495) „Trzeciego dnia podniósł Awraham swoje oczy i zobaczył to miejsce z daleka” (ba-jom ha-szeliszi wa-jisa Awraham et ejnaw wa-jar et ha-makom me-rachok). „Trzeci dzień” – to już zostało wyjaśnione (ba-jom ha-szeliszi, ha okemuha). Lecz skoro jest napisane: „I wstał i poszedł na miejsce, które powiedział mu Elohim” (ela kejwan de-itmar: wa-jakam wa-jelech el ha-makom aszer amar lo ha-Elohim), to dlaczego jest napisane: „Trzeciego dnia i zobaczył to miejsce z daleka”? (mai ta’ama: ba-jom ha-szeliszi wa-jar et ha-makom me-rachok). Ponieważ jest napisane: „Bo w Icchaku nazwane będzie twoje potomstwo” (ela be-gin de-ketiw: ki be-Jicchak jikkare lecha zara). A to jest Jaakow, który wyszedł z niego (we-da hu Jaakow de-nafaq minej). I to jest „trzeci dzień” (we-haj hu ba-jom ha-szeliszi).
Sulam
495) „Na trzeci dzień podniósł Awraham swoje oczy i zobaczył to miejsce z daleka”[1]. Wcześniej wyjaśniliśmy, co oznacza trzeci dzień. Ale skoro już powiedziano: „I wstał, i poszedł na miejsce, o którym powiedział mu Wszechmogący”[2], dlaczego dodano: „na trzeci dzień… zobaczył to miejsce z daleka”? Jednak powiedziano: „Bo w Icchaku będzie nazwane twoje potomstwo”[3] – ponieważ z niego wyjdzie Jaakow. Icchak to lewa linia i istnieje jedynie dzięki środkowej linii, czyli Jaakowowi. I to on nazywa się „na trzeci dzień”, gdyż Awraham, Icchak i Jaakow to HaGaT, czyli „trzy dni”, a Jaakow, czyli Tiferet, to „trzeci dzień”. Dlatego patrzył na Jaakowa, który jest siłą ożywiającą Icchaka.
496) „I zobaczył to miejsce z daleka” (wa-jar et ha-makom me-rachok), jak w innym miejscu: „Z daleka Stwórca mi się ukazał” (ke-dawar acher: me-rachok Haszem nir’a li). „I zobaczył to miejsce” (wa-jar et ha-makom), to jest Jaakow (da hu Jaakow), jak jest napisane: „I wziął z kamieni tego miejsca” (dichteew: wa-jikach me-awnej ha-makom). Awraham spojrzał w trzeci dzień, który jest trzecim stopniem (istakkal Awraham ba-jom ha-szeliszi, de-ihu darga telita’a), i zobaczył Jaakowa, który miał z niego wyjść (we-chama leih le-Jaakow de-zamin le-meifak minej). „Z daleka” (me-rachok), tak jak powiedziano: „Z daleka” – a nie w bliskim czasie (ke-ma da-amaran: me-rachok, we-la li-zman kariv).
Sulam
496) „I zobaczył to miejsce z daleka”. Jak powiedziano: „Z daleka Stwórca objawił mi się”[4], i to jest ekran de-chirik, istniejący w środkowej linii[5]. „I zobaczył to miejsce” – to Jaakow, o którym powiedziano: „I wziął on z kamieni tego miejsca”[6]. Awraham spojrzał na trzeci dzień, czyli na trzeci stopień, Tiferet, i zobaczył tam Jaakowa, który miał się z niego narodzić. Jednak zobaczył „z daleka”, a nie w niedługim czasie, ponieważ widział jedynie ekran, ale jeszcze nie widział wtedy naprawy w środkowej linii, nazywanej Jaakow, czyli stopnia chasadim, który wychodzi na ekran de-chirik. I zobaczył, że ta naprawa dokona się po dłuższym czasie.
