1) „I stało się po końcu”, Rabbi Chija rozpoczął i powiedział: „Kres ustanowił ciemności, i każde ukończenie bada – kamień ciemności i cienia śmierci” (wa-jehi mikec, rabbi Chija petach we-amar: „kec sam la-choszech, u-le-chol tachlit hu choker, even ofel we-calmawet”) – ten werset został powiedziany: „Kres ustanowił ciemności” – to jest kres lewego, który błąka się po świecie (da ihu kec di-smola, de-ihu szat be-alma), i błąka się w górze (u-szat le-ejla), i staje przed Świętym, niech będzie błogosławiony (we-kajma kamej Kudsza berich Hu), i ukrywa (we-astej), i oskarża świat (we-katreig al alma), i powiedziano: „I każde ukończenie bada” – ponieważ wszystkie jego działania nie są dobre (u-le-chol tachlit hu choker – de-ha kol owadoj law inun le-taw), lecz do ciągłego zniszczenia (ella le-szejca’a tadir), i do czynienia zagłady na świecie (u-le-meabad kelaja be-alma).
Sulam
1) „I było po ukończeniu (mi-kec)”[1]. Rozpoczął rabbi Chija i powiedział: „Położył kres (kec) ciemności, i każde ukończenie on bada – kamienia ciemności i cienia śmierci”[2]. „Położył koniec ciemności” – to koniec lewej linii, która nie jest włączona do prawej, i to jest Satan, i to jest anioł śmierci, który błąka się po świecie, zwodząc ludzi do grzechu, i błąka się na górze, i wtedy staje on przed Królem, wznosząc oszczerstwo i oskarżenia na świat. „I każde ukończenie on bada”, ponieważ wszystkie jego działania nie są ku dobru, a jedynie ku temu, by zawsze niszczyć i osiągać zniszczenie na świecie, czyli zabiera dusze ludzi i uśmierca ich.
2) „Kamień ciemności i cienia śmierci” (even ofel we-calmawet) – to jest kamień potknięcia (da even negef), o który potykają się winni (de-bah kaszlin chajawin), i istnieje on w tym, o którym powiedziano: „Ziemia, której blask jest jak ciemność” (we-kajma be-haj de-ikrej: „Erec eifatah ke-mo ofel”). Chodź i zobacz: istnieje ziemia życia w górze (ta chezej, it erec chajim le-ejla), i to jest Ziemia Israel (we-haj ihu Erec Israel). I istnieje ziemia na dole, i nazywa się „ciemność i cień śmierci” (we-it erec le-tata we-nikra: ofel we-calmawet) – ciemność, która wychodzi z ziemi cienia (ofel de-nafka me-Erec eifatah). Czym jest „kamień ciemności i cienia śmierci”? (maj even ofel we-calmawet) – to jest ten kres (da hu kec), który jest ze strony ciemności (de-ihu mi-sitra de-choszech), skażenia złota (zuhama de-dahawa), i tak powiedziano (we-ha itemar).
Sulam
2) „Kamienia ciemności i cienia śmierci” – to kamień potknięcia, czyli Satan, nazywany kamieniem potknięcia, ponieważ przez niego potykają się grzesznicy. I on jest ustawiony w „kraju mgły, podobnym do mroku”[3]. Jest ziemia życia na górze, i to jest ziemia Israela, Nukwa Zeir Anpina. I jest ziemia na dole, nazywana „ciemnością i cieniem śmiertelnym”, czyli ciemność, która pochodzi z „kraju mgły”, i to jest Nukwa klipy. „Kamienia ciemności i cienia śmierci” – to ukończenie ze strony ciemności, czyli Satan, właściwość „odpadki złota”.
