99) „Dlatego synowie Israela nie jedzą ścięgna, które jest nad stawem biodrowym…” – ponieważ dotknął stawu biodra Jaakowa, w ścięgnie tego stawu (al ken lo jochelu bnej Israel et gid ha-nasze we-gomer – ki naga be-kaf jerech Jaakow be-gid ha-nasze). I nawet czerpanie z niego pożytku jest zabronione, nawet dla dania go psu (de-afilu be-hana’a asir, we-afilu le-jahevej le-chalba). A dlaczego nazwano to „ścięgnem biodrowym”? Jest to ścięgno, które powoduje zapomnienie ludzi o służbie swojemu Panu (we-amaj ikrei gid ha-nasze? – kelomar: gid de-ihu menasze li-bnej nasza mi-pulchana de-marehon), a tam właśnie rezyduje czwarta część złego początku (we-taman hu jecer ha-ra revi’a).
Sulam
99) „Dlatego synowie Israela nie jedzą ścięgna biodrowego”[1] – i jest ono zakazane nawet do czerpania z niego przyjemności, i nawet danie go psu jest zabronione. A dlaczego nazywa się ono „ścięgnem biodrowym” (gid ha-nasze, גִּיד הַנָּשֶׁה)? Ponieważ „menasze” oznacza: oddziela, odciąga, odprowadza ludzi od służby Stwórcy. I tam właśnie spoczywa zły początek.
100) A skoro przylgnął do Jaakowa, nie znalazł miejsca, w którym mógłby pokonać Jaakowa (we-kejwan de-itdabbak im Jaakow, la aszkach atar de-jachil le-itgabbera alejhu de-Jaakow), ponieważ wszystkie części ciała wspierały Jaakowa i były silne, i nie było w nich słabości (be-gin de-kol szajfei gufa saj’ei le-Jaakow, we-kull’hu hawu takkifin, we-la hawu behon chul’sza). Co zrobił? Dotknął stawu jego biodra – ścięgna biodrowego, czyli w jego narzędziu, w złym początku, który jest jego narzędziem i jego miejscem (ma awad? – wajiga be-kaf jerecho be-gid ha-nasze, be-zinejhu, be-jecer ha-ra de-ihu zinejhu we-atrejhu). I stamtąd właśnie przychodzi zły początek na ludzi (u-mi-taman atej jecer ha-ra al bnej nasza).
Sulam
100) Gdy anioł walczył z Jaakowem, nie znalazł w jego ciele miejsca, by mógł go pokonać, ponieważ wszystkie organy ciała Jaakowa wspierały go. Wszystkie one były silne i nie było w nich słabości, a klipa może się utrzymać tylko w miejscu braku i słabości.
Co zrobił? „I dotknął stawu jego biodra”[2] – ścięgna biodrowego, czyli swojej własnej kategorii, to znaczy złego początku, który należy do jego rodu. I tam jest jego miejsce, złego początku, i stamtąd zły początek przychodzi do ludzi. Wyjaśnienie: „Ścięgno biodrowe” – to miejsce złego początku, i należy ono do rodu anioła Sama, dlatego mógł się tam utrzymać.
101) I dlatego Tora wskazuje: „Synowie Israela nie będą jedli ścięgna biodrowego” (u-be-gin kach amra Oraita: lo jochelu bnej Israel et gid ha-nasze). Jak mówili przyjaciele: w kończynach człowieka, które wskazują ku Górze, jeśli są dobre – są dobre, a jeśli złe – są złe (ke-ma de-amru chawraya: be-szajfin de-bar nasz, de-ramiz le-eila – i taw, taw, we-i bisz, bisz). I dlatego każda kończyna wzmacnia swoją odpowiednią część, a z pewnością ścięgno biodrowe wzmacnia zły początek, bo jest jego narzędziem (u-be-gin kach kol szajfa matkif szajfa, waddaj gid ha-nasze matkif le-jecer ha-ra, de-hu zinejhu). A synowie Israel nie jedzą go, bo nie są ani ze strony, ani z narzędzi złego początku (u-bnej Israel la jochelu lehu, de-la inun mi-sitrej u-mi-zinejhu). Natomiast narody bałwochwalcze jedzą je – bo on pochodzi ze strony i narzędzi ich anioła, którym jest Samael, aby wzmacniać ich serca (awal ammim ovedej awoda zara jochelu lehu, de-ihu mi-sitra u-mi-zina de-malachah dilhon, de-ihu Samael – be-gin le-takfa libehon).
Sulam
101) I dlatego Tora mówi: „Synowie Israela nie jedzą ścięgna biodrowego”. Pod organami człowieka rozumie się to, co jest w górze. Jeśli organ jest dobry, przyciąga dobro, a jeśli zły – przyciąga zło. I każdy organ, który spożywa się z zwierząt, wzmacnia odpowiedni organ u tego człowieka, który go spożywa. I oczywiście „ścięgno biodrowe” wzmacnia zły początek, należący do jego rodu, i dlatego synowie Israela go nie jedzą, ponieważ nie należą do jego strony ani do jego rodu. Ale narody bałwochwalcze je spożywają, ponieważ należą do strony i rodu swojego anioła, Sama, i to dodaje twardości ich sercu.
