I osiedlił się Jaakow – Akademia Kabały

1) I Osiedlił się Jaakow w ziemi przebywania ojca swego, w ziemi Kanaan (wajeszew Jaakow be-erec megurej awiw be-erec Kena’an). Rabbi Chija otworzył i powiedział (Rabbi Chija patach we-amar): „Wiele nieszczęść spotyka sprawiedliwego, lecz ze wszystkich wybawi go Stwórca” (rabbot ra’ot cadik u-mikulam jacilenu Haszem). Przyjdź i zobacz (ta chaze), ilu oskarżycieli ma człowiek (kama mekatregin it le-bar nasz), od dnia, gdy Święty, niech będzie błogosławiony, dał mu duszę na tym świecie (mi-joma de-kudsza berich hu jehaw bej neszmata be-hai alma); bowiem skoro tylko człowiek wychodzi na powietrze świata (de-chejwan de-nafik bar nasz le-awira de-alma), natychmiast zjawia się, by towarzyszył mu zły początek (mijad izdaman le-isztatfa ba-hadej jecer ha-ra), jak powiedziano (ke-ma de-itmar): „U wejścia grzech czyha” itd. (di-chtiw la-petach chata’t rowec we-gomer). I wtedy towarzyszy mu zły początek (u-kedejn isztataf ba-hadej jecer ha-ra).

Sulam

1) „I zamieszkał Jaakow w ziemi przebywania ojca jego, w ziemi Kanaan”[1]. Przemówił Rabbi Chija, oświadczając: „«Liczne są cierpienia sprawiedliwego, lecz ze wszystkich wybawia go Stwórca»[2]. Ilu oskarżycieli ma człowiek od dnia, gdy Stwórca dał mu duszę w tym świecie. Ledwo pojawił się człowiek na świecie, a zły początek już gotów złączyć się z nim, jak powiedziano: «U wejścia grzech leży»[3], ponieważ wtedy łączy się z nim zły początek”.

2) I przyjdź i zobacz, że tak jest (we-ta chaze de-hachej hu), bowiem zwierzęta (de-ha be-irej), od dnia, w którym się rodzą (mi-joma de-itjalidu), wszystkie strzegą siebie (kulehu natrej garmajehu) i uciekają od ognia (we-arkin min go nura) i od wszystkich złych miejsc (u-min kol atrin biszin). A człowiek (u-bar nasz), natychmiast wrzuca siebie w ogień (mijad ate le-arama garmej go nura), ponieważ zły początek przebywa w jego wnętrzu (be-gin de-jecer ha-ra szarej be-gawwej), i natychmiast sprowadza go na złą drogę (u-mijad astej lej le-orcha bisza).

Sulam

2) Wszystkie zwierzęta od urodzenia chronią siebie i uciekają od ognia oraz od wszystkiego złego. A człowiek, gdy się rodzi, może od razu rzucić się w ogień, ponieważ wstępuje w niego zły początek i natychmiast sprowadza go na drogę zła.

3) I wyjaśniliśmy (we-okimna), jak jest napisane: „Lepsze dziecko ubogie a mądre, niż król stary i głupi, który już nie wie, jak się strzec” (di-chtiw tow jeled misken we-chacham mi-melech zaken u-kesil aszer lo jada le-hizaher od). „Lepsze dziecko” (tow jeled) – to jest dobry początek (da hu jecer tow), który jest „dzieckiem” (de-hu jeled), od młodych dni towarzyszy człowiekowi (mi-jomin ze’irin immej de-bar nasz), od trzynastego roku życia i dalej (de-ha mitlajsar sznin wa-ejlach), jak powiedziano (ke-ma de-itmar).

Sulam

3) Powiedziano: „Lepszy ubogi, lecz mądry chłopiec, niż stary i głupi król, który nie potrafi się już strzec”[4]. „Lepszy chłopiec” – to dobry początek, czyli chłopiec, od dzieciństwa przebywający z człowiekiem, ponieważ od trzynastego roku życia i dalej znajduje się z człowiekiem.

4) „Niż król stary i głupi” (mi-melech zaken u-kesil) – „niż król” (mi-melech): to jest zły początek (da hu jecer ha-ra), który nazywany jest królem (de-ihu ikrei melech) i panuje na świecie nad synami ludzi (we-szalit be-alma al benej nasza). „Stary i głupi” (zaken u-kesil) – rzeczywiście jest stary (de-ihu zaken wadaj), jak wyjaśniono (ke-ma de-okemuha), że gdy tylko rodzi się człowiek i wychodzi na powietrze świata (de-chad itjaled bar nasz we-nafik le-awira de-alma), on natychmiast pojawia się z człowiekiem (ihu izdaman immej de-bar nasz), i dlatego nazywany jest „królem starym i głupim” (we-al da ihu melech zaken u-kesil).

