58) Rabbi Chija powiedział: Faraon chciał wypróbować Josefa i zamienił dla niego sen (Rabbi Chija amar: Paro ba’a le-nassa’a le-Josef, we-achlaf leih chelma), lecz Josef, ponieważ znał poziomy, spojrzał na każde słowo i powiedział: „Tak właśnie widziałeś” (we-Josef be-gin de-hawa jada dargin, istakkal be-kol milla u-milla, we-amar: kach chamejta), i każdą rzecz zobaczył tak, jak trzeba (kol milla u-milla kidka chazej).
Sulam
58) Powiedział rabbi Chija: „Faraon chciał wystawić Josefa na próbę – zmienił mu szczegóły snu, lecz ponieważ Josef był zaznajomiony ze stopniami, na które wskazuje jego sen, patrzył na każdy szczegół i mówił: «Tak właśnie widziałeś», i uporządkował jedno po drugim wszystkie szczegóły tak, jak należy.”
59) To jest to, co napisano: „I powiedział Faraon do Josefa: Po tym, jak Elohim oznajmił tobie to wszystko, nie ma rozumnego i mądrego jak ty” (ha-hu de-ktiw: wa-jomer Paro el Josef: acharei hodi’a Elohim otcha et kol zot, en nawom we-chacham kamocha). „Po tym, jak oznajmił Elohim” – po tym, byłeś obecny w tamtej chwili, gdy śniłeś sen, tam się znajdowałeś (acharai – haveita be-hahi szata de-chalamit chelma, tamman haveita szachich). I dlatego powiedział: „To wszystko wiedziałeś – jak był sen i znałeś jego wykład” (u-ve-gin kach amar: et kol zot – jadat, chelma hech hava, we-jadat piszrej).
Sulam
59) „I powiedział Faraon do Josefa: «Skoro Wszechmogący objawił ci to wszystko, nie ma tak przenikliwego i mądrego jak ty»”[600]. „«Skoro (acharej אַחֲרֵי) Wszechmogący objawił ci» – oznacza: byłeś za mną (acharai אַחֲרַי), gdy śnił mi się sen, byłeś tam obecny. I dlatego powiedział: «To wszystko» – poznałeś, jaki był sen, i poznałeś jego wyjaśnienie.”
60) Powiedział Rabbi Icchak: Jeśli tak, to Josef powiedział wszystko – sen i jego wykładnię, tak jak Daniel, który powiedział sen i jego wykład? (amar Rabbi Jicchak: i hachej – Josef amar kolla, chelma u-piszera, ke-Danijel de-amar chelma u-pisrej?) Powiedziano mu: nie, to nie to samo (amar lo: law – haj ke-haj). Josef spojrzał z wnętrza słów Faraona, które wypowiadał według znanych poziomów, i zobaczył, że się mylił, i powiedział mu: nie tak, lecz tak właśnie jest, ponieważ poziomy przychodzą w swoim porządku (Josef istakkal mi-ggo millula de-Paro, de-hawa amar be-dargin jedi’in, we-chama leih de-ka ta’eh, we-amar lo: law hachej, ella hachej hu – be-gin de-dargin ke-sidran atjan). Ale Daniel nie spojrzał w ogóle z wnętrza słów Nabuchodonozora, lecz wszystko, sam sen i jego wykładnię, powiedział mu bezpośrednio (awal Danijel, la istakkal mi-ggo millula de-Newuchadnecaar kelum, we-kolla ka-amar leih: chelma u-pisrej).
Sulam
60) Powiedział rabbi Icchak: „W takim razie, czy Josef opowiedział wszystko – zarówno sam sen, jak i jego wyjaśnienie, podobnie jak Daniel, który opowiedział sen i jego interpretację?” Odpowiedział mu: „To nie to samo. Josef opierał się na słowach Faraona, który opisywał szczegóły snu odnoszące się do znanych stopni, i widział, że Faraon się mylił, ponieważ jego szczegóły nie były w takim porządku, jaki jest ustalony na tych stopniach snu. I mówił mu: «Nie tak widziałeś, lecz tak», ponieważ stopnie idą w określonym porządku. Natomiast Daniel w ogóle nie opierał się na słowach Nabuchodonozora – opowiedział mu wszystko: zarówno sen, jak i jego wyjaśnienie.”
61) Co jest napisane u Daniela? „Wtedy Danielowi w widzeniu nocnym został objawiony sekret” (mah ketiv be-Danijel: edajyin le-Danijel be-chezva di lejlej raza gali). „W widzeniu nocnym” – co to jest „widzenie nocne”? To Gabriel, który jest widzeniem – widzeniem pośród widzeń (be-chezva di lejleja – man chezva di lejleja? Da Gabriel, de-ihu chezva – chezju min chezju).
Sulam
61) „Co powiedziano o Danielu: «Wtedy Danielowi w nocnym widzeniu została objawiona tajemnica»[601]. Czym jest «nocne widzenie»? To stopień Gabriela, który jest właściwością «widzenia», i to widzenie pochodzi od widzenia”[602].
Wyjaśnienie. Nukwa nazywana jest „nocą” i jest widzeniem, czyli zwierciadłem – co oznacza świecenie Hochmy. Ponieważ nie ma świecenia Hochmy w żadnym parcufie oprócz niej, Nukwa nazywana jest zwierciadłem, czyli widzeniem. I dlatego noc to właściwość „widzenia”. A „nocne widzenie” – to, jak powiedziano, widzenie od widzenia, i to jest anioł Gabriel, ponieważ widzenie w nim pochodzi od widzenia, którym jest Nukwa.
