45) (Sitrej Tora) Tajemnica Króla ukazuje się w trzech barwach (hurm’nuta de-malka itchazej be-telat gewanin). Jeden rodzaj (gawon chad) to widzenie, które pojawia się oku z daleka (chejzu de-itchazej le-ejna me-rachik), lecz oko nie jest w stanie uchwycić go wyraźnie (we-ejna la jachil le-kajma be-b’riru de-chazej), ponieważ znajduje się daleko (be-gin de-ihu me-rachok). A gdy oko się skupia (ad de-natil ejna), widzenie staje się małe (chejzu ze’ir), w jego skupionej formie (be-kmitu dilej). I dlatego jest napisane (we-al da ketiw): „Z daleka ukazał mi się Stwórca” (me-rachok Haszem nir’a li).

Sulam

45) Rządzenie i pragnienie Króla, Szchiny, objawia się w trzech kolorach: białym, czerwonym i zielonym. I są to trzy kolory obecne w oku. Pierwszy kolor ukazuje to, co widoczne dla oka z daleka, a oko nie może mieć pewności co do tego, co widzi, ponieważ jest to oddalone, dopóki nie uzyska ograniczonego pola widzenia dzięki swojemu zwężeniu. Dlatego powiedziano: „Z daleka Stwórca ukazał mi się”[1] – to świecenie środkowej linii za pomocą ekranu de-chirik, i nie ma innego objawienia świateł poza nim.

46) Drugi rodzaj barwy (gawon tinjan) to widzenie tego oka w jego ukryciu (chejzu de-haj ejna bi-stimu dilej). Ta barwa nie ukazuje się oku (de-haj gawon la itchazej le-ejna), poza niewielkim ukryciem (bar bi-stimu ze’ir), które zostaje uchwycone, lecz nie jest jasne (de-nakit we-la kajma bi-b’riru). Zamknij oko (stim ejna), otwórz je trochę (u-patach ze’ir), a wtedy uchwyci ono to widzenie (we-nakit ha-hu chejzu). A ta barwa wymaga wyjaśnienia (we-gawon da ictrich le-pitrona), aby uchwycić to, co dostrzega oko (le-kajma al ma de-nakit ejna). I dlatego jest napisane (we-al da ketiw): „Co widzisz?” (ma ata roe).

Sulam

46) Drugi kolor – to widzenie oka podczas jego przymknięcia, ponieważ ten kolor jest dostrzegalny przez oko tylko w stanie jego częściowego przymknięcia, które ono przyjmuje, i nie jest to wyraźne widzenie. Ponieważ ten sposób widzenia polega na tym, że oko zamyka się, a następnie nieco otwiera, i wtedy odbiera ten obraz. I ten obraz wymaga rozszyfrowania, aby można było mieć pewność co do tego, co oko postrzega, ponieważ jest on niejasny. Dlatego powiedziano: „Co widzisz?”[2]. I to jest świecenie lewej linii z kropki szuruk, gdy światła znajdują się w ukryciu z powodu braku chasadim[3].

47) Trzeci rodzaj barwy (gawon telita’a) to blask zwierciadła (hu zohar aspaklarja), który wcale się nie ukazuje (de-la itchazej bej kelal), poza ruchem oka (bar be-gilgul d-ejna), gdy jest ono całkowicie zamknięte (kad ihu satim bi-stimu). I obracają je w ruchu (u-megalgelin lejh be-gilgula), i ukazuje się w tym obrocie (we-itchazaj be-haj gilgula) jako zwierciadło, które świeci (aspaklarja de-nahara). Lecz nie można utrzymać tego widzenia (we-la jachil le-kajma be-hahu gawon), poza tym, że dostrzega się blask z tego światła (bar de-chazej zohar minahara) w zamknięciu oka (bi-stimu de-ejna).

Sulam

47) Trzeci kolor – to blask zwierciadła, całkowicie niewidzialny, ale ujawniający się jedynie podczas ruchu obrotowego oka. Ponieważ jeśli oko znajduje się w stanie zamknięcia i wykonuje ruchy obrotowe, to w trakcie tego ruchu pojawia się świecące zwierciadło, i to jest świecenie prawej linii, wychodzące z kropki cholam. I można przebywać w trzecim kolorze oka, ale tylko wtedy, gdy widzi się jaśniejące świecenie w stanie zamknięcia, a to jest drugi kolor połączony z pierwszym.

48) I dlatego jest napisane (we-al da ketiw): „Była nade mną ręka Stwórcy” (hajta alaj jad Haszem). I „Ręka Stwórcy była na mnie mocna” (we-jad Haszem alaj chazaka). I wszystko to jest wyjaśniane przez prawdziwych proroków (we-kolhu mitparszan min newijee kszot), poza Moszem (bar Mosze), najwyższym wiernym (mehejmena ila’a), który zasłużył, aby spojrzeć w górę (de-zacha le-istakla le-ejla), na to, czego w ogóle nie można zobaczyć (ba-me de-la itchazej kelal). O nim jest napisane (alejh ketiw): „Nie tak Mój sługa Mosze” i dalej (lo ken awdi Mosze we-go’).

Sulam

48) Dlatego powiedziano: „I była nade mną ręka Stwórcy”[4]. „A ręka Stwórcy nade mną jest potężna”[5]. Ponieważ widzenie następuje, gdy oko jest zamknięte, a to jest przezwyciężenie (Gwura) i siła. I pierwsze dwa kolory są postrzegane przez prawdziwych proroków, ale tylko Mosze, najwyższy powiernik[6], dostąpił oglądania trzeciego koloru, „świecącego zwierciadła”.

Wyjaśnienie powiedzianego. Powiedziano: „I objawiłem się Awrahamowi, Icchakowi i Jaakowowi jako Wszechmocny, lecz Mojego imienia Stwórca (AWAJa) nie dałem im poznać”[7]. Ale przecież powiedziano o Awrahamie: „I objawił mu się Stwórca (AWAJa)”[8] – co oznacza, że objawił się w imieniu AWAJa również praojcom? Należy więc wyjaśnić różnicę między widzeniem prorockim praojców a widzeniem prorockim Moszego. Jednak mimo że powiedziano: „I objawił mu się Stwórca (AWAJa)”, to nadal jest to Szchina – „zwierciadło, które nie świeci”.

Mohin zstępują w trzech liniach, wychodzących z trzech kropek: cholam, szuruk, chirik. Cholam – to ukryte chasadim, MI (מי) imienia Elohim (אלהים). Szuruk – to ELE (אלה) imienia Elohim (אלהים), to ukryte światło, będące światłem Hochmy bez chasadim. Dopóki nie przychodzi chirik, stopień WaK, który harmonizuje między nimi i dzięki któremu dwie linie włączają się w siebie nawzajem. I cholam – to Aba we-Ima, szuruk – to ISZSuT, a chirik – to Zeir Anpin[9].

Szchina, będąca pragnieniem Króla, objawia się prorokom w trzech kolorach, które nazywane są trzema kolorami oka. I objawienie to zaczyna się od dołu do góry, od linii środkowej, kropki chirik. Pierwszy kolor – ukazuje to, co widzialne dla oka z daleka, kiedy oko nie może mieć pewności co do tego, co widzi, ponieważ jest to odległe. I jest to kolor linii środkowej, stopień chasadim, wychodzący na ekran Zeir Anpina, pierwszego stadium, i to jest stopień WaK, chasadim bez Hochmy[10]. A widzenie oznacza Hochmę. Dlatego powiedziano, że „oko nie może być w pełni pewne tego, co widzi”, ponieważ oko nie może widzieć wyraźnie z powodu tego, że ten kolor jest oddalony od Hochmy, a to właśnie Hochma jest właściwością „widzenia”.

„Dopóki oko nie uzyskuje ograniczonego pola widzenia dzięki swojemu zwężeniu” – to znaczy, dopóki ten kolor oka nie włącza się w lewą linię, świecenie kropki szuruk, gdzie oko uzyskuje ograniczone pole widzenia przez swoje zwężenie, to znaczy dlatego, że lewa linia jest ograniczona w chasadim i jej Hochma nie może świecić bez chasadim. Dlatego dzięki chasadim, kiedy ukrycie lewej linii otrzymuje od linii środkowej, aby uwolnić się od swojego ukrycia, w tej mierze jej Hochma świeci środkowej linii i wchodzi do niej Hochma, mimo że jej właściwość to WaK i jest odległa od Hochmy. W ten sposób jest to kolor środkowej linii, gdy uzyskuje ograniczone pole widzenia dzięki swojemu zwężeniu i zamknięciu. I wyrażenie „ograniczone pole widzenia” wskazuje na to, że w niej nie świecą GaR Hochmy, lecz tylko WaK Hochmy[11], a WaK w stosunku do GaR określane jest jako „ograniczone pole widzenia”. A fraza „z daleka Stwórca ukazał mi się” wskazuje na linię środkową, która sama w sobie jest odległa od Hochmy, ponieważ jej właściwość to WaK. Ale w odniesieniu do jej włączenia w lewą linię powiedziano: „Z daleka Stwórca ukazał mi się”, ponieważ widzenie uzyskuje się właśnie w linii środkowej, czyli z daleka, i gdyby nie linia środkowa, widzenie w ogóle by się nie objawiło[12].