Sulam

4) „Niż król stary i głupi”. „Niż król” – to zły początek, który nazywany jest królem i władcą nad ludźmi na świecie. „Stary i głupi” – ponieważ od dnia narodzin człowieka i jego pojawienia się na świecie przebywa z nim.

5) „Który już nie wie, jak się strzec” (aszer lo jada le-hizaher od) – nie jest napisane „by ostrzegać” (le-hazhir lo ketiw), lecz „by się strzec” (ela le-hizaher), ponieważ on jest głupi (be-gin de-ihu kesil), i o nim powiedział Szlomo, pokój nad nim (we-alej amar Szlomo a”h): „A głupi chodzi w ciemności” (we-ha-kesil ba-choszech holech), bowiem pochodzi z istoty ciemności (de-ha me-susita de-choszech ka atja), i nie ma w nim światła na wieki (we-lejt lej nehora le-almin).

Sulam

5) „Nieumiejący się, na dodatek, strzec”. Powiedziano nie „ostrzec”, lecz „strzec się”, ponieważ jest głupi, i o nim powiedział Szlomo: „Głupi chodzi w ciemności”[5] – gdyż pochodzi z odpadów tej ciemności i nigdy nie ma w sobie światła. Natomiast ten, kto nie umie ostrzec innych, nie jest przez to jeszcze uważany za głupca.

6) Rabbi Szymon powiedział (ribi Szimon amar): Przyjdź i zobacz (ta chaze), jest napisane: „Lepsze dziecko ubogie a mądre” (ketiw tow jeled misken we-chacham). Kim jest to „dziecko ubogie”? (man jeled misken) – to już wyjaśniono i powiedziano (ha okemuha we-itmar), że to jest dobry początek (de-ihu jecer tow). Ale „lepsze dziecko” (awal tow jeled) – to jest to, co powiedziano: „Byłem młodzieńcem i zestarzałem się” (he-hu de-ne’emar: na’ar hajiti gam zakanti), a to jest młodzieniec (we-da hu na’ar), który jest dzieckiem (de-ihu jeled). „Ubogi” – bo nie ma z siebie niczego (misken: de-lejt lej mi-garmej klum). A dlaczego nazywany jest „młodzieńcem”? (we-amaj ikrei na’ar) – ponieważ ma odnowienie luny (be-gin de-it lej chadtu de-sihar’a), która odnawia się stale (de-mitchad’sza tadir), i stale jest on ubogim dzieckiem (we-tadir ihu jeled misken), jak powiedzieliśmy (ke-ma da-amaran). „I mądry” – ponieważ mądrość przebywa w nim (we-chacham: be-gin de-chachma szar’ja bej).

Sulam

6) „Lepszy chłopiec ubogi i mądry” – to dobry początek. Jednak „lepszy chłopiec” – to ten, o którym powiedziano: „Byłem młodzieńcem i zestarzałem się”[6]. I ten młodzieniec nazywany jest ubogim chłopcem, który nie ma nic swojego. A dlaczego nazywany jest młodzieńcem? Z powodu tego, że posiada odnowienie luny, i ona zawsze się odnawia, i on zawsze jest „ubogim chłopcem”, jak powiedzieliśmy, „lecz mądrym” – ponieważ mądrość (hochma) przebywa w nim.

Wyjaśnienie. Nukwa ma dwa stany:

Czas jej własnej władzy, gdy jest wielka jak Zeir Anpin. I to jest stan świecenia hochmy w niej, lecz nie świeci ona z powodu braku światła hasadim;
Czas jej świecenia dzięki ziwugowi z Zeir Anpinem, i wtedy jest zmuszona skurczyć się do kropki, i nie ma wtedy nic swojego, i otrzymuje wszystko od Zeir Anpina. I ten stan jest stanem świecenia hasadim w niej.

I Nukwa obłacza się w anioła Matata i świeci z tych dwóch stanów. I gdy Matat otrzymuje drugie stadium Nukwy, to znaczy świecenie hasadim, mówi: „Byłem młodzieńcem”. I również nazywa się dzieckiem, ponieważ świecenie hasadim to właściwość WaK, nazywana „młodzieniec” lub „dziecko”. I również nazywa się ubogim, ponieważ Nukwa w tym stanie kurczy się do kropki i nie ma niczego swojego. I to oznacza powiedziane: „I ten młodzieniec nazywany jest ubogim dzieckiem, które nie ma nic swojego”.

A kiedy otrzymuje od pierwszego stadium Nukwy, i jest to czas jej własnej władzy, i jest wielka jak Zeir Anpin, to znaczy w stanie świecenia hochmy w niej – wtedy mówi Matat: „I zestarzałem się”. Bo starcem nazywa się ten, kto osiągnął mądrość (hochma). I dlatego powiedziano: „«Lecz mądrym», ponieważ mądrość (hochma) przebywa w nim”.