62) Chodź i zobacz: co jest napisane? „I oto chwała Elohim Israela nadchodziła od strony wschodu, a Jego głos był jak głos wielkich wód, i ziemia zajaśniała od Jego chwały” (ta chezej, mah ketiv: we-hinej kewod Elohej Israel ba mi-derech ha-kadim, we-kolo ke-kol majim rabim, we-ha-arec he’ira mi-kewodo). Co jest napisane dalej? „I jak widzenie, które widziałem, kiedy przyszedłem zniszczyć miasto, i widzenia jak widzenie, które widziałem nad rzeką Kewar, i padłem na twarz” (mah ketiv batrej: u-ke-mar’eh ha-mar’eh aszer ra’iti be-wo’i le-shachet et ha-ir, u-mar’ot ka-mar’eh aszer ra’iti al nehar Kewar, wa-epol al panaj). Wszystkie te widzenia to sześć, które są widzeniami, i widzenie widzenia ma w sobie, aby ukazywać się w nim barwy wyższe (kol ilejn mar’ot inun szit, de-inun mar’ot, we-chezu de-chezwa, chezju it leih, le-itchaza’a bej gewanin de-le’ejla), i pokazują się w tym widzeniu (we-itchazun be-hahu chezju), i jest widzenie dla widzenia, i widzenie dla widzenia – jedno nad drugim (we-it chezju le-chezju, we-chezju le-chezju – da al da), i wszystkie one trwają w znanych i panujących poziomach (we-kullhu kajymin be-dargin jedi’in we-szaltei), i nazywane są „widzeniami nocy” (we-ikrun chezju de-lejleja), i w nich rozpoznawane są wszystkie sny świata (u-ve-ho mitparszin kol chelmin de-alma), a one są na podobieństwo wyższych – nad nimi (we-ilejn inun ke-gawna de-le’ejla – alajhu).
Sulam
62) „Zobacz, co powiedziano: «A oto chwała Wszechmogącego Israela przyszła od wschodniego kierunku, a Jego głos jak szum wielu wód, i ziemia rozbłysła Jego chwałą»[603]. A co powiedziano zaraz potem: «A widzenie to było podobne do widzenia, które widziałem, jak widzenie, które widziałem, gdy przyszedłem ogłosić zagładę miastu, i te widzenia były jak widzenie, które widziałem nad rzeką Kewar. I padłem na twarz moją»[604]. Wszystkie te widzenia, wspomniane w tym wersecie, to sześć stopni, które są widzeniami.”
Wyjaśnienie. „«I podobne to widzenie do widzenia»” – to dwa widzenia, „«i te widzenia»” – liczba mnoga, też dwa, razem cztery, „«jak widzenie, które widziałem»” – kolejne dwa, razem sześć widzeń, czyli sześć sfirot HaGaT NeHI Nukwy.
A „widzenie od widzenia” – to Gabriel. Ma on zwierciadło, w którym widać wyższe kolory, i to są owe sześć widzeń, które są w Nukwie. I one widoczne są w tym widzeniu, czyli w Gabrielu, który nazywany jest „widzeniem od widzenia”. I istnieje „widzenie widzenia” i jeszcze „widzenie widzenia”, jedno nad drugim. Innymi słowy, w widzeniu widzenia, którym jest Gabriel, jest wiele stopni, z których każdy określany jest jako „widzenie widzenia”. I to oznacza widzenie pochodzące od wyższego widzenia, czyli od Nukwy. I jest to sześć właściwości „widzenie widzenia”, jedno nad drugim, pochodzące z sześciu widzeń Nukwy i wszystkie one znajdują się na znanych stopniach, czyli HaGaT NeHI, i one panują, i na ich podstawie rozstrzygane są wszystkie sny na świecie. I są one podobne do tych, które znajdują się ponad nimi, czyli podobne do sześciu widzeń w Nukwie.
63) I dlatego u Daniela „w widzeniu nocnym został objawiony sekret” (u-ve-gin kach: Daniel be-chezwa de-lejleja raza gali). Nie jest napisane: „został objawiony”, lecz: „sekret został objawiony” – jeden z tych poziomów objawił mu ten sen i jego wykładnia (itgalej la ketiv, ella: raza gali – chad me-ilejn dargin, galej leih hahu chelma u-pisrej). Ale Josef – z wnętrza słów Faraona spojrzał w wyższe poziomy i mówił (awal Josef – mi-ggo miloj de-Paraoh, istakkal be-dargin ila’in we-ka-amar).
Sulam
63) Dlatego o Danielu powiedziano, że jemu „w nocnym widzeniu została objawiona tajemnica”. Nie powiedziano: „Objawiła się tajemnica”, lecz „została objawiona tajemnica”, ponieważ jedna z tych stopni nocnego widzenia objawiła mu sen i jego wyjaśnienie. Natomiast Josef, opierając się na słowach Faraona, rozpoznał wyższe stopnie, na które wskazywał sen, i przekazał jego wyjaśnienie Faraonowi.
64) I dlatego ustanowił go nad całą ziemią Micraim, ponieważ Święty, niech będzie błogosławiony, dał mu to, co należało do Josefa (u-ve-gin kach pakdej al kol ar’a de-Micraim, be-gin de-Kudsza berich Hu mi-dilej de-Josef ka-jahej leih). Usta, które nie zbliżyły się do grzechu – napisano: „Na twoje usta będzie całować cały mój lud” (puma de-la naszak la-awera, ketiv: we-al picha jiszak kol ami). Ręka, która nie przybliżyła się do grzechu – napisano: „I dał ją na rękę Josefa” (jada de-la karew la-awera, ketiv: wa-jitten otah al jad Josef). Szyja, która nie przybliżyła się do grzechu – napisano: „I umieścił naszyjnik ze złota na jego szyi” (cawwar de-la karew la-awera, ketiv: wa-jasem rewid ha-zahaw al cawwaro). Ciało, które nie zbliżyło się do grzechu – „I przyodział go w szaty z delikatnego lnu” (gufa de-la karew la-awera: wa-jalbess oto bigdej szesz). Noga, która nie jechała do grzechu – napisano: „I kazał go jechać na drugim rydwanie, który miał” (regel de-la rachew la-awera, ketiv: wa-jarkew oto be-mirkewet ha-miszne aszer lo). Myśl, która nie pomyślała [grzechu] – został nazwany „rozumnym i mądrym” (ha-machaszawa de-la chaszaw – nikra nawom we-chacham). Serce, które nie rozważało grzechu – „I wołano przed nim: Awrech!” (lew sze-lo hirher – wa-jikre’u lefanaw: Awrech). I wszystko to pochodziło od niego (we-kolla mi-dilej natal).