102) Ponieważ w człowieku jest 248 kończyn (be-gin de-it be-bar nasz: remah szajfin), odpowiadających 248 przykazaniom Tory (le-kabel remah pikudin de-Orajta), które zostały dane, by je wykonywać (de-inun le-me’avad, itjahawu). I odpowiadają one także 248 aniołom, w których obłacza się Szchina, a ich imię jest jak imię ich Pana (u-le-kabel remah mal’achin, de-itlabbszat behon Szechinta, u-szma dilhon ki-szma de-marehon).
Sulam
102) Ponieważ człowiek ma dwieście czterdzieści osiem organów, odpowiadających dwustu czterdziestu ośmiu przykazaniom Tory, które zostały dane do spełniania, i odpowiadających dwustu czterdziestu ośmiu aniołom, w których obłóczyła się Szchina, i nazywają się oni imieniem swojego Władcy.
103) I jest w człowieku sześćdziesiąt pięć ścięgien, i naprzeciw sześćdziesiąt pięć przykazań, które zostały dane, by je wypełniać, naprzeciw sześćdziesięciu pięciu dni roku (we-it be-bar nasz samech-hej gidin, u-le-kivlehon samech-hej pikkudin, de-la inun, itjehibu le-me’bad, u-le-kabel samech-hej jomej szatta). A oto dziewiąty dzień miesiąca Aw jest jednym z nich – on odpowiada Samaelowi, który jest jednym z tych sześćdziesięciu pięciu aniołów (we-ha tisza be-Aw chad min-hon, de-ihu le-kabel Sama’el, de-ihu chad me-inun samech-hej mal’achin). I dlatego wskazuje Tora: „Nie będą jedli synowie Israela ścięgna, które się skurczyło” – to odnosi się do wywyższenia dziewiątego dnia Aw, kiedy nie jedzą i nie piją (u-vegin kach amra Orajta: lo jochlu bnej Jisra’el et gid ha-nasze, at le-asga’a tisza be-Aw, de-la achlin bej, we-la szatin).
Sulam
103) I jest w człowieku trzysta sześćdziesiąt pięć ścięgien, którym odpowiada trzysta sześćdziesiąt pięć zakazów – przykazań zakazujących, czego nie wolno czynić, i „zakaz spożywania ścięgna biodrowego” należy do jednego z nich. I odpowiadają one trzystu sześćdziesięciu pięciu dniom roku, w które włączonych jest dziesięć dni skruchy. A dziewiąty dzień miesiąca Aw jest jednym z nich i odpowiada aniołowi Samowi, który jest jednym z trzystu sześćdziesięciu pięciu aniołów zarządzających trzystoma sześćdziesięcioma pięcioma dniami roku. I wychodzi z tego, że Dziewiąty Aw w obrębie trzystu sześćdziesięciu pięciu dni roku oraz ścięgno biodrowe w obrębie trzystu sześćdziesięciu pięciu ścięgien – to jedna właściwość. I dlatego Tora mówi: „Synowie Israela nie jedzą ścięgna biodrowego (et gid ha-nasze את גיד הנשה)”. Przyimek et (את) oznacza – włączając Dziewiąty Aw, w którym się nie je i nie pije, ponieważ to ta sama właściwość, co ścięgno biodrowe.
104) I dlatego Święty, niech będzie błogosławiony, spojrzał na wszystko i zasugerował w nich aluzję do Jaakowa: „I zmagał się z nim człowiek” – przez wszystkie dni roku i we wszystkich kończynach Jaakowa (u-ve-gin kach chaza Kudsza brich Hu kolla, we-nirmaz behon remez le-Jaakow: waje’awek isz immo, be-kol jomej szatta u-ve-kol szajfin de-Jaakow), i nie znalazł nic oprócz tego ścięgna biodrowego – wtedy osłabła siła Jaakowa (we-la aszkach bar hahu gid ha-nasze, mijad taszasz chelejhu de-Jaakow). A w dniach roku znalazł dzień Dziewiątego Aw, w którym siła osłabła i został wydany wyrok na nas, i została zburzona Świątynia (u-ve-jomej szatta aszkach jom Tisza be-Aw, de-bej ittakaf we-itgzar dina alana, we-itcharav bej mikdasza). I każdy, kto je w Dziewiąty Aw, jakby jadł ścięgno biodrowe (we-kol man de-achil be-Tisza be-Aw, ke-ilu achil gid ha-nasze). Rabbi Chija powiedział: Gdyby nie osłabła siła Jaakowa w tym miejscu, to Jaakow zostałby nad nim ustanowiony i zostałaby złamana siła Esawa – na górze i na dole (Rabbi Chija amar: ilmale la itchallash chela da de-Jaakow, hava itkajajm Jaakow le-gabbejhu, we-itbar chela de-Esaw, le-eila u-le-tata).
Sulam
104) I dlatego Stwórca widział wszystko i w Piśmie został dany zamysł dotyczący Jaakowa: „I zmagał się z nim ktoś”[3] – czyli przez wszystkie dni roku i ze wszystkimi organami Jaakowa. I nie znalazł on miejsca, aby się uchwycić, poza tym ścięgnem biodrowym. I natychmiast osłabła siła Jaakowa. A spośród dni roku znalazł on dzień Dziewiątego Aw, kiedy to Sam odniósł zwycięstwo, i zapadł na nas wyrok, i została zburzona Świątynia. I każdy, kto je w Dziewiąty Aw, jakby jadł ścięgno biodrowe. A gdyby nie osłabła ta siła biodra Jaakowa, to pokonałby go Jaakow i zostałaby złamana siła Esawa zarówno na górze, jak i na dole.