497) Powiedział mu Rabbi Elazar: „Jaka jest zasługa Awrahama w tym, że spojrzał i zobaczył, że Jaakow ma z niego wyjść?” (amar leih Rabbi Elazar: mai szibcha ihu le-Awraham, kad istakkal, we-chama de-zamin le-meifak minej Jaakow). Przecież gdy szedł, aby związać Icchaka, to nie była aż tak wielka jego zasługa (de-ha kad azal le-meakad leih le-Jicchak, la’aw szibcha kol kach ihu di-lejhu).
Sulam
497) Jaką korzyść przynosi Awrahamowi widzenie, że Jaakow ma się z niego narodzić, skoro właśnie zamierza złożyć Icchaka w ofierze? Przecież to mogłoby wzbudzić w nim wątpliwości co do słów Stwórcy – bo jeśli go złoży w ofierze, to jakże Jaakow miałby się z niego narodzić?
498) Powiedział mu: „Rzeczywiście, zobaczył Jakowa (amar lo: wadaj chama leih le-Jaakow), ponieważ od początku Awraham znał mądrość (de-ha mi-kadmat de-na jada Awraham chachmta). Teraz spojrzał w trzeci dzień, który jest trzecim stopniem, aby dopełnić całość (we-istakkal haszta, ba-jom ha-szeliszi, de-ihu darga telita’a, le-me’ewad szlimu). I wtedy zobaczył Jakowa, jak jest napisane: I zobaczył to miejsce” (u-kedejn chama leih le-Jaakow, dichteew: wa-jar et ha-makom). Ale teraz wszystko pozostawało jeszcze „z daleka” (awal haszta kajma leih milla me-rachok), ponieważ szedł, aby związać Icchaka (be-gin de-azal le-me’akad leih le-Jicchak), i nie chciał zastanawiać się nad decyzją Stwórcy (we-la ba’a le-harher abatrej de-Kudusza Bericha Hu).
Sulam
498) Nie ma wątpliwości, że widział Jaakowa, gdyż jeszcze przed ofiarowaniem posiadał wyższe mohin, które wychodzą na trzy linie, gdzie środkowa linia to Jaakow. Teraz spojrzał na trzeci dzień, czyli na trzeci stopień, Tiferet, aby zaczerpnąć z niego doskonałość i uzupełnić swoje mohin, ponieważ doskonałość pochodzi jedynie ze środkowej linii.
I wtedy zobaczył Jaakowa, jak powiedziano: „I zobaczył to miejsce”, czyli środkową linię, ale „z daleka” – bez pełnego zrozumienia, ponieważ zamierzał złożyć Icchaka w ofierze i nie chciał wątpić w Stwórcę, który nakazał mu go złożyć. Dlatego jeszcze nie pojął w pełni środkowej linii, czyli Jaakowa.
499) „Z daleka” (me-rachok) – zobaczył go przez zwierciadło, która nie świeci w pełni (chama leih go aspaklaria de-la nahara bilchudoj). I dlatego go zobaczył, ale nie objawiło mu się wszystko (u-be-gin kach chama leih, we-la itgalej kolla). Gdyby to było zwierciadło, która świeci, widziałby to wyraźnie (de-ilu aspaklaria de-nahara, hawa szchijach). Ale ponieważ było to przez zwierciadło, która nie świeci, Awraham pozostał w nim tak, jak należy (al haj aspaklaria de-la nahara, itkajjem alejh Awraham kidka jao). Jednak był to tylko widok „z daleka” (awal me-rachok bilchudoj hawa), i dlatego jest napisane: „z daleka” (me-rachok).
Sulam
499) „Z daleka”. Widział go tylko w zwierciadle, które nie świeci, to znaczy, widział ekran de-chirik bez stopnia chasadim, który wychodzi na ten ekran. Dlatego widział go, ale nie objawił mu się on w pełni. Gdyby zwierciadło świecące, czyli stopień światła chasadim, znajdowało się nad zwierciadłem, które nie świeci, czyli nad ekranem, Awraham pojąłby go w pełni. Jednak tak nie było, i było to jedynie „z daleka” – to znaczy, widział jedynie jego ekran, który zatrzymuje światło, ale nie widział ziwuga de-akaa (uderzeniowego połączenia) na nim, który rodzi stopień światła chasadim.