Sulam
64) I dlatego ustanowił go nad całą ziemią egipską, ponieważ Stwórca dał mu to, co należało się Josefowi. Usta, które nie dotknęły grzechu – powiedziano: „Według twego słowa (dosł. według ust twoich) będzie się żywił cały mój lud”[605]. Ręka, która nie zbliżyła się do grzechu – powiedziano: „I włożył [pierścień] na rękę Josefa”[606]. Szyja, która nie zbliżyła się do grzechu – jak powiedziano: „I zawiesił złoty naszyjnik na jego szyi”. Ciało, które nie zbliżyło się do grzechu – „I przyodział go w szaty z delikatnego lnu”. Noga, która nie weszła w grzech – powiedziano: „I uczynił go drugim po sobie na rydwanie”[607]. Myśl – ponieważ nie myślał o grzechu, nazwano go przenikliwym i mądrym. Serce, które nie rozważało grzechu – „I wołano przed nim: «Pokłońcie się!»”. I wszystko otrzymał zgodnie z tym, co mu się należało.
65) Co jest napisane? „I wyszedł Josef sprzed Faraona i przeszedł przez całą ziemię Micraim” (mah ketiv: wa-jecé Josef milifnej Paro, wa-ja’awor be-chol Erec Micraim). Powiedział Rabbi Chizkija: dlaczego napisano „i przeszedł przez całą ziemię Micraim”? (amar Rabbi Chizkija: maj ta’ama wa-ja’awor be-chol Erec Micraim?) – aby objąć władzę, ponieważ ogłaszano przed nim w ten sposób, i by zgromadzić zboże z każdego miejsca (be-gin le-szalta’a, de-machrzej kamej hachej, u-ve-gin le-michnas ibbura be-chol atar wa-atar). Rabbi Elazar powiedział: Josef zgromadził zboże w każdym miejscu, by się nie zepsuło (Rabbi Elazar amar: kenash Josef ibbur be-chol atar, be-gin de-la jitrakkav).
Sulam
65) „I wyszedł Josef od Faraona, i przeszedł przez całą ziemię egipską”[608]. Powiedział rabbi Chizkija: „Po co [powiedziano]: «i przeszedł przez całą ziemię egipską»? Aby objąć nad nimi władzę, bo tak wołano przed nim” – przecież wołano przed nim: „Pokłońcie się!”. „I jeszcze, aby w każdym miejscu zgromadzić zapasy zboża.” Powiedział rabbi Elazar: „Josef zgromadził zapasy zboża w każdym miejscu, aby nie zgniły” – bo „żywność z pól okolic każdego miasta zgromadził w nim samym”[609], i nie umieszczał zboża z jednego miejsca w innym. Ponieważ w naturze każdego miejsca jest to, by przechowywać plony, które w nim wyrosły.
66) Powiedział Rabbi Szymon: wszystko, co czyni Święty, niech będzie błogosławiony, jest po to, by toczyć cykle, ponieważ pragnie ustanowić trwanie (amar Rabbi Szimon: kol mah de-avad Kudsza berich Hu, kolla ihu le-galgela gilgulin, be-gin de-ba’ej le-kajyema kijuma). Chodź i zobacz: gdy Święty, niech będzie błogosławiony, stworzył świat, najpierw przyniósł wszystko, czego świat potrzebuje, a potem sprowadził człowieka do świata i zapewnił pożywienie (ta chezej: kad bara Kudsza berich Hu alma, ajtej kol mah de-itztarich alma be-kadmejta, u-lewatar ajtej leih le-bar nasz le-alma, we-aszkach mezona).
Sulam
66) Powiedział rabbi Szymon: „Wszystko, co uczynił Stwórca – wszystko po to, aby urzeczywistnić cykle przemian”, czyli wprowadzić w życie i przyspieszyć wszystkie czynniki dla dobra Israela, „ponieważ pragnął wypełnić swoją obietnicę”. „Zobacz sam: gdy Stwórca stwarzał świat, najpierw stworzył wszystko, co potrzebne światu, a dopiero potem wyprowadził człowieka na świat i zapewnił mu pożywienie.”
67) Podobnie do tego Święty, niech będzie błogosławiony, powiedział do Awrahama: „Wiedz dobrze, że twoje potomstwo będzie przybyszem w ziemi nie swojej…” i „potem wyjdą z wielkim dobytkiem” (ke-gawna da: Kudsza berich Hu amar le-Awraham: jado’a teda ki ger jihje zar’acha be-Erec lo lahem we-go’, we-acharei ken jec’u birchusz gadol). Gdy Josef przyszedł do ziemi Micraim, nie było w niej wielkiego dobytku, więc obrócił cykle i sprowadził głód na świat (kad ata Josef le-ar’a de-Micraim, la isztakach bah rechusz gadol, gilgel gilgulin, we-ajtej kafna al alma), i cały świat zaczął przynosić srebro i złoto do Micraim, i cała ziemia Micraim napełniła się srebrem i złotem (we-kol alma hawu majtin kaspa we-dahawa le-Micraim, we-itmalej kol ar’a de-Micraim kaspa we-dahava). A gdy wszystko już zostało przygotowane jako wielki dobytek, wtedy sprowadził Jaakowa do Micraim (le-watar de-itttakan kolla: rechusz gadol, ajtej Jaakob le-Micraim).