105) Rabbi Szymon rozpoczął i powiedział: „Jak wygląd tęczy, która bywa w obłoku w dzień deszczu, tak był wygląd blasku wokół – to był wygląd podobieństwa chwały Stwórcy. I ujrzałem, i upadłem na twarz…” (Rabbi Szymon patach we-amar: ke-mar’eh ha-keszet aszer jihje be-anan be-jom ha-geszem, ken mar’eh ha-nogah saviw, hu mar’eh demut kewod Haszem, wa-ere, wa-epol al panaj we-gomer). Ten werset został wypowiedziany, lecz chodź i zobacz: Przecież jest napisane: „I nie powstał już więcej prorok w Israelu jak Mosze” (hai kra ittema. Aval ta chaze: de-ha ketiv we-lo kam navi od be-Israel ke-Mosze). Czym różni się Mosze od pozostałych proroków świata? (mah bein Mosze le-sze’ar neviei alma?) Mosze oglądał w jasnym zwierciadle, a pozostali prorocy nie oglądali – tylko w zwierciadle niejasnym (Mosze istakkal be-aspaklarja de-nahara, sze’ar nevi’ei – la havu mistakklei ella be-aspaklarja de-la nahara). Mosze słyszał i stał na nogach, i jego siła była mocna, i znał rzecz w jej istocie, jak napisano: „a widzenie nie przez zagadki” (Mosze hava szama we-ka’em al raglejhu, we-chelejhu ittakaf, we-hava jada mila al buryje – ke-ma de-ktiw: u-mar’eh we-lo be-chidot). Pozostali prorocy upadali na twarz, ich siła słabła i nie byli w stanie uchwycić rzeczy w jej pełni (sze’ar nevi’ei – havu naflei al anpajhu, we-itchallash chela dilhon, we-la havu jachlei le-kajema al buryje de-mila). Co to im przyniosło? To, że jest napisane: „Bo dotknął stawu biodra Jaakowa, a on utykał na biodro” (man garam le-hon da? – be-gin de-ktiw: ki naga be-kaf jerech Jaakow, we-hu cole’a al jerecho).
Sulam
105) „I nie powstał więcej w Israelu prorok taki jak Mosze”[4]. Czym wyróżniał się Mosze spośród wszystkich proroków świata? Mosze patrzył w zwierciadło, które świeci – Zeir Anpina, natomiast inni prorocy patrzyli w zwierciadło, które nie świeci – Nukwę. Mosze słyszał proroctwo i stał na nogach, a jego siła rosła, i poznawał wszystko w nim z najwyższą jasnością, jak powiedziano: „wyraźnie, a nie przez zagadki”[5]. Inni prorocy padali na twarz podczas proroctwa, słabła ich siła i nie mogli osiągnąć jasności. Kto był przyczyną, że nie mogli? Jak powiedziano: „I dotknął stawu biodrowego Jaakowa”, „i utykał na swoje biodro”.
Wyjaśnienie: Proroctwo wychodzi z Necach i Hod Zeir Anpina, które są dwoma biodrami. A ponieważ biodro zostało uszkodzone, w ich proroctwie brakuje pełnej jasności.
106) A wszyscy ci prorocy nie byli w stanie stanąć wobec tego, co Święty, niech będzie błogosławiony, zamierza uczynić Esawowi – z wyjątkiem proroka Owadiasza (we-kol inun nevi’in la jachilu le-kajema al ma de-zammin Kudsza brich Hu le-me’avad le-Esaw – bar Owadia nevia), który był gerem i pochodził ze strony Esawa (de-hava giyora, de-atej mi-sitra de-Esaw). On właśnie stanął trwale wobec Esawa i jego siła nie osłabła (da ka’em be-kijumejhu alejhu de-Esaw, we-la itchallash chelejhu).
Sulam
106) I wszyscy ci prorocy nie mogli w pełni pojąć, co zamierza Stwórca uczynić Esawowi – z wyjątkiem proroka Owadji, który był gerem, pochodzącym ze strony Esawa. On w pełni pojął to, co dotyczy Esawa, i nie osłabła jego siła, jak powiedziano w Księdze Owadji.
107) I dlatego wszyscy inni prorocy – osłabła ich siła i nie byli w stanie się utrzymać ani przyjąć słowa w jego pełni, jak należy (we-al da kol sze’ar nevi’ei, itchallash tokfajhu, we-la havu jachlin le-itkajema, le-kabbela mila al buryjejh kidka jaot). Dlaczego? Bo „dotknął stawu biodra Jaakowa ze względu na ścięgno biodrowe”, który zabiera i wysysa całą siłę z biodra (maj ta’ama? – be-gin ki naga be-kaf jerech Jaakow be-gin ha-nasze, de-nasib we-sza’iv kol chela de-jarka). I dlatego została złamana siła biodra i pozostał „utykał na biodro”, bo wszyscy prorocy świata nie mogli się z nim połączyć i utrzymać (we-al da itbar chela de-jarka, we-isztar cole’a al jerecho, de-ha kol nevi’in de-alma, la jachilu le-iddabeka u-le-kajema bej). Chodź i zobacz: wszyscy prorocy, poza Moszem, nie stali w swojej sile tak, jak powinno być (ta chaze: nevi’in kull’hu bar Mosze, la kajemu be-tokfajhu kidka chazej).