I powiedziano: „Drugi kolor – widzenie oka podczas jego przymknięcia”. Drugi kolor to widzenie, to znaczy światło Hochmy obecne w tym kolorze, „podczas jego przymknięcia”. Ponieważ jest to lewa linia i świecenie szuruk, które samo w sobie jest ukryte i nie świeci z powodu braku chasadim, dlatego kolor Hochmy w niej jest ukryty. I „ten kolor jest dostrzegalny przez oko tylko w stanie częściowego przymknięcia, które ono przyjmuje, i nie jest to wyraźne widzenie” – to znaczy, kolor Hochmy nie jest dostrzegalny dla oka, lecz tylko w stanie częściowego przymknięcia, które otrzymuje od pierwszego koloru, czyli linii środkowej, i nie świeci jawnie. Innymi słowy, z powodu braku chasadim nie może świecić inaczej niż przez włączenie linii środkowej, będącej WaK, aby otrzymać od niej chasadim. I oczywiście nie może świecić, lecz tylko za pomocą częściowego przymknięcia, które otrzymuje od pierwszego koloru.

Dlatego powiedziano, że „nie jest to wyraźne widzenie” – nie świeci jawnie, to znaczy w właściwości GaR Hochmy, lecz tylko w właściwości WaK Hochmy, która nie jest wystarczająco ujawniona w porównaniu do GaR Hochmy. I poprzez świecenie tego koloru, którym jest świecenie szuruk i lewej linii, następuje przymknięcie oka. Dlatego „zamyka oko” – to znaczy najpierw przyciąga do niego świecenie Hochmy bez chasadim, i przez to oko się zamyka, a ona (Hochma) w ogóle nie świeci. „A potem trochę otwiera” – a następnie, dzięki włączeniu pierwszego koloru, lekko je otwiera, przyjmując jedynie słabe świecenie. To znaczy, aby przyjąć świecenie WaK Hochmy, a nie GaR, i w tej mierze uzyskuje widzenie – w zakresie WaK Hochmy.

A drugi kolor jest właściwością „snu”. I wymaga „rozszyfrowania”, ponieważ sam w sobie jest niezrozumiały z powodu braku chasadim. Dlatego jego świecenie nazywa się „światłem achoraim (tylnej strony)” i jest to świecenie snów, o których opowiada Pismo. I on czeka na swoje rozszyfrowanie, czyli na świecenie światła chasadim, i wtedy, przez obłoczenie w chasadim, światło tego snu zostaje przyciągnięte, aby urzeczywistnić się na jawie. I poprzez rozszyfrowanie, co oznacza obłóczenie w światło chasadim od pierwszego koloru, może istnieć świecenie Hochmy, które oko otrzymało w postaci świecenia szuruk i lewej linii. A jeśli nie może otrzymać światła chasadim od pierwszego koloru, to światło tego snu w ogóle się nie urzeczywistnia i pozostaje nieznane, jakby go nigdy nie było. Właśnie dlatego świecenie drugiego koloru nazywane jest „snem”, ponieważ bez rozszyfrowania w ogóle się nie realizuje. I to jest znaczenie pytania „co widzisz?”, ponieważ jest on niezrozumiały, dopóki nie zostanie rozszyfrowany.

I powiedziano: „Trzeci kolor – to blask zwierciadła, całkowicie niewidzialny, ale tylko podczas ruchu obrotowego oka”. Trzecie światło – to świecenie kropki cholam, ukryte chasadim, światło HaGaT Zeir Anpina, nazywane „świecącym zwierciadłem”. I to światło w ogóle nie jest widzialne dla oka, „ale tylko podczas ruchu obrotowego oka”, to znaczy „gdy oko jest zamknięte” – w czasie, gdy oko jest zamknięte i nie przyjmuje światła, czyli w godzinie, gdy jedynie świecenie szuruk świeci w nim, w trakcie ruchu między trzema kropkami cholam–szuruk–chirik, i w tym ruchu widoczne jest także świecenie cholam, odnoszące się do światła pochodzącego od „świecącego zwierciadła”, czyli do chasadim ukrytych przed Hochmą.

Ale „i przebywać w trzecim kolorze oko może” – to znaczy, że oko nie może pozostać w tym kolorze kropki cholam, ponieważ potrzebuje chasadim, które objawiły się w świetle Hochmy. „Ale tylko gdy widzi jaśniejące świecenie w stanie zamknięcia” – gdy oko widzi blask, świecący w stanie zamknięcia oka, to znaczy, gdy tylko obłacza świecenie Hochmy, zawarte w drugim kolorze, i jest to świecenie kropki szuruk w tych chasadim, które oko pojęło. I wtedy w nim świeci, głównie, światło Hochmy. Dlatego nazywane jest „zwierciadłem, które nie świeci”, ponieważ świecenie kropki cholam nie pozostaje w nim.

Dlatego powiedziano: „I była nade mną ręka Stwórcy”. Ponieważ z powodu tego, że głównie otrzymuje z dwóch pierwszych kolorów, czyli ze świecenia chirik i szuruk, które są ograniczone, dlatego nazywana jest Nukwa – „ręką Stwórcy”, co wskazuje na siłę i przezwyciężenie (Gwura). Jak w wyrażeniu: „I ręka Wszechmogącego nade mną jest potężna”[13].

I dlatego powiedziano na zakończenie, że „pierwsze dwa kolory są postrzegane przez prawdziwych proroków” – to znaczy, dwa pierwsze kolory świecą głównie w widzeniu prawdziwym prorokom, w właściwości „zwierciadła, które nie świeci”. „Ale tylko Mosze, najwyższy powiernik, dostąpił oglądania trzeciego koloru, «świecącego zwierciadła»” – i tylko Mosze dostąpił oglądania najwyższego, które jest całkowicie niewidzialne, w postaci świecenia cholam, czyli właściwości „świecącego zwierciadła”.

49) „I objawił mu się” (wajera elaw) – Szchina ukazała się i objawiła mu (itchazej we-itgalj lejh Szhinta), wewnątrz tych stopni, które połączyły się po jego stronie (go inun dargin de-itchabru be-sitroj). Michael po prawej stronie (Micha’el le-sitar jamina), Gabriel po lewej stronie (Gawri’el le-sitar sema’la), Rafael z przodu (Refa’el le-kamma), Uriel z tyłu (Uri’el la-achora). I dlatego Szchina objawiła się nad nim (we-al da, itgalja alejh Szhinta), w tych wielkich dębach świata (be-hanej Elonej culmin de-alma), aby objawić przed nimi pierwsze przymierze (be-gin le-achaz’aha kammayhu berit kadma’a), święty znak, który istniał w całym świecie (reszimu kadisza da-hawa be-kol alma), w tajemnicy wiary (be-raza de-mehejmenuta).

Sulam

49) „I objawił mu się” – oznacza, że Szchina objawia się i ujawnia mu wewnątrz tych stopni, które łączą się z jej właściwościami: Michael – po prawej, Gabriel – po lewej, Rafael – z przodu, Uriel – z tyłu. Po wyjaśnieniu różnicy między proroctwem Moszego a proroctwem praojców, wyjaśnia się, że wyrażenie „i objawił mu się” oznacza manifestację Szchiny w tych trzech kolorach, które ujawniają się podczas ruchu oka. „I objawił mu się Stwórca (AWAJa)”. Imię AWAJa wskazuje na obraz, który świeci tylko poprzez przekazanie Szchinie podczas ruchu, ponieważ wtedy pojawia się „świecące zwierciadło”, czyli imię AWAJa, w czasie przyciągania prawej linii, i to jest świecenie cholam. Jednak po ruchu pozostaje ono głównie w dwóch liniach, prawej i środkowej, dlatego nazywane jest „zwierciadłem, które nie świeci”. Dlatego „i objawił mu się” oznacza, że Szchina objawia się i ujawnia mu, czyli Nukwie. A to, że powiedziano „Stwórca (AWAJa)”, wskazuje na przekazanie wypełnienia Nukwie podczas ruchu.

Dwa trony w Acilut. Wyższy tron, Bina, staje się tronem dla Hochmy – to znaczy, że tylko za jego pośrednictwem Hochma się objawia. Niższy tron, Nukwa – to znaczy, że mohin Zeir Anpina objawiają się tylko za pośrednictwem tej Nukwy. Wyższy tron opiera się na czterech podporach: HaGaT Zeir Anpina i Nukwie. HaGaT Zeir Anpina – to trzy linie przyciągane z trzech kropek cholam–szuruk–chirik, które świecą w Binie. A Nukwa – to czwarta podpora, która od nich otrzymuje, i znajduje się po przeciwnej stronie HaGaT Zeir Anpina[14].

A potem, gdy Nukwa powraca do mohin „panim be-panim” i sama staje się tronem dla Zeir Anpina, ma cztery podpory – czterech aniołów: Michael, Gabriel, Rafael, Uriel. Michael, Gabriel i Rafael wywodzą się z trzech linii HaGaT, trzech podpór wyższego tronu, i dlatego znajdują się tutaj w panim, tak jak HaGaT, które tam stoją w panim. A Uriel pochodzi z czwartej podpory wyższego tronu, Nukwy, która jest tam w achoraim HaGaT, i dlatego anioł Uriel również znajduje się tutaj w achoraim Nukwy.

I dlatego powiedziano: „Wewnątrz tych stopni, które łączą się z jej właściwościami” – w czterech stopniach, które połączyły się, aby stać się czterema podporami wyższego tronu. A tutaj, w Nukwie, są to czterej aniołowie. Czwarta podpora, podobnie jak czwarta podpora wyższego tronu, również tam znajduje się w achoraim. Ale tutaj mowa o czasie, gdy czterej aniołowie wznoszą tron do ziwugu, to znaczy podczas ruchu oka. Jednak później Nukwa pozostaje w innym stanie, gdy Uriel przychodzi w właściwości panim, a Rafael w właściwości achor, i w tym stanie Nukwa nazywana jest „zwierciadłem, które nie świeci”.