Sulam
67) „I tak samo powiedział Stwórca do Awrahama: «Wiedz, że twoi potomkowie będą przybyszami w ziemi nie swojej… a potem wyjdą z wielkim dobytkiem»[610]. Kiedy Josef przybył do Egiptu, nie było tam wielkiego dobytku. Stwórca obrócił bieg wydarzeń i zesłał głód na cały świat, i cały świat przyniósł srebro i złoto do Egiptu, i cała ziemia egipska napełniła się srebrem i złotem. A po tym, jak zostało przygotowane wielkie bogactwo w całej pełni, sprowadził Stwórca Jaakowa do Egiptu.”
68) Taka jest droga Świętego, niech będzie błogosławiony – najpierw przygotowuje lekarstwo, a potem zadaje cios (de-hachej orchej de-Kudsza berich Hu – be-kadmejta barei aswata, u-lewatar machej). Tak samo: najpierw przygotował wielki dobytek, a potem sprowadził ich na wygnanie (kach: be-kadmejta atkin rechusz gadol, u-lewatar ajtej lon le-galuta). I dlatego obrócił cykle i sprowadził głód na cały świat (u-ve-al da gilgel gilgulin, we-ajtej kafna al kol alma), aby cały świat przynosił srebro i złoto do Micraim (be-gin de-lehewe majtin kaspa we-dahawa kol alma le-Micraim).
Sulam
68) „Albowiem takie są drogi Stwórcy – że najpierw przygotowuje lekarstwo, a dopiero potem zsyła chorobę. Najpierw przygotował wielkie bogactwo w Egipcie, a dopiero potem wprowadził ich w wygnanie. I właśnie dlatego obrócił bieg wydarzeń i zesłał głód na cały świat, aby cały świat przyniósł srebro i złoto do Egiptu.”
69) Chodź i zobacz: dzięki Josefowi, który jest Sprawiedliwym, on spowodował bogactwo srebra i złota, aby Israel je zabrał, jak napisano: „I wyprowadził ich ze srebrem i złotem, a nie było wśród jego pokoleń ułomnego” (ta chezej: be-gin Josef de-ihu caddik, ihi garem ot’ra kaspa we-dahava, le-natla Israel, ke-di-chtiv: wa-jocijem be-kesef we-zahaw, we-en bi-szwatav koszel). I z ręki Sprawiedliwego przyszło to dla Israel, a wszystko po to, by zasłużyli na przyszły świat (u-min jada de-caddik ata da le-Israel, we-kolla le-mizkei lon le-alma de-atej).
Sulam
69) „Ze względu na Josefa, który był sprawiedliwym, uczynił Stwórca tak, aby Israel otrzymali bogactwo, srebro i złoto, jak powiedziano: «I wyprowadził ich ze srebrem i złotem, i nie było słabego wśród ich pokoleń»[611]. I dzięki sprawiedliwemu przyszło to do Israela. A wszystko to – aby ich uczynić godnymi przyszłego świata.”
70) Rozpoczął i powiedział: „Patrz na życie z kobietą, którą umiłowałeś…” (petach we-amar: re’eh chajim im isza aszer ahavta we-go’). Chodź i zobacz: ten werset jest tajemnicą wyższą i został już wyjaśniony (ta chezej: haj kra be-raza ila’a ihu, we-okemuha). „Patrz na życie” – to życie przyszłego świata, i szczęśliwy jest człowiek, który zasłuży na nie jak należy (re’eh chajim – ilejn chajin de-alma de-atej, de-zak’a ihu bar nasz de-zachej bej kidka jaot).
Sulam
70) „«Rozkoszuj się życiem z żoną, którą miłujesz»[612] – ten werset zawiera w sobie najwyższą tajemnicę. «Rozkoszuj się życiem» – to życie przyszłego świata, ponieważ szczęśliwy jest człowiek, który zasłużył na nie tak, jak należy.”
71) „Z kobietą, którą umiłowałeś” – to jest Kneset Israel, ponieważ o niej napisane jest „miłość”, jak powiedziano: „Miłością wieczną umiłowałem cię” (im isza aszer ahavta – da Kneset Israel, be-gin de-bah ketiv: ahava, di-ketiv: we-ahavat olam ahavtich). Kiedy? W czasie, gdy prawa strona trzyma się jej, jak napisano: „Dlatego pociągnąłem cię łaską” (eimataj? – be-sza’ata de-sitra de-jemina achid bah, di-ketiv: al ken meszachtich chesed).
Sulam
71) „«Z żoną, którą miłujesz» – to Kneset Israel”, czyli Nukwa, „ponieważ miłość, o której mowa, odnosi się do niej, jak powiedziano: «Miłością wieczną umiłowałem cię»[613]. Kiedy? W tej godzinie, gdy prawa strona ją ogarnia, jak powiedziano: «Dlatego zesłałem ci łaskę (chesed)»” – a chesed to prawa strona.
72) „Wszystkie dni marności twojego życia” – ponieważ ona związana jest z życiem i ona jest światem, w którym przebywa życie (kol jemej chajej hewlecha – be-gin de-ihi itkaszrat ba-chajin, we-ihi alma de-chajin szarjin bej). Bo ten świat – nie przebywa w nim życie, ponieważ one są pod słońcem, a nie dochodzą tutaj te światła owego słońca, i zostały one usunięte ze świata od dnia, gdy został zburzony Bejt ha-Mikdasz (de-ha alma da la szarjin bej chajin, be-gin de-inun tachat ha-szemesz, we-la mat’o hacha inun nehorin de-hahu szimsza, we-istallaku me-alma mi-joma de-itcharew bej mikdasza). Jak napisano: „Zaćmiło się słońce przy jego zachodzie…” (di-ketiv: chaszach ha-szemesz be-tze’to we-go’). Czym jest: „Zaćmiło się słońce”? To, że odeszło jego światło i już nie świeci (maj: chaszach ha-szemesz? – de-salek nehorej, we-la nahejr), jak powiedziano: „Sprawiedliwy zaginął…” (ke-di-amar: ha-caddik awad we-go’).