Sulam
107) Lecz siła wszystkich pozostałych proroków osłabła i nie mogli oni w pełni pojmować i przyjmować (proroctwa), jak należy. „Bo dotknął stawu biodrowego Jaakowa, ścięgna biodrowego” – czyli zabrał i wyciągnął całą siłę biodra, i dlatego została złamana siła biodra, i pozostał on kulejący na biodro. Bo wszyscy prorocy świata nie mogli go pojąć ani się na nim oprzeć. I wszyscy prorocy, z wyjątkiem Moszego, nie mogli korzystać ze swoich sił tak, jak należy.
108) A ten, kto zajmuje się Torą, lecz nie ma nikogo, kto by go wspierał, i nie ma nikogo, kto napełniłby jego sakwę, by się wzmocnił – z tego powodu Tora zanika w każdym pokoleniu, a siła Tory słabnie z każdym dniem (u-man de-la’ej be-Orajta, we-lejt man de-samich leh, we-la isztakach man de-attej melai le-kisejhu le-ittakfa – al da Orajta ka misztakacha be-kol dara we-dara, we-itchallash tokfa de-Orajta kol joma we-joma). Bo ci, którzy ją studiują, nie mają się na czym oprzeć, a królestwo winnych (czyli Esawa) wzmacnia się z dnia na dzień (be-gin de-lejt lon le-inun de-la’an bah, al ma de-samchin, u-malkhu chajewa ittakaf be-kol joma we-joma). Jak wiele powoduje to winy – i dlatego, że nie ma nikogo, kto wspiera Torę jak należy, ci, którzy mają być podporą, są słabi, i przez to wzmacnia się ten, który nie ma ani ud, ani nóg, by się na nich utrzymać (kamma garim chova da, u-be-gin de-lejt man de-asmich le-Orajta kidka jaot – inun samchin challashin, we-garmin le-ittakfa le-hahu de-lejt leh szokin we-raglin le-kajema alajhu).
Sulam
108) A gdy ktoś uczy się Tory, a nie ma nikogo, kto by go wsparł, i nie ma nikogo, kto dałby mu pieniądze na jego podstawowe potrzeby, aby go wzmocnić – wtedy z każdym pokoleniem Tora ulega zapomnieniu, a z każdym dniem słabnie siła Tory, bo ci, którzy się nią zajmują, nie mają się na czym oprzeć. Właśnie o tym powiedziano: „I utykał na swoje biodro” – czyli nie daje się wsparcia i siły uczniom mędrców, aby mogli zajmować się Torą. I dlatego królestwo zła umacnia się z każdym dniem.
Do czego doprowadził ten grzech?! Z powodu tego, że nie ma nikogo, kto by podtrzymał Torę jak należy, czyli Zeir Anpina, osłabli również ci, którzy wspierają Zeir Anpina, czyli Necach i Hod Zeir Anpina. A oni doprowadzają do tego, że umacnia się ten, który nie ma ani goleni, ani nóg, by na nich stać, czyli pierworodny wąż.
109) Rozpoczął i powiedział: „I rzekł Stwórca Elohim do węża: ponieważ to uczyniłeś, przeklęty jesteś spośród wszelkiego bydła… na brzuchu swym będziesz się czołgał” (patach we-amar: wajomer Haszem Elohim el ha-nachasz: ki asita zot, arur atta mi-kol ha-behema… al gechoncha telech). Co oznacza: „na brzuchu swym będziesz się czołgał”? To znaczy, że zostały złamane jego podpory i odcięte jego nogi – i nie ma na czym się oprzeć (maj al gechoncha telech? – de-itabru samchin di-lej, u-ketztzu ragloj, we-lejt lehu al ma de-ka’em). Gdy Israel nie chcą wspierać Tory, wtedy oni właśnie dają mu (wężowi, złemu początkowi) podpory i uda, aby się na nich utrzymał i wzmocnił (kad Israel la ba’in le-samcha leh le-Orajta – inun jahaywin leh samchin u-szokin, le-kajema u-le-ittakka be-hu).
Sulam
109) „I powiedział Stwórca, Wszechmogący, do węża: «Ponieważ to uczyniłeś, przeklęty jesteś spośród całego bydła i wszystkich zwierząt polnych! Na brzuchu swoim będziesz się czołgał»”[6]. Co oznacza: „Na brzuchu swoim będziesz się czołgał”? To znaczy, że zostały złamane jego podpory i został pozbawiony nóg – nie ma na czym stać. I tak samo Israel, jeśli nie chcą wspierać Tory, to znaczy: dawać utrzymania uczniom mędrców, którzy zajmują się Torą – wtedy dają wsparcie wężowi i nogi, aby mógł stać i umacniać się ich kosztem. Bo z braków świętości buduje się sitra achra.