I dlatego Szchina objawiła mu się pośród dębów (alonim), które są cieniem świata, aby objawić przed nimi pierwsze przymierze, święty zapis. Wyjaśnienie. W Malchut istnieją dwie kropki[15]:

  1. Kropka pierwszego skrócenia, centralna kropka, odnosząca się do całego świata, zarówno do miejsc zamieszkanych, jak i do pustkowi;
  2. Kropka drugiego skrócenia, środkowa kropka odnosząca się tylko do miejsc zamieszkanych, ale nie do całego świata.

I odpowiadają im dwa przymierza, związane z obrzezaniem (brit) i odsłonięciem (prija):

  1. Pierwsze przymierze odpowiada centralnej kropce całego świata i polega na obrzezaniu napletka (brit);
  2. Drugie przymierze odpowiada kropce zamieszkania i polega na odsłonięciu (prija).

Alonej Mamre – to surowe sądy pochodzące z centralnej kropki całego świata, dlatego Szchina objawiła mu się w Alonej Mamre. „I dlatego Szchina objawiła mu się pośród dębów (alonim), które są cieniem świata” – cieniem całego świata, który odpowiada centralnej kropce całego świata, „aby objawić przed nimi pierwsze przymierze” – obrzezanie napletka, nazywane świętym zapisem, „które było w całym świecie symbolem wiary” w właściwości Nukwy, nazywanej „wiarą”. To znaczy, odpowiadające pierwszej kropce, która była centralna dla całego świata, i z niej pochodzi pierwsze przymierze – obrzezanie napletka.

50) „A on siedział u wejścia do namiotu” (we-hu joszew petach ha-ohel). Co to jest „wejście do namiotu” (man petach ha-ohel)? To jest miejsce zwane Przymierzem (da atar de-ikrej berit), tajemnica wiary (raza de-mehejmenuta). „W upale dnia” (ke-chom ha-jom) – to jest tajemnica, z którą połączył się Awraham (da raza de-itdabbak bej Awraham), siła prawej strony (tukfa de-sitra de-jamina), jego stopień (darga dilej).

Sulam

50) „A on siedział u wejścia do namiotu”. „Wejście do namiotu” – to miejsce, które nazywane jest przymierzem, właściwością wiary, czyli Nukwą. „W samym skwarze dnia” – z tym połączony jest Awraham, który reprezentuje siłę prawej linii, swojego stopnia. Ponieważ istnieją dwa rodzaje sądów:

  1. Sąd Nukwy, pochodzący z siły skrócenia, która jest w niej, i to jest „wejście do namiotu”;
  2. Sąd zachar, pochodzący z siły świecenia kropki szuruk, i to jest „sam skwar dnia”, gdy słońce, światło Hochmy, świeci bez zasłony chasadim, i wtedy od niego pochodzi palący skwar. Jak powiedziano: „Nie patrzcie, że jestem śniada, bo słońce mnie opaliło”[16]. I to jest siła działania prawej strony, czyli gwurot zachar, nazywanych prawą stroną.

I te dwa rodzaje sądów nazywane są „sprawiedliwy” i „dobroczynność”.

51) „Wejście do namiotu” (petach ha-ohel) – to jest tajemnica bramy sprawiedliwości (raza de-tar’a de-cedek), wejścia wiary (pitcha de-mehejmenuta), przez które wszedł Awraham (di-kedein aal bej Awraham) w tym świętym znaku (be-hahu reszima kadisza). „W upale dnia” (ke-chom ha-jom) – to jest sprawiedliwy (da caddik), stopień jednego połączenia (darga de-chibbura chada), do którego wchodzi ten, kto został obrzezany (de-aal bej man de-itgzar) i naznaczony świętym znakiem (we-itreszim bej reszima kadisza). Ponieważ oddzielił się od nieczystości (de-ha it’awar me-arla) i wszedł w ustanowienie tych dwóch stopni (we-aal be-kijuma de-trejn dargin ilejn), które są tajemnicą wiary (de-inun raza de-mehejmenuta).

Sulam

51) „Wejście do namiotu” – to brama dobroczynności, wejście w wiarę, i to jest Nukwa, sądy Nukwy. I nazywa się wejściem, ponieważ Awraham wszedł wtedy do tego zapisu świętości przymierza obrzezania. I gdyby nie to, nie mógłby wejść w przymierze obrzezania, dlatego nazywa się wejściem. „W samym skwarze dnia” – to właściwość sprawiedliwego, stopień pełnego zjednoczenia, w które wchodzi ten, kto jest obrzezany i w którym dokonano zapisu świętości, ponieważ usunięto u niego napletek i wszedł w świecenie tych dwóch stopni, „sprawiedliwego” i „dobroczynności”, prowadzących do wiary.

Wyjaśnienie. „Sprawiedliwy” i „dobroczynność” – to Jesod i Malchut, ale te dwa pojęcia wskazują na wielki ziwug ZoN dla objawienia mohin de-chaja. I przez cały czas, gdy istnieje przywiązanie klipot i sądy, ten ziwug nie może się objawić, i dlatego objawienie tych mohin byłoby niemożliwe przed zakończeniem naprawy. A radą, aby to się stało, jest zawarcie „przymierza obrzezania”. Ponieważ sądy wychodzą zarówno z właściwości Nukwy, jak i z właściwości zachar, i są one przeciwstawne sobie nawzajem, i oba nie mogą działać w jednym miejscu, ponieważ dwie przeciwności nie mogą znajdować się w tym samym miejscu. Dlatego gdy dolny pobudza się przez przykazanie obrzezania, sprowadza oba rodzaje sądów w jedno miejsce, do Jesod wyższego, i wtedy one wzajemnie się niwelują, co jest właściwe przeciwieństwom, i następuje ich wzajemne anulowanie. A ponieważ zostały anulowane, natychmiast objawia się ziwug „sprawiedliwego” i „dobroczynności” i objawiają się wielkie mohin.

I to jest działanie „obrzezania”, ponieważ nóż do obrzezania pochodzi od sądów Nukwy. A napletek – to sądy zachar. I w ten sposób nóż usuwa napletek, tak że sądy Nukwy niwelują sądy zachar. A czasami konieczne jest odwrotnie, aby sądy zachar niwelowały sądy Nukwy. Fragment „I potok w korytach”[17] RASZI komentuje tak: „Dwie góry. Na jednej były rozpadliny” – sądy Nukwy, „a na drugiej – występy, przeciwstawne rozpadlinom” – sądy zachar. „Emorejczycy ukrywali się w rozpadlinach, aby stamtąd razić Izraela swoimi strzałami, gdy będą przechodzić między tymi górami. Ale Stwórca uczynił cud – dwie góry zbliżyły się i stały się jedną. I występy jednej” – sądy zachar, „weszły w rozpadliny drugiej” – sądy Nukwy. „I Emorejczycy zostali zmiażdżeni”. To znaczy, dzięki temu, że dwie przeciwności spotkały się w jednym miejscu, sądy Nukwy zostały anulowane, ponieważ Emorejczycy znajdujący się wewnątrz rozpadlin zostali zniszczeni. Jednak tutaj, przy obrzezaniu, głównym wymaganiem jest anulowanie sądów zachar, czyli napletka. Jednak w rzeczywistości oba zostają anulowane.

Dlatego powiedziano, że „Wejście do namiotu” – to „brama dobroczynności”, ponieważ sądy Nukwy, nazywanej „namiotem”, anulują i usuwają napletek, czyli sądy zachar. W ten sposób stały się one bramą do doskonałości Malchut, która nazywa się dobroczynnością. Ponieważ z powodu tego, że sądy Nukwy usunęły klipę napletka, Awraham dostąpił otrzymania tych świętych mohin, objawiających się w ziwugu „sprawiedliwego” i „dobroczynności”, i dlatego nazywane są one „bramą”. „W samym skwarze dnia” – to sprawiedliwy. To znaczy, po tym, jak sądy Nukwy usunęły napletek, który był połączony z Jesodem, „w samym skwarze dnia” objawiło się w nim imię „sprawiedliwy” poprzez odsłonięcie (prija). „Prija פריעה” – to połączenie liter „para פרע (objawił)” i „jud-hej יה”. Jest to stopień wielkiego połączenia „sprawiedliwego” i „dobroczynności”, objawiającego wielkie mohin po tym, jak wszystkie sądy i klipot zostały usunięte poprzez obrzezanie, objawiają się mohin „jud-hej יה” poprzez odsłonięcie (prija), „i wszedł w świecenie tych dwóch stopni” – „sprawiedliwego” i „dobroczynności”.

52) „A oto trzej mężowie” i dalej (we-hine szlosza anoszim we-go’) – to są trzej aniołowie posłańcy (ilejn telat mal’achin szelichan), którzy obłaczają się w powietrze (de-mitlab’szan ba-awira) i schodzą do tego świata (we-nachatej le-haj alma) w widzeniu człowieka (be-chejzu de-bar nasz). Było ich trzech (u-telat hawu), podobnie jak na górze (ke-gawna de-le’ejla), ponieważ tęcza nie ukazuje się (be-gin de-keszet la itchazej), jeśli nie w trzech barwach (ela bi-gawanin telata): białej, czerwonej i zielonej (chiwwar, we-sumak, we-jarok). I tak jest rzeczywiście (we-hachej hu wadaj).

