15) Otworzył Rabbi Icchak i powiedział: „A Icchak miał czterdzieści lat, gdy wziął Riwkę…” (patach Rabbi Jicchak we-amar: wa-jehi Jicchak ben arba’im szana be-kachto et Rivka…). „Czterdzieści lat” – dlaczego właśnie tutaj zostało to wspomniane, że miał czterdzieści lat, gdy pojął Riwkę? (ben arba’im szana – amai ata le-mimnei hacha, de-hava ben arba’im szana kad nesev lah le-Rivka?) Lecz z pewnością: oto Icchak był złożony z północy i południa, z ognia i wody (ella waddaj: ha ittkallel Jicchak be-cafon we-darom, be-esza u-maja), i wtedy Icchak miał czterdzieści lat, gdy pojął Riwkę (u-kedein hava Jicchak ben arba’im szana be-kachto et Rivka). Jak wygląd łuku: zielony, biały, czerwony (ke-mar’e ha-keszet: jarok, chiwar, sumak). Miała trzy lata, gdy ją ujął – gdy Icchak ujął Riwkę (bat szalosz szanin achid bah, kad achid bah be-Rivka), i gdy spłodził – spłodził mając sześćdziesiąt lat, by zrodzić właściwie, jak należy (we-kad olid, olid ben sziszim, le-olada kidka ja’ot), by Jaakow wyszedł doskonały z wieku sześćdziesięciu lat, jak należy (begin de-jifok Jaakow szalem, mi-ben sziszim szana kidka ja’ot), a wszystko potem ujął Jaakow i stał się człowiekiem doskonałym (we-kullhu achid le-ho Jaakow le-vatar, we-it’aved gewar szelim).
Sulam
15) „I miał Icchak czterdzieści lat, kiedy wziął Riwkę za żonę”[1]. Icchak był zawarty w północy i południu – ogniu i wodzie. I Icchak miał czterdzieści lat, „kiedy wziął Riwkę”. Wyjaśnienie. Rzecz jasna, że Icchak był zawarty w prawej linii – w chasadim[2], nazywanych wodą, a także południem. W takim wypadku są w nim dwie sfirot – północ i południe, to znaczy Hesed i Gwura. Północ – to jego własna właściwość, lewa linia, a południe – z racji tego, że jest synem Awrahama. I miał także wzajemne zawarcie północy i południa jedno w drugim, to znaczy Tiferet, ponieważ Tiferet jest niczym innym jak wzajemnym zawarciem Hesedu i Gwury – czyli południa i północy.
W ten sposób miał trzy sfirot: Hesed, Gwura, Tiferet. A „kiedy wziął Riwkę”, właściwość Malchut, osiągnął także Malchut, i wtedy miał cztery sfirot – HuG TuM. A w gadlucie są to HuB TuM. I każda z nich składa się z dziesięciu sfirot – razem czterdzieści sfirot, co oznacza „czterdzieści lat”.
Wewnętrzny sens tego, co powiedziano, polega na tym, że Nukwa może otrzymać mochin Icchaka, który jest lewą linią, tylko poprzez swoje zawarcie w HaGaT, i staje się czwartą podporą tronu[3]. I to oznaczają słowa: „I miał Icchak czterdzieści lat, kiedy wziął Riwkę”281 – ponieważ staje się ona czwartą względem HaGaT, i wtedy bierze ją Icchak i przekazuje jej swoje mochin. Ale przy tym jest bezdzietna, ponieważ brakuje jej chasadim[4]. Jak powiedziano: „I modlił się Icchak do Stwórcy za swoją żonę, ponieważ była bezdzietna”[5] – ponieważ nie może rodzić, dopóki nie zostanie zmniejszona i nie stanie się siódmą sfirą, aby móc otrzymywać od HaGaT NeHI. I dlatego powiedziano: „A Icchak miał sześćdziesiąt lat, gdy się oni urodzili”[6] – to znaczy HaGaT NeHI.
„Riwka była «jak wygląd tęczy»[7], w której trzy kolory – zielony, biały, czerwony” – to HaGaT Nukwy. „Miała trzy lata, kiedy się do niej przywiązał, kiedy przywiązał się do Riwki” – to znaczy poślubił ją. Rzecz w tym, że Icchak składał się z czterech sfirot – HuB TuM, „kiedy wziął Riwkę”. Ale chociaż Riwka zawarła się w nim, miała jednak tylko trzy sfirot – HaGaT, i to są trzy kolory „jak wygląd tęczy”. I brakuje jej koloru jej własnej sfiry, czyli Malchut[8]. I to są trzy lata, a nie cztery. Sfirot Icchaka liczone są w dziesiątkach, ponieważ odnoszą się do Zeir Anpina, a sfirot Riwki – tylko w jedności, ponieważ odnoszą się do Nukwy. I dlatego cztery sfirot Icchaka – to czterdzieści, a trzy sfirot Riwki – to tylko trzy lata.