110) Chodź i zobacz, jak wiele przebiegłości i mądrości użył tej nocy ten, który jeździ na wężu, aby wystąpić przeciw Jaakowowi (ta chaze: kamma akimu we-chakimu, itchakkam be-hahu lelj’a, hahu de-rachew nachasz, le-kiblej de-Jaakow). Bo wiedział on to, co jest napisane: „Głos – głos Jaakowa, a ręce – ręce Esawa” (de-ha ihu hava jada, de-ktiw: ha-kol kol Jaakow, we-ha-jadajim jde Esaw). A jeśli przestanie rozbrzmiewać głos Jaakowa, wtedy „ręce – ręce Esawa” (we-i pasik kala de-Jaakow, kedein we-ha-jadajim jde Esaw). Dlatego przyglądał się ze wszystkich stron, by osłabić Jaakowa i przerwać jego głos (be-gin kach, istakkal le-kol sitrin, le-abaasza lehu le-Jaakow, u-le-afsaka kalej).
Sulam
110) Ileż podstępu i oszustwa użył tej nocy ten, który dosiada węża, czyli Sam, przeciwko Jaakowowi. Bo wiedział, że słowa: „Głos – głos Jaakowa, a ręce – ręce Esawa”[7] oznaczają: jeśli zostaje przerwany głos Jaakowa – głos Tory, wtedy dana jest siła w „ręce – ręce Esawa”. Dlatego rozważał ze wszystkich stron, jak uderzyć w Jaakowa i przerwać głos jego Tory.
111) I zobaczył, że Jaakow jest silny we wszystkim: ramiona z jednej i z drugiej strony są mocne, ciało wzmocnione pomiędzy nimi, i ujrzał potęgę Tory, i że Jaakow jest silny we wszystkim, dlatego „ujrzał, że nie może go pokonać” (we-chama lehu takkif be-kolla: de-ro’in mi-sitra da u-mi-sitra da, de-inun takkifin; gufa de-itkakaf beinajhu; we-chama tukfa de-Orajta, we-itkakaf be-kolla – kedej wajar ki lo jachol lo). Co zrobił? Natychmiast „dotknął stawu jego biodra” – wiedział, gdzie uderzyć (ma awad? mijad wajiga be-kaf jerecho, de-itchakkam le-kiblejhu), powiedział: skoro zostały złamane podpory Tory, natychmiast Tora nie będzie miała siły i wtedy spełni się to, co powiedział ich ojciec: „Głos – głos Jaakowa, a ręce – ręce Esawa” (amar: kejwan de-itbarru samchin de-Orajta, mijad Orajta la itkakaf, u-kedein itkajem ma de-amar awuhon: ha-kol kol Jaakow, we-ha-jadajim jde Esaw). I „będzie, gdy zrzucisz jarzmo z twojej szyi” (we-haja ka’aszer tarid, u-parakta ulo me’al cawarecha).
Sulam
111) I widział go silnym pod każdym względem. Widział ręce, z jednej i z drugiej strony – czyli Hesed i Gwurę, nazywane Awraham i Icchak, że są mocne. Widział ciało, Jaakowa, łączącego obie ręce, że ono się wzmacnia pomiędzy nimi. I widział siłę jego Tory, która była silna pod każdym względem. Wtedy: „I zobaczył, że nie może go pokonać”[8]. Co zrobił? Natychmiast: „I dotknął stawu jego biodra” – czyli wspierających Torę, ponieważ działał przeciw niemu z podstępem. Powiedział: „Skoro złamani zostali ci, którzy wspierają Torę – odtąd i sama Tora nie będzie mogła się już umocnić” i wtedy spełni się to, co powiedział ich ojciec: „Głos – głos Jaakowa, a ręce – ręce Esawa”, a także: „A gdy będziesz się buntował, zrzucisz jego jarzmo z twojej szyi”[9].
112) I w tym właśnie wykazał przebiegłość wobec Jaakowa, bo gdy złamana zostaje siła Tory, wtedy idzie i umacnia się Esaw (u-ve-da itchakem le-kiblejhu de-Jaakow, de-ha be-gin de-jitbar chela de-Orajta, azil we-itkakaf Esaw). A gdy widzi, że nie może pokonać samej Tory, wtedy osłabia siłę tych, którzy ją wspierają (u-kad chama de-la jachil lah le-Orajta, kedein chalish tukfa de-inun de-samchin lah). I gdy nie ma nikogo, kto wspiera Torę, wtedy już „nie będzie głosu głosu Jaakowa”, a „ręce będą rękami Esawa” (u-kad la misztakach man de-samich le-Orajta, kedein la jehe kol kol Jaakow, we-jihun jadajim jde Esaw).
Sulam
112) I tym właśnie postanowił przechytrzyć Jaakowa. Bo Esaw kierował swoje siły na to, by złamać siłę jego Tory. Lecz gdy zobaczył, że nie może zaszkodzić samej Torze, osłabił siły tych, którzy wspierają uczących się Tory. Bo jeśli nie znajdą się ci, którzy wspierają uczących się Tory, wtedy nie będzie już „głos – głos Jaakowa”, lecz będą „ręce – ręce Esawa”.
