122) „I zawołał Esawa, swego starszego syna” – który zawierał się w stronie surowego sądu (wa-jikra et Esaw beno ha-gadol, de-itkallel mi-sitrei de-dina kaszja), „i powiedział: Oto zestarzałem się, nie wiem dnia mojej śmierci” (wa-jomer: hine na zakanti, lo jadati jom moti). Rabbi Elazar rozpoczął i powiedział: „Szczęśliwy człowiek, którego moc jest w Tobie…” (rabbi Elazar patach wa-amar: aszrej adam oz lo wach we-gomer). Szczęśliwy człowiek, który jest umocniony przez Świętego, niech będzie błogosławiony, i którego siła została w nim ustalona (zakkah bar nasz, de-itttakkaf bej be-Kudsz’a brich hu, we-jaszwe tokfej bej).

Sulam

122) „Wezwał on Esawa”⁴³¹ – to znaczy: włączył w siebie surowy sąd, właściwość Esawa. „I powiedział: Oto się zestarzałem, nie znam dnia mojej śmierci”. „Szczęśliwy człowiek, którego siła jest w Tobie”[1] – szczęśliwy człowiek, który czerpie siłę ze Stwórcy i pokłada w Nim swoją ufność.

123) Mógłby być jak Chanania, Miszael i Azarja, którzy umocnili się i powiedzieli: „Oto jest nasz Elohim, któremu służymy – On może nas wybawić z pieca ognia płonącego i z twojej ręki, królu, wybawi nas” (jachol ke-Chananja, Miszael wa-Azarja, de-itttakkafu wa-amru: hen itaj Elahana di anachna falchin, jakhil le-szejzavutana min atun nura jakidta u-min jadach malka jeszejziv). Chodź i zobacz: gdyby nie wybawił ich i Święty, niech będzie błogosławiony, nie wypełniłby się na nich, byłoby to tak, jakby imię Świętego, niech będzie błogosławiony, zostało zapomniane – nie byłoby uświęcone w oczach wszystkich, jak powiedzieli (ta chezej: de-i la jeszejziv, we-la itkajam alajhu Kudsz’a brich hu, isztakkach szemej de-Kudsz’a brich hu, de-la jitkaddasz be-ejnei de-kolla, ke-ma de-amru). Ale ponieważ zrozumieli, że nie powiedzieli jak należy, cofnęli się i powiedzieli: „A jeśli nie, niech ci będzie wiadomo, królu…” (ela: keivan de-jad’u de-la amru kid-ka jaot, ahadru wa-amru: we-hen la jedi’a lehewej lach malka we-gomer). „Czy wybawi, czy nie wybawi – niech ci będzie wiadomo, królu…” (bein jeszejziv, bein la jeszejziv, jedi’a lehewej lach malka we-gomer). I uczyliśmy, że to słowo zostało objawione im przez Jechezkeela, i usłyszeli je, i przyjęli od niego – że Święty, niech będzie błogosławiony, nie wypełni się nad nimi, bo otrzymaliby nagrodę (we-teninan: de-milla oda’ lehu Jechezkeel, u-szam’u we-kabbilu minej, de-Kudsz’a brich hu la itkajam alajhu, begin de-jekabblun agra). I wtedy cofnęli się i powiedzieli: „A jeśli nie – niech ci będzie wiadomo, królu…” (u-kedein ahadru wa-amru: we-hen la jedi’a lehewej lach malka we-gomer).

Sulam

123) Można wyjaśnić tę ufność tak samo, jak w przypadku Chananii, Miszaela i Azariasza, którzy byli pewni, że Stwórca wybawi ich z ognistego pieca. Ale wynikałoby z tego, że jeśli Stwórca ich nie wybawi i nie objawi się dla nich w szczególny sposób, to wtedy Jego Imię nie zostanie uświęcone na oczach wszystkich? Jednak po tym, jak zrozumieli, że nie mówili tak, jak należy, poprawili się: „Czy będzie Jemu miłe nas wybawić, czy też nie – wiedz, że nie pokłonimy się posągowi”[2].