3) Chodź i zobacz (ta chezej), jak wielu jest ludzi (kamma it lon liwnej nasza), którzy powinni spoglądać na służbę Świętego, niech będzie błogosławiony (le-istakala be-pulchana de-Kudsza berich Hu), i trudzić się Torą dniem i nocą (u-le-isztadla be-orajta, jemama we-lejla), aby poznali i patrzyli na Jego służbę (be-gin de-jinde’un we-jistaklun be-pulchanej), ponieważ Tora ogłasza każdego dnia przed synem człowieczym i mówi (de-ha orajta ihi makrza be-chol joma kamej de-war nasz we-amra): „Kto prostoduszny, niech tu skręci, komu brak rozumu – do niego mówi” (mi peti jasur hena, chasar lew we-amra lo), i oto wyjaśniliśmy słowa (we-ha okimna milej).
Sulam
3) Jak bardzo uważni powinni być ludzie wobec dzieła Stwórcy i jak gorliwie powinni trudzić się w Torze dniem i nocą, aby poznać i zobaczyć Jego dzieło. Przecież Tora każdego dnia woła przed człowiekiem, mówiąc: „Kto nierozumny, niech skręci tutaj”[4].
4) A gdy człowiek trudzi się Torą i przylega do niej (we-chad bar nasz isztadal be-orajta we-itdabak bah), zasługuje, by wzmocnić się w Drzewie Życia, jak napisano: „Drzewo życia…” (zachej le-ittakfa be-ilana de-chajej, di-chtiv: ec chajim we-go’). I chodź, zobacz (we-ta chezej), gdy człowiek wzmocni się w Drzewie Życia w tym świecie (chad bar nasz ittakaf be-ilana de-chajej be-haj alma), wzmocni się w nim dla przyszłego świata (ittakaf bej le-alma de-atej), ponieważ kiedy dusze wychodzą z tego świata (de-ha kad niszmatajn nafkin me-haj alma), wtedy przygotowywane są im poziomy dla przyszłego świata (hachej ittaknan le-hu dargin le-alma de-atej).
Sulam
4) Jeśli człowiek zajmuje się Torą i przylgnie do niej, zasługuje na to, by umocnić się w Drzewie życia, Zeir Anpinie. I kiedy człowiek umacnia się w Drzewie życia w tym świecie, umacnia się w nim także w przyszłym świecie, a kiedy dusze wyjdą z tego świata, ustanowią dla siebie stopnie przyszłego świata.
5) Chodź i zobacz (ta chezej): Drzewo Życia (ilana de-chajej) – ono w wielu poziomach rozdziela się jedno od drugiego (ihu be-kamma dargin mitparszan da min da), a wszystkie są jednym (we-kulhu chad). Bo w Drzewie Życia są poziomy jeden nad drugim (de-ha be-ilana de-chajej, it dargin ilejn al ilejn), gałęzie, liście, kora, ciało, korzenie (anfin, we-alin, kelipin, gufa de-ilana, szaraszim). A wszystko to jest jedno drzewo (we-kolla hu ilana). Podobnie do tego, każdy kto trudzi się Torą (ke-gawna da, kol man de-isztadal be-orajta), on jest naprawiony i wzmocniony w Drzewie Życia (ihu ittakkan we-ittakaf be-ilana de-chajej).
Sulam
5) Drzewo życia składa się z wielu stopni, różniących się od siebie, i wszystkie one stanowią jedną całość. Ponieważ w Drzewie życia jedne stopnie znajdują się nad innymi – gałęzie, liście, kora, pień, korzenie, i wszystkie one należą do drzewa. Podobnie każdy, kto przykłada się do Tory, naprawia się i umacnia w Drzewie życia, w jego pniu.
6) A wszyscy synowie wiary – Israel (we-kol bnej de-mehejmnuta Israel), wszyscy oni są wzmocnieni w Drzewie Życia (kullhon mittakkin be-ilana de-chajej), wszyscy naprawdę trzymają się Drzewa (kullhu achidin be-ilana mammasz): jedni w jego ciele (minhon be-hahuw gufa de-bej), jedni trzymają się gałęzi (minhon achidan be-anfin), jedni liści (minhon be-alin), jedni korzeni (minhon be-szaraszin) – okazuje się, że wszyscy trzymają się Drzewa Życia (isztekachu de-kullhu achidan be-ilana de-chajej). A ci, którzy trudzą się Torą, wszyscy trzymają się ciała Drzewa (we-inun de-misztadlin be-orajta, kullhu achidan be-gufa de-ilana). I dlatego, kto trudzi się Torą – on trzyma się wszystkiego (u-ve-gin kach, man de-isztadal be-orajta, ihu achid be-kolla), i oto wyjaśniono i powiedziano (we-ha okemuha we-ittemar).