I stawiane jest pytanie: „Dlaczego nazywa się młodzieńcem?”, czyli dlaczego anioł Matat zawsze nazywa się młodzieńcem, a nie starcem? Przecież mówi: „I zestarzałem się”, a więc powinien był nazywać się starcem? A odpowiedź: „Z powodu tego, że jest u niego odnowienie luny, i ona odnawia się zawsze” – ponieważ jest u niego odnowienie luny, Nukwy, to znaczy jej ziwug z Zeir Anpinem, drugie stadium, stan świecenia hasadim w niej, który uważany jest za właściwość WaK i nazywa się „młodzieniec”. „I ona odnawia się zawsze” – czyli ona zawsze znajduje się w stanie odnowienia. „I on zawsze jest «ubogim dzieckiem»” – to znaczy nieustannie, i dlatego nazywa się młodzieńcem, a nie starcem, ponieważ starość, którą otrzymuje od pierwszego stadium, stanu własnej władzy Nukwy, nie znajduje się w nim stale, i dlatego nie nazywa się tym imieniem.

7) „Niż król stary” (mi-melech zaken) – to jest zły początek (da hu jecer ha-ra), jak powiedziano (ke-ma de-itmar), że bowiem od dnia, gdy istnieje (de-ha min joma de-hawa), nigdy nie wyszedł ze swojej nieczystości (la nafak mi-mesa’wutej le-almin), i on jest głupi (we-ihu kesil), bo wszystkie jego drogi są drogami złymi (de-kol orchoj inun le-orach bisza), i idzie, i zwodzi synów ludzkich (we-azel we-satej li-bnej nesza), i nie wie, jak się strzec (we-la jada le-izdahara), i on przychodzi do człowieka z siłą (we-ihu ate im bar nasz be-tiskofin), aby odwieść ich z drogi dobrej (be-gin le-asta’a lon me-orach tawa), na drogę złą (le-orach bisza).

Sulam

7) „Król stary” – to zły początek, pochodzący z przeciwieństwa Matata i nazywany „człowiekiem niegodziwym”, który nigdy nie wyjdzie ze swojej nieczystości. I on jest „głupi”, ponieważ wszystkie jego drogi prowadzą na drogę zła, i on nieustannie sprowadza ludzi i nie umie się strzec. I on oczernia ludzi, aby odwieść ich z drogi dobra i skierować na drogę zła.

8) Przyjdź i zobacz (ta chaze), dlatego on wyprzedza człowieka w dniu jego narodzin (al da akdim im bar nasz be-joma de-itjaled), aby mu uwierzył (be-gin de-jehemin lej), bowiem gdy przychodzi dobry początek (de-ha kad ate jecer tow), człowiek nie potrafi mu uwierzyć (la jachil bar nasz le-mehejmena lej), i wydaje mu się on jak kłamca (we-damej alej ke-matola). Tak jak się nauczyliśmy (ke-gawna da taninan): kto jest przebiegłym niegodziwcem? (man hu rasza arum) – to ten, kto wyprzedza swojego przeciwnika słowami przed sędzią (da hu man de-akdem le-at’ana miloj le-kamej dajana), zanim przyjdzie jego towarzysz, właściciel sądu (ad la jetej chabrej marej de-dina), jak jest powiedziane: „Sprawiedliwy ma rację jako pierwszy w swoim sporze” itd. (kede-amar: cadik ha-riszon be-ribo we-gomer).

Sulam

8) Dlatego zły początek śpieszy się, by jako pierwszy złączyć się z człowiekiem już od dnia jego narodzin, aby ten mu zaufał. A potem, gdy przyjdzie dobry początek, człowiek nie będzie mógł mu uwierzyć, i jego słowa wydadzą się człowiekowi nie do zniesienia. Niegodziwiec jest przebiegły – spieszy się, by pierwszy przedstawić swoje argumenty przed sędzią, zanim przyjdzie strona przeciwna, jak powiedziano: „Pierwszy ma rację w swojej sprawie, lecz przychodzi drugi i bada go”[7].

9) Tak jak w tym przypadku (ke-gawna da), ten niegodziwiec przebiegły (hai rasza arum), jak jest powiedziane: „A wąż był przebiegły” (kede-amar: we-ha-nachasz haja arum), i on wyprzedził i rozpoczął z człowiekiem (we-hu akdim we-szare immej de-bar nasz), zanim przyszedł jego towarzysz, by zstąpić na niego (ad la jetej chabrej le-aszraa alej). I ponieważ on wyprzedził (u-ve-gin de-ihu akdim), i już przedstawił swoje argumenty przy nim (we-ha at’in ta’anatej immej), gdy przychodzi jego towarzysz, czyli dobry początek (kad atej chabrej de-ihu jecer ha-tow), człowiek staje się mu wrogi (ab’ejsz lej le-bar nasz ba-hadej), i nie może podnieść głowy (we-la jachil le-zakfa reszej), jakby dźwigał na barkach wszystkie oszczerstwa świata (ke-ilu at’in al kitfej kol matolin de-alma), z powodu tego niegodziwca przebiegłego, który go wyprzedził (be-gin hahu rasza arum de-akdim immej). I dlatego powiedział Szlomo: „I mądrość ubogiego jest pogardzona i jego słów się nie słucha” (we-al da amar Szlomo: we-chachmat ha-misken bezuja, u-dewaraw enam niszma’im), ponieważ ten drugi wyprzedził (be-gin de-ha akdim achra).