Przekazał im to Jechezkel, i usłyszeli go oraz uwierzyli mu, że Stwórca nie objawi się szczególnie dla nich i nie wybawi ich. I powiedział im to, aby poświęcili siebie i otrzymali za to nagrodę.

124) Ale nie powinien człowiek umacniać się mówiąc: „Święty, niech będzie błogosławiony, na pewno mnie wybawi” albo: „On uczyni mi to i tamto” (ela la ittakkaf bar nasz, de-jema: Kudsz’a brich hu jeszezwinani, o ihu awid li kach we-kach), lecz niech ustali swoją siłę w Świętym, niech będzie błogosławiony, by pomógł mu, gdy sam się stara w wypełnianiu przykazań Tory i w chodzeniu drogą sprawiedliwości (aval jeszawe tokfej bej be-Kudsz’a brich hu, de-jesaja leih, kad ihu isztaddal be-inun pikudin de-orajta, u-le-mehaj be-orach keszot). Bo kiedy człowiek przychodzi się oczyścić – pomagają mu rzeczywiście (de-keivan de-atei bar nasz le-itdakka, mesaj’in leih wadaj), i przez to niech umacnia się w Świętym, niech będzie błogosławiony, że On mu pomoże i niech w Nim się umocni (u-be-da ittakkaf bej be-Kudsz’a brich hu, de-ihu jesaja leih, we-jittakkaf bej), a niech nie opiera swojej siły na czymkolwiek innym (de-la jaszwe tokfej be-achara). I dlatego: „siła jego w Tobie” (u-begin kach: oz lo wach). „Drogi w sercu ich” – to znaczy, że przygotowuje swoje serce jak należy, bez żadnego innego myślenia, tylko jak ta droga, która jest przygotowana, by przejść przez każde miejsce, które trzeba (mesillot bilwawam – de-ja’awed libbej kid-ka jaot, be-la hirhura achara, ela ke-hai mesilla, de-ihi mityajsza, le-aawara be-kol atar de-itstrich – hachei nami).

Sulam

124) Człowiek nie powinien pokładać nadziei, mówiąc: „Stwórca mnie wybawi” albo „Stwórca uczyni mi to czy tamto”. Lecz niech złoży swoją nadzieję w tym, że Stwórca pomoże mu, jak należy – jeśli będzie pilnie wypełniał przykazania Tory i starał się kroczyć drogą prawdy. A jeśli człowiek przychodzi się oczyścić – z pewnością mu pomagają. W tym powinien pokładać ufność w Stwórcy – że On mu pomoże – i nie polegać na nikim, oprócz Niego.

Niech należycie przygotuje swoje serce, aby nie powstała w nim obca myśl. Jak przetarta droga, którą można pójść w każde potrzebne miejsce – na prawo lub na lewo – tak powinno być jego serce. To znaczy: czy Stwórca okaże mu dobro, czy przeciwnie – jego serce ma być przygotowane i naprawione, by nigdy nie myśleć źle o Stwórcy, niezależnie od okoliczności.

125) Inne wyjaśnienie: „Szczęśliwy człowiek, którego siła jest w Tobie” – „siła”, jak w innym miejscu: „Stwórca da siłę swojemu ludowi” (dawar acher: aszrej adam oz lo wach – oz: ke-dawar acher: Haszem oz le-ammo jitten), ponieważ człowiek potrzebuje zajmować się Torą dla Imienia Świętego, niech będzie błogosławiony (begin de-itstarrich leih le-bar nasz, de-jit’assek be-orajta li-szmeh de-Kudsz’a brich hu). Bo każdy, kto zajmuje się Torą, a nie stara się dla niej samej – lepiej, żeby się nie urodził (de-kol man de-it’assak be-orajta, we-la isztaddal li-szma, tab leih de-la itbare). „Drogi w ich sercu” – co znaczy „drogi w ich sercu”? Jak w innym wersecie: „Zróbcie drogę dla jeżdżącego po pustyniach, Jahu imię Jego” (mesillot bilwawam – mai mesillot bilwawam? – ke-dawar acher: sollu la-rochew ba-arawot, be-Jah szemo). To jest Tora, w której się trudzi, by wywyższyć Świętego, niech będzie błogosławiony, i uczynić Go wykutym (widocznym, realnym) w świecie (da hahi orajta, de-ihu isztaddal bah, le-arama leih le-Kudsz’a brich hu, u-le-me’bad leih chatiba be-alma).