500) Dlaczego usunęło się stąd zwierciadło, która świeci? (mai ta’ama istallak me-haj mella aspaklaria de-nahara). Ponieważ ten stopień należał do Jaakowa (be-gin de-haj darga de-Jaakow hawa), a dopóki Jaakow się nie urodził, nie był jeszcze obecny na tym stopniu (u-be-gin de-Jaakow ad la itjeleid, la isztakkach haszta al haj darga). I ponadto, aby Awraham poszedł i otrzymał nagrodę (we-tu, be-gin de-jelech we-jekabel agra). „I zobaczył to miejsce z daleka” – to Jaakow (wa-jar et ha-makom me-rachok, da Jaakow), jak jest powiedziane: „z daleka”, ponieważ jeszcze nie zasłużył na niego (ke-ma de-itmar: me-rachok, de-la zachah beih).
Sulam
500) Świecące zwierciadło oddaliło się od ekranu, ponieważ jest to stopień Jaakowa, a ponieważ Jaakow jeszcze się nie narodził, to nie było też jego właściwości, stopnia chasadim, nad tą stopnią, czyli nad ekranem. I było to również konieczne, aby Awraham poszedł złożyć w ofierze swojego syna Icchaka i otrzymał za to nagrodę. Gdyby bowiem świecące zwierciadło znajdowało się nad ekranem, wiedziałby na pewno, że z Icchaka narodzi się Jaakow, i nie wykonałby przykazania Stwórcy o ofiarowaniu Icchaka. „I zobaczył to miejsce z daleka” – to znaczy, zobaczył Jaakowa z oddali, ponieważ jeszcze nie zasłużył na niego, gdyż go nie pojął.
501) „I przyszli na miejsce, które powiedział mu Elohim…” (wa-jawou el ha-makom aszer amar lo ha-Elohim wego’). Jest tutaj aluzja (remiz hacha), że chociaż przyszli do tego widzenia i zobaczył Jaakowa (de-af al gaw de-atu le-hahu re’ijja, we-chama le-Jaakow), Awraham powiedział (amar Awraham): „Rzeczywiście, Stwórca zna to w innym aspekcie, niż to się ukazało” (wadaj Kudusza Bericha Hu jada be-gawwana achara de-itchaze). I natychmiast: „I zbudował tam Awraham ołtarz…” (mijad: wa-jiven szam Awraham et ha-mizbe’ach wego’).
Sulam
501) „I przyszli na miejsce”[7]. I choć osiągnął to widzenie i zobaczył Jaakowa, Awraham powiedział sobie, że Stwórca, który nakazał mu złożyć Icchaka w ofierze, oczywiście wie, jak należy postąpić inaczej. Natychmiast: „I zbudował tam Awraham ołtarz”. To znaczy, mimo że widział, iż Icchak wyda na świat Jaakowa, nie zwątpił i podporządkował swoją wolę Stwórcy, i zbudował ołtarz.
502) Co jest napisane wcześniej? „I powiedział Icchak do Awrahama, swojego ojca: Ojcze!” (mah ketiw le’eila: wa-jomer Jicchak el Awraham awiw wa-jomer: abi). To już zostało wyjaśnione (ha okemuha). Ale dlaczego nie odpowiedział mu od razu? (awal mai ta’ama, la atew leih mijad). Ponieważ w tym momencie oddaliło się miłosierdzie ojca wobec syna (ela, be-gin de-ha istallak, me-rachamej de-aba al bera). I dlatego jest napisane: „Oto jestem, mój synu” (u-be-gin kach ketiw: hineni beni). „Oto jestem” oznacza, że miłosierdzie się oddaliło i zamieniło w sąd (hineni de-istallaku rachamej, we-it’hapach le-dina).