„A kiedy zrodził, miał sześćdziesiąt lat”[9] – to znaczy osiągnął sześć sfirot HaGaT NeHI, aby zrodzić jak należy. „I wyszedł Jaakow doskonały” – Jaakow przyłączył się potem do wszystkich sześciu sfirot i stał się człowiekiem doskonałym.
16) „Córka Betuela Aramejczyka z Paddan-Aram, siostra Lawana Aramejczyka” (bat Betuel ha-Arami mi-Paddan Aram, achot Lawan ha-Arami) – dlaczego potrzebne jest nam to wszystko? (mai ichpat lan kulei hai?) Przecież już było powiedziane: „A Betuel zrodził Riwkę” i tak dalej (de-ha kevar ittemar: u-Betuel jalad et Rivka…). A teraz znowu mówi: „Córka Betuela Aramejczyka”, potem „z Paddan-Aram”, potem „siostra Lawana Aramejczyka” – po co? (we-haszta amar: bat Betuel ha-Arami, u-le-vatar mi-Paddan Aram, u-le-vatar achot Lawan ha-Arami). Ale już to wyjaśniono (ella okmuha): że była między niegodziwcami, a mimo to nie postępowała jak oni (de-havat bein resza’in, we-ihi la avdat ke-ovadaihu). Choć była córką Betuela, pochodziła z Paddan-Aram, była siostrą Lawana – a oni wszyscy byli winni spalenia [czyli skazani na śmierć], ona jednak podążała drogą sprawiedliwych czynów i nie czyniła jak oni (de-havat bat Betuel, u-mi-Paddan Aram, we-achot Lawan, u-kullhu chajavin le-aba’asza, we-hi salka ovadin de-kaszeran, we-la avdat ke-ovadaihu).
Sulam
16) „Córka Aramejczyka Betuela z Padan Aram, siostra Aramejczyka Lawana”281. I chociaż przebywała wśród rozwiązłych, nie postępowała według ich przykładu. I dlatego mówi się, że była córką Betuela, i z Padan Aram, i siostrą Lawana – ponieważ wszyscy oni byli grzesznikami, a ona czyniła dobre uczynki.
17) Teraz należy się przyjrzeć (haszta it le-istakkala): jeśli Riwka miała dwadzieścia lat lub więcej, albo trzynaście lat – wtedy jej pochwała polega na tym, że nie postępowała jak ich czyny (i Rivka havat bat esrin sznin, o jatir, o bat szlosz esre – kedein hu szibcha dila, de-la avdat ke-ovadaihu). Ale skoro tutaj była tylko trzyletnią dziewczynką (aval ad ke-an bat szalosz szanin havat), to czym jest jej zasługa, jej pochwała? (mai szibcha dila?) Rabbi Jehuda powiedział: miała trzy lata, a mimo to uczyniła wobec sługi wszystko to, co zrobiła (amar Rabi Jehuda: bat szalosz szanin havat, ve-avidat le-avda kol hahu ovada).
Sulam
17) Gdyby Riwka miała dwadzieścia lat lub więcej, albo przynajmniej trzynaście lat, byłoby to dla niej pochwałą – to, że nie postępowała według ich przykładu. Ale do tego czasu miała tylko trzy lata – w czym więc tkwi pochwała dla niej, że nie postępowała według ich przykładu?
Miała trzy lata, a mimo to zachowywała się wobec sługi dokładnie tak, jak należało. Stąd można wywnioskować, że rozum miała na poziomie dwudziestoletniej, i dlatego odnosi się do niej pochwała, że nie brała przykładu z ich postępków.
18) Rabbi Icchak powiedział: „Chociaż uczyniła to wszystko, nie wiem, czy jej czyny były sprawiedliwe, czy nie” (amar Ribi Jicchak: af al gav de-khulai hai avdat, la jada’na ovadaha – i inun kesheran, o la). Ale przyjdź i zobacz: jest napisane „Jak róża pośród cierni – tak moja ukochana pośród córek” (ella, ta chaze, ketiv: ke-szoszana bein ha-chochim, ken ra’ayati bein ha-banot). „Róża” – to Kneset Israel (da Keneset Israel), która znajduje się pośród tłumu, jak róża pośród kolców, i tajemnica tej rzeczy jest taka (de-ihi bein uchlusa’a, ke-varda bein kuvvin, we-raza de-milla): Icchak pochodził ze strony Awrahama, który był wyższym Chesed (Jicchak atei mi-sitra de-Awraham, de-ihu Chesed ila’a), i czynił chesed ze wszystkimi stworzeniami – mimo że był surowym sądem (u-ve-af al gav de-ihu dina kaszja). A Riwka przyszła ze strony surowego sądu, i odłączyła się od tamtych, i złączyła się z Icchakiem (we-Rivka atat mi-sitra de-dina kaszja, we-istallkat mi-beinajhu, we-itchabrat be-Jicchak). Bo Riwka pochodziła ze strony surowego sądu, choć była ze strony łagodniejszego sądu, i nić chesedu była z nią związana (de-ha Rivka mi-sitra de-dina kaszja atja, we-af al gav de-ihi mi-sitra de-dina rafja havat, u-chuta de-Chesed talei bah). A Icchak to surowy sąd, a ona była łagodna – jak róża pośród cierni (we-Jicchak dina kaszja, we-ihi rafja – ke-szoszana bein ha-chochim havu). Gdyby nie to, że ona była łagodna, świat nie byłby w stanie znieść surowego sądu Icchaka (we-i la da-ihi rafja, la jachil alma le-misbal dina kaszja de-Jicchak). W taki sposób Stwórca zsyła pary w świecie: jedno mocne, drugie łagodne – aby wszystko się naprawiło i świat się zharmonizował (ke-gawna da, Kudsza Berich Hu mEsaweg ziwwugin be-alma: chad takkif, we-chad rafja, begin le-itttakana kolla, we-itbassem alma).