Sulam

125) Powiedziano: „Szczęśliwy człowiek, którego siła jest w Tobie, drogi (do Ciebie) – w sercu ich”⁴³⁷. I powiedziano: „Stwórca da siłę swojemu ludowi”[3] – to znaczy Torę. „Którego siła jest w Tobie” – oznacza, że człowiek powinien zajmować się Torą w imię Stwórcy. Szchina nazywana jest „imieniem”. I każdy, kto zajmuje się Torą, lecz nie stara się w imię Jej – lepiej by było, gdyby się nie narodził.

Co oznacza: „Drogi (do Ciebie) – w sercu ich”⁴³⁷? To podobne do słów: „Wysławiajcie Zasiadającego na niebiosach, Tego, którego imię – Stwórca”[4], co oznacza: wysławiajcie „Zasiadającego na niebiosach”. To znaczy, że jego intencją podczas zajmowania się Torą powinno być – wywyższyć Stwórcę i uczynić Go najważniejszym i największym w świecie.

Innymi słowy, Pismo daje nam do zrozumienia, że Tora liszma, czyli „drogi w sercu ich”, oznacza – skierować swoje serce podczas zajmowania się Torą ku Niemu, aby przyciągnąć to poznanie w obfitości – zarówno dla siebie, jak i dla całego świata – i tym wywyższyć imię Stwórcy w świecie, jak powiedziano: „I napełni się ziemia poznaniem Stwórcy, jak pełne jest morze wodami”[5]. I wtedy spełni się: „I będzie Stwórca Królem nad całą ziemią. W owym dniu będzie Stwórca jeden, i imię Jego jedno”[6].

126) Chodź i zobacz – wszystkie czyny Jaakowa były dla Imienia Świętego, niech będzie błogosławiony (ta chezej: Jaakow kol owadoj hawu li-szma de-Kudsz’a brich hu). I dlatego Święty, niech będzie błogosławiony, był z nim stale (u-begin kach Kudsz’a brich hu hawa imej tadir), bo Szchina nie oddaliła się od niego (de-la a’adei minej Szchinta). Gdy Icchak zawołał Esawa, swojego syna – Jaakow nie był tam (de-ha be-sza’ata de-kara leih Jicchak le-Esaw berej, Jaakow la hava tamman), a Szchina oznajmiła to Riwce, a Riwka oznajmiła to Jaakowowi (u-Szchinta oda’at lah le-Riwka, we-Riwka oda’at leih le-Jaakow).

Sulam

126) Wszystkie działania Jaakowa były w imię Stwórcy. Dlatego Stwórca był z nim zawsze, a Szchina nie oddalała się od niego. Przecież w chwili, gdy Icchak wezwał Esawa, swego syna, Jaakowa tam nie było – i wtedy Szchina objawiła to Riwce, a Riwka przekazała to Jaakowowi.

127) Rabbi Jose powiedział: Chodź i zobacz – gdyby, nie daj Bóg, w tamtym momencie Esaw został pobłogosławiony, Jaakow nie panowałby nigdy (rabbi Jose amar: ta chezej – i chas we-szalom be-hahu zimna jitbarech Esaw, la jiszlot Jaakow le-almin). Lecz wszystko było od Świętego, niech będzie błogosławiony, i wszystko przyszło na swoje miejsce, jak należy (ela me-im Kudsz’a brich hu hava, we-kolla be-atrej ata, kid-ka chazej). Chodź i zobacz: „A Riwka kochała Jaakowa” – jest napisane, i to już zostało wyjaśnione (ta chezej: we-Riwka ohevet et Jaakow ketiv, we-ha itmar). I dlatego posłała w imieniu Jaakowa: „Oto usłyszałam, jak twój ojciec mówi do Esawa, twojego brata, mówiąc…” (u-begin kach szadrat be-ginej de-Jaakow: hine szamati et awicha medaber el Esaw achicha lemor).