Sulam

52) „I oto trzej ludzie” – to trzej aniołowie-posłańcy, którzy obłaczają się w powietrzu i opuszczają się do tego świata, przyjmując postać człowieka. I byli podobni do trzech wyższych, HaGaT Zeir Anpina, ponieważ „tęcza (keszet)”, Nukwa, objawia się jedynie w trzech kolorach: białym, czerwonym i zielonym, tak jak kolory HaGaT Zeir Anpina.

53) „A oto trzej mężowie” (we-hine szlosza anoszim) – to są trzy barwy (ilejn inun telata gawanin): biała, czerwona i zielona (gawon chiwwar, gawon sumak, gawon jarok). Biała barwa (gawon chiwwar) – to Michael (da Micha’el), ponieważ on jest po stronie prawej (be-gin de-ihu sitra de-jamina). Czerwona barwa (gawon sumak) – to Gabriel (da Gawri’el), strona lewa (sitra de-sma’la). Zielona barwa (gawon jarok) – to Rafael (da Refa’el). I te trzy barwy to kolory tęczy (we-hanej inun telat gawanin de-keszet), ponieważ tęcza nie ukazuje się bez nich (de-keszet la itchazej ella imhon). I dlatego (u-be-gin kach): „I objawił mu się” (wajera elaw) oznacza objawienie Szchiny w tych trzech barwach (giluj Szhina bi-telat gawanin ilejn).

Sulam

53) Trzej ci ludzie – to trzy kolory: biały, czerwony i zielony. Biały kolor – to Michael, prawa strona, i pochodzi on od Hesed Zeir Anpina, który ma biały kolor. Czerwony kolor – to Gabriel, lewa strona, pochodząca od Gwury Zeir Anpina, która ma czerwony kolor. Zielony kolor – to Rafael, który pochodzi od Tiferet Zeir Anpina, który ma zielony kolor. I są to trzy kolory tęczy, bez których tęcza, Nukwa, nie jest widoczna. Dlatego powiedziano: „I objawił mu się”, ponieważ objawienie Szchiny następuje w tych trzech kolorach. To znaczy, powiedziane: „I oto trzej ludzie”[18] jest wyjaśnieniem powiedzianego: „I objawił mu się Stwórca”, gdzie „i objawił mu się” oznacza, że objawiła mu się Szchina, a to objawienie nastąpiło poprzez objawienie trzech kolorów, o których mówi się na końcu fragmentu: „I oto trzej ludzie stoją nad nim” – Michael, Gabriel i Rafael, pochodzący z trzech linii Zeir Anpina, które wywodzą się z trzech kropek cholam–szuruk–chirik Biny[19].

54) I wszyscy byli potrzebni (we-kolhu ictrichu): jeden, aby uleczyć po obrzezaniu (chad le-asja min ha-mila), a to był Rafael (we-da Refa’el), mistrz uzdrowienia (marej de-aswan). Jeden, aby zwiastować Sarze o synu (we-chad le-bas’ra le-Sara al bera), a to był Michael (we-da ihu Micha’el), ponieważ został wyznaczony na prawą stronę (be-gin de-ihu itmana le-jamina), i wszystkie dobrodziejstwa oraz błogosławieństwa zostały mu powierzone (we-kol tawin u-birchan bi-jadejhu itmass’ran) od strony prawej (mi-sitra de-jamina).

Sulam

54) I potrzebni byli wszyscy trzej aniołowie, ponieważ jeden uzdrowił go po obrzezaniu, i to był Rafael, który zajmuje się leczeniem. Drugi był posłańcem do Sary, przekazującym jej wiadomość, że urodzi syna, i to był Michael, ponieważ jest on postawiony nad prawą stroną, a cała dobroć i błogosławieństwa, które znajdują się po prawej stronie, zostały przekazane w jego ręce.

55) I jeden, aby zniszczyć Sedom (we-chad le-hafacha le-Sedom), a to był Gabriel (we-da ihu Gawri’el), który jest po stronie lewej (de-ihu li-sma’la). On jest wyznaczony nad wszystkimi sądami świata (we-ihu memana al kol dinin de-alma), od strony lewej (mi-sitra de-sma’la), aby sądzić i działać ręką anioła śmierci (le-mejdan u-le-meabad al jada de-mal’ach ha-mawet), który jest mistrzem egzekucji w domu Króla (de-ihu marej de-katola de-bej malka).

Sulam

55) I jeszcze jeden – aby zniszczyć Sedom. I to był Gabriel, znajdujący się po lewej stronie, postawiony nad sądami na świecie. Ponieważ z lewej strony pochodzi sąd, który działa poprzez anioła śmierci, władającego katami Króla i wykonującego wyroki wydane przez Gabriela.

56) I wszyscy wykonali swoje posłannictwo (we-kolhu awadu szlichathon), a każdy zgodnie z tym, co mu było przeznaczone (we-kol chad we-chad kid-ka chazej lejh). Anioł Gabriel w swoim posłannictwie do świętej duszy (mal’ach Gawri’el bi-szlichuta le-niszmata kadisza), a anioł śmierci w swoim posłannictwie do duszy złego początku (u-mal’ach ha-mawet bi-szlichutej le-nafsza de-jecer ha-ra). Jednak mimo wszystko (we-im kol da), święta dusza nie odchodzi (niszmata kadisza la nafik), dopóki nie zobaczy Szchiny (ad de-chazej Szhinta).

Sulam

56) I wszyscy oni wykonują swoją misję tak, jak przystoi każdemu z nich: anioł Gabriel udaje się z poleceniem do świętej duszy (neszama), a anioł śmierci udaje się z poleceniem do duszy (nefesz) pochodzącej od złego początku. Jednocześnie dusza nie opuszcza ciała, dopóki nie ujrzy Szchiny.

57) Kiedy zobaczył ich połączonych razem (kad chama lon mitchabbrin ka-chada), wtedy ujrzał Szchinę w jej barwach (kedein chama Szhinta bi-gawanaha) i pokłonił się (u-sgid), jak jest napisane (dikhtiw): „I pokłonił się do ziemi” (wajisztachu arcah). Podobnie jak Jaakow (ke-gawna de-Jaakow), jak powiedziano (szene’emar): „I pokłonił się Israel u wezgłowia łóżka przed Szchiną” (wajisztachu Israel al rosz ha-mitta la-Szhinta).

Sulam

57) Kiedy Awraham zobaczył tych trzech aniołów, łączących się razem, ujrzał w tym Szchinę w jej trzech kolorach i pokłonił się, ponieważ są to trzy kolory Zeir Anpina, w które obłacza się Szchina. Powiedziano: „I pokłonił się do ziemi”. Tak jak powiedziano o Jaakowie: „I pokłonił się Israel w stronę wezgłowia łóżka”[20] – to znaczy Szchinie, tak i tutaj pokłonił się Szchinie.

58) I wobec Szchiny powiedział (u-le-gabei Szhinta amar) w imieniu Adonaj (bi-szma Adonaj), a wobec sprawiedliwego – „Pan” (u-le-gabei caddik – Adon). Ponieważ wtedy nazywa się „Pan całej ziemi” (de-ha kedein ikrej Adon kol ha-arec), gdy rozjaśnia się przez sprawiedliwego (kad itnahara mi-caddik) i jaśnieje w swoich barwach (we-itnahara bi-gawanaha). Ponieważ dzięki temu dopełnia się na górze (de-ha be-gin da, isztelim le-ejla).

Sulam

58) I zwrócił się do Szchiny imieniem Adni, mówiąc: „Mój Panie (Adonaj)! Nie przechodź obok swojego sługi!”[21] – jak do sprawiedliwego, Jesod Zeir Anpina, nazywanego Panem (Adon). Ponieważ wtedy Szchina nazywana jest Panem całej ziemi, gdyż świeci od tego sprawiedliwego, nazywanego Panem (Adon), i świeci swoimi kolorami, pochodzącymi z trzech linii Zeir Anpina, ponieważ wraz z nimi osiąga swoje ukończenie na górze.

59) Stąd wynika (me-hacha), że widzenie z dołu przyciąga przyciągnięcie z góry (de-chejzu dil-tata, maszich meszichu mil-ejla), ponieważ te barwy przyciągają światło z góry (de-ha gawanin ilejn maszchin meszicha mil-ejla) z tych wyższych źródeł (me-inun mekorin ilain). Imię Adonaj przyciąga z góry (Adonaj maszcha mil-ejla), poprzez te trzy barwy, w które się obleka (be-ilejn telat gawanin de-itlabasz be-hu), i poprzez nie otrzymuje wszystko, co pochodzi z góry (u-be-hu natla kol ma de-natlej mil-ejla).

Sulam

59) Stąd staje się jasne, że niższe zwierciadło, Szchina, dokonuje przyciągnięcia z góry, od Biny. Ponieważ te kolory, to znaczy ci trzej aniołowie, dokonują przyciągnięcia świateł z góry, z wyższych źródeł, trzech linii samej Biny.

60) I ponieważ są one jej połączeniem i jej podporą (u-be-gin de-inun chibbura dila, we-samchin dila), w całym stworzeniu zostało powiedziane imię Adonaj (be-kola itmar szma Adonaj). To imię objawiło mu się (de-ha szma da itgalj lejh), w pełni zawierając w sobie najwyższe tajemnice (kalil be-ra’zin ilain). Objawiło mu się jawnie (itgalj lejh be-itgalja), to, co wcześniej nie było objawione (ma de-la hawat mi-kadmat dena), gdyż nie był jeszcze obrzezany (de-la hawa gezir). Dopóki nie został obrzezany, Stwórca nie chciał, aby z niego wyszedł święty potomek (we-ad de-itgzar la baa kudsza b-rich hu le-afaka minej zar’a kadisza). Gdy tylko został obrzezany (kejwan de-itgzar), natychmiast wyszedł z niego święty potomek (mijad nefaq minej zar’a kadisza).

