera chad kaptor’a).

Sulam

239) „U tej więzi” – czyli u ekranu de-chirik, „jest jeden stopień” – czyli stopień linii środkowej, która wychodzi na ekranie de-chirik. „I trzy więzi są na tym stopniu” – ponieważ linia środkowa zawiera w sobie wszystkie trzy linie: prawą, lewą i środkową. „I w każdej więzi jest jeden wieniec (atara)” – czyli GaR, które nazywane są „atara”, jak powiedziano: „Wieniec (atara), którym ozdobiła go jego matka (Ima)”[8]. „I w każdym wieńcu – siła jednej władzy” – czyli siła ekranu manula, czyli właściwości Malchut pierwszego cimcum (skrócenia), która jest używana w GaR każdego stopnia[9].

240) I został wyznaczony w koronie wyższej, i został wyznaczony i zstąpił na dół, aż zostały z nim powiązane gwiazdy i znaki zodiaku – każdy z nich został w nim oddzielony: jedna gwiazda i jeden znak, i wszystkie gwiazdy są przeznaczone do tamtych wyższych poziomów (we-itmanna be-ittura de-le’ela, we-itmanna we-nachet le-tata, ad de-itkaszru bej kokwaja u-mazzalej, kol chad we-chad itparasz bej: chad kokwa, we-chad mazzala, we-kol kokwaja zeminim inun be-inun dargin de-le’ela). I dlatego każdy poziom został ukoronowany w znanych miejscach, jak należy (we-al da, kol darga we-darga, it’attar be-atrin jedi’in kidka chaze).

Sulam

240) I ustaliła się siła tej władzy, czyli manuli, w ozdobie na górze, w GaR stopnia, i tam jest jej miejsce. I również została ustanowiona, aby zejść w dół, do WaK stopnia, aż dzięki niej połączą się gwiazdy i konstelacje. I w każdej z nich, czyli w każdej sile władzy zawartej w każdym z trzech wieńców, znajduje się jedna gwiazda i jedno gwiazdozbiór. Wszystkie gwiazdy odnoszą się do stopni na górze, a wszystkie konstelacje – do stopni na dole. Dlatego każdy stopień ozdabia się we właściwych sobie miejscach, jak przystoi każdemu ze stopni.

Wyjaśnienie powiedzianego. „Konstelacja” to grupa gwiazd powiązanych ze sobą, poruszających się we wspólnym rytmie i w jednym układzie.

„Gwiazdy” różnią się tym, że nie są ze sobą połączone i każda porusza się swoją własną drogą.

I jak już wyjaśniliśmy, więź sfirot polega na tym, że Hochma nie świeci bez hasadim prawej linii, a hasadim prawej linii może otrzymać tylko dzięki połączeniu przez linię środkową. Tak więc wszystkie trzy są od siebie zależne i związane ze sobą.

Zgodnie z tym, cała przyczyna ich połączenia tkwi w tym, że światło Hochma nie może świecić bez hasadim. Dlatego dzieje się to tylko w stanie WaK każdego stopnia, gdzie świeci miftecha, wieniec Jesod. I litera „jud י” wychodzi z właściwości „powietrza (awir אויר)” i tam objawia się światło (or אור) Hochmy.

Ale nie tak dzieje się w GaR każdego stopnia, gdzie panuje siła manuli, czyli Malchut pierwszego cimcum (skrócenia) i litera „jud י” nie wychodzi z ich powietrza (awir אויר), a hasadim są zakryte i ukryte przed Hochmą. W takim przypadku linia środkowa nie ma żadnego powodu, by wymuszać połączenie sfirot między sobą. I dlatego uważa się, że są one oddzielone. Dlatego sfirot w WaK stopnia, które są ze sobą połączone, nazywają się konstelacją (mazal), a gwiazdy w niej są związane ze sobą. Natomiast sfirot GaR stopnia nazywane są gwiazdami, czyli są oddzielone od siebie, jak odseparowane gwiazdy.

Dlatego powiedziano: „Ich oblicza i skrzydła są rozdzielone na górze”[10] – ponieważ są złączone na dole, w WaK, i oddzielone na górze, w GaR. Nie oznacza to, że nie ma naprawy linii w GaR, ponieważ nie ma nic w WaK, co nie byłoby otrzymane z GaR, lecz mówi się tu tylko o władzy. Innymi słowy, tam siła połączenia nie ma żadnej władzy, jakby jej nie było, i dlatego nazywane są one gwiazdami.