Sulam

127) Gdyby Esaw został wtedy pobłogosławiony, Jaakow nigdy nie miałby już władzy i pozostałby w wygnaniu na zawsze. Lecz od Stwórcy wychodziło (pragnienie), aby pobłogosławiony został Jaakow. I wszystko stanęło na swoim miejscu, jak należy. Powiedziano: „A Riwka miłowała Jaakowa”[7]. I dlatego posłała po Jaakowa i powiedziała mu: „Oto usłyszałam, jak twój ojciec mówił do Esawa, twojego brata…”[8].

128) „A teraz, mój synu, posłuchaj mojego głosu…” (we-ata beni szma be-koli we-gomer). W tamtym czasie był wieczór Pesach (be-hahu zimna, erew Pesach hava), i zły początek chciał się zapalić i zapanować nad luną – czyli nad tajemnicą wiary (u-ba’ej jecer ha-ra le-itba’ara u-le-szalta’a sihara – raza de-meheimnuta). I dlatego przygotowano dwa dania (u-al da awdat trei tawszilin).

Sulam

128) „Teraz więc, mój synu, posłuchaj mojego głosu”[9]. To było w przeddzień Pesach, i zły początek miał zniknąć ze świata, a luna, właściwość wiary – to znaczy Nukwa – miała panować nad światem. I dlatego przygotowała dwa dania.

129) Rabbi Jehuda powiedział: Jest tu aluzja, że potomkowie Jaakowa będą składać dwa kozły – jeden dla Stwórcy, a jeden dla Azazela – w Dzień Przebłagania (rabbi Jehuda amar: ramaz hacha, de-zaminin bnoj de-Jaakow le-karva shnei se’irim, chad le-Haszem, we-chad la-Azazel be-joma de-Kippurei). I dlatego przyniesiono dwa koźlęta – jedno ze względu na wyższy stopień, a drugie dla ujarzmienia stopnia Esawa, żeby nie panował nad Jaakowem (u-begin kach kareivat shnei gda’ej izzim, chad begin darga de-le’ela, we-chad begin le-kafja dargej de-Esaw, de-la jiszlot alej de-Jaakow). I dlatego właśnie – dwa koźlęta, i z obu spróbował Icchak i zjadł (u-al da: shnei gda’ej izzim, u-mi-tarwajhu ta’em Jicchak we-achil).

Sulam

129) To aluzja do tego, że synowie Jaakowa będą musieli w Dzień Przebłagania składać w ofierze dwa kozły: jednego – Stwórcy, a drugiego – dla Azazela. I dlatego Riwka zarżnęła dwa koźlęta: jednego – dla wyższego stopnia, a drugiego – by ujarzmić stopień Esawa, żeby ten nie panował nad Jaakowem. I oba spożył Icchak i zjadł.

Wyjaśnienie. Doskonałość mochin – to wzajemne włączenie prawej i lewej linii za pomocą linii środkowej. I wtedy chasadim prawej linii zawarte są w świeceniu Hochmy lewej, a świecenie Hochmy lewej zawiera w sobie chasadim prawej. I to są dwa dania – Hochma i chasadim. I istnieje wielka różnica między tymi dwoma, które są w prawej, a tymi, które są w lewej. Bo w prawej oba są w świętości – to znaczy ofiara paschalna i ofiara świąteczna, składane na Pesach – i to jest prawa linia. Nawet świecenie lewej, czyli ofiara paschalna, również znajduje się w świętości. Lecz w lewej linii tylko chasadim z prawej znajdują się w świętości.