Sulam
6) I wszyscy synowie wiary, Israel, umacniają się w Drzewie życia, wszyscy oni są włączeni w samo drzewo, tylko część z nich – w jego pień, część z nich jest włączona w gałęzie, część – w liście, część – w korzenie. Wynika z tego, że wszyscy oni są włączeni w Drzewo życia. I wszyscy ci, którzy zajmują się Torą, są włączeni w pień drzewa. Dlatego ten, kto zajmuje się Torą, jest włączony w całe drzewo, ponieważ pień drzewa zawiera w sobie całe drzewo.
7) „I stało się po końcu” – czym jest „po końcu”? (wa-jehi mikec, maj mikec) Rabbi Szymon powiedział: „Miejsce, w którym nie ma pamięci” (Rabbi Szimon amar: atar de-lejt bah zechira). A to jest kres lewego (we-da hu kec di-smola). Dlaczego? Ponieważ napisano: „Tylko wspomnij o mnie przy tobie, gdy dobrze ci się powiedzie” (maj taama – be-gin de-ketiv: ki im zechartani itach ka-aszer jitaw lach). Czy przystało to sprawiedliwemu Josefowi, że powiedział: „Tylko wspomnij o mnie przy tobie”? (we-chi hachej itchazej le-Josef cadika, de-ihu amar: ki im zechartani itach)? Lecz gdy Josef spojrzał w swój sen (ella kevan de-istakal Josef be-chelmej), powiedział: „Zaprawdę, ten sen jest snem pamięci” (amar: wada chelma de-zechira ihu), i pomylił się w tym, ponieważ w tym wszystkim był Święty, niech będzie błogosławiony (we-ihu ta’a be-haj, de-ha bej be-Kudsza berich Hu hawaj kolla).
Sulam
7) „I było po ukończeniu”. Co oznacza „po ukończeniu”? Rabbi Szymon powiedział, że to miejsce, w którym nie ma pamięci, i to jest koniec lewej linii. Jak powiedziano: „I jeśli będziesz pamiętał o mnie, gdy dobrze ci się stanie”[5]. Czyż przystoi Josefowi–sprawiedliwemu mówić: „I jeśli będziesz pamiętał o mnie”? Ale kiedy Josef wpatrzył się w jego sen, powiedział: „Z pewnością jest to sen, który zapada w pamięć”. I pomylił się w tym, ponieważ wszystko to było w Stwórcy.
Wyjaśnienie. Wiemy już, że mochin uzupełniają się dopiero wraz z nadejściem linii środkowej, ponieważ wcześniej istnieje niezgodność między dwiema liniami, jako że każda pragnie ustanowić swoją władzę i anulować świecenie drugiej. I prawa pragnie jedynie świecenia chasadim i anuluje świecenie Hochmy, które istnieje w lewej, a lewa pragnie jedynie świecenia Hochmy i anuluje świecenie chasadim, dopóki nie przychodzi linia środkowa i nie godzi ich ze sobą, zawierając je jedno w drugim i ustanawiając świecenie obu zgodnie z drogą każdej z nich.[6]
Jednak tutaj są dwa rodzaje wzajemnego włączenia linii:
- Gdy świecenie lewej włącza się w prawą, i prawa dominuje, czyli świeci jedynie światłem chasadim ukrytych od Hochmy. I to jest stopień Zeir Anpina, który, pomimo że posiada Hochmę lewej linii, jednak nie korzysta z niej, ponieważ pragnie właściwości Hesed (chafec hesed);
- Gdy obie one włączają się nawzajem i obie panują w jednym wzajemnym włączeniu. To znaczy, prawa świeci świeceniem Hochmy, zwanym odkryte chasadim, a lewa świeci świeceniem chasadim. I to jest stopień Jesod Zeir Anpina, czyli linia środkowa, która świeci od chaze Zeir Anpina i niżej. I to jest stopień mochin, które znajdują się pod władzą Josefa, i nazywa się on „mochin pamięci”.