113) A gdy Jaakow zobaczył to wszystko, kiedy wzeszła zorza, wzmocnił się w sobie i zwyciężył go, aż ten go pobłogosławił i uznał jego błogosławieństwa (we-kad chama Jaakow hachej, kad salek cafra, atkeif bej, we-itgabbar alejhu, ad de-ihu barech leh, we-odej leh al inun birchan). I powiedział mu: „Nie Jaakow będzie już twoim imieniem, lecz Israel” – nie Jaakow w znaczeniu przebiegłości, lecz z dumą i siłą, że nie ma nikogo, kto mógłby ci się przeciwstawić (we-amar leh: lo Jaakow jeamer od szimcha, ki im Israel – la Jaakow be-akimu, ella be-gaawata u-ve-tokfa, de-lejt man de-jachil lach).
Sulam
113) A gdy Jaakow to zobaczył, z chwilą gdy wzeszła zorza, rzucił się na niego i przemógł go do tego stopnia, że tamten go pobłogosławił i objawił mu wraz z błogosławieństwami, mówiąc: „Nie Jaakow będzie odtąd twoim imieniem, lecz Israel”[10]. „Nie Jaakow (יַעֲקֹב)” – co wskazuje na podstęp, jak powiedziano: „To on mnie już dwa razy oszukał (jaakweni יַעְקְבֵנִי)”[11], „a Israel” – to imię pełne dostojeństwa i mocy, bo nikt cię nie pokonał. Ponieważ imię „Israel” wskazuje na władzę i wielkość, jak powiedziano: „Bo walczyłeś z aniołem i z ludźmi, i przemogłeś”.
114) Chodź i zobacz: od tego węża rozchodzą się różne siły we wszystkie strony i znajdują się na świecie wśród ludzi (we-ta chaze: me-hai nachasz, kamma cheilin mitparszan le-kol sitra, we-isztakkachu be-alma le-gabei bnej nasza). I trzeba, by przetrwało to ścięgno biodrowe, bo chociaż dotknął go ten, który jeździ na wężu – ono wciąż istnieje, i istnieje w różnych postaciach, i nie zostało zniszczone (u-ve-inan le-kajema le-hahu gid ha-nasze, de-af al gaw de-karev beh hahu de-rachew al chiwja – kajam ihu, we-itkajajm be-gawwan, we-la ittabar).
Sulam
114) Od tego węża rozprzestrzenia się wiele zastępów w każdą stronę i znajdują się one w świecie obok ludzi. I muszą one karmić to biodrowe ścięgno, ponieważ chociaż zbliżył się do niego ten, kto zasiada na wężu, to znaczy Sam, ono istnieje i trwa w barwie, i nie zostało złamane.
Aby wyjaśnić te słowa, należy najpierw objaśnić cały ten fragment w całości. I już wiemy, że trzysta dwadzieścia iskier upadło przy rozbiciu kelim w świecie Nekudim. A to dziesięć sfirot, z których każda zawierała trzydzieści dwie właściwości, czyli osiem melachim: Daat, Hesed, Gwura, Tiferet, Necach, Hod, Jesod i Malchut, z których każdy zawierał cztery właściwości: HuB TuM, razem trzydzieści dwa. A dziesięć razy po trzydzieści dwa to w gematrii Szach (שך 320).
I dziewięć pierwszych sfirot spośród nich zostaje ujawnionych i naprawionych przez Stwórcę, który z nich buduje cztery światy ABEA, i przez sprawiedliwych poprzez przestrzeganie Tory i przykazań, i to dziewięć razy po trzydzieści dwa – w gematrii Rapach (רפח 288). Ale ostatnia spośród nich, a jest to Malchut, która także zawiera trzydzieści dwie właściwości, pozostaje nieujawniona wśród klipot. I nie można jej ujawnić ani naprawić przez sześć tysięcy lat. I dlatego nazywa się ona „lew ha-ewen” – kamienne serce. Ponieważ ujawnianie z niej można przeprowadzać tylko ostrożnie, aby nie ujawniać więcej niż dwieście osiemdziesiąt osiem iskier. I w ciągu sześciu tysięcy lat ujawnia się ona sama z siebie, bez żadnego działania od dołu. I wtedy powiedziano o niej: „I usunę z waszego ciała serce kamienne (lew ha-ewen)”[12]. I to są trzydzieści dwie właściwości w kli Malchut, która się rozbiła i obłacza w klipot. A naprawa należy jedynie do Stwórcy, a nie do człowieka.
I wiadomo, że we wszystkim są: świat, rok, dusza. I dlatego w „lew ha-ewen” także są: świat, rok, dusza. W właściwości „świat” – to pierworodny wąż, którego dosiada Sam. W właściwości „rok” – Dziewiąty Aw. A w właściwości „dusza” – ścięgno biodrowe.
Powiedziano: „I zobaczył, że nie może go pokonać”, ponieważ Jaakow był doskonały od strony wszystkich dwustu osiemdziesięciu ośmiu iskier, które już całkowicie naprawił. Wtedy: „i dotknął jego stawu biodra”, czyli biodrowego ścięgna, ponieważ ono nie zostało jeszcze ujawnione. Dlatego: „i zwichnął staw biodrowy Jaakowa”, ponieważ tak jak Sam ma siłę dosiąść węża, tak ma też siłę wobec ścięgna biodrowego, ponieważ są one tą samą właściwością: jedno – w świecie, a drugie – w duszy.