Świecenie lewej oddawane jest jednak sitra achra, i przez to zostaje ona podporządkowana. I to są dwa kozły – jeden na ofiarę przebłagalną, a drugi dla Azazela – składane w Dzień Przebłagania, kiedy tylko chasadim z prawej są w świętości, czyli kozioł na ofiarę przebłagalną. Ale świecenie lewej nie jest w świętości – to kozioł dla Azazela.

Dwa koźlęta, które przygotowała Riwka – to dwa dania, prawa i lewa (strona), znajdujące się w prawej linii. I wtedy te dwa dania – prawa i lewa – zostają naprawione, oba w świętości. Jedno – by zły początek zniknął ze świata dzięki świeceniu Hochmy z lewej, co odpowiada ofierze paschalnej, ponieważ świecenie Hochmy rozbija sitra achra i wykorzenia ją ze świata. Drugie – by luna, właściwość wiary, mogła panować dzięki świeceniu chasadim z prawej, co odpowiada ofierze świątecznej. I po tym, jak Szchina, zwana „luna” i „wiara”, osiąga chasadim z prawej, ma siłę panować w świecie.

Ale mówi się również, że dwa koźlęta, które przygotowała Riwka, były właściwościami prawej i lewej znajdującymi się w lewej linii. I dlatego powiedziano: „To aluzja do tego, że synowie Jaakowa będą musieli w Dzień Przebłagania składać w ofierze dwa kozły: jednego – Stwórcy, a drugiego – Azazelowi” – czyli prawa i lewa strona znajdujące się w lewej linii, gdy lewa przekazywana jest sitra achra – Azazelowi – aby ją przez to podporządkować.

Dlatego powiedziano: „Jednego – dla wyższego stopnia” – aby przyciągnąć wyższe chasadim znajdujące się w Binie, odpowiadające ofierze przebłagalnej, „a drugiego – aby ujarzmić stopień Esawa, by nie panował nad Jaakowem” – czyli odpowiadające ofierze „kozioł dla Azazela”, by podporządkować sitra achra.

Jednocześnie, świecenie lewej linii, które tu występuje, nie zostało oddane sitra achra w formie ofiary dla Azazela, lecz „oba spożył Icchak” – to znaczy, także koźlę świecenia lewej linii – i to dlatego, że świętość Icchaka jest bardzo wzniosła. I nawet lewą z lewej przywrócił on na stopień świętości.

130) „I przyniósł mu wino, i wypił” – „i przyniósł mu wino” to aluzja, że zostało przyniesione z dalekiego miejsca (wa-jawé lo jajin, wa-jiszte – wa-jawé lo jajin, remez ramiz: me-atar rachik karew leih). Rabbi Elazar powiedział: Jest to aluzja do tego wina, w którym wszystko się znajduje – aby odnowić Icchaka, który potrzebował radości (rabbi Elazar amar: remez – me-hahu jajin de-kol chadu isztekach beih, begin le-chadta leih le-Jicchak, de-ba’ej chedwa), tak jak potrzeba radości – by odnowić stronę Lewiego (kid-ka ba’ejin chedwa, le-chadta sitra de-Leiwa’ej). I dlatego: „I przyniósł mu wino, i wypił” (u-al da: wa-jawé lo jajin, wa-jiszte).

Sulam

130) „I przyniósł mu wina, i on pił”[10]. Powiedziano: „I przyniósł mu wina”, a nie: „podał mu wino”. Zawarta jest tu aluzja, że przyniósł mu wina z dalekiego miejsca. Świecenie lewej nazywane jest winem. Świecenie lewej linii nazywa się winem, i zanim nastąpi zgodzenie przez linię środkową, gdy świecenie jej przyciągane jest z góry w dół, nazywa się ono winem odurzającym, z którego wychodzą wszystkie sądy (dinim). Lecz po wyjściu linii środkowej, która łączy prawą i lewą ze sobą, nazywa się ono winem, które rozwesela Stwórcę i ludzi.[11]