I to oznacza powiedziane: „Ale kiedy Josef wpatrzył się w jego sen, powiedział: «Z pewnością jest to sen zapamiętywany»” – kiedy Josef zrozumiał, że już przeciągnęła się linia środkowa z wyższymi mochin, ze słów: „A na winorośli trzy gałązki”[7], wskazujących na trzy linie[8], pomyślał, że tutaj już istnieje drugi rodzaj wzajemnego włączenia linii, zwany „mochin pamięci”, czyli kompletne mochin, które objawiają władzę Josefa. I dlatego powiedział z pewnością i ze świadomością przyszłości: „I jeśli będziesz pamiętał o mnie, gdy dobrze ci się stanie”. Innymi słowy, że mochin pamięci zostaną objawione w równej mierze z realizacją snu głównego podczaszego, jak powiedziano: „I jeśli będziesz pamiętał o mnie (dosł. pamiętał mnie z sobą)” – czyli razem ze sobą.
„I pomylił się w tym, ponieważ wszystko to było w Stwórcy”, ale pomylił się w tym, ponieważ to był jedynie pierwszy rodzaj wzajemnego włączenia. A wszystkie wydarzenia snu – wszystkie one były w samym Stwórcy, w Zeir Anpinie, który jest właściwością ukrytych chasadim, i jeszcze nie nastąpiło drugie wzajemne włączenie, czyli mochin pamięci, które są właściwością władzy Josefa.
8) I dlatego miejsce, w którym była zapomniana pamięć, powstało przed nim (we-al da atar de-hawa bej nesziju kam kamej), jak napisano: „I nie wspomniał przełożony podczasznych o Josefe i zapomniał o nim” (mah ketiv: we-lo zachar sar ha-maszkim et Josef, wa-jiszkachehu). Skoro powiedziano: „i nie wspomniał przełożony podczasznych”, po co dodano: „i zapomniał o nim”? (kevan de-amar: we-lo zachar sar ha-maszkim – mahu wa-jiszkachehu)? Lecz „i zapomniał o nim” – to miejsce, w którym istnieje zapomnienie (ella wa-jiszkachehu – atar de-it bej sziczecha), a to jest kres strony ciemności (we-da hu kec de-sitra de-choszech). „Dwa lata dni” – co oznacza „dwa lata”? (szenatajim jamim – maj szenatajim)? Że przeszło z jednego poziomu do poziomu, w którym jest pamięć (de-taw darga le-darga de-it bej zechira).
Sulam
8) I dlatego miejsce, w którym było zapomnienie, stanęło przeciw niemu. Jak powiedziano: „I nie wspomniał główny podczaszy o Josefa, i zapomniał go”[9]. Po co trzeba było dodawać: „i zapomniał go”? Jednak „i zapomniał go” wskazuje na miejsce, w którym istnieje zapomnienie, i to właśnie nazywa się ukończeniem strony ciemności. „(Po ukończeniu) dwóch lat”. Czym są „dwa lata”? To czas, w którym stopień zapomnienia powrócił na stopień, gdzie jest pamięć.
Wyjaśnienie. Dopóki nie nastąpiło wzajemne włączenie drugiego rodzaju dla mochin pamięci, klipa zapomnienia znajduje się w lewej linii, zwanej „koniec dni”, ponieważ dzięki drugiemu wzajemnemu włączeniu miejsce zapomnienia znów staje się miejscem pamięci. Dlatego powiedziano: „I dlatego”, ponieważ wszystkie wydarzenia snu były w Stwórcy, czyli w pierwszym wzajemnym włączeniu, „miejsce, w którym było zapomnienie, stanęło przeciw niemu” – stanęło przed nim miejsce zapomnienia, w którym następnie zostają objawione mochin pamięci. I powiedziano: „Jednak «i zapomniał go» wskazuje na miejsce, w którym istnieje zapomnienie” – ponieważ władza została oddana klipie zapomnienia, „i to właśnie nazywa się ukończeniem strony ciemności” – i nazywa się ono końcem, przychodzącym ze strony ciemności, czyli z lewej strony, która przed wzajemnym włączeniem jest ciemnością.