Sulam
18) „Jak róża wśród cierni, tak ukochana moja wśród dziewic”[10]. „Róża” – to Kneset Israel, Nukwa Zeir Anpina, i ona znajduje się wśród zastępów, „jak róża wśród cierni”.
Icchak pochodzi ze strony Awrahama, wyższego Hesed (dobroci), i postępuje z miłosierdziem wobec wszystkich stworzeń. I chociaż sam jest surowym sądem, to jednak pochodzi z Hesed, Awrahama. Riwka pochodzi ze strony surowego sądu, od Betuela i od Lawana. I chociaż sama jest umiarkowanym sądem – czerwienią róży, a nić Hesed rozciągała się nad nią – bielą róży, to jednak pochodziła ze strony surowego sądu. I był Icchak – surowym sądem, a ona – sądem umiarkowanym.
I dlatego była „jak róża wśród cierni”290. „Ciernie” – to surowe sądy. Bo Riwka była otoczona surowymi sądami ze strony swoich rodziców i ludzi swojego otoczenia. Ale sama była sądem umiarkowanym i podsłodzonym, i nicią Hesed, podobnie jak róża. W ten sposób jej czyny były właściwe, ponieważ nie postępowała według ich przykładu i nie było w niej surowego sądu. I dlatego porównana jest do róży, która ma czerwień i biel.
Gdyby Nukwa nie była sądem umiarkowanym, świat nie byłby w stanie znieść surowego sądu Icchaka. Ponieważ świecenie Icchaka – to światło zachar, któremu przysługuje oddawanie z góry w dół, i w odniesieniu do świecenia lewej linii, powstaje z tego bardzo surowy sąd. Ale świecenie Riwki – to światło nekewy, której przysługuje świecenie z dołu do góry, i nie ma w tym surowych sądów, a tylko umiarkowany sąd.
I ponieważ świecenie Icchaka dochodzi do niższych przez nukwę, będącą umiarkowanym sądem, niższe mogą otrzymać świecenie tych mochin. Jednakże z samej właściwości Icchaka nie mogłyby otrzymać, ponieważ nie byłyby w stanie znieść surowych sądów, które wychodzą razem z jego świeceniem. I podobnie Stwórca dokonuje ziwugów na świecie – kiedy jeden jest silny, a drugi umiarkowany. Jak powiedziano – że Icchak był surowym sądem, a Riwka – umiarkowanym sądem. I jest to po to, aby wszystko się naprawiło, to znaczy, aby można było otrzymać również świecenie Hochmy. I świat otrzyma podsłodzenie, aby nie doznawać szkody od surowych sądów, wychodzących z tego świecenia, ponieważ otrzymują je przez nukwę, i dzięki temu sądy się łagodzą.
[1] Tora, Bereszit, 25:20. „A Icchak miał czterdzieści lat, gdy pojął za żonę Riwkę, córkę Betuela Aramejczyka z Padan-Aram, siostrę Lawana Aramejczyka.”
[2] Zob. wyżej, p. 7.
[3] Zob. Zohar, parasza Waera, p. 16, od słów: „Wyjaśnienie. Najpierw Nukwa…”
[4] Zob. Zohar, parasza Bereszit, część 1, p. 113.
[5] Tora, Bereszit, 25:21. „I modlił się Icchak do Stwórcy za swoją żonę, bo była niepłodna. I wysłuchał go Stwórca, i poczęła Riwka, jego żona.”
[6] Tora, Bereszit, 25:26. – (pełne brzmienie cytatu w punkcie 289)
[7] Prorocy, Jechezkel, 1:28. „Jak wygląd tęczy, która pojawia się w chmurach w dzień deszczu, tak wyglądało to świecenie wokół – to był wygląd obrazu chwały Stwórcy. I ujrzałem, i padłem na twarz moją, i usłyszałem głos mówiącego.”
[8] Zob. Zohar, parasza Noach, p. 266.
[9] Tora, Bereszit, 25:26. „A potem wyszedł jego brat, trzymając ręką piętę Esawa – i nazwano go Jaakow. A Icchak miał sześćdziesiąt lat, gdy się oni urodzili.”
[10] Pisma, Szir ha-Szirim, 2:2. „Jak róża pośród cierni, tak moja ukochana pośród dziewcząt.”