Sulam

60) I ponieważ łączą się z nią i wspierają ją we wszystkim, nazywana jest imieniem Adni, ponieważ to imię w pełni objawiło się Awrahamowi w właściwości wyższych świateł Biny. I objawiło mu się w sposób jawny to, czego nie było przed dokonaniem obrzezania. Ale zanim dokonał obrzezania, Stwórca nie chciał wyprowadzić od niego sprawiedliwego potomstwa, a gdy dokonał obrzezania, natychmiast wyszło od niego sprawiedliwe potomstwo – Icchak.

61) I dlatego (u-be-gin kach) Szchina objawiła się nad nim (itgalj alejh Szhinta) poprzez te święte stopnie (be-inun dargin kadiszin). „A mądrzy będą jaśnieć jak blask firmamentu” (we-hamaskilim jazhiru ke-zohar ha-rakia). „Blask” (zohar) – to jest światło, które promieniuje płonącym blaskiem (zahara de-zahrin bi-dliku zahara). „Blask” (zohar) – to jest to, co świeci, zapala i rozprasza światło na różne strony (de-anheir de-adleik, we-naceic le-kama sitrin).

Sulam

61) A kiedy dokonał obrzezania, Szchina objawiła się nad nim w tych trzech stopniach świętości, jak powiedziano: „Rozumni zajaśnieją jak świecenie firmamentu”[22]. Ponieważ wraz z ustanowieniem firmamentu, parsy, KaHaB (Keter-Hochma-Bina) TuM (Tiferet i Malchut) Acilutu zostały podzielone i rozdzielone, i utworzyło się z nich dwanaście parcufim:

  • Keter podzielił się na cztery parcufy, nazywane Atik i jego Nukwa, Arich Anpin i jego Nukwa;
  • Hochma i Bina podzieliły się na cztery parcufy, nazywane wyższymi Aba we-Ima oraz Israel Saba we-Twuna;
  • Tiferet i Malchut podzieliły się na cztery parcufy, nazywane wielkimi ZoN i małymi ZoN.

I dlatego te dwanaście parcufim nazywane są „świeceniem firmamentu”, ponieważ wyszły i utworzyły się dzięki temu firmamentowi:

  • Pierwsze świecenie – świecenie tych, którzy jaśnieją, gdy zapala się światło;
  • Drugie świecenie – świecenie, które świeci, zapala i błyszczy w różnych kierunkach.

Wyjaśnienie. Pierwsze świecenie – to parcuf Atik, a drugie świecenie – to jego Nukwa[23]. Sam Atik znajduje się w właściwości nieosłodzonej Malchut, to znaczy nad firmamentem, i nie jest podzielony. Jednak ta Malchut jest korzeniem osłodzonej Malchut i zapala światła Biny po tym, jak zgasły[24]. I powiedziano o wadze parcufa Atik, że jego światło świeci, gdy zapala się świecenie, to znaczy, gdy on zapala świecenie Biny, która jest korzeniem wszystkich mohin. I gdyby nie to zapalenie, nie byłoby żadnych mohin gadlut w Acilut.

O znaczeniu parcufa Nukwy Atika dodatkowo powiedziano, że ona „zapala i błyszczy w różnych kierunkach” – to znaczy, że zapala i świeci zarówno w właściwości nieosłodzonej Malchut, jak i w właściwości osłodzonej Malchut. Ponieważ została już ustanowiona z firmamentem, w właściwości „podzielona”, dlatego świeci we wszystkie strony. Natomiast parcuf zachar Atika nie świeci we wszystkie strony, a jedynie ma właściwość zapalania, ponieważ znajduje się powyżej firmamentu i odnosi się do właściwości „niepodzielony”.

I w ten sam sposób dalej ukazuje się nam wyższość wszystkich dwunastu parcufim Acilut oraz to, że wszystkie one są zawarte w Zeir Anpin, a Zeir Anpin przekazuje Nukwie wszystkie te stopnie świętości. W ten sposób, chociaż Awraham otrzymał wypełnienie jedynie od Nukwy, to jednak dostąpił wszystkich dwunastu wyższych stopni, ponieważ wszystkie one były połączone z Nukwą w jej imieniu Adni. Jednak przed dokonaniem obrzezania mógł otrzymywać „mowę” jedynie od samej Nukwy, to znaczy zanim te dwanaście stopni połączyło się z nią.

62) „Blask” (zohar) – wznosi się i opada (silik u-necheit). „Blask” (zohar) – promieniuje na wszystkie strony (naceic le-kol ejwar). „Blask” (zohar) – rozprzestrzenia się i wychodzi (negid u-nefeik). „Blask” (zohar) – który nigdy nie ustaje (de-la pasik le-almin). „Blask” (zohar) – który tworzy porodzenia (da-awed toladin).

Sulam

62) „Blask wznoszący się i opuszczający” – to parcuf Arich Anpin, ponieważ świecenie Atika nie opuszcza się do Acilut[25].

„Blask błyszczący we wszystkich kierunkach” – to Nukwa Arich Anpina, ponieważ Arich Anpin przekazuje jedynie Hochmę bez chasadim, natomiast jego Nukwa, czyli jego Malchut, przekazuje wszystkie właściwości, to znaczy także chasadim.

„Blask wylewający się i wychodzący” – to znaczy, że wychodzi z Edenu, Arich Anpina. I to jest Bina, która wyszła z rosz Arich Anpina[26], z Edenu, i obłoczyła się w cztery parcufy: jej GaR obłóczył się w Abę we-Imę, a jej ZaT – w ISZSuT (Israel Saba we-Twuna). I dlatego ten rodzaj blasku, „blask wylewający się i wychodzący”, prowadzi do tych czterech parcufów.

„Blask, który nigdy się nie kończy” – to dwa parcufy, wyższe Aba we-Ima, których ziwug jest nieprzerwany. I ponieważ GaR Biny obłacza się w nie, pozostają one w chasadim ukrytych przed Hochmą, jak to jest właściwe dla Biny.

„Blask, który tworzy porodzenia” – to dwa parcufy, Israel Saba we-Twuna, których świecenie nie jest stałe, w przeciwieństwie do Abę we-Imy, ale świecą świeceniem Hochmy. I nie ma ziwugu rodzenia dusz bez światła Hochmy, dlatego są one tak ważne.

63) „Blask” (zohar) – ukryty i schowany (tamir we-ganiz), jest iskrą wszystkich iskier i stopni (necicu de-kol necicin we-dargin). Wszystko jest w nim zawarte (kola bej), wychodzi i ukrywa się (nefeik u-tamir), jest zakryty i objawiony (stim we-galja), widzialny, a jednak niewidzialny (chazej we-la chazej). Ta księga (sifra da) to źródło studni (mabu’a de-bejra), która wypływa za dnia (nefeik bi-mama), a jest ukryta w nocy (tamir be-lejla). Rozkoszuje się w połowie nocy (iszta’asza be-palgut lejla) przez porodzenia, które wydaje (be-toladin de-apek).

Sulam

63) „Blask ukryty i schowany” – to błysk wszystkich błysków, i wszystkie stopnie są w nim. „Błysk wszystkich błysków” – to znaczy, że jego blask przewyższa wszystkie błyski istniejące w światach. „I wszystkie stopnie są w nim” – ponieważ ten blask zawiera w sobie wszystkie dwanaście stopni Acilut. I są to dwa parcufy – wielkie Zeir i Nukwa (ZoN), które razem nazywane są Zeir Anpin.

„Wychodzi i znika, ukrywa się i objawia, widzi i nie widzi.” Wyjaśnienie. Kiedy wychodzi i świeci, to znika, ponieważ świecenie Zeir Anpina pochodzi od wyższych Aba we-Ima, które znajdują się w właściwości chasadim ukrytych przed Hochmą, i dlatego, gdy ono wychodzi i świeci, to nieuchronnie znika, tak jak Aba we-Ima. A kiedy jest ukryte i nie świeci, wtedy jest w objawieniu – to znaczy, w czasie, gdy otrzymuje świecenie szuruk od Imy, właściwości Hochmy, znajduje się w objawieniu, ale Hochma nie świeci bez chasadim, dlatego jest ukryte i nie świeci. Jednak Hochmę otrzymuje nie dla siebie, ponieważ jest właściwością GaR Biny, ale dla Nukwy. I dlatego powiedziano: „Widzi i nie widzi”. „Widzi” – to światło Hochmy, nazywane „widzeniem”. I uważa się, że „widzi”, ponieważ przekazuje Nukwie, ale w odniesieniu do siebie „nie widzi”, ponieważ zawsze znajduje się w właściwości ukrytych chasadim.