Sulam

9) Przebiegły niegodziwiec – to zły początek, jak powiedziano: „A wąż był bardziej przebiegły”[8]. On również jest pierwszy i wstępuje w człowieka, zanim pojawi się dobry początek, aby w niego wstąpić. I ponieważ był pierwszy i już przedstawił mu swoje argumenty, kiedy potem pojawia się dobry początek – człowiekowi jest z nim ciężko i nie jest w stanie podnieść głowy, jakby dźwigał na swoich barkach ciężar całego świata, ponieważ przebiegły niegodziwiec zjawił się wcześniej. I o tym powiedział Szlomo: „Mądrość ubogiego jest wzgardzona, a jego słów się nie słucha”[9] – ponieważ inny go uprzedził.

10) I dlatego (we-al da), każdy sędzia, który przyjmuje od człowieka słowo (kol dajana de-kabel mi-bar nasz mila), zanim przyjdzie jego towarzysz (ad la jetej chabrej), jakby przyjmował na siebie fałszywe oskarżenie wobec wiarygodności drugiego (ke-ilu mekabel alej ta’awa achra le-mehejm’nuta). Lecz: „I przychodzi jego towarzysz i bada go” (ela: u-wa re’ehu we-chakaro) – to jest droga człowieka sprawiedliwego (we-da hu orach de-bar nasz zakka’a), bo człowiek sprawiedliwy to ten (de-ha bar nasz zakka’a), który nie uwierzył temu przebiegłemu niegodziwcowi, którym jest zły początek (da hu de-la he’emin le-hahu rasza arum de-jecer ha-ra), dopóki nie przyszedł jego towarzysz, którym jest dobry początek (ad de-jetej chabrej de-ihu jecer tow). I dlatego synowie ludzi potykają się na drodze do przyszłego świata (u-ve-gin da bnej nasza inun kaszlin le-alma de-atej).

Sulam

10) I dlatego każdy sędzia, który przyjął słowa jednej strony w sporze, zanim pojawiła się druga, jakby przyjął innego boga nad sobą, by mu wierzyć. „Lecz przychodzi drugi i wtedy niech rozważy jego sprawę”. Innymi słowy, dopiero po tym, jak pojawi się drugi, można wysłuchać jego argumentów. Taka jest droga sprawiedliwego człowieka, ponieważ sprawiedliwy to ten, kto nie uwierzył temu przebiegłemu niegodziwcowi, złemu początkowi, tylko dlatego, że przedstawił on swoje argumenty wcześniej, niż pojawił się drugi, dobry początek. To znaczy, on wypełnia powiedziane: „Pojawi się drugi, i wtedy niech rozważy jego sprawę”. I w tym ludzie popełniają błąd i nie zasługują na przyszły świat.

11) Ale ten sprawiedliwy (awal hahu zakka’a), który boi się swojego Pana (de-ihu dachel le-marej), jak wiele zła znosi na tym świecie (kama biszin sabil be-hai alma), dlatego że nie wierzy i nie towarzyszy temu złemu początkowi (be-gin de-la jeheman, we-la isztataf be-hahu jecer ha-ra), i Święty, niech będzie błogosławiony, wybawia go ze wszystkich (u-kudsza berich hu szezev lej mi-kulehu), jak jest powiedziane: „Wiele nieszczęść spotyka sprawiedliwego, lecz ze wszystkich wybawi go Stwórca” (he-hu de-rabbot ra’ot cadik u-mikulam jacilenu Haszem). Nie jest napisane: „Wiele nieszczęść u sprawiedliwego” (rabbot ra’ot la-cadik ketiw), lecz: „sprawiedliwego” (ela: cadik), ponieważ Święty, niech będzie błogosławiony, rozkoszuje się nim (be-gin de-kudsza berich hu itra’ej bej), i dlatego Święty, niech będzie błogosławiony, rozkoszuje się tym człowiekiem (u-ve-gin kach kudsza berich hu itra’ej be-hahu bar nasz), i wybawia go ze wszystkiego (we-szezev lej mi-kola), na tym świecie i w świecie przyszłym (be-hai alma u-be-alma de-atej). Błogosławiony jest jego los (zakka’a chulakaj).

Sulam

11) Jednak sprawiedliwy, który trwa w bojaźni przed swoim Panem – ileż znosi on cierpień w tym świecie, by nie uwierzyć złemu początkowi i nie być z nim w zmowie. I Stwórca ratuje go od wszystkich ich. Powiedziano o tym: „Liczne są cierpienia sprawiedliwego, lecz ze wszystkich ratuje go Stwórca”[10]. Nie powiedziano: „Liczne są cierpienia u sprawiedliwego”, lecz powiedziano: „Liczne są cierpienia sprawiedliwego”. To znaczy, że ten, kto znosi liczne cierpienia, jest sprawiedliwym, ponieważ Stwórca miłuje go, bo cierpienia, które znosi, oddalają go od złego początku. I dlatego Stwórca miłuje tego człowieka i ratuje go od wszystkich ich w tym świecie i w świecie przyszłym. Błogosławiony jest jego los.