Siła władzy manuli znajduje się w GaR stopnia, czyli to tylko zasadnicze miejsce jej obecności, lecz jej świecenie rozciąga się i schodzi do WaK stopnia. I o tym powiedziano, że „siła władzy manuli ustaliła się w ozdobie na górze” – w GaR stopnia, czyli w jej głównym miejscu. „I również ustaliła się, by zejść w dół” – czyli jej świecenie zstępuje i świeci na dole, w WaK stopnia. „Aż połączą się dzięki niej gwiazdy i konstelacje” – ponieważ zawarły się w niej GaR, nazywane gwiazdami, i WaK, nazywane konstelacjami. Jednak miejsce jej obecności to gwiazdy, a jej świecenie – w konstelacjach.

„I w każdej z nich znajduje się jedna gwiazda i jedna konstelacja” – innymi słowy, nie tylko w sile władzy lewej linii znajduje się gwiazda i konstelacja, lecz nawet w sile władzy prawej linii, całkowicie należącej do właściwości hasadim, również znajdują się gwiazda i konstelacja: w gwieździe nie ma zawarcia Hochmy, a w konstelacji jest zawarcie od właściwości Hochma. „Wszystkie gwiazdy należą do stopni górnych” – czyli gwiazdy należą do GaR stopnia. I stąd jasno wynika, że konstelacje należą do WaK stopnia.

Dlatego powiedziano: „I każdy ze stopni ozdabia się w przeznaczonym dla niej miejscu, jak przystoi każdemu ze stopni”. I dlatego istnieją dwa rodzaje GaR:

1. Właściwości hasadim, otrzymywane z GaR stopnia i nazywane „czystym powietrzem”;
2. Właściwości Hochmy, otrzymywane z WaK stopnia.

A także istnieją dwa rodzaje ozdoby (atira), i każda ze stopni ozdabia się właściwą jej cechą.

241) A gdy poziomy się oddzielają, powstaje dym mieszaniny, aż zostanie związany ze stroną, która im się ukazuje, i ze stronami nieczystych poziomów, które są po stronie lewej – wszystkie rozdzielają się na wiele ścieżek i dróg, od strony czerwonych gwurot (we-kad mitparszan dargin, isztakkach kittura de-pustaka, ad de-itkaszra be-sitra de-itchazej lon, u-sitre de-dargej mesa’avej, de-inun be-sitar semala, kull’hu mitparszan le-kamma orchin u-szwilin, mi-sitrej de-Gwuran sumkan). I dlatego siły zstępują w dół w liczbie tysiąca tysięcy i dziesięć tysięcy dziesiątek tysięcy (u-vegin kach taljin Gwuran le-tata le-elef alfin, we-ribbo rivwan). I dlatego: „Oto małym uczyniłem cię wśród narodów, bardzo jesteś wzgardzony”, jak powiedziano wcześniej (we-al da: hine katan netaticha ba-goyim, bazuj ata meod, kidka’amaran).

Sulam

241) „Kiedy stopnie są oddzielone” – czyli w GaR, „jest w nich przerywająca więź” – czyli władza manuli, która przerywa świecenie Hochmy, „dopóki nie zwiąże się na właściwym sobie miejscu” – to znaczy: dopóki jej świecenie nie zstąpi do WaK. „A właściwości stopni nieczystości” – które pochodzą z lewej strony, „wszystkie one dzielą się na wiele ścieżek” – które są właściwościami miftecha, „i dróg”, które są właściwościami manula[11]. „Od właściwości czerwonych gwurot” – przyciąganych z Biny, do której przypisany jest czerwony kolor. „I dlatego gwurot, które są na dole, określane są jako tysiąc tysięcy i dziesięć tysięcy dziesiątek tysięcy.”

Wyjaśnienie. Chociaż lewa strona przyciągana jest z miejsca WaK, czyli z miejsca, gdzie panuje miftecha, to mimo to również świecenie manuli rozprzestrzenia się tam. Dlatego strona nieczystości, która wypływa z lewej strony, koniecznie zawiera w sobie także władzę manuli. I dlatego spływa na nią katnut (małe światło, stan ograniczenia)[12].