„Ten kres (sfar) – to źródło studni.” „Ten kres” – to znaczy granica tego parcufa, ponieważ sfar oznacza „granicę”. „Źródło studni” – to Nukwa Zeir Anpina. „Granica” – to ekran, ustawiony w kli Malchut, na który dokonuje się ziwug de-akaa. „Oblicze człowieka” znajduje się jedynie w miejscu od chaze ZoN i wyżej. Dlatego miejsce ziwugu znajduje się tam, a nie od chaze i niżej[27]. A miejsce od chaze ZoN i wyżej nazywane jest wielkie ZoN i określane jest po prostu jako Zeir Anpin, i ten parcuf tutaj rozpatrujemy. Natomiast miejsce od chaze ZoN i niżej nazywane jest małe ZoN i określane po prostu jako parcuf Nukwa. I o tym powiedziano: „Ten kres” – to ekran znajdujący się w tym parcufie, nazywanym obliczem człowieka, „to źródło studni” – to znaczy, że jest źródłem dla tej studni, czyli dla Nukwy, ponieważ otrzymuje ona jedynie ze świecenia ziwugu, zachodzącego na tym ekranie. „Wychodzi, aby świecić tylko w dzień” – ponieważ Zeir Anpin świeci w dzień, „i znika w nocy” – to znaczy, że nie świeci w tym czasie, „i raduje się o północy z duszami sprawiedliwych w Ogrodzie edeńskim” – a są to porodzenia, które wytworzył[28].

64) „Blask” (zohar) – który świeci i oświeca wszystko (de-zaheir we-anheir le-kola) ogólną zasadą Tory (kelala de-orajta). To jest to, co się objawia (we-da ihu de-itchazej), a wszystkie ukryte barwy są w nim zawarte (we-kol gawanin stimin bej), i jest nazwany imieniem Adonaj (we-itkrej bi-szma de-Adonaj). Trzy barwy objawiają się na dole (telat gawanin itchazej le-tata), z tych trzech barw w górze (me-haj telat gawanin le-ejla), z tych najwyższych pochodzi całe to, co jest niewidzialne (me-ilejn ilain itm’szach kola de-la itchazej). I promieniuje w dwunastu promieniach (we-nacicz bi-tresar necicin) oraz w iskrzących się blaskach, które z niego wychodzą (u-zehirin de-necicin minej). Trzynaście ich jest (tlejsar inun), w tajemnicy świętego imienia (be-raza de-szma kadisza), a wewnątrz tajemnicy Nieskończonego (we-go raza de-Ejn Sof), które jest nazwane Imieniem AWAJa (Hawaja ikrej).

Sulam

64) „Blask błyszczący i świecący całkowicie całością Tory” – to Hochma. „I to jest to, co się objawia, a wszystkie kolory są w nim ukryte”. „I to jest to, co się objawia” – to znaczy, przy otrzymaniu Hochmy, „a wszystkie kolory” – HuB TuM, „są w nim ukryte”, ponieważ to parcuf Nukwy, który obejmuje dwa parcufy znajdujące się poniżej chaze i nazywane „małym ZoN”. I wiadomo nam, że Hochma w świecie Acilut może być otrzymana tylko w Nukwie[29], dlatego powiedziano o niej: „I to jest to, co się objawia…”.

„I nazywana jest imieniem Adni. Trzy kolory objawiają się poniżej niej” – NeHI, „a trzy kolory powyżej” – HaGaT. Wyjaśnienie. Kiedy wznosi się powyżej chaze, do ziwugu z Zeir Anpinem, staje się czwartą w stosunku do praojców i uważa się, że HaGaT Zeir Anpina znajdują się powyżej niej, a NeHI Zeir Anpina – poniżej. I tylko te trzy, które są poniżej niej, objawiają się i przejawiają w świeceniu Hochmy, a nie HaGaT, które znajdują się powyżej niej.

„Od tych trzech wyższych” – HaGaT, „pochodzi wszystko” – ponieważ nawet świecenie Hochmy, które znajduje się w trzech niższych, NeHI, pochodzi z HaGaT. Jednocześnie „ale same nie są widoczne” – ponieważ same dla siebie nie otrzymują Hochmy. „I ten blask błyszczy dwunastoma blaskami i światłami, które emituje” – to znaczy, że otrzymuje od Zeir Anpina wszystkie stopnie dwunastu parcufów, które obejmuje Zeir Anpin. „I jest ich trzynaście w jednym (echad אחד), który je zawiera w sobie, w świętym imieniu AWAJa i w Nieskończoności” – to znaczy, że to dwanaście stopni Acilut, a wraz z jednoczącą je właściwością Nieskończoności jest ich trzynaście. I również w odniesieniu do dwunastu stopni w Nukwie – jest ich trzynaście wraz ze świętym imieniem Zeir Anpina, które zawiera je wszystkie i w które obłoczone jest właściwość Nieskończoności. Zawierający je wszystkie nazywany jest imieniem AWAJa, a dwanaście stopni Nukwy nazywane są imieniem Adni.

65) Kiedy niższy blask, Adonaj (kad itchabbar zohar tata’a Adonaj), połączył się z wyższym blaskiem, AWAJa (be-zohar ila’a Hawaja), powstało ukryte imię (it’awed szma satim), w którym znają się prawdziwi prorocy (de-bej jad’ei newijej kszot) i wnikają w wyższy blask (u-mistakk’lan le-go zahara ila’a), i to jest Jakdunki (we-da Jakdunki). Ukryte widzenie (chejzu tmirin), jak jest napisane (dikhtiw): „Jak błysk pośród ognia” (ke-ejn ha-chaszmal mi-toch ha-esz).

Sulam

65) Kiedy połączył się niższy blask, blask dwunastu, nazywany Adni, z wyższym blaskiem, Zeir Anpinem, nazywanym AWAJa, z obojga utworzyło się jedno imię, w którym prawdziwi prorocy pojmują i kontemplują, przebywając w tym wyższym blasku, i jest to imię AWAJa-Adni, gdzie litery z każdego imienia występują naprzemiennie. I dzięki niemu pojmują widzenie ukrytego, jak powiedziano: „I jakby błysk (chaszmal) z wnętrza ognia”[30].

66) Niebiańska Miszna (matnitin ilain) – wzniosłe i dobre z prawej strony (ramain tawin de-jamina). Dziewięć kropek Tory (tesza nekudin de-orajta) wychodzi i rozdziela się w literach (nafkin u-mitpallgin be-atwan), a litery w nich przyjmują subtelne obliczenia w tajemnicach (we-atwan be-hu natlin matlanoj dakikin be-razej). Te dziewięć pałaców (paltin ilejn tesza) rządzi literami (szalitin inun atwan atwan), od nich się rozprzestrzeniają (minajhu itpasztu), a kropki pozostają, aby je prowadzić (iszta’aru nekudin le-a’ana’a lon). Nie przyjmują ich (la natlin), chyba że w chwili, gdy się objawiają (bar kad inun nafkin).

Sulam

66) Wam, wyżsi, wyniesieni i pełni dobra, znajdujący się po prawej stronie, objawiona została ta tajemnica. „Dziewięć kropek, które są w Torze” – to Bina, i są to trzy kropki cholam–szuruk–chirik[31], z których każda zawiera wszystkie trzy, co daje w sumie dziewięć kropek. „One wychodzą” – z rosz Arich Anpina, to znaczy wskutek wzniesienia Malchut do Biny[32], „i dzielą się” – na Keter-Hochmę oraz Binę-Tiferet-Malchut. Bina i TuM (Tiferet i Malchut) obłaczają się „w litery” – to znaczy w ZoN.

I litery dokonują niewielkich przemieszczeń za pomocą Biny i TuM de-Bina, które się w nie obłaczają, to znaczy litery otrzymują od nich mohin de-katnut, WaK bez rosz[33]. A w czasie gadlut ta Bina i TuM Biny, która zawiera dziewięć kropek, wyprowadza z siebie te litery, w które była obłóczona, i te litery rozprzestrzeniają się od Biny i TuM de-Bina, które nazywane są „dziewięciu władców”, a dziewięć kropek pozostaje w swojej doskonałości, aby wprawiać litery w ruch – przekazywać im mohin, dające ruch i życie literom, to znaczy ZoN.

Najpierw dziewięć kropek, to znaczy Bina, podzieliło się na dwie połowy, gdy ich dolna połowa, Bina i TuM, opuściła się i obłóczyła w litery, to znaczy w ZoN, i wtedy te kropki spowodowały w literach niewielkie przemieszczenia, oznaczające mohin de-katnut. A potem, w czasie gadlut, dolna połowa kropek wyprowadziła te litery, a te litery rozprzestrzeniły się od nich, ponieważ Bina powróciła do rosz Arich Anpina, a dolna połowa ponownie połączyła się ze swoją górną połową i ponownie stała się całością – dziesięcioma sfirot, w kelim i światłach.

I wtedy te kropki mogły przekazać mohin de-gadlut literom, to znaczy ZoN. One przemieszczają się jedynie wtedy, gdy wychodzą z rosz Arich Anpina. Wyjaśnienie. Dlaczego Bina musi wychodzić z rosz i zmniejszać się do WaK, a następnie powracać do rosz, aby przekazać mohin de-gadlut literom? Dlaczego nie przekazuje im mohin de-gadlut zanim opuści rosz Arich Anpina? Rzecz w tym, że litery mogą przemieszczać się i otrzymywać mohin ruchu jedynie wtedy, gdy te kropki wychodzą z rosz Arich Anpina, i wtedy dolna połowa opada i obłacza się w litery.

67) Te są w tajemnicy Nieskończonego (ilejn inun be-raza de-Ejn Sof), wszystkie litery są zawieszone w tajemnicy Nieskończonego (kolhu atwan metallan be-raza de-Ejn Sof). Tak jak są one przyjmowane (ke-ma de-inun natlin lon), tak samo są przyjmowane te ukryte litery (hachej namej natlej ilejn stimin atwan), objawione, a jednak nieobjawione (galjin we-la galjin), te ukryte (hanej tmirin), w zależności od tego, gdzie spoczywają litery (al ma de-szar’jin atwan).