12) Przyjdź i zobacz (ta chaze), jak wiele zła przeszło nad Jaakowem (kama biszin avru alej de-Jaakow), dlatego że nie chciał przylgnąć do tego złego początku (be-gin de-la jitdabak be-hahu jecer ha-ra) i oddalił się od jego udziału (we-jitrachek me-chulakej), i dlatego znosił tyle kar (u-ve-gin kach sabil kama onaszin), tyle cierpień (kama biszin), i nie miał spokoju (we-la szakit). Otworzył i powiedział (patach we-amar): „Nie zaznałem pokoju, nie zaznałem ciszy, nie spocząłem – a nadszedł gniew” (lo szalawti we-lo szakatti we-lo nachti wa-jawo rogez). Przyjdź i zobacz (ta chaze), jak wiele cierpień znoszą sprawiedliwi na tym świecie (kama biszin sablin cadikaja be-hai alma), zło po złu (biszin al biszin), ból po bólu (ke’ewin al ke’ewin), aby zasłużyli na przyszły świat (be-gin le-mizkej lon le-alma de-atej).

Sulam

12) Ileż cierpień musiał przeżyć Jaakow, aby nie przylgnąć do złego początku i oddalić się od jego udziału! I dlatego zniósł liczne kary i cierpienia, i nie zaznał spokoju. Ileż więc cierpień muszą znieść sprawiedliwi w tym świecie – cierpienie za cierpieniem, udręka za udręką, aby zasłużyć na przyszły świat!

13) Jaakow, jak wiele znosił (Jaakow kama sabil), cierpienie po cierpieniu stale (biszin al biszin tadir), jak powiedziano: „Nie zaznałem pokoju” w domu Lawana (kede-amar: lo szalawti be-bejta de-Lawan), i nie mogłem się od niego uwolnić (we-la jachilna le-isztezava minej). „I nie zaznałem ciszy” od Esawa (we-lo szakatti: me-Esaw), od tego cierpienia, które mi zadał (me-hahu tsa’ara de-tsa’ar li), ten jego namiestnik (hahu memana dilej), i po tym od strachu przed Esawem (u-le-vatar de-dchilu de-Esaw). „I nie spocząłem” od Diny i od Szechem (we-lo nachti: min dina, u-min Szechem).

Sulam

13) Jaakow – ileż zawsze znosił cierpień i nieszczęść, jak powiedziano: „Nie zaznałem ukojenia”[11] w domu Lawana, i nie mógł się od niego uratować. „I nie zaznałem spokoju” z powodu Esawa, to znaczy z powodu tego cierpienia, które przyniósł mi jego opiekun, a potem jeszcze z powodu strachu przed samym Esawem. „I nie odpocząłem” z powodu Diny i z powodu Szechema.

14) „A nadszedł gniew” (wa-jawo rogez) – to jest gniew i zamieszanie z powodu Josefa (da rogz’a we-irbuwja de-Josef), które było najcięższe ze wszystkich (de-ihu kaszja mi-kulehu), z powodu miłości Jaakowa do Josefa (mi-go rechimuta de-Jaakow le-gabei de-Josef), bo on jest tajemnicą przymierza (de-ihu raza de-brit). Wszedł do Micraim (aal be-Micraim), dlatego że potem jest napisane: „I wspomniałem na Moje przymierze” (be-gin de-le-vatar ketiw: wa-ezkor et beriti), aby Szchina została tam odnaleziona wraz z nim (le-isztakacha Szhinta taman ba-hadej).

Sulam

14) „I przyszła trwoga” – to stan niepokoju i zamieszania z powodu Josefa, najcięższy ze wszystkich. Bo z powodu miłości Jaakowa do Josefa, zwanego przymierzem, Jaakow wszedł do Egiptu. I dlatego tak go kochał, bo dalej powiedziano: „I wspomnę przymierze Moje”[12] – to znaczy całe wybawienie było ze względu na niego, ponieważ tam Szchina jest z nim, z przymierzem, a to jest Josef. I dlatego dla niego stan zamieszania z powodu Josefa był cięższy od wszystkich nieszczęść, które na niego spadły.