Sulam
502) A co powiedziano wcześniej: „I powiedział Icchak do Awrahama, swojego ojca, i powiedział: «Ojcze mój!»”[8]? Już to wyjaśniliśmy. Ale dlaczego Awraham nie odpowiedział mu od razu? Wyjaśnienie: tutaj dwa razy zapisano „I powiedział”. „I powiedział Icchak do Awrahama, swojego ojca”, a następnie: „I powiedział: «Ojcze mój!»”. I nie odpowiedział mu na pierwsze wezwanie, dopóki nie powiedział po raz drugi: „Ojcze mój!”. Wtedy mu odpowiedział: „Oto jestem, mój synu!”.
Zohar pyta: „Dlaczego nie odpowiedział mu na pierwsze wezwanie?”. Odpowiada, że ponieważ Awraham oddalił się od miłosierdzia ojca wobec syna i przeszedł do sądu, nie odpowiedział mu na pierwsze wezwanie. Dlatego powiedział: „Oto jestem, mój synu!”. „Oto jestem” – ponieważ miłosierdzie odeszło i stało się sądem. Wyjaśnienie: „Ja (aní אני)” wskazuje na właściwość sądu, a „Oto ja (hinéni הנני)” to to samo, co „Oto ja (hiné aní הנה אני)”, co oznacza, że pogrążył się w sądzie.
503) „I powiedział Awraham” (wa-jomer Awraham), a nie jest napisane „i powiedział jego ojciec” (we-la ketiw: wa-jomer awiw). Ponieważ w tym momencie nie stał przed nim jako ojciec, lecz jako przeciwnik w sporze (de-ha la kaejm alejh ke-aba, ela ba’al machloket hawa bej). „Elohim wybierze sobie jagnię” (Elohim jir’eh lo ha-se). Powinno być napisane „Elohim wybierze nam” (jir’eh lanu mibaei leih). Co oznacza „Elohim wybierze sobie”? (mai jir’eh lo). Powiedział mu: „Elohim wybierze sobie dla siebie, gdy będzie tego potrzebował” (ela amar lo: Elohim jir’eh lo le-garmejhu, kad ihu jitztrich). Ale teraz, mój synu, nie ma baranka (awal haszta beni, we-la imra). Natychmiast „i szli obaj razem” (mijad: wa-jelechu szenehem jachdaw).
Sulam
503) „I powiedział Awraham: «Wszechmogący upatrzy sobie baranka na całopalenie, mój synu»”[9]. I nie powiedziano: „I powiedział jego ojciec” – ponieważ zwracał się do niego nie jako ojciec, lecz jako jego przeciwnik. „Wszechmogący upatrzy sobie baranka”. „Upatrzy sobie” – to znaczy, upatrzy dla siebie, gdy będzie tego potrzebował. Ale teraz „mój synu” – „dla całopalenia”, a nie baranek. Natychmiast: „I poszli obaj razem” – to znaczy, Icchak poszedł zgodnie z wolą ojca.
504) Rabbi Szimon otworzył i powiedział: „Oto mocarze wołają na zewnątrz, aniołowie pokoju gorzko płaczą” (Rabbi Szimon patach we-amar: hen erelam tza’aku chuca, mal’achej szalom mar jibkajun). „Oto mocarze” – to są najwyżsi aniołowie (hen erelam, ilejn mal’achej ila’in). „Wołają” – w tej chwili, starając się, aby ta sprawa została ustanowiona (tza’aku, be-hahi sza’ata, u-be’o le-kajjema al hahi milla), jak jest napisane: „I wyprowadził go na zewnątrz” (dichteew: wa-jocze oto ha-chuca). I dlatego jest napisane: „Wołają na zewnątrz” (u-be-gin kach: tza’aku chuca).
Sulam
504) „Oto ich mocarze wołali: «Na zewnątrz», aniołowie świata gorzko zapłakali”[10]. „Oto ich mocarze” – to wyżsi aniołowie, którzy wołali podczas ofiarowania Icchaka i pragnęli, aby spełniły się słowa: „I On wyprowadził go na zewnątrz…”[11], czyli błogosławieństwo potomstwa.