Sulam
72) „«Wszystkie dni marnego życia twego», ponieważ ona” – Nukwa w gadlucie, nazywana Kneset Israel, „złączyła się z życiem” – Biną, „i ona jest światem, w którym jest życie, bo w tym świecie” – czyli w Nukwie, „nie ma życia” – w odniesieniu do jej własnej właściwości. „Dlatego nazywa się to marnym życiem, ponieważ znajduje się «pod słońcem»” – czyli pod Zeir Anpinem i musi od niego otrzymywać. „A światło słońca nie dociera tutaj, do tego świata. Oddaliło się ono ze świata w dniu, w którym został zburzony Świątynia, jak powiedziano: «Słońce zgasło przy swoim wschodzie»[614], ponieważ jego światło wzniosło się w górę i nie świeci już na dole, jak powiedziano: «Zaginął sprawiedliwy»[615].” A to jest Jesod Zeir Anpina, który przekazuje napełnienie na dół, do tego świata – czyli do Nukwy. I dlatego należy przyciągnąć do niej życie z Biny, jak powiedziano: „Rozkoszuj się życiem”.
73) „Bo to jest twój udział w życiu” – to jest słońce w lunie, i trzeba wejść z luną w słońce, i ze słońcem w lunę, aby ich nie rozdzielać (ki hu chelk’cha ba-chajim – da hu szimsza be-sihar’a, u-be’inan le-me’al sihar’a be-szimsza, we-szimsza be-sihar’a, de-la le-afrasza lon). A to jest dział człowieka – by wejść przez nie do przyszłego świata (we-da hu chulaka de-war nasz, le-me’al be-hon le-alma de-atej).
Sulam
73) „«Bo to jest dział twój w życiu» – to ziwug słońca”, czyli Zeir Anpina, „z księżycem” – Nukwą; ponieważ Nukwa nazywana jest „działem”, a światło słońca – to „życie”. „I słońce powinno wejść w księżyc, a księżyc – w słońce, aby nie było rozdzielenia między nimi. I to jest dział człowieka” – czyli aby swoimi czynami doprowadził do wyższego ziwugu, „i dojść przez to do przyszłego świata”.
74) Co jest napisane dalej? „Wszystko, co znajdzie twoja ręka do zrobienia, czyń według swojej siły, bo nie ma działania ani rachunku, ani poznania, ani mądrości w szeolu, do którego zmierzasz” (mah ketiv batrej: kol aszer timca jad’cha la’asot, be-kochacha ase, ki en ma’ase we-cheszbon we-da’at we-chachma ba-szeol aszer atta holech szamma). Ten werset należy rozważyć: „Wszystko, co znajdzie twoja ręka do zrobienia” – czyżby była rozluźniona więź i dozwolone było człowiekowi czynić wszystko, co może? (hai kra it le-istakala bej: kol aszer timca jad’cha la’asot – we-chi hutra r’tzu’a, le-me’bad bar nasz kol mah de-jachil?) Lecz napisane jest: „czyń według swojej siły” – co to znaczy: „według swojej siły”? (ella: la’asot be-kochacha ketiv – maj be-kochacha?) To jest jego neszama, dusza człowieka – ona jest siłą człowieka, by zasłużyć dzięki niej na ten świat i na przyszły świat (da: niszmatej de-bar nasz, de-ihi chejla de-bar nasz, le-mizkei bah le-alma de-dejn u-le-alma de-atej).
Sulam
74) „Co powiedziano dalej: «Wszystko, co znajdziesz w mocy swojej ręki, aby uczynić – czyń, bo nie ma ani działania, ani zamysłu, ani wiedzy, ani mądrości w Szeolu, do którego zdążasz»[616]. Trzeba uważnie rozważyć ten wers. Powiedziano: «Wszystko, co znajdziesz możliwym do zrobienia» – czyżby został zniesiony pas?”, czyli czyż nie ma już strachu przed karzącym pasem, „że wolno człowiekowi robić wszystko, co tylko może?”. „Jednak powiedziano: «uczynić swoimi siłami». «Swoimi siłami» – to dusza człowieka, która jest jego siłą, by zasłużyć na ten świat i przyszły świat.” I wyjaśnienie słów jest następujące: „Wszystko, co znajdziesz możliwym siłami swojej duszy uczynić” – dobre uczynki – „czyń i nie leniuchuj”, bo wtedy zasłużysz na oba światy.
75) Inne wyjaśnienie „według swojej siły” (dawar acher: be-kochacha) – to jest ta kobieta, o której mówiliśmy, że ona jest siłą, by się w niej wzmocnić – w tym świecie i w przyszłym świecie (da hi isza de-ka’amarin, de-ihi chejla le-ittakfa bah, be-alma dejn u-be-alma de-atej). I potrzebuje człowiek zasłużyć przez nią w tym świecie, tą właśnie siłą, aby mógł się nią wzmocnić w owym świecie (u-ba’ej bar nasz le-mizkei bah be-hai alma, be-hai chejla, be-gin de-jittakkaf bah be-hahu alma).
Sulam
75) Inne wyjaśnienie: „«Swoimi siłami» – to kobieta, czyli Kneset Israel, i to jest siła, dzięki której można się umocnić w tym świecie i w świecie przyszłym. I człowiek powinien zasłużyć w tym świecie na tę siłę, aby za jej pomocą umocnić się w świecie przyszłym. I sens słów: «Wszystko, co znajdziesz możliwym swoimi siłami» – a to jest Nukwa, «uczynić» – dobre czyny w tym świecie, «czyń», a zasłużysz na przyszły świat.”