15) I Osiedlił się Jaakow w ziemi przebywania ojca swego, w ziemi Kanaan (wa-jeszew Jaakow be-erec megurej awiw be-erec Kena’an). Rabbi Jose otworzył: „Sprawiedliwy zginął, a nikt nie bierze tego do serca, a ludzie dobroci są zabrani, i nikt nie rozumie, że z powodu zła zabrany został sprawiedliwy” (ribi Jose patach: ha-cadik awad we-ejn isz sam al lew, we-anszej chesed ne’esafim be-ejn mewin, ki mi-penej ha-ra’a ne’esaf ha-cadik). „Sprawiedliwy zginął” (ha-cadik awad) – w czasie, gdy Święty, niech będzie błogosławiony, patrzy na świat (be-zimna de-kudsza berich hu aszgach be-alma), i świat nie jest taki, jak należy (we-la havej alma kid-ka ja’ot), i przeznaczony jest sąd, by spocząć na świecie (we-izdaman dina le-szarya al alma), wtedy Święty, niech będzie błogosławiony, zabiera sprawiedliwego, który znajduje się pośród nich (kedejn kudsza berich hu, natil zakka’a de-isztakach bejnei’hu), aby spoczął sąd nad wszystkimi pozostałymi (be-gin de-jiszrej dina al kulehu achranin), i aby nie było nikogo, kto by ich bronił (we-la isztakach man de-jagejn alajhu).

Sulam

15) „I zamieszkał Jaakow w ziemi przebywania ojca jego, w ziemi Kanaan”. Przemówił Rabbi Josi: „«Sprawiedliwy zginął, a nikt tego nie bierze sobie do serca, i ludzie pobożni znikają, a nikt nie rozumie, że z powodu zła został zabrany sprawiedliwy»[13]. «Sprawiedliwy zginął» – w czasie, gdy Stwórca spogląda na świat, a świat nie jest taki, jakim powinien być, i sąd już gotów jest zapanować nad światem, wtedy On zabiera sprawiedliwego, który znajduje się pośród nich, aby sąd spadł na wszystkich pozostałych i nie było nikogo, kto mógłby ich obronić”.

16) Bowiem dopóki sprawiedliwy przebywa na świecie (de-ha kol zimna de-zakka’a szarej be-alma), sąd nie może panować nad światem (dina la jachil le-szalta’a al alma). Skąd to wiemy? Od Moszego (menalan mi-Mosze), jak jest napisane: „I powiedział, by ich zniszczyć, gdyby nie Mosze, Jego wybraniec, stanął w wyłomie przed Nim” itd. (di-chteew: wa-jomer le-haszmidam, lulej Mosze bechiro amad ba-perec lefanaw we-gomer). I dlatego (u-ve-gin kach), Święty, niech będzie błogosławiony, zabiera sprawiedliwego spośród nich (kudsza berich hu natil le-zakka’a mi-bejnei’hu), i wznosi go ze świata (we-sallek lej me-alma), i wtedy odpłaca i ściąga dług za niego (u-kedejn itfara we-gawaj dilej). Koniec wersetu: „bo z powodu zła zabrany został sprawiedliwy” (sofej de-kra: ki mi-penej ha-ra’a ne’esaf ha-cadik) – zanim przyjdzie zło, by panować nad światem (ad de-la jetej ra’a le-szalta’a al alma), zabrany zostaje sprawiedliwy (ne’esaf ha-cadik). Inne znaczenie (dawar acher): „z powodu zła” (ki mi-penej ha-ra’a) – to jest zły początek (da jecer ha-ra).

Sulam

16) I przez cały ten czas, gdy sprawiedliwy przebywa na świecie – sąd nie może zapanować nad światem. Skąd to wiemy? Od Moszego. Powiedziano: „I rzekł, że ich zniszczy, gdyby Mosze, wybrany Jego, nie stanął przed Nim w obronie”[14]. Dlatego Stwórca zabiera od nich sprawiedliwego i podnosi go ze świata, i wtedy otrzymuje on nagrodę i dostaje swoje. Zakończenie frazy: „Z powodu zła został zabrany sprawiedliwy” oznacza, że zanim zło zapanuje nad światem, sprawiedliwy zostaje wyniesiony. Inne wyjaśnienie: „Z powodu zła” – to zły początek, który porwał i zwiódł świat.

17) Przyjdź i zobacz (ta chaze), Jaakow był doskonałością praojców (Jaakow szlimu de-awahan hawa), i on przygotowany był, by trwać na wygnaniu (we-ihu kaej le-kajema be-galuta), lecz ponieważ był sprawiedliwy (awal mi-go de-ihu cadik), sąd został wstrzymany (it’akab dina), i nie panował nad światem (de-la szalta be-alma), bo bowiem przez wszystkie dni Jaakowa (de-ha kol jomej de-Jaakow), sąd nie zapanował nad światem (la szara dina al alma), i głód został anulowany (we-kafna itbatlat).

Sulam

17) Jaakow był wybranym spośród praojców i stał u progu wygnania. Lecz ponieważ był sprawiedliwym, sąd ustał i nie panował nad światem. I przez wszystkie dni Jaakowa sąd nie przebywał nad światem i głód został usunięty.