I powiedziano: „Kiedy stopnie są oddzielone, jest w nich przerywająca więź” – czyli władza manuli w miejscu GaR, która przerywa świecenie Hochmy. „Dopóki nie zwiąże się na właściwym sobie miejscu” – czyli dopóki jej świecenie nie rozciągnie się również na WaK, mimo że tam panuje miftecha. „A właściwości stopni nieczystości” – które pochodzą z lewej strony, gdzie występują obie władze: manula i miftecha, „dzielą się na wiele ścieżek i dróg” – ponieważ od miftecha rozchodzą się ścieżki, a od manula – drogi.

„I dlatego gwurot, które są na dole” – czyli te, które wypływają z lewej strony, „określane są jako tysiąc tysięcy i dziesięć tysięcy dziesiątek tysięcy”. Od świecenia miftecha, w którym znajduje się świecenie Hochmy, zależy „tysiąc tysięcy”, ponieważ „tysiące” przypisane są Hochmie. A od świecenia manuli, działającej w GaR i w zakrytych hasadim, zależą „dziesiątki tysięcy”, ponieważ dziesiątki tysięcy przyciągane są z GaR i z właściwości hasadim.

I dlatego powiedziano: „Oto małym uczyniłem cię wśród narodów” – czyli przez świecenie manuli do Esawa przyciągany jest katnut; „Wzgardzony jesteś bardzo” – ponieważ przez świecenie miftecha otrzymuje on świecenie lewej linii z góry w dół, i przez to przychodzi do niego pustka, i staje się bardzo wzgardzony[13].

242) Chodź i zobacz: „A oto królowie, którzy królowali w ziemi Edomu” – „w ziemi”, to znaczy w stronie poziomu jego, który jest poziomem Esawa, jak jest napisane: „Esaw – on jest Edomem” (ta chaze: we-ele ha-melachim aszer malchu be-Erec Edom – be-Erec: be-sitra de-darga di-lej, de-ihu darga de-Esaw, di-ketiw: Esaw hu Edom), i wszyscy pochodzą ze strony nieczystego ducha (we-kull’hu ka’atu mi-sitra de-ruach mesa’awa). „Zanim królował król nad synami Israela” – ponieważ te poziomy stoją u dwóch dolnych bram jako pierwsze (lifnej malach melech li-vnej Jisra’el – begin de-inun dargin de-kajamin bei tar’ej le-tata kadma’ej), i dlatego powiedział Jaakow: „Niech przejdzie, proszę, mój pan przed sługą swoim”, ponieważ jego poziomy wchodzą pierwsze (u-vegin kach amar Jaakow: ja’awor na adoni lifnej avdo – begin dargin di-lej kadma’in inun le-a’ola), i dlatego: „Zanim królował król nad synami Israela”, bo do tej pory nie nadszedł czas, aby królestwo niebios zapanowało i zjednoczyło się z synami Israela (u-vegin kach: lifnej malach melech li-vnej Jisra’el, de-ad ke’an la mata zimna de-malkhu szmaja le-szalta’a u-le-it’achada bi-vnej Jisra’el), i dlatego powiedział: „Niech przejdzie, proszę, mój pan przed sługą swoim” (u-vegin kach amar: ja’awor na adoni lifnej avdo).

Sulam

242) „I oto królowie, którzy panowali w ziemi Edomu”. „W ziemi” – to znaczy, po stronie Esawa, odnoszącej się do tego poziomu, jak powiedziano: „Esaw, on jest Edom”. I wszyscy ci królowie pochodzą ze strony ducha nieczystości.

„Zanim zapanował król nad synami Israel” – ponieważ te poziomy, znajdujące się w strażniczych domach na dole, poziomy Esawa, kończą się jako pierwsze. I dlatego powiedział Jaakow: „Niechże pójdzie pan mój przed sługą swoim”[14] – ponieważ poziomy Esawa jako pierwsze wchodzą i otrzymują zakończenie. Przecież naprawiane są najpierw niższe poziomy, a potem wyższe.

I dlatego (powiedziano): „Zanim zapanował król nad synami Israel” – bo do tej pory nie nadszedł jeszcze czas, by niebiańska Malchut panowała i zjednoczyła się z synami Israel. I dlatego powiedział: „Niechże pójdzie pan mój przed sługą swoim”.

