59) Dlaczego jest powiedziane: „I zmagali się”? (maj ta’ama: wa-jitrocetu). Ponieważ z serca został usunięty zły początek (mi-szum de-libba itnaszej minej jecer ha-ra). Powinno być napisane: „I zmagali się i uspokoili się” (wa-jitrocetu we-jiszlaw – mi-ba’ej leih). Lecz powiedział Raw Huna: „I zmagali się” – to znaczy: i złamali się, to znaczy – złamana została ich siła i moc (ela amar Raw Huna: wa-jitrocetu wa-jiszawru – kelomar: niszbar kocham we-chejlam). Powiedział Rabbi Jehuda: Co mówi ciało? „Jeśli tak, to po co ja?” i „Po co zostałem stworzony?” (amar rabbi Jehuda: ha-guf mahu omer? im ken, lama ze anochi, we-lama nibreti?). I natychmiast poszła, by szukać Stwórcy (mijad wa-telech lidrosz et Haszem).
Sulam
59) Dlaczego serce i wątroba zmagały się? Ponieważ w sercu został anulowany zły początek. „I zmagali się” – oznacza, że została złamana siła zarządzających ciałem, ponieważ został anulowany zły początek. I ciało (guf) powiedziało wtedy: „Jeśli tak – to po co ja”338 i w jakim celu zostałem stworzony?”. Natychmiast: „I poszła zapytać Stwórcę”338.
60) I powiedział Stwórca do niej: „Dwa narody są w twoim łonie i dwa ludy…” (wa-jomer Haszem la: szene gojim be-witnejch, u-szne leummim we-gomer). To są te dwa wyniosłe – wątroba i serce (elu ha-szne ge’im: ha-kawed we-ha-lew). Rabbi Jose powiedział: mózg i serce (rabbi Jose amar: ha-moach we-ha-lew). Rabbi Jehuda powiedział: mózg się tu nie wlicza – ponieważ jest napisane: „w twoim łonie”, a mózg nie znajduje się w łonie, lecz w głowie (rabbi Jehuda amar: ha-moach ein bichlal ze, maszma dikhtiw: be-witnejch, we-ha-moach ein ba-beten ela ba-rosz). „I dwa ludy z twoich wnętrzności…” – „a starszy będzie służył młodszemu” – to jest wątroba, która jest wielka i starsza, i służy przed sercem (u-szne leummim mi-me’ajich we-gomer, we-rav jaawod ca’ir – zehu ha-kawed sze-hu rav we-gadol, we-hu meszamesz lifnej ha-lew). Bo powiedział Rabbi Jehuda: wątroba przyjmuje krew i służy nią przed sercem (de-amar rabbi Jehuda: ha-kawed kolet ha-dam, u-meszamesz bo lifnej ha-lew).
Sulam
60) I powiedział Stwórca: „Dwa narody są w twoim łonie”[1]. To dwaj pyszni – wątroba i serce. „I dwa narody z twego wnętrza się rozejdą, a większy będzie służył mniejszemu”339 – to wątroba, większa i ważniejsza, i ona będzie służyć sercu. Wątroba przyjmuje krew i tym samym służy sercu.
61) „I wyszedł pierwszy – rudy” (wa-jecé ha-riszon admoni). Powiedział Raw Kahana: Wątroba jest pierwsza i ona jest ruda (amar Raw Kahana: ha-kawed hu ha-riszon, we-hu admoni). Dlaczego jest ruda? Bo połyka krew jako pierwsza (lama hu admoni? al sze-bolea et ha-dam techila). Rabbi Eliezer mówi: Dlaczego nazywa się „pierwszy”? Bo on jest pierwszy, który połyka krew ze wszystkich pokarmów, i jest pierwszy względem krwi, ale nie względem tworzenia (rabbi Eliezer omer: lama nikra szmo riszon? al sze-hu riszon liwloa ha-dam mi-kol ha-ma’achal, we-hu riszon la-dam, aval lo la-jecira). A na kim spełnia się „i starszy będzie służył młodszemu”? Na nim – bo jest starszy i większy w rozmiarze niż serce, a służy sercu (u-ve-man nokim: we-rav jaawod ca’ir – al sze-hu rav we-gadol be-szi’uro min ha-lew, we-hu oved la-lew). Powiedział Rabbi Aba: Dlaczego przyszła ta parsza? Po to, by pokazać ludziom świata, że chociaż doskonałość istnieje na ziemi, to droga i natura świata nie ulegają zmianie (amar rabbi Aba: lama ata parsza da? ela le-achazaa liwnej alma, de-af al gav de-hahi szlemuta lehewej be-ar’a, orchej we-tiw’ej de-alma la isztanej). Rabbi Jejsa powiedział: Chodź i zobacz – wątroba to ta, która łapie zwierzynę i „poluje ustami” (rabbi Jejsa amar: bo ure – ha-kawed hu ha-cad cajid, we-hu cajid be-fiw), a serce to to, które rozważa, i ono „siedzi w namiotach” – jak jest powiedziane: „I ugotował Jaakow potrawę” – rozważający myśli, zajmujący się Torą (we-ha-lew hu ha-choszew, we-hu joszew ohalim, he-de amar: wa-jazed Jaakow nazid – choszew machaszawot, nose we-noten ba-Tora).