„«(Po ukończeniu) dwóch lat». Czym są «dwa lata»? To czas, w którym stopień zapomnienia powrócił na stopień, gdzie jest pamięć”. Pełna całość napraw nazywa się rokiem. I aby stopień zapomnienia znów stał się stopniem pamięci, potrzebne są dwa wzajemne włączenia, jak już powiedzieliśmy, i to są te dwa lata, o których mowa w Piśmie. A potem powiedziano: „I śniło się faraonowi” – a sen faraona już następuje w właściwości drugiego wzajemnego włączenia.
9) „A Faraon śnił i oto stoi nad rzeką” (u-Paro cholem we-hinej omed al ha-jor) – to był sen Josefa (da chelma de-Josef hawa), ponieważ każda rzeka jest Josefem sprawiedliwym (be-gin de-kol nahar de-Josef ha-cadik ihu), i taka była tajemnica (we-raza da hawej): ten, kto widzi rzekę we śnie, widzi pokój (haj man de-chamej nahar be-chalom, chamej szalom), jak napisano: „Oto nakłaniam ku niej jak rzekę pokój” (di-ketiv: hineni note elija ke-nahar szalom).
Sulam
9) „I śniło się faraonowi: i oto stoi nad rzeką” – ten sen był snem Josefa, czyli snem zapamiętywanym, objawiającym władzę Josefa, ponieważ każda rzeka – to Josef–sprawiedliwy. I dlatego mówi się, że każdy, kto widzi rzekę we śnie, widzi pokój, czyli stopień Jesod, Josefa. Jak powiedziano: „Oto Ja rozciągam ku niemu pokój jak rzekę”[10]. I rzeka wskazuje na Josefa.
[1] Tora, Bereszit, 41:1. „I było po upływie dwóch lat, i śniło się faraonowi: i oto stoi nad rzeką.”
[2] Pisma, Ijow, 28:3. „Położył kres ciemności, i do końca bada wszystko – kamień ciemności i cienia śmierci.”
[3] Pisma, Ijow, 10:22. „Do kraju mroku, podobnego do ciemności cienia śmierci, gdzie nie ma porządku, a światłość – jak mrok.”
[4] Pisma, Miszlej, 9:1-6. „Mądrość zbudowała sobie dom, wyrzeźbiła siedem jego filarów … i ogłasza: «Kto nierozumny, niech skręci tutaj … Opuśćcie nierozum i żyjcie, i kroczcie drogą rozwagi!»”
[5] Tora, Bereszit, 40:14. „Ale jeśli wspomnisz o mnie, gdy będzie ci dobrze, to okaż mi łaskę i wspomnij o mnie przed faraonem, i wyprowadź mnie z tego domu.”
[6] Zohar, rozdział Wajiszlach, pkt 131.
[7] Tora, Bereszit, 40:9-11. „I opowiedział przełożony podczaszych swój sen Josefowi, i powiedział mu: «W moim śnie – oto przede mną winorośl. A na winorośli trzy gałązki, i jakby zakwitała, pojawił się zawiązek, dojrzały grona jej, winogrona. A kielich faraona w ręce mojej, i wziąłem winogrona, i wycisnąłem je do kielicha faraona, i podałem kielich w rękę faraona».”
[8] Zohar, rozdział Wajeszew, pkt 262–263.
[9] Tora, Bereszit, 40:23. „I nie wspomniał główny podczaszy o Josefe, i zapomniał o nim.”
[10] Prorocy, Jeszajahu, 66:12. „Bo tak powiedział Stwórca: «Oto Ja rozciągam do niego pokój jak rzekę i – jak potok wezbrany – bogactwo narodów, i będziecie karmieni, na boku (na ramieniu) będziecie noszeni i na kolanach pieścić was będą».”