Sulam

67) Te litery odnoszą się do właściwości Nieskończoności, to znaczy do Malchut właściwości sądu, na którą zostało dokonane pierwsze skrócenie, aby nie otrzymywała w siebie żadnego prostego światła. Wszystkie litery znajdują się w „cieniu Nieskończoności”, zarówno litery Zeir Anpina, jak i Nukwy. Inaczej można by powiedzieć, że pierwsze skrócenie Nieskończoności odnosi się do Nukwy, to znaczy Malchut, ale Zeir Anpin, na który nie było pierwszego skrócenia, nie znajduje się w cieniu Nieskończoności. Dlatego powiedziano, że wszystkie litery, nawet litery Zeir Anpina, znajdują się w cieniu Nieskończoności. Ponieważ korzeń Zeir Anpina pochodzi od tabura i poniżej de-AK, gdzie znajduje się Malchut pierwszego skrócenia.

I dlatego te litery nie są godne otrzymywania w siebie żadnych mohin, ale tak jak kropki się przemieszczają, tak też przemieszczają się te ukryte litery. Wyjaśnienie. Po wyjściu Biny z rosz Arich Anpina jej Bina i TuM opadły i obłóczyły się w litery, dlatego litery stały się jednym guf z Biną i TuM, które się w nich znajdują. I w czasie gadlut, dokładnie tak jak te Bina i TuM ponownie wznoszą się, przechodząc do Biny, i Bina powraca do rosz Arich Anpina, razem z nimi przemieszczają się litery, które są w nie obłoczone, i również wznoszą się i łączą z Biną, otrzymując jej światło, tak jak jej Bina i TuM.

W ten sposób litery same w sobie nie są gotowe do przemieszczania się, to znaczy do otrzymywania mohin, ale ponieważ połowa kelim Biny opadła i obłóczyła się w nie, stały się jednym ciałem (guf) z nimi i otrzymują mohin dzięki przemieszczaniu się kelim de-Biny. „I chociaż same w sobie nie są gotowe do przemieszczania się” – ponieważ są skróconą Malchut[34], „objawia się i nie objawia się wszystko, co ukryte, na czym spoczywają litery” – skrócona Malchut. Są to siły właściwości sądu pochodzące ze skróconej Malchut, ukryte i schowane w literach, i tylko właściwość osłodzonej w Binie Malchut objawia się w nich w wyniku opadnięcia połowy Biny do nich. I nie myśl, że siły skróconej Malchut są tak ukryte i schowane, że nigdy nie zostaną objawione w literach. Dlatego powiedziano: „Objawia się i nie objawia się wszystko, co ukryte”, ponieważ w chwili, gdy powinny otrzymać mohin, są ukryte i schowane, ale czasami objawiają się – w tym momencie, gdy powinny wyprowadzić linię środkową[35].

68) Dziewięć imion (tesza szmahan) jest wyrytych w dziesięciu (glifan be-eser), a są to: pierwsze – Ehje (kadma’a Ehje), Jud Hej (jud hej), Ehje Aszer Ehje (Ehje Aszer Ehje), Hawaja (Hawaja), El (El), Elohim (Elohim), Hawaja (Hawaja), Cewaot (Cewaot), Adon (Adon), Szaddaj (Szaddaj).

Sulam

68) Dziewięć imion odciska się w dziesięciu. Wyjaśnienie. Z powodu ukrycia skróconej Malchut, zawierają one tylko dziewięć sfirot, dziewięć imion, i brakuje dziesiątej – Malchut. Jednak powiedziano, że odcisnęło się dziewięć imion i utworzyło się z nich dziesięć, ponieważ Jesod podzielił się na dwie sfiry i dwa imiona – Adon i Szadaj.

  • Pierwsze – to Ehje (אהיה), czyli Keter.
  • Drugie – jud-hej (יה), czyli Hochma.
  • Ehje Aszer Ehje (אהיה אשר אהיה) – to Bina.
  • AWAJa (הויה) z wokalizacją Elohim – to ISZSuT.
  • El (אל) – to Hesed.
  • Elohim (אלהים) – to Gwura.
  • AWAJa (הויה) – to Tiferet.
  • Cwaot (צבאות) – to Necach i Hod.
  • Adon Szadaj (אדון שדי) – obydwa w Jesod. Adon (אדון) – to korona Jesod, a Szadaj (שדי) – to sam Jesod.

69) To jest dziesięć imion (ilejn inun eser szmahan), wyrytych po swoich stronach (glifan be-sitrejhon). I wszystkie te imiona (we-kol hanej szmahan) są wyryte i wchodzą w jedną Arkę Przymierza (itglifu, we-a’alin be-chad Aron ha-berit). A czym jest ta Arka? (u-man ihu) – To jest imię, które nazywa się Adonaj (szma de-itkrej Adonaj). I to imię zostało teraz objawione Awrahamowi (we-da itgalj haszta le-Awraham).

Sulam

69) Oto te dziesięć imion, odciśniętych zgodnie ze swoimi właściwościami. Wszystkie te imiona są odciśnięte i zawarte w jednym Arce Przymierza, która jest imieniem Adni (אדני). I ono objawiło się Awrahamowi po obrzezaniu – imię Adni, czyli Nukwa, po tym, jak przyjęła w siebie wszystkie dziesięć imion, stanowiących wszystkie stopnie zawarte w Acilut. Jednak przed obrzezaniem osiągał stopień „widzenia” jedynie od samej Nukwy, bez jej połączenia z wyższymi stopniami.

70) Michael to imię prawej strony (Micha’el szma de-jamina), który trzyma się i służy temu imieniu (de-ka achid u-meszammesza le-szma da) bardziej niż inni (jatir me-inun achoranin). W każdym miejscu, gdzie jest tajemnica tego imienia (be-kol atar de-raza de-haj szma), tam jest Michael (taman Micha’el taman). Jeśli to imię wznosi się (istelik haj), Michael także się wznosi (Micha’el istelik), a Elohim jest razem z Szadaj (Elohim ba-hadej Szaddaj).

Sulam

70) Michael – imię prawej strony, Hesed, należy do imienia Adni i służy mu bardziej niż inni aniołowie. W każdym miejscu, gdzie znajduje się imię Adni, tam również jest Michael. Gdy Michael odchodzi, odchodzi również Elohim, Nukwa, razem z Szadaj, Jesodem.

71) Na początku byli trzej mężowie (be-kadmejta szlosza anoszim) i obłóczyli się w kształt powietrza (we-iglimu be-cijura da-awira) i jedli (we-hawu achlej). Jedli rzeczywiście (achlej wadaj), bo ich ogień pochłonął i strawił wszystko (de-esza dilhu achal we-szecej kola) i sprawił radość Awrahamowi (we-a’awed nachat ruach le-Awraham). Oni byli rzeczywiście ogniem (inun esza wadaj), a ten ogień został zakryty w kształcie powietrza (we-hahu esza itkase be-cijura da-awira) i nie był widoczny (we-la itchazej). A to pożywienie było płonącym ogniem (we-hahu mejchla esza melahata), które je pochłonęło (we-achla lejh), a Awraham czerpał z tego radość (we-Awraham mekabel nachat ruach me-haj).

Sulam

71) Na początku było trzech ludzi, którzy obłoczyli się w formę powietrza i jedli. Właśnie jedli, ponieważ ich ogień pochłaniał i niszczył wszystko, powodując tym samym zstępowanie ducha do Awrahama. Sami oni, oczywiście, byli ogniem. I ten ogień ukrywał się za powietrzną formą i nie był widoczny. A ta strawa, którą spożywali, była palącym ogniem. I pochłaniali go, a Awraham otrzymywał zstępującego do niego wskutek tego ducha.

72) Kiedy Szchina odeszła (kejwan de-istallak Szhinta), co jest napisane? (ma ketiw) „I Elohim wzniósł się znad Awrahama” (waja’al Elohim me’al Awraham). Natychmiast razem z Nim odszedł Michael (mijad mistallek ba-hadej Micha’el), jak jest napisane (dikhtiw): „I przyszli dwaj aniołowie do Sedomu” i dalej (wajawou sznej ha-mal’achim Sedomah we-go’). Najpierw było napisane trzech (szlosza ketiw be-kadmejta), a teraz dwóch (we-haszta terej). Dlaczego? Ponieważ Michel, który jest po prawej stronie (ela Micha’el de-ihu jamina), odszedł razem ze Szchiną (istallek ba-hadej Szhinta).

Sulam

72) I kiedy Szchina oddaliła się, jak powiedziano: „I wzniósł się Wszechmogący nad Awrahamem”[36], natychmiast wraz z nią odszedł Michael, o czym powiedziano: „Dwaj aniołowie przybyli do Sedom”[37]. Na początku powiedziano „trzej”, a teraz „dwaj”? Stąd wynika, że anioł Michael oddalił się wraz ze wzniesieniem Szchiny, i pozostali jedynie dwaj aniołowie.

73) Anioł, który ukazał się Manoachowi (mal’ach de-itchazej le-Manoach), zstąpił i obłóczył się w powietrze (nechat we-iglim ba-awira), i objawił mu się (we-itchazej lejh), a to był Uriel (we-da ihu Uriel). To, co nie zstąpiło do Awrahama (ma de-la nechat be-ilejn de-Awraham), zstąpiło tutaj samodzielnie (nechat hacha bilchudoj), aby zwiastować Manoachowi (le-basra le-Manoach), który pochodził z Dan (de-atej mi-Dan).