I to oznacza powiedziane[13]: „I walczył z nim ktoś” – to znaczy we wszystkie dni roku i ze wszystkimi organami Jaakowa, czyli we właściwości „rok” i we właściwości „dusza”. „I nie znalazł miejsca, by się zaczepić, poza tym biodrowym ścięgnem. I natychmiast osłabła siła Jaakowa. A spośród dni roku znalazł dzień Dziewiątego Aw.” Ponieważ „biodrowe ścięgno” to właściwość „lew ha-ewen” w duszy, a „Dziewiąty Aw” – to właściwość „lew ha-ewen” w roku, i one nie zostały jeszcze ujawnione z klipot. I dlatego on się ich uchwycił.
„I każdy, kto je w Dziewiąty Aw, jakby jadł ścięgno biodrowe” – ponieważ jedzenie nazywa się ujawnieniem z klipot. A ponieważ „ścięgno biodrowe” – to właściwość „lew ha-ewen”, w Piśmie powiedziano, że „synowie Israela nie jedzą ścięgna biodrowego”, ponieważ człowiekowi nie wolno go ujawniać. I z tego powodu nie wolno jeść w Dziewiąty Aw, ponieważ ten dzień, który jest właściwością „lew ha-ewen”, ma zakaz ujawniania. I tak zakaz ścięgna biodrowego i zakaz jedzenia w Dziewiąty Aw są tą samą rzeczą.
Dlatego powiedziano tutaj: „I muszą oni karmić to biodrowe ścięgno”, czyli chociaż nie wolno go ujawniać ani spożywać, ponieważ klipot się go trzymają, jednak jest nam nakazane dawać mu pożywienie aż do przyszłego czasu, kiedy zostanie ono naprawione przez Stwórcę, „bo chociaż zbliżył się do niego ten, kto zasiada na wężu, ono istnieje”, mimo że Sam się go uchwycił, nie unieważnił go przez to. „I ono trwa w barwie i nie zostało złamane”, chociaż nie ma dla niego naprawy według jego istoty, to jednak istnieje dla niego naprawa w jego barwie. Ponieważ jego barwa, a jest to barwa czarna, włącza się w trzy barwy świętości dziewięciu pierwszych sfirot, i otrzymuje od nich świecenie i naprawę, aby mogło w ten sposób istnieć i być przygotowane do ujawnienia w przyszłym czasie.
115) A siła musi się umocnić na świecie, aby ukazać to, co jest napisane: „Bo walczyłeś z Bogiem i z ludźmi – i zwyciężyłeś” (we-chela be-inan le-ittakka be-alma, u-le-achaza’a: ki sarita im Elohim we-im anaszim, wa-tuchal). A gdy zobaczył, że ten obszar nie został zniszczony ani pochłonięty, wtedy złamana została jego siła i moc, i nie był już w stanie szkodzić synom Jaakowa (we-kad chamej de-ha la ittabar, we-la itta’achil hahu atar – kedein itbar chelejhu we-tukfejhu, we-la jachil le-abaasza li-bnej de-Jaakow). I dlatego nie chcemy dawać miejsca stworzeniom świata na to, by to jedli ani by się tym w jakikolwiek sposób radowali (we-al da, la be-inan le-mehaw duchta li-brijata de-alma le-mechal lehu, we-la le-it’hana’a minej kelal).
Sulam
115) I trzeba mnożyć siłę świętości na świecie i ukazywać ją. Jak powiedziano: „Gdyż walczyłeś z aniołem i z ludźmi, i przezwyciężyłeś”. I kiedy widzi on, że ścięgno biodrowe nie jest „złamane”, bo przyciągają do niego świecenie dla jego istnienia i nie spożywa się tego miejsca, czyli powstrzymują się od jego jedzenia, co oznacza ujawnienie, wtedy rozbija się siła i moc Sama, i nie może on zaszkodzić synom Jaakowa. I dlatego nie powinniśmy dopuszczać, aby ludzie na świecie jedli je i nasładzali się nim.
116) Rabbi Jejsa Saba wyłożył: „Bo dotknął stawu biodra Jaakowa” (Rabbi Jejsa Saba darasz: ki naga be-kaf jerech Jaakow). Napisano tutaj: „bo dotknął stawu”, a tam jest napisane: „każdy, kto dotknie zmarłego, duszy człowieka…” (ketiv hacha: ki naga be-kaf, u-ketiv hatam: kol ha-noge’a be-met be-nefesz ha-adam we-gomer). Tak jak tam jest nieczystość, tak i tutaj również jest nieczystość (mah le-hallan – mesa’awa, af hacha namei – mesa’awa). Tamto miejsce zostało zanieczyszczone i z miejsca nieczystego nie mamy prawa czerpać żadnej przyjemności (de-sa’ev hahu atar, u-me-atar mesa’awa leit lan le-it’hana’a minej kelal). Tym bardziej z miejsca, do którego zbliżyła się ta strona nieczysta (kol sze-ken be-atar de-karev hahu sitra mesa’awa). A Tora nie mówi: „uderzył”, lecz tylko „dotknął” (we-Orajta la ka’amar ella: ki naga), a także napisano: „i dotknął stawu jego biodra” (u-ketiv: wajiga be-kaf jerecho). Jak powiedziano: „wszystko, czego dotknie nieczysty, stanie się nieczyste” (kedeamaj: we-kol aszer jiga bo ha-tame, jitma). Błogosławiony Miłosierny, który dał Torę Israelowi, aby dzięki niej zasłużyli na życie w tym świecie i w świecie przyszłym (barich Rachamana, de-jahev Orajta le-Israel, le-mizkei bah be-alma de-dejn u-be-alma de-atej), jak jest napisane: „Długość dni jest w jej prawej, w lewej – bogactwo i chwała” (ke-ma de-ktiw: orech jamim bi-jeminah, bi-smolah oszer we-kawod).