Sulam
61) „I wyszedł pierwszy: czerwony”[2]. Wątroba – pierwsza, i jest koloru czerwonego. Dlaczego jest koloru czerwonego? Ponieważ jako pierwsza pochłania krew. Dlaczego nazywa się pierwszą? Ponieważ jako pierwsza pochłania krew z każdego pokarmu. I jest pierwsza w odniesieniu do krwi, ale nie w akcie stworzenia. „A większy będzie służył mniejszemu”339 oznacza, że jest ważniejsza i z powodu swej wielkości przewyższa serce, i służy sercu.
Ten rozdział ma nam, mieszkańcom świata, pokazać, że choć doskonałość ustanowi się na ziemi, obyczaje i natura świata pozostaną niezmienione. Wątroba poluje na zdobycz, jak powiedziano: „Łowy są w jego ustach”[3]. A serce jest tym, które rozważa i „mieszka w namiotach”[4]. Jak powiedziano: „I ugotował Jaakow potrawę”[5] – pogrążony w myśleniu, oddaje się studiowaniu Tory.
62) „I ugotował Jakow potrawę” (wa-jazed Jaakow nazid). Rabbi Ba w imieniu Rabbi Achy powiedział: Natura świata nigdy się nie zmienia (rabbi Ba be-szem rabbi Acha amar: le-olam tiw’o szeł alma ejno misztane). Chodź i zobacz, co jest napisane: „I ugotował Jakow potrawę” – podobnie jak w innym miejscu: „które przeciwko nim uknuli” – a jego tłumaczenie to: „że rozważyli” (bo ure: ma ketiw: wa-jazed Jaakow nazid – ke-dawar acher aszer zadu alehem, we-targumo: dachaszibu). To znaczy: serce rozważa i medytuje nad Torą, nad poznaniem swego Stwórcy (kelomar: ha-lew choszew u-meharher ba-Tora, be-jedi’at boro). Co jest napisane dalej? „I przyszedł Esaw z pola, a był zmęczony” (ma ketiw: wa-jawo Esaw min ha-sade, we-hu ajef). Wątroba, której naturalną drogą jest wychodzić i polować zwierzynę ustami, by połykać, a gdy nie znajduje – nazywana jest zmęczoną (ha-kawed sze-derech tiw’o lacet we-lacud cajid be-fiw liwloa, we-ejno moce – nikra ajef). I mówi do serca: Zamiast rozważać te sprawy dotyczące słów Tory, rozważ jedzenie i picie, aby utrzymać ciało (we-hu omer la-lew: ad sze-atta meharher be-dewarim elu be-divrej Tora, harher ba-achila u-visztiyja, le-kajem gufcha). Jak jest powiedziane: „I powiedział Esaw do Jakowa: «Daj mi najeść się proszę z tego czerwonego, czerwonego, bo jestem zmęczony»” – ponieważ taka jest moja droga: połykać krew i rozsyłać ją do innych organów, bo jestem zmęczony bez jedzenia i picia (he-de amar: wa-jomer Esaw el Jaakow: hal’iteni na min ha-adom ha-adom ha-ze, ki ken darki liwloa ha-dam u-leszager li-sze’ar ha-ewarim, ki ajef anochi, be-lo achila u-sztiyja). A serce mówi: Daj mi to, co pierwsze i najlepsze ze wszystkiego, co połkniesz – daj mi swoje pierworództwo (we-ha-lew omer: ten li ha-riszon we-ha-muwchar mi-kol ma sze-tiwla, ten li bechoratcha). To jest to, co jest napisane: „Sprzedaj mi dziś swoje pierworództwo” (hada hu dikhtiw: michra kajom et bechoratcha li). Pierwszeństwo pożądania – dopóki serce rozważa i myśli o jedzeniu, wątroba połyka (konemita de-ta’ewa, ad sze-ha-lew meharher we-choszew ba-ma’achal – bolea ha-kawed). Gdyby nie to pragnienie i rozważanie serca o jedzeniu, wątroba i inne organy nie mogłyby połykać (de-ilmale hahu chisufa we-hirhura de-libba ba-ma’achal, lo juchlu ha-kawed we-ha-ewarim liwloa). Jak powiedział Rabbi Jose: Taka jest droga sług – że nie jedzą, dopóki pan nie je (de-amar rabbi Jose: ken derech ha-avadim, sze-einam ochlim ad sze-ha-adon ochel).