18) I tak samo za dni Josefa (we-of hachej be-jomoj de-Josef), który był obrazem swojego ojca (de-ihu dijokna de-awoj), nie zapanowało wygnanie (la szara galuta), ponieważ on ich chronił przez wszystkie swoje dni (be-gin de-ihu agen alajhu kol jomoj). Gdy tylko on umarł (kejwan de-ihu met), natychmiast zapanowało nad nimi wygnanie (mijad szara alajhu galuta), jak jest powiedziane: „I umarł Josef” itd. (kede-amar: wajamat Josef we-gomer), a zaraz po tym: „Oto rozumnie postąpmy z nim” (u-smich lej: hawa nitchakma lo). I jest napisane: „I uczynili gorzkim ich życie ciężką pracą, w glinie i cegle” itd. (u-ketiw: wajemareru et chajejhem ba-awoda kasza be-chomer u-bilwenim we-gomer).

Sulam

18) I również za dni Josefa, który był dokładnym obrazem swojego ojca, nie było wygnania, ponieważ chronił ich przez wszystkie dni swojego życia. A gdy umarł, natychmiast nad nimi zapanowało wygnanie, jak powiedziano: „I umarł Josef…”[15], a następnie powiedziano: „Zachowajmy się wobec niego przebiegle…”[16]. I powiedziano: „I uczynili ich życie gorzkim przez ciężką pracę nad gliną i cegłami”[17].

19) Tak jak w tym przypadku (ke-gawna da), wszędzie, gdzie przebywa sprawiedliwy na świecie (be-kol atar de-szarya zakka’a be-alma), z jego powodu Święty, niech będzie błogosławiony, ochrania świat (be-ginej kudsza berich hu jagejn al alma), i przez cały czas, gdy on istnieje (we-kol zimna de-ihu kajam), sąd nie panuje nad światem (dina la szarja al alma), i to już zostało powiedziane (we-ha itmar).

Sulam

19) Podobnie, wszędzie tam, gdzie jest sprawiedliwy na świecie, Stwórca chroni świat ze względu na niego, i przez cały czas, gdy on żyje, sąd nie przebywa nad światem.

20) Przyjdź i zobacz (ta chaze): „I osiedlił się Jaakow w ziemi przebywania ojca swego” (wa-jeszew Jaakow be-erec megurej awiw). Czym jest „przebywania ojca swego” (maj megurej awiw)? Jak powiedziano: „Strach dokoła” (kede-amar: magor misawiw), bowiem przez wszystkie swoje dni był pełen lęku i przebywał w bojaźni (de-kol jomoj hava dachel we-hava be-dchilu). „I osiedlił się Jaakow w ziemi przebywania ojca swego” (wa-jeszew Jaakow be-erec megurej awiw). Rabbi Elazar powiedział (ribi Elazar amar), że związał się i osiadł w tym miejscu, które było połączone z ciemnością (de-itkaszar we-jetev be-hahu atar de-it’ached ba-choszech). „W ziemi przebywania ojca swego” – dokładnie tak (erec megurej awiw dajka). „W ziemi Kanaan” – miejsce to związało się z jego miejscem (be-erec Kena’an itkaszar atra be-atrej). „Miejsce przebywania ojca jego” – to sąd surowy (megurej awiw: da dina kaszja). „W ziemi przebywania ojca swego” – jak powiedziano, ten sąd łagodny (be-erec megurej awiw, ke-ma de-itmar: hahu dina rafja), to jest ziemia, która została oddzielona od surowego sądu (de-ihi erec de-it’ached min dina kaszja), i tam osiedlił się Jaakow (u-bej itjaszew Jaakow), i został z nią połączony (we-it’ached bej).

Sulam

20) „I zamieszkał Jaakow w ziemi przebywania ojca jego, w ziemi Kanaanu”. Co oznacza: „W ziemi przebywania ojca jego”? Przez wszystkie swoje dni bał się i przebywał w bojaźni. „I zamieszkał Jaakow” – to znaczy, nawiązał połączenie i zamieszkał w miejscu połączonym z ciemnością. „W ziemi przebywania ojca jego” – właśnie tak. To miejsce przebywania i strachu odnosi się do jego ojca Icchaka, to znaczy do lewej linii. „W ziemi Kanaanu” – ustanowiło się połączenie tego miejsca z jego miejscem. Nukwa nazywana jest ziemią, a gdy nawiązuje połączenie z lewą linią, to znaczy z ojcem Jaakowa – wtedy nazywa się ziemią Kanaanu. I to oznacza, że ustanowiło się połączenie tego miejsca z jego miejscem, to znaczy ziemia Kanaanu została połączona z „miejscem przebywania ojca jego”. „Miejsce przebywania ojca jego” – to surowy sąd, to znaczy lewa linia Zeir Anpina. „W ziemi przebywania ojca jego”: uczyliśmy się, że „ziemia” to łagodny sąd, i to jest ziemia, która połączyła się i wychodzi od surowego sądu, lewej linii, i w niej zamieszkał Jaakow i osiedlił się na niej. Wyjaśnienie. Światło Zeir Anpina zstępuje z góry w dół. Dlatego, jeśli świeci w nim lewa linia, wychodzi z niego bardzo surowy sąd, ponieważ to jest grzech Drzewa poznania. Jednak świecenie Nukwy jest światłem nekewa i ono świeci tylko z dołu do góry i nie rozprzestrzenia się w dół. Dlatego nawet zanim została włączona do prawej linii, nie ma w niej surowego sądu, lecz jest łagodny sąd. I powiedziano o tym: „W ziemi przebywania ojca jego”, co oznacza łagodny sąd. I w niej zamieszkał Jaakow. I on zamieszkał na tej ziemi, to znaczy w Nukwie, i ona – to jedynie łagodny sąd, a nie surowy, jak „miejsce przebywania ojca jego”.