Sulam
116) „Gdyż dotknął stawu biodrowego Jaakowa”. Tutaj powiedziano, że dotknął stawu, i również w innym miejscu powiedziano: „Każdy, kto dotknie zmarłego”[14], tak jak tam jest nieczystość, tak i tutaj jest nieczystość. Gdyż Sam skaził to miejsce, to znaczy ścięgno biodrowe, a z nieczystego miejsca nie wolno nam się nasładzać w żadnej formie. A tym bardziej z miejsca, do którego przybliżyła się nieczysta strona – Sam. I Tora nie mówi więcej niż „dotknął”, jak powiedziano: „Gdyż dotknął jego stawu biodrowego”. I powiedziano: „A wszystko, czego dotknie się nieczysty, będzie nieczyste”[15] – to uczy nas tego, że Sam skaził to miejsce swoim dotknięciem. Błogosławiony Miłosierny, który dał Torę Israelowi, aby dzięki niej dostąpić tego świata i świata przyszłego, jak powiedziano: „Długie dni są w jej prawej ręce, w lewej – bogactwo i cześć”[16].
[1] Tora, Bereszit, 32:33. „Dlatego synowie Israela nie jedzą ścięgna uda, które jest na stawie biodrowym, aż po dziś dzień, ponieważ dotknął stawu biodrowego Jaakowa – ścięgna uda.”
[2] Tora, Bereszit, 32:26. „I zobaczył, że nie może go pokonać, i dotknął stawu biodrowego jego, i przemieścił się staw biodrowy Jaakowa, gdy walczył z nim.”
[3] Tora, Bereszit, 32:25. „I został Jaakow sam, i walczył z nim ktoś aż do wschodu jutrzenki.”
[4] Tora, Dwarim, 34:10. „I nie powstał więcej w Israelu prorok jak Mosze, którego Stwórca znał twarzą w twarz.”
[5] Tora, Bemidbar, 12:8. „Ust do ust mówię z nim, wyraźnie, a nie przez zagadki, i podobieństwo Stwórcy ogląda on. Jak więc nie baliście się mówić przeciwko Mojemu słudze – przeciwko Moszemu?”
[6] Tora, Bereszit, 3:14. „I powiedział Stwórca, Elohim, do węża: «Ponieważ to uczyniłeś, przeklęty jesteś bardziej niż wszelki bydło i wszelka dzika zwierzyna! Na brzuchu swoim będziesz się czołgać i proch będziesz jadł po wszystkie dni swego życia».”
[7] Tora, Bereszit, 27:22. „I podszedł Jaakow do Icchaka, swojego ojca, a on go dotknął i powiedział: «Głos – głos Jaakowa, ale ręce – ręce Esawa».”
[8] Tora, Bereszit, 32:26. „I zobaczył, że nie może go pokonać, i dotknął stawu biodrowego jego, i przemieścił się staw biodrowy Jaakowa, gdy walczył z nim.”
[9] Tora, Bereszit, 27:40. „Z miecza swego będziesz żył i będziesz służył swemu bratu. A gdy się zbuntujesz, zrzucisz jego jarzmo ze swojej szyi.”
[10] Tora, Bereszit, 32:30. „I powiedział: «Nie Jaakow będzie już twoim imieniem, lecz Israel, bo walczyłeś z aniołem i z ludźmi – i zwyciężyłeś».”
[11] Tora, Bereszit, 27:36. „I powiedział: «Czy dlatego nazwano go Jaakow, że już dwa razy mnie oszukał? Wziął moje pierworództwo, a teraz – oto wziął moje błogosławieństwo!» I dodał: «Czy nie zachowałeś dla mnie żadnego błogosławieństwa?»”
[12] Prorocy, Jechezkel, 36:26. „I dam wam nowe serce, i nowego ducha włożę w wasze wnętrze. I usunę z waszego ciała serce kamienne, i dam wam serce z ciała.”
[13] Zob. wyżej, p. 104.
[14] Tora, Bemidbar, 19:13. „Każdy, kto dotknie zwłok człowieka, który umarł, a nie oczyści się – zanieczyści przybytek Stwórcy; i zostanie dusza ta wytracona z Israela, bo nie pokropiono go wodą oczyszczenia – nie jest czysty, nieczysty będzie jego nieczystość nadal.”
[15] Tora, Bemidbar, 19:22. „A wszystko, czego dotknie nieczysty, będzie nieczyste, i osoba, która go dotknie, będzie nieczysta do wieczora.”
[16] Pisma, Miszlej, 3:16. „Długość dni jest w jej prawej ręce, a w lewej – bogactwo i chwała.”