505) „Aniołowie pokoju” (mal’achej szalom) – to są inni aniołowie (ilejn inun mal’achin achranin), którzy byli przeznaczeni, aby iść przed Jaakowem (da-hawwo zeminim le-mehacha kamej de-Jaakow). Ze względu na Jaakowa, Stwórca zapewnił im doskonałość (u-be-ginejhu de-Jaakow, abtach lon szlimu Kudusza Bericha Hu), jak jest napisane: „I Jaakow poszedł swoją drogą, i spotkali go aniołowie Elohim” (dichteew: we-Jaakow halach le-darko, wa-jifgeu bo mal’achej Elohim). I ci zostali nazwani aniołami pokoju (we-ilejn ikrun mal’achej szalom). Wszyscy płakali, gdy zobaczyli Awrahama, który wiązał Icchaka (kulhu bachu, kad chamu leih le-Awraham, de-aked leih le-Jicchak), i zadrżały wyższe i niższe światy (we-itdaz’azu ila’ej we-tata’ej), a wszyscy patrzyli na Icchaka (we-kulhu alejh de-Jicchak).
Sulam
505) „Aniołowie pokoju” – to już inni aniołowie, którzy w przyszłości mieli iść przed Jaakowem. I ze względu na Jaakowa Stwórca obiecał im doskonałość. Jak powiedziano: „I Jaakow poszedł swoją drogą, i spotkali go aniołowie Stwórcy”[12]. I oni nazywani są aniołami pokoju. Wszyscy oni zapłakali, gdy zobaczyli Awrahama, który składał Icchaka w ofierze, i wstrząsnęły się wyższe i niższe światy – a wszystko to z powodu Icchaka.
[1] Tora, Bereszit, 22:4. „Trzeciego dnia podniósł Awraham swoje oczy i zobaczył to miejsce z daleka”.
[2] Tora, Bereszit, 22:3. „I wstał Awraham wcześnie rano, i osiodłał swojego osła, i wziął ze sobą dwóch swoich sług oraz swojego syna Icchaka, i narąbał drewna na ofiarę całopalną, i wstał, i poszedł na miejsce, o którym powiedział mu Wszechmogący”.
[3] Tora, Bereszit, 21:12. „I powiedział Wszechmogący do Awrahama: ‘Niech to nie będzie złe w twoich oczach z powodu chłopca i twojej służebnicy. We wszystkim, co ci powie Sara, posłuchaj jej głosu, bo w Icchaku nazwane będzie twoje potomstwo’”.
[4] Prorocy, Jirmijahu, 31:2. „Z daleka ukazał mi się Stwórca, mówiąc: ‘Miłością wieczną cię umiłowałem, dlatego przyciągnąłem cię łaską’”.
[5] Zob. wyżej, p. 45.
[6] Tora, Bereszit, 28:11. „I przybył na to miejsce, i tam przenocował, bo słońce zaszło, i wziął jeden z kamieni tego miejsca, i położył go pod swoją głowę, i zasnął na tym miejscu”.
[7] Tora, Bereszit, 22:9. „I przyszli na miejsce, o którym powiedział mu Wszechmogący. I zbudował tam Awraham ołtarz, i ułożył drewno, i związał Icchaka, swojego syna, i położył go na ołtarzu, na drewnie”.
[8] Tora, Bereszit, 22:7. „I powiedział Icchak do Awrahama, swojego ojca, i rzekł: ‘Ojcze mój!’ I odpowiedział: ‘Oto jestem, synu mój!’ I powiedział: ‘Oto ogień i drewno – gdzie jest jagnię na całopalenie?’”.
[9] Tora, Bereszit, 22:8. „I powiedział Awraham: ‘Wszechmogący upatrzy sobie jagnię na całopalenie, synu mój’. I szli obaj razem”.
[10] Prorocy, Jeszajahu, 33:7. „Oto ich bohaterowie głośno wołają na zewnątrz, posłańcy pokoju gorzko płaczą”.
[11] Tora, Bereszit, 15:5. „I wyprowadził go na zewnątrz, i powiedział: ‘Spójrz na niebo i policz gwiazdy, jeśli możesz je policzyć’. I powiedział do niego: ‘Tak liczne będzie twoje potomstwo’”.
[12] Tora, Bereszit, 32:2. „I spotkali go aniołowie Wszechmogącego”.