[1] Tora, Bereszit, 37:1. „I zamieszkał Jaakow w ziemi zamieszkania swojego ojca, w ziemi Kanaan.”

[2] Pisma, Psalmy, 34:20. „Wiele nieszczęść spada na sprawiedliwego, ale ze wszystkich ratuje go Stwórca.”

[3] Tora, Bereszit, 4:6–7. „I powiedział Stwórca do Kaina: «Dlaczego się gniewasz i dlaczego twoje oblicze jest ponure? Czyż nie – jeśli będziesz dobry, będziesz wyniesiony? A jeśli nie będziesz dobry – u drzwi czai się grzech».”

[4] Pisma, Kohelet, 4:13. „Lepszy młodzieniec ubogi, lecz mądry, niż król stary i głupi, który już nie umie się ostrzec.”

[5] Pisma, Kohelet, 2:14. „Oczy mędrca są w jego głowie, a głupiec chodzi w ciemności – lecz także ja zrozumiałem, że jednego losu dostąpią wszyscy.”

[6] Pisma, Psalmy, 37:25. „Byłem młody, a i się zestarzałem – lecz nie widziałem sprawiedliwego opuszczonego ani jego potomstwa proszącego o chleb.”

[7] Pisma, Miszlej, 18:17. „Pierwszy w sporze wydaje się mieć rację, lecz przychodzi jego bliźni – i bada go.”

[8] Tora, Bereszit, 3:1. „A wąż był bardziej przebiegły niż wszystkie dzikie zwierzęta polne, które stworzył Stwórca, Elohim. I powiedział do kobiety: «Czy rzeczywiście powiedział Elohim: nie jedzcie z żadnego drzewa ogrodu?»”

[9] Pisma, Kohelet, 9:16. „I powiedziałem: mądrość lepsza niż siła, lecz mądrość biednego jest wzgardzona, a jego słów się nie słucha.”

[10] Pisma, Psalmy, 34:20. „Wiele nieszczęść spotyka sprawiedliwego, lecz ze wszystkich ratuje go Stwórca.”

[11] Pisma, Ijow, 3:26. „Nie miałem spokoju, nie zaznałem ciszy, nie odpocząłem – a już nadeszło wzburzenie.”

[12] Tora, Wajikra, 26:42. „I wspomnę Moje przymierze z Jaakowem, a także Moje przymierze z Icchakiem, i Moje przymierze z Awrahamem wspomnę – i wspomnę tę ziemię.”

[13] Prorocy, Jeszajahu, 57:1. „Sprawiedliwy ginie, a nikt nie bierze tego do serca; ludzie prawi są zabierani, a nikt nie rozumie, że sprawiedliwy jest zabierany przed złem.”

[14] Pisma, Psalmy, 106:23. „I postanowił ich zniszczyć, gdyby nie Mosze, Jego wybraniec, stanął w wyłomie przed Nim, by odwrócić Jego gniew od zguby.”

[15] Tora, Szemot, 1:6–8. „I umarł Josef, i wszyscy jego bracia, i całe to pokolenie. A synowie Israela rozradzali się i mnożyli, i rośli bardzo silnie – i napełniła się nimi ziemia. I powstał nowy król nad Micraimem, który nie znał Josefa.”

[16] Tora, Szemot, 1:9–11. „I powiedział do swojego ludu: «Oto lud synów Israela jest liczniejszy i potężniejszy od nas. Uczyńmy więc z nim mądrze, aby się nie rozmnożył – bo gdyby nastała wojna, dołączyłby on także do naszych wrogów i walczyłby przeciw nam, i odszedłby z tej ziemi.» I ustanowili nad nim nadzorców nad robotami przymusowymi, by ich uciskać ciężką pracą – i budował on miasta-składy dla faraona: Pitom i Ramses.”

[17] Tora, Szemot, 1:12–14. „Lecz im bardziej ich uciskali, tym bardziej się mnożyli i rozrastali – i bali się Micrejczycy synów Israela. I czynili życie ich gorzkim – ciężką pracą przy glinie i przy cegłach, i wszelką pracą polową, i wszelką służbą, którą zmuszali ich wykonywać z okrucieństwem.”