96) „I pytali mężczyźni tego miejsca o jego żonę, i powiedział: «Siostrą moją jest»” (wa-jisze’alu anszej ha-makom le-iszto, wa-jomer: achoti hi) – tak jak powiedział Awraham (ke-ma da-amar Awraham), ponieważ Szchina była z nim i z jego żoną (begin de-Szchinta hawa imej, we-im ittetej), i ze względu na Szchinę powiedział tak, jak jest napisane: „Powiedz mądrości: siostrą moją jesteś” (u-begin Szchinta ka-amar, dikhtiw: emor la-chachma, achoti at), i dlatego się wzmocnił i powiedział: „Siostrą moją jest” (we-al da ittakaf, wa-amar: achoti hi). I dalej: u Awrahama i Icchaka tak samo się to objawiło (tu: Awraham we-Jicchak – hachei itchazej), bo rzeczywiście ze względu na werset: „Siostro moja, oblubienico moja, gołębico moja, doskonała moja” (de-waddaj begin kra: achoti ra’ayati, jonati, tammati), i dlatego rzeczywiście było im właściwe powiedzieć: „Siostrą moją jest” (u-begin kach waddaj, itchazej lon lomar: achoti hi), i dlatego sprawiedliwi w tym zostali umocnieni przez Świętego, niech będzie błogosławiony (we-al da ittakafu caddikaja bej be-Kudsz’a brich hu).
Sulam
96) „I pytali ludzie tego miejsca o jego żonę, a on powiedział: «To moja siostra»”[1]. Tak samo i Awraham powiedział: „To moja siostra”[2] – o Szchinie, ponieważ Szchina była z Icchakiem i z jego żoną. Napisano: „Powiedz mądrości: «Jesteś moją siostrą»”[3], i dlatego Icchak umocnił się w Szchinie i powiedział: „To moja siostra”392. Awraham i Icchak byli godni powiedzieć Szchinie: „Siostro moja, przyjaciółko moja, gołębico moja, nieskalana moja”[4], ponieważ Awraham i Icchak byli merkawą (budową) dla Zeir Anpina. I dlatego ci sprawiedliwi umocnili się w Stwórcy, to znaczy – stali się merkawą (budową) dla Niego.
97) „I stało się, gdy przedłużyły mu się tam dni…” (wa-jehi ki archu lo szam ha-jamim we-gomer). „Riwkę, swoją żonę” – dokładnie tak, to Szchina, która była z Riwką (et Rivka iszto – dajka, da Szchinta, de-hawat immah de-Riwka). Inne wyjaśnienie: czy przeszło ci przez myśl, że Icchak współżył ze swoją żoną w dzień? (dawar acher: we-chi salka da’atach de-Jicchak hawa meszammesz arsej be-jemama?), przecież uczyliśmy, że Israelici są święci i nie współżyją w ciągu dnia (de-ha taninan: Israel kaddiszin inun, we-la meszamszej arsajhu be-jemama), a Icchak, który był święty, miałby współżyć ze swoją żoną w dzień? (we-Jicchak, de-hawa kaddisz – hava meszammesz arsej be-jemama?).
Sulam
97) „I było, gdy minęło mu tam wiele dni, spojrzał Awimelech, król plisztim, przez okno i zobaczył, że Icchak bawi się ze swoją żoną Riwką (et Riwka)”[5]. „Et” wskazuje na Szchinę, która była z Riwką, ponieważ „et” – to imię Szchiny. Inne wyjaśnienie. Czyż Icchak mógł oddawać się zabawom za dnia? Przecież wiemy, że Israel są święci i nie oddają się zabawom za dnia – jak więc Icchak, posiadając świętość, mógł oddawać się zabawie w dzień?
98) Ale z całą pewnością Awimelech był mądry, i spojrzał przez swoje astrologiczne narzędzie, które było oknem (ela, wadaj Awimelech chakkim hawa, we-ihu istakkal be-istagninuta di-lej, de-ihu challon), jak jest napisane tutaj: „przez okno”, i tam jest napisane: „przez okno wyglądała i lamentowała matka Sisery” (ketiv hacha: be-ad ha-challon, u-ketiv hatam: be-ad ha-challon nischkafa wa-tejabeb em Sisera) – tak jak tam chodzi o astrologię, tak i tutaj (ma le-hallan be-istagninuta, af hacha nami be-istagninuta). I zobaczył, że nie było tak, jak mówił Icchak, ale że rzeczywiście on się śmiał z nią, czyli współżył z nią, i że była jego żoną (we-chama de-la hawa ke-ma de-hawa amar Jicchak, ela wadaj ihu mecachek imma, we-ihi ittetej). I wtedy: „I zawołał Awimelech Icchaka i powiedział…” (u-kedein: wa-jikra Awimelech le-Jicchak wa-jomer we-gomer). Rabbi Jose powiedział: Stosownie było, by Awimelech postąpił wobec Icchaka tak, jak postąpił wobec Awrahama – poza tym, że już wcześniej napomniał go Święty, niech będzie błogosławiony (rabbi Jose amar: jaot hawa Awimelech le-me’bad le-Jicchak, ke-ma de-awad le-Awraham, bar de-ha okiach leih Kudsz’a brich hu be-kadmejta).
Sulam
98) Ale oczywiście Awimelech był rozumny i obserwował zgodnie ze swoją wiedzą astrologiczną – co tutaj nazwane jest oknem. I zobaczył tam, że Icchak nie był tym, za kogo się podawał, lecz rzeczywiście zabawiał się z nią i że była jego żoną. Wtedy: „I wezwał Awimelech Icchaka i powiedział: «Przecież to twoja żona! Jak mogłeś powiedzieć: to moja siostra?»”[6].