Sulam

73) Anioł, który objawił się Manoachowi, zstąpił, obłoczywszy się w powietrze, i ukazał mu się. I był to anioł Uriel, który nie zstąpił z tymi aniołami, którzy byli u Awrahama, lecz zstąpił osobno, aby oznajmić Manoachowi, z rodu Dana, że będzie miał syna.

74) I ponieważ nie był tak ważny jak Awraham (u-be-gin de-la chaszib ke-Awraham), nie jest napisane, że jadł (la ketiw da-achal), bo jest napisane (de-ha ketiw): „Jeśli mnie zatrzymasz, nie będę jadł twojego chleba” (im ta’acreni lo ochal be-lachmecha). I jest też napisane (u-ketiw): „A gdy płomień wznosił się z ołtarza, anioł Stwórcy wzniósł się w płomieniu ołtarza” i dalej (wa-jehi be-‘alot ha-lahaw me-al ha-mizbeach, wa-ja’al mal’ach Haszem be-lahaw ha-mizbeach we-go’). A tutaj jest napisane: „I Elohim wzniósł się znad Awrahama” (we-hacha wajaal Elohim me-al Awraham). Ponieważ wraz z Nim odszedł Michael (be-gin de-bej istallek Micha’el), a pozostali Rafael i Gabriel (we-iszta’aru Refa’el we-Gawri’el).

Sulam

74) I ponieważ Manoach nie był tak ważny jak Awraham, nie napisano, że anioł jadł. Ponieważ powiedziano: „Jeśli mnie zatrzymasz, nie będę jadł twojego chleba”[38]. Powiedziano: „I stało się, gdy wzniosł się płomień… wzniósł się anioł Stwórcy”[39]. A tutaj powiedziano: „I wzniósł się Wszechmogący nad Awrahamem”, ale o aniołach nie powiedziano, że wznieśli się nad Awrahamem. I dzieje się tak, ponieważ wraz ze Wszechmogącym oddalił się również Michael, a pozostali tylko Rafael i Gabriel. I o nich powiedziano: „Dwaj aniołowie przyszli do Sedom wieczorem” – w godzinie, gdy światu grozi sąd. A potem jeden odszedł i pozostał tylko Gabriel, aby zniszczyć Sedom. Dzięki zasłudze Awrahama został uratowany Lot, dlatego również on dostąpił przybycia tych dwóch aniołów i dlatego objawili mu się.

75) I o nich jest napisane (we-alajhu ketiw): „Dwaj aniołowie przyszli do Sedomu” (sznej ha-mal’achim Sedomah). Wieczorem (ba-erew), w czasie, gdy sąd zawisł nad światem (be-sza’ata de-dina talja al alma). Potem jeden się oddalił (le-batar istallek chad), i pozostał sam Gabriel (we-isztekach Gawri’el bilchudejhu). Dzięki zasłudze Awrahama Lot został ocalony (bi-zchutej de-Awraham isztazew Lot), a on sam także miał w tym zasługę (we-ihu of hachej zachaj be-hu). I dlatego przyszli do niego (we-al da atu le-gabejhu). (Dotąd Tajemnice Tory) (ad da Sitrej Tora).

[1] Prorocy, Jirmijahu, 31:2. „Z daleka ukazał mi się Stwórca, mówiąc: ‘Miłością wieczną cię umiłowałem, dlatego przyciągnąłem cię łaską’”.
[2] Prorocy, Jirmijahu, 1:11. „I doszło do mnie słowo Stwórcy, mówiąc: ‘Co widzisz, Jirmijahu?’”.
[3] Zob. Zohar, parasza Bereszit, część 1, od słów: „Drugi siew. W momencie, gdy kwiat…”.
[4] Prorocy, Jechezkel, 37:1. „I była nade mną ręka Stwórcy, i uniósł mnie Stwórca duchem, i postawił mnie pośród doliny, a była ona pełna kości”.
[5] Prorocy, Jechezkel, 3:14. „I porwał mnie duch, i uniósł mnie, i szedłem zgorzkniały w zapalczywości mojego ducha, lecz ręka Stwórcy była mocna nade mną”.
[6] Tora, Bemidbar, 12:6-7. „I powiedział: ‘Słuchajcie teraz Moich słów: jeśli pośród was jest prorok, to Ja, Stwórca, objawiam mu się w widzeniu, przemawiam do niego we śnie. Lecz nie tak jest z Moim sługą Moszem – on jest wierny w całym Moim domu’”.
[7] Tora, Szmot, 6:3. „Ukazywałem się Awrahamowi, Icchakowi i Jaakowowi jako El Szaddaj, ale Mojego imienia AWAJa im nie objawiłem”.
[8] Tora, Bereszit, 18:1. „I ukazał mu się Stwórca w dębinach Mamre, gdy siedział u wejścia do namiotu w najgorętszej porze dnia”.
[9] Zob. Zohar, parasza Bereszit, część 1, p. 370.
[10] Zob. Zohar, parasza Bereszit, część 1, p. 34, od słów: „To rozbieżność…”.
[11] Zob. Zohar, parasza Bereszit, część 1, p. 320, od słów: „A potem…”.
[12] Zob. Zohar, parasza Bereszit, część 1, p. 321.
[13] Prorocy, Jechezkel, 3:14. „I uniósł mnie duch, i porwał mnie, i poszedłem zgorzkniały w zapalczywości mego ducha, lecz ręka Stwórcy była mocna nade mną”.
[14] Zob. wyżej, p. 16, od słów: „Chociaż ona służy jako tron…”.
[15] Zob. „Hakdama Zohar”, p. 42, od słów: „Wyjaśnienie powiedzianego…”.
[16] Pisma, Szir HaSzirim, 1:6. „Nie patrzcie na mnie, że jestem opalona, słońce mnie przypaliło. Synowie mojej matki rozgniewali się na mnie, postawili mnie, bym pilnowała winnic, ale swojej własnej winnicy nie ustrzegłam”.
[17] Tora, Bemidbar, 21:14-15. „O tym mówi się w Księdze Wojen Stwórcy: ‘Waheb w Sufa i doliny Arnona. I spływ dolin, który odwrócił się ku siedzibie Ar i przylega do granicy Moabu’”.
[18] Tora, Bereszit, 18:2. „I podniósł swoje oczy, i zobaczył: oto trzej mężczyźni stoją nad nim. I zobaczył ich, i pobiegł im na spotkanie od wejścia do namiotu, i pokłonił się do ziemi”.
[19] Zob. wyżej, p. 49, od słów: „Dwa trony…”.
[20] Tora, Bereszit, 47:31. „I powiedział: ‘Przysięgnij mi’. I przysiągł mu. I pokłonił się Israel u wezgłowia łoża”.
[21] Tora, Bereszit, 18:3. „Mój Panie! Jeśli znalazłem łaskę w Twoich oczach, nie omijaj swojego sługi!”.
[22] Pisma, Daniel, 12:3. „A mądrzy będą świecić jak blask sklepienia niebieskiego, a ci, którzy prowadzili wielu do sprawiedliwości – jak gwiazdy na wieki wieków”.
[23] Zob. Zohar, parasza Bereszit, część 1, p. 2, od słów: „Gdy Malchut…”.
[24] Zob. Zohar, parasza Noach, p. 241.
[25] Zob. Zohar, parasza Bereszit, część 1, p. 2, od słów: „A to, co…”.
[26] Zob. „Hakdama Zohar”, p. 13, od słów: „W godzinie, gdy…”.
[27] Zob. Zohar, parasza Bereszit, część 1, p. 82, od słów: „Wyjaśnienie powiedzianego…”.
[28] Zob. wyżej, p. 20, od słów: „Wyjaśnienie. Najpierw Zeir Anpin świecił…”.
[29] Zob. Zohar, parasza Bereszit, część 2, p. 30.
[30] Prorocy, Jechezkel, 1:4. „I zobaczyłem: oto gwałtowny wiatr przyszedł z północy, i wielka chmura, i ogień płonący, i blask wokół niego, a w środku jakby połysk chaszmalu wewnątrz ognia”.
[31] Zob. wyżej, p. 53.
[32] Zob. Zohar, parasza Lech Lecha, p. 10, od słów: „Wyjaśnienie. Wskutek wzniesienia…”.
[33] Zob. Zohar, parasza Bereszit, część 1, p. 8, od słów: „Tutaj są cztery naprawienia…”.
[34] Zob. Zohar, parasza Bereszit, część 1, p. 3, od słów: „W atrybucie sądu…”.
[35] Zob. Zohar, parasza Lech Lecha, p. 22, od słów: „Ekran de-chirik…”.
[36] Tora, Bereszit, 17:22. „I gdy skończył rozmawiać z nim, wzniósł się Wszechmogący od Awrahama”.
[37] Tora, Bereszit, 19:1. „I przyszli dwaj aniołowie do Sedomu wieczorem, a Lot siedział w bramie Sedomu. I zobaczył Lot, i wstał, aby ich powitać, i pokłonił się twarzą do ziemi”.
[38] Prorocy, Szoftim, 13:16. „I powiedział anioł Stwórcy do Manoacha: ‘Jeśli mnie zatrzymasz, nie będę jadł twojego chleba, a jeśli przygotujesz ofiarę całopalną, złóż ją Stwórcy’. – I Manoach nie wiedział, że to anioł Stwórcy”.
[39] Prorocy, Szoftim, 13:20. „I stało się, gdy płomień wzniósł się z ołtarza ku niebu, że anioł Stwórcy wzniósł się w płomieniu ołtarza. A Manoach i jego żona zobaczyli to i padli twarzą na ziemię”.

, , , , 05 Wajera, Zohar