76) Dlaczego tak jest? Ponieważ po tym, jak człowiek opuści ten świat, nie ma już w nim siły, by cokolwiek uczynić, i nie może powiedzieć: „Teraz, odtąd będę czynił dobre uczynki”, bo z pewnością „nie ma działania, ani rachunku, ani poznania, ani mądrości w szeolu…” (maj taama? – be-gin de-lewatar de-jipok bar nasz me-hai alma, leit bei chejla le-me’bad midej, we-lomar: haszta mi-kan u-lehala a’awed owadin tabin – de-wadaj en ma’ase we-cheszbon we-da’at we-chachma ba-szeol aszer… we-go’). Jeśli człowiek nie zasłuży w tym świecie, nie zasłuży potem w tamtym świecie (i la zaké bar nasz be-hai alma, la jizke bej le-watar be-hahu alma). I zostało to wyjaśnione: kto nie przygotuje zapasów, by iść z tego świata, nie będzie mógł w tamtym świecie (we-okemuha: man de-la atkin zwadin le-mehach me-hai alma, la jechol be-hahu alma). A są dobre uczynki, które człowiek czyni w tym świecie, z których może czerpać tutaj, a wszystko to pozostaje na przyszły świat i z tego jest karmiony (we-it owadin tabin de-awed bar nasz be-hai alma, de-jechol minajhu hacha, we-kolla isztar le-alma de-atej u-le-ittzna minajhu).
Sulam
76) I trzeba umacniać się w dobrych czynach w tym świecie, ponieważ po tym, jak człowiek odchodzi z tego świata, nie ma już siły, by uczynić cokolwiek, co mógłby powiedzieć: „Teraz, od tego momentu dalej, będę czynił dobre uczynki” – bo przecież „nie ma ani działania, ani zamysłu, ani wiedzy, ani mądrości w Szeolu, do którego idziesz”. A jeśli człowiek nie zasłużył w tym świecie, to nie zasłuży też potem w świecie przyszłym. I ten, kto nie zaopatrzył się w prowiant na drogę prowadzącą z tego świata, nie będzie jadł w świecie przyszłym. I są dobre czyny, które człowiek spełnia w tym świecie, z których odżywia się tutaj, w tym świecie, a cała nagroda pozostaje na przyszły świat, by mógł się z nich tam pożywiać.
77) Chodź i zobacz: Josef zasłużył w tym świecie i zasłużył w przyszłym świecie, ponieważ pragnął zjednoczyć się z kobietą – bojaźnią Stwórcy, jak powiedziano: „I zgrzeszyłbym przeciw Elohim” (ta chezej: Josef zacha be-hai alma, we-zacha be-alma de-atej, be-gin de-ba’a le-it’achada be-isza jirat Haszem, ke-di-amar: we-chatati le-Elohim). I dlatego zasłużył, by panować w tym świecie, i zasłużył, by przynieść zasługę Israelowi (u-ve-gin kach zacha le-miszlat be-hai alma, we-zacha lon le-Israel).
Sulam
77) Josef zasłużył na ten świat i przyszły świat, ponieważ pragnął on połączyć się z kobietą, która boi się Stwórcy, czyli z Nukwą, która jest tym światem, jak powiedziano: «I (jakże) miałbym zgrzeszyć przed Wszechmogącym (Elokim)»[617] – a to jest Nukwa, nazywana Elokim. I dlatego zasłużył, by panować nad tym światem, i obdarzył zasługą Israel.
78) Co jest napisane? „I zebrał Josef cały srebrny pieniądz” (mah ketiv: wa-jelakket Josef et kol ha-kesef). I tak właśnie powinno być, bo ten rzeka, która płynie i wypływa, ona zbiera wszystko, i całe bogactwo w niej się znajduje (we-hachej it-chazej: de-ha hahu nahar de-nageid we-nafek, ihu laket kolla, we-kol ot’ra bei kajyma). A to jest tajemnica tego, co jest napisane: „I umieścił je Elohim na firmamencie nieba” (u-da hi raza di-ketiv: wa-jitten otam Elohim bi-rakia ha-szamajim). I wszystko jest jak należy – rzeczywiście Josef musiał panować nad królestwem (we-kolla ihu kidka jaot, wadaj – Josef ba’e le-miszlat al malkhuta).
Sulam
78) „I zebrał Josef całe srebro”[618]. „Tak właśnie powinno być, ponieważ ta rzeka, która bierze początek i wypływa z Edenu”, czyli Jesod, nazywany Josefem, „zbiera wszystko”, czyli zawiera w sobie wszystkie sfirot i otrzymuje od nich, „a całe bogactwo znajduje się w niej”. „I właśnie dlatego powiedziano: «I umieścił je Stwórca na sklepieniu niebios»[619]”, ponieważ Jesod nazywany jest firmamentem (sklepieniem niebios), który świeci na ziemię, czyli właściwość Nukwy. „I wszystko było tak, jak powinno być, ponieważ właśnie Josef”, czyli właściwość Jesod, „miał rządzić królestwem (Malchut)”, czyli Nukwą, „i napełniać ją.”
79) I chodź, zobacz: napisano „i kazał mu jechać na drugim rydwanie” – czym jest „drugi rydwan”? (we-ta chezej: ketiv: wa-jarkew oto be-mirkewet ha-miszne – man mirkewet ha-miszne?) Święty, niech będzie błogosławiony, uczynił dla Sprawiedliwego władzę, ponieważ z niego żywi się świat i musi być żywiony (Kudsza berich Hu awed leih la-caddik szalita, be-gin de-ha minej itzan alma, we-itztarich le-itzana). A Święty, niech będzie błogosławiony, ma wyższy rydwan i ma niższy rydwan (u-Kudsza berich Hu it leih reticha ila’a, we-it leih reticha tata’a). Niższy rydwan to jest „drugi rydwan” – a Josef Sprawiedliwy jest nazwany tak i jemu przystało być jeżdżącym na „drugim rydwanie”, który należy do Świętego, niech będzie błogosławiony (reticha tata’a ihi mirkewet ha-miszne, we-Josef caddik ikrei, we-leih itchazej le-mehewe rakew al mirkewet ha-miszne aszer lo le-Kudsza berich Hu). I wszystko to jest w tajemnicy wyższej, by było podobnie do tego, co w górze (we-kolla ihu be-raza ila’a, le-mehewe ke-gawna de-le’ejla).