Awimelech mógłby wziąć jego żonę, tak jak postąpił z Awrahamem, gdyby Stwórca nie napomniał go wcześniej w sprawie Awrahama, mówiąc mu: „Oto umrzesz za kobietę”[7].
99) Chodź i zobacz – jest napisane: „Bo powiedziałem: tylko bojaźni Elohim nie ma na tym miejscu” (ta chezej, ketiv: ki amarti rak ein jirat Elohim ba-makom ha-ze). Powiedział Rabbi Aba: dlatego powiedział „Siostrą moją jest” – aby przylgnąć do Szchiny (amar rabbi Aba: be-gin kach amar: achoti hi, begin le-itdabbaka be-Szchinta), jak jest napisane: „Powiedz mądrości: siostrą moją jesteś” (dikhtiw: emor la-chachma: achoti at). Dlaczego? Dlatego, że w nich nie było wiary (maj ta’ama? – begin de-be-hon la hava meheimnuta), bo gdyby była wśród nich wiara, nie było potrzeby [tego mówić] (de-i meheimnuta isztakach bejnejhu, la hava itstrich), ale ponieważ nie było między nimi wiary – powiedział tak (aval mi-go de-la hava bejnejhu meheimnuta, amar hachej). I dlatego powiedział: „Bo powiedziałem: tylko bojaźni Elohim nie ma na tym miejscu” – a „bojaźń Elohim” to wiara (u-begin kach amar: ki amarti rak ein jirat Elohim ba-makom ha-ze – ein jirat Elohim, da meheimnuta).
Sulam
99) Powiedziano: „Bo pomyślałem, że nie ma bojaźni Elohim w tym miejscu, i zabiją mnie z powodu mojej żony”[8]. I dlatego powiedział: „To moja siostra”393 – aby związać się ze Szchiną, jak napisano: „Powiedz mądrości (tj. Szchinie): «Jesteś moją siostrą»”394. Z powodu tego, że nie było w nich wiary, powiedział: „To moja siostra”, i dlatego powiedział: „Bo pomyślałem, że nie ma bojaźni Elohim w tym miejscu, i zabiją mnie z powodu mojej żony”399. „Nie ma bojaźni Elohim” – to znaczy, nie ma wiary.
100) Powiedział Rabbi Elazar: Ponieważ Szchina nie przebywa poza Ziemią Świętą (amar rabbi Elazar: begin de-la szarja Szchinta le-bar me-ar’a kadisza), dlatego jest napisane: „Nie ma bojaźni Elohim na tym miejscu” – bo to nie jest jej miejsce i nie przebywa tutaj (u-al da: ein jirat Elohim ba-makom ha-ze – de-la’aw atrej hu, we-la szarja hacha). A Icchak umocnił się w wierze, ponieważ zobaczył, że Szchina przebywa w jego żonie (we-Jicchak ittakaf bej be-meheimnuta, de-chama de-ha Szchinta go ittetej szarja).
Sulam
100) Z powodu tego, że Szchina nie przebywa poza granicami ziemi świętej, „nie ma bojaźni Wszechmogącego w tym miejscu”399. Ponieważ „bojaźń” oznacza – Szchinę, to znaczy: to nie jest jej miejsce i ona tu nie przebywa. I Icchak umocnił się w wierze, to znaczy – w Szchinie, widząc, że Szchina przebywa z jego żoną.
[1] Tora, Bereszit, 26:7. „I pytali ludzie tego miejsca o jego żonę, a on powiedział: ‘Ona jest moją siostrą,’ bo bał się powiedzieć: ‘To moja żona,’ myśląc: ‘Mogliby mnie zabić mieszkańcy tego miejsca z powodu Riwki, bo była piękna z wyglądu.’”
[2] Tora, Bereszit, 20:2. „I powiedział Awraham o Sarze, swojej żonie: ‘To moja siostra.’ I posłał Awimelech, król Geraru, i zabrał Sarę.”
[3] Pisma, Miszlej, 7:4. „Powiedz mądrości: ‘Tyś moją siostrą!’ a zrozumienie nazwij krewną swoją.”
[4] Pisma, Szir HaSzirim, 5:2. „Śpię, lecz moje serce czuwa: głos mojego ukochanego, który puka: ‘Otwórz mi, moja siostro, moja przyjaciółko, moja gołąbko, moja nieskazitelna!’”
[5] Tora, Bereszit, 26:8. „I stało się, gdy przebywał tam długo, że Avimelech, król Pelisztim, spojrzał przez okno i zobaczył Icchaka igrającego z swoją żoną Riwką.”
[6] Tora, Bereszit, 26:9. „I wezwał go Avimelech, i powiedział: ‘Oto ona – twoja żona! Dlaczego mówiłeś: „Ona jest moją siostrą”?’ I odpowiedział mu Icchak: ‘Bo pomyślałem, że mogę zginąć z jej powodu.’”
[7] Tora, Bereszit, 20:3. „I przyszedł Wszechmogący do Avimelecha we śnie nocą i powiedział mu: ‘Oto umrzesz z powodu kobiety, którą wziąłeś – bo jest zamężna.’”
[8] Tora, Bereszit, 20:11. „I powiedział Awraham: ‘Bo pomyślałem: nie ma bojaźni Bożej na tym miejscu, i zabiją mnie z powodu mojej żony.’”