Sulam
62) Nigdy nie zmienia się natura świata. Powiedziano: „I ugotował Jaakow potrawę”343, i powiedziano: „Tym, że knuli przeciw wam zło”[6] – to znaczy, zamierzali. Innymi słowy, serce rozmyśla i oddaje się myślom o Torze, o poznaniu swego Stwórcy. I powiedziano: „I przyszedł Esaw z pola zmęczony”343. Wątroba, której właściwością jest „wychodzić na polowanie za zdobyczą”, „łowy są w jego ustach”341, aby pochłonąć – i gdy tego nie znajduje, nazywa się zmęczoną.
I mówi do serca: „W czasie, gdy ty rozmyślasz nad wypowiedzeniami Tory, pomyśl o jedzeniu i piciu, by wesprzeć ciało”, jak powiedziano: „Dajże mi przełknąć z tego czerwonego, czerwonego, bo jestem zmęczony”[7] – ponieważ jej właściwością jest pochłanianie krwi i przekazywanie jej innym organom. „Bo jestem zmęczony” – bez jedzenia i picia. A serce mówi: „Daj mi najpierw to, co najlepsze z wszystkiego, co pochłaniasz – oddaj mi swoje pierworództwo”. Jak powiedziano: „Sprzedaj mi dziś swoje pierworództwo”[8] – początek tego pożądania. Dopiero gdy serce oddaje się myślom o pożywieniu, wątroba pochłania. I gdyby nie pragnienie i myśli serca o pożywieniu, wątroba i inne organy nie mogłyby pochłaniać. Tak powinni postępować słudzy – nie jeść, dopóki nie zje ich pan.
[1] Tora, Bereszit, 25:23. „I powiedział jej Stwórca: ‘Dwa narody są w twoim łonie, i dwa ludy rozdzielą się z twojego wnętrza; jeden lud będzie silniejszy od drugiego, a starszy będzie służyć młodszemu.’”
[2] Tora, Bereszit, 25:25. „I wyszedł pierwszy – rudy, cały jak płaszcz włochaty; i nazwali go Esaw.”
[3] Tora, Bereszit, 25:28. „I Icchak miłował Esawa, bo zwierzyna była w jego ustach, a Riwka miłowała Jaakowa.”
[4] Tora, Bereszit, 25:27. „I dorastali chłopcy – Esaw stał się człowiekiem biegłym w łowach, człowiekiem pola; a Jaakow był człowiekiem nieskazitelnym, mieszkającym w namiotach.”
[5] Tora, Bereszit, 25:29. „I ugotował Jaakow potrawę, a Esaw przyszedł z pola zmęczony.”
[6] Tora, Szmot, 18:10–11. „I powiedział Jitro: ‘Błogosławiony Stwórca, który wyratował was z rąk Micraim i z rąk faraona, i który wyratował lud spod władzy Micraim. Teraz wiem, że Stwórca jest większy od wszystkich bogów – bo tym, czym zamierzali zaszkodzić, tym właśnie zostali pokonani.’”
[7] Tora, Bereszit, 25:30. „I powiedział Esaw do Jaakowa: ‘Daj mi, proszę, zjeść trochę z tego czerwonego, tego czerwonego – bo jestem zmęczony.’ Dlatego nazwano go Edom.”
[8] Tora, Bereszit, 25:31. „I powiedział Jaakow: ‘Sprzedaj mi dziś swoje pierworództwo.’”