Sulam
79) „Powiedziano: «I uczynił go drugim na rydwanie». Czym jest «drugi rydwan»? Stwórca uczynił sprawiedliwego władcą, ponieważ od niego odżywia się świat”, czyli Nukwa, „i od niego powinna się odżywiać”. „A Stwórca ma wyższy rydwan” – HaGaT i Malchut, które znajdują się powyżej chaze Zeir Anpina, „i ma rydwan niższy” – Nukwę.[620] „I niższy rydwan nazywany jest drugim rydwanem, a Josef nazywany jest sprawiedliwym”, czyli Jesod, „i to jemu przystoi jechać na drugim rydwanie, który należy do Stwórcy. A wszystko to odpowiada wyższym właściwościom.”
80) Chodź i zobacz: „I wołano przed nim: Awrech” – co to znaczy „Awrech”? To związek, w którym związało się słońce z luną, i wszyscy kłaniają się wobec tego miejsca (ta chezej: wa-jikre’u lefanaw: Awrech – maj Awrech? Kesziru de-itkaszar szimsza be-sihar’a, we-kolla kar’in le-kabel atar da). I dano go nad cały świat, i wszyscy zwracają się ku niemu, a wszystko to jest tajemnicą wyższą (we-naton oto al kol alma, we-kullhu odan le-gabei, u-ve-gin da kolla be-raza ila’a ihu).
Sulam
80) „I wołano przed nim: «Pokłońcie się!»”. Co oznacza „pokłońcie się”? To połączenie, dzięki któremu zjednoczyły się słońce z księżycem” – czyli Jesod, który łączy Zeir Anpina z jego Nukwą. „I wszyscy dokonują pokłonu, gdy dochodzą do tego miejsca” – ponieważ pokłony w modlitwie podczas wypowiadania słowa „błogosławiony” wskazują na Jesod, nazywany błogosławionym, i na pamiątkę tych pokłonów wołano przed nim: „Pokłońcie się (awrech אַבְרֵךְ)”, co pochodzi od słów: „I uklęknął (wa-jawrech וַיַּבְרֵךְ) wielbłądy”[621]. „I ustanowił go nad całym światem” – czyli nad Nukwą, „i wszyscy mieszkańcy świata dziękują mu za to” – za dobro, które im przekazuje. „I wszystko to odpowiada wyższym właściwościom.”
81) Chodź i zobacz: Święty, niech będzie błogosławiony, uczynił królestwo ziemi na podobieństwo królestwa niebios, i wszystko jest według tego wzoru (ta chezej: Kudsza berich Hu awad malkhuta de-ar’a ke-ein malkhuta de-rkija, we-kolla da ke-gawna da). A wszystko, co dokonuje się na ziemi, najpierw stoi przed Świętym, niech będzie błogosławiony (we-kol mah de-it’abed be-ar’a kajyma kamej Kudsza berich Hu be-kadmejta). Chodź i zobacz: Święte Królestwo nie przyjmuje doskonałego panowania, dopóki nie zjednoczy się z praojcami, ponieważ Święty, niech będzie błogosławiony, uczynił ją dla Wyższego Króla, aby świeciła z tajemnicy praojców (ta chezej: malkhuta kadisza la kabel malkhuta szleimata ad de-itchabbar be-awahan, be-gin de-Kudsza berich Hu awad lah le-malka ila’a le-itnahara me-raza de-awahan).
Sulam
81) „Stwórca stworzył królestwo ziemskie na podobieństwo królestwa niebieskiego, i wszystko uczynił jedno naprzeciw drugiego” – ponieważ wszystko, co istnieje na ziemi, ma odpowiadający mu korzeń w niebiosach. „I wszystko, co zostało stworzone na ziemi, istniało przed Stwórcą już na początku” – na górze, w niebiosach. „Święta Malchut nie otrzymała doskonałego królestwa, dopóki nie połączyła się z praojcami, ponieważ Stwórca stworzył wyższą Malchut, aby świeciła ze względu na właściwości praojców.”
82) A gdy Josef Sprawiedliwy zstąpił najpierw do Micraim, on pociągnął za sobą Szchinę, by podążyła za nim, ponieważ Szchina nie idzie inaczej, jak tylko za sprawiedliwym (we-chad Josef ha-Caddik nachat le-Micraim be-kadmejta, ihu maszich lah le-Szchinta le-watar immej, de-ha Szchinta la azla ella batra de-caddik). I dlatego właśnie Josef został posłany do Micraim jako pierwszy, i przyjął cały dostatek świata, jak należy (u-ve-gin kach itmeszach Josef le-Micraim be-kadmejta, we-natel kol ot’ra de-alma kidka jaot), a potem zstąpiła Szchina do Micraim i wszystkie pokolenia razem z nią (u-lewatar nachatat Szchinta le-Micraim, we-kullhu szibtin bahada).
Sulam
82) „I Josef–sprawiedliwy najpierw zstąpił do Egiptu, a następnie przyciągnął ze sobą Szchinę, ponieważ Szchina podąża tylko za sprawiedliwym. I dlatego najpierw Josef został sprowadzony do Egiptu i otrzymał całe bogactwo świata, jak należy. A potem Szchina zstąpiła do Egiptu i wszystkie pokolenia razem z Nią.”