Linia środkowa nazywana jest „daleką”, ponieważ zawiera ekran de-chirik, który wydobywa stopień WaK, oddalony od GaR[12]. I to oznacza powiedziane: „Zawarta jest tu aluzja, że przyniósł mu wina z dalekiego miejsca” – to znaczy, przyniósł to wino po wyjściu linii środkowej na ekranie de-chirik, który uważany jest za miejsce dalekie, i wtedy wino zostaje przez nią naprawione, stając się winem rozweselającym Stwórcę i ludzi. I nie ma obawy włączenia sądów (dinim). A to świecenie nazywa się „miejscem”, ponieważ trzy kropki cholam–szuruk–chirik nazywane są „trzema miejscami”[13].

To aluzja do tego, że przyniósł mu z tego właśnie wina, w którym zawarta jest doskonała radość – to znaczy wino, które rozwesela Stwórcę i ludzi – aby rozweselić Icchaka, który potrzebuje radości, podobnie jak należy rozweselać stronę lewitów, lewą stronę. Ponieważ z powodu tego, że w lewej stronie znajdują się sądy, panuje w niej smutek. I należy rozweselić wszystkich, którzy od niej pochodzą – a są to lewici, i również – Icchak. I dlatego: „I przyniósł mu wina, i on pił”.

---

[1] Pisma, Tehilim, 84:6. „Szczęśliwy człowiek, którego siła jest w Tobie – których serca są na drogach ku Tobie.”

[2] Pisma, Daniel, 3:18. „A jeśli nie – niech ci będzie wiadomo, królu, że twoim bogom nie będziemy służyć i złotemu posągowi, który postawiłeś, nie oddamy pokłonu.”

[3] Pisma, Tehilim, 29:11. „Stwórca da siłę swemu ludowi, Stwórca pobłogosławi swój lud pokojem.”

[4] Pisma, Tehilim, 68:5. „Ojcem sierot i sędzią wdów jest Wszechmogący w swojej świętej siedzibie.”

[5] Prorocy, Jeszajahu, 11:9. „Nie będą wyrządzać zła ani niszczyć na całej Mojej świętej górze, bo ziemia będzie pełna poznania Stwórcy, jak wody wypełniają morze.”

[6] Prorocy, Zecharja, 14:9. „I stanie się – Stwórca będzie Królem nad całą ziemią; w owym dniu Stwórca będzie Jeden i Jego imię będzie Jedno.”

[7] Tora, Bereszit, 25:28. „I Icchak miłował Esawa, bo zwierzyna była w jego ustach, a Riwka miłowała Jaakowa.”

[8] Tora, Bereszit, 27:6–7. „A Riwka powiedziała do Jaakowa, swojego syna: ‘Oto słyszałam, jak twój ojciec mówił do Esawa, twojego brata: Przynieś mi zwierzynę i przygotuj mi potrawę, i ja zjem, i pobłogosławię cię przed Stwórcą przed moją śmiercią.’”

[9] Tora, Bereszit, 27:8–9. „A teraz, mój synu, posłuchaj mojego głosu w tym, co ci rozkazuję: idź do trzody i przynieś mi stamtąd dwa dobre koźlęta, a ja przygotuję z nich potrawę dla twojego ojca, taką, jaką lubi.”

[10] Tora, Bereszit, 27:25. „I powiedział: ‘Podaj mi, abym zjadł z łowów mojego syna, aby moja dusza cię pobłogosławiła.’ I podał mu, i on jadł; przyniósł mu też wino – i on pił.”

[11] Zob. Zohar, parasza Noach, p. 239, od słów: „Objaśnienie. Świecenie lewej linii nazywa się winem…”

[12] Zob. Zohar, parasza Wa’era, p. 48, od słów: „Szchina, będąca pragnieniem Króla, objawia się…”

[13] Zob. Zohar, parasza Bereszit, część 1, p. 12.