243) A gdy te poziomy zakończyły się jako pierwsze, potem obudziło się Królestwo Niebios, aby panować nad dolnymi (we-kad szlimu ilein dargin be-kadmejta, lewatar it’ar malkhu szmaja le-szalta’a al tata’ej). A gdy zaczęło się, zaczęło się od najmniejszego ze wszystkich plemion, którym jest Beniamin, jak powiedziano: „Tam Beniamin, najmniejszy, panuje” itd. (we-kad szara, szara bi-ze’ira de-kol szibtin, de-ihu Beniamin, kede’amra: szam Beniamin tsa’ir rodem we-go’). I przez niego rozpoczęło się obudzenie królestwa, potem przyszło królestwo na jego miejsce i utrwaliło się z nim, aby nie przeminęło na wieki (u-bej szarej le-it’ara malkhuta, lewatar ata malkhuta be-atrej we-itkajajm ba-hadej, de-la ta’adej le-olmin).

Sulam

243) I kiedy te poziomy zostaną najpierw zakończone, wtedy obudzi się po tym niebiańska Malchut, aby panować nad niższymi. I kiedy zaczęła panować, zaczęła od najmniejszego ze wszystkich pokoleń – od Beniamina, to znaczy od króla Szaula, który pochodzi od Beniamina. I to oznacza powiedziane: „Tam Beniamin, najmłodszy, panujący nad nimi”[15]. I od niego zaczęła się Malchut budzić. A następnie przyszła Malchut na swoje miejsce, do króla Dawida, i wcieliła się w niego, i nigdy go nie opuści.

---

[1] Tora, Bereszit, 36:31. „A oto królowie, którzy królowali w ziemi Edom, zanim zakrólowali królowie nad synami Israela.”

[2] Prorocy, Owadja, 1:2. „Oto uczyniłem cię małym wśród narodów, bardzo jesteś wzgardzony.”

[3] Tora, Dwarim, 32:8. „Gdy Najwyższy przydzielał dziedzictwa narodom, gdy rozdzielał synów człowieczych, ustalił granice ludów według liczby synów Israela.”

[4] Tora, Bereszit, 3:14. „I powiedział Stwórca, Elohim, do węża: «Ponieważ to uczyniłeś, przeklęty jesteś pośród wszystkich zwierząt i pośród wszystkich dzikich bestii – na brzuchu swoim będziesz się czołgał i będziesz jadł proch przez wszystkie dni życia twego».”

[5] Zob. Zohar, rozdział Bereszit, część 1, p. 302.

[6] Tora, Bereszit, 27:1. „I było, gdy się zestarzał Icchak, i osłabły jego oczy, tak że nie widział, zawołał Esawa, swojego starszego syna, i powiedział do niego: «Synu mój!» – a on odpowiedział: «Oto jestem».”

[7] Zob. Zohar, rozdział Bereszit, część 1, p. 9.

[8] Pisma, Pieśń nad pieśniami, 3:11. „Wyjdźcie i zobaczcie, córki Cijon, króla Szlomo w koronie, którą ukoronowała go jego matka w dniu jego zaślubin, w dniu radości jego serca.”

[9] Zob. „Przedmowa do Księgi Zohar”, artykuł „Manula i miftecha”, p. 41, od słów: „I już wiemy, że Atik…”

[10] Prorocy, Jechezkel, 1:11. „Ich oblicza i ich skrzydła były rozdzielone ku górze; dwa z nich dotykały jedno drugiego, a dwa zakrywały ich ciała.”

[11] Zob. Zohar, rozdział Bereszit, część 1, p. 308.

[12] Zob. wyżej, p. 237.

[13] Zob. wyżej, p. 237, od słów: „Dlatego powiedziano: «I z tych małych stopni…»”.

[14] Tora, Bereszit, 33:14. „Niech więc mój pan idzie przed sługą swoim, a ja będę się posuwał powoli, zgodnie z krokiem trzód, które są przede mną, i zgodnie z krokiem dzieci, aż przyjdę do mojego pana do Seiru.”

[15] Pisma, Psalmy, 68:28. „Rozkaz dał Twój Bóg, abyś był mocny – utwierdź, Boże, to, co uczyniłeś dla nas.”