83) I dlatego właśnie Josef, który dochował przymierza, zasłużył, by zostać ukoronowany na swoim miejscu, i zasłużył na królestwo wyższe oraz na królestwo niższe (u-ve-ginej kach: Josef de-natar leih la-berit, zacha le-it’attara be-atrej, we-zacha le-malkhuta de-le’ejla, u-le-malkhuta de-le-tata). I dlatego każdy, kto dochowuje świętego przymierza, jakby wypełnił całą świętą Torę, ponieważ przymierze waży tyle co cała Tora (we-al da kol man de-natar berit kadisza, ke-ilu kijem orajta kadisza kula, de-ha berit shakeil ke-kol orajta).
Sulam
83) „I dlatego Josef, który strzegł świętego sojuszu, zasłużył, by zostać wywyższonym na swoim miejscu” – czyli stał się budowlą (strukturą) dla Jesod Zeir Anpina, „i zasłużył zarówno na wyższe królestwo, jak i na niższe królestwo. I dlatego każdy, kto strzeże świętego sojuszu, jest tak, jakby w pełni wypełnił całą świętą Torę. Albowiem ten sojusz jest równy całej Torze.”
[600] Tora, Bereszit, 41:39. „I powiedział faraon do Josefa: «Ponieważ Elohim oznajmił ci to wszystko, nie ma nikogo tak rozumnego i mądrego jak ty».”
[601] Pisma, Daniel, 2:19. „Wtedy Danielowi w nocnym widzeniu została objawiona tajemnica, i błogosławił Daniel Władcę niebios.”
[602] Zob. Zohar, rozdział Wajece, artykuł „Proroctwo, widzenie, sen”, p. 50–51.
[603] Prorocy, Jechezkel, 43:2. „A oto chwała Elohim Israela nadchodziła od drogi wschodniej, a Jego głos był jak szum wielu wód, i ziemia jaśniała Jego chwałą.”
[604] Prorocy, Jechezkel, 43:3. „A to widzenie było jak widzenie, które widziałem, kiedy przyszedłem ogłosić zniszczenie miasta – i widzenia były jak to, które widziałem nad rzeką Kewar. I padłem na swoje oblicze.”
[605] Tora, Bereszit, 41:40. „Ty będziesz nad moim domem, a według twojego słowa cały mój lud będzie rządzony; tylko tronem będę większy od ciebie.”
[606] Tora, Bereszit, 41:42. „I zdjął faraon pierścień z ręki swojej, i włożył go na rękę Josefa, i przyodział go w szaty z delikatnego lnu, i zawiesił złoty łańcuch na jego szyi.”
[607] Tora, Bereszit, 41:43. „I kazał go wprowadzić na drugą rydwanową kolaskę, i wołano przed nim: «Przyklęknij!» – i ustanowił go nad całą ziemią Micraim.”
[608] Tora, Bereszit, 41:46. „A Josef miał trzydzieści lat, gdy stanął przed faraonem, królem Micraim. I wyszedł Josef od faraona, i obszedł całą ziemię Micraim.”
[609] Tora, Bereszit, 41:48. „I zgromadził całe pożywienie tych siedmiu lat, które były w ziemi Micraim, i składował pożywienie w miastach; pożywienie z pól okolicznych każdego miasta składał w nim.”
[610] Tora, Bereszit, 15:13–14. „I powiedział do Awrama: «Wiedz na pewno, że twoje potomstwo będzie przychodniami w ziemi nie swojej, i będą ich zniewalać, i uciskać przez czterysta lat. Ale nad narodem, któremu będą służyć, wykonam sąd – a potem wyjdą z wielkim dobytkiem».”
[611] Pisma, Psalmy, 105:37. „I wyprowadził ich ze srebrem i złotem, a nie było słabego wśród ich pokoleń.”
[612] Pisma, Kohelet, 9:9. „Ciesz się życiem z kobietą, którą kochasz, przez wszystkie dni swojej marności, które dał ci On pod słońcem – przez wszystkie dni twojej marności – bo to jest twój los w życiu i w twoim trudzie, którym się trudzisz pod słońcem.”
[613] Prorocy, Jirmijahu, 31:2–3. „Z daleka objawił mi się Stwórca: «Miłością wieczną cię umiłowałem, dlatego przyciągnąłem cię łaską. Jeszcze cię odbuduję – i będziesz odbudowana, dziewico Israela. Jeszcze ozdobisz się swoimi bębenkami i wyjdziesz w tańcu wśród radosnych».”
[614] Prorocy, Jeszajahu, 13:10. „Bo gwiazdy niebios i ich konstelacje nie dadzą swego światła, słońce się zaćmi przy swoim wschodzie, a księżyc nie zaświeci swoim blaskiem.”
[615] Prorocy, Jeszajahu, 57:1. „Sprawiedliwy ginie, a nikt nie bierze tego do serca; ludzie oddani zostają zabrani, a nikt nie rozumie, że przed złem został zabrany sprawiedliwy.”
[616] Pisma, Kohelet, 9:10. „Wszystko, co twoja ręka może uczynić – czyń z całą siłą swoją, bo nie ma ani działania, ani planu, ani poznania, ani mądrości w Szeolu, do którego zmierzasz.”
[617] Tora, Bereszit, 39:9. „Nie ma on nade mną większej władzy w tym domu, i niczego mi nie odmówił – oprócz ciebie, bo ty jesteś jego żoną. Jakże miałbym popełnić to wielkie zło i zgrzeszyć przeciw Elohim?”
[618] Tora, Bereszit, 47:14. „I zebrał Josef całe srebro, jakie znalazło się w ziemi Micraim i w ziemi Kanaan, za chleb, który kupowano, i wniósł Josef to srebro do domu faraona.”
[619] Tora, Bereszit, 1:17. „I umieścił je Elohim na sklepieniu niebios, aby świeciły nad ziemią.”
[620] Zob. Zohar, rozdział Wajera, p. 16.
[621] Tora, Bereszit, 24:11. „I uklęknął wielbłądy poza miastem przy studni wodnej – o zmierzchu, o czasie wychodzenia czerpiących wodę.”