21) „I rozkazał im, mówiąc: Tak powiecie mojemu panu, Esawowi: Tak mówi twój sługa Jaakow – u Lawana mieszkałem i zatrzymałem się aż dotąd” (wajecaw otam leemor: ko tomrun la-adoni le-Esaw, ko amar awd’cha Jaakow: im Lavan garti wa-echar ad atta). Natychmiast Jaakow rozpoczął, by przemienić się dla niego w sługę (mijad patach Jaakow le-it-happacha lehu le-awda), aby Esaw nie spojrzał na te błogosławieństwa, którymi pobłogosławił go jego ojciec (be-gin de-la jistakkal Esaw be-inun birchan de-warchehu awoj), bo Jaakow odsunął je na później, jak dokładnie powiedzieliśmy (de-ha Jaakow salek lon lewatar, kidka amaran).
Sulam
21) „Tak powiedzcie mojemu panu Esawowi – tak powiedział twój sługa Jaakow: «Z Lawanem mieszkałem»”[1]. Jaakow od razu postanowił przyjąć postać sługi wobec niego, aby Esaw nie zapragnął błogosławieństw, którymi pobłogosławił go ojciec, ponieważ Jaakow odłożył je na dni przyszłe.
22) Powiedział Rabbi Jehuda: co widział Jaakow, że posłał do Esawa i powiedział: „U Lawana mieszkałem” (amar Rabbi Jehuda: maj chaza Jaakow de-szadar lehu le-Esaw, we-amar: im Lavan garti)? Czyż w misji do Esawa było potrzebne to słowo (we-chi ma awed bi-szelichutej de-Esaw, mila da)? Lecz Lawan Aramejczyk – jego głos krążył po świecie (ella: Lavan ha-Arami, kalej azil be-alma), bo nie było człowieka, który mógłby się przed nim uratować (de-la hawa bar nasz de-isztezev minej), bo był on czarownikiem nad czarownikami (de-hu hawa charasz be-charaszin) i wielkim w magii (we-rab be-kosmin), a ojcem jego był Beor, a Beor był ojcem Bilaama (we-awoj de-Beor hawa, u-Beor awoj de-Bilam), jak jest napisane: „Bilaam, syn Beora, wróżbita” (de-ktiw: Bilam ben Beor ha-kosem). A Lawan był większym mędrcem w czarach i wróżbach niż wszyscy (we-Lavan chacham be-charaszin u-kosmin jatir mi-kull’hu), i mimo to nie zdołał nic Jaakowowi uczynić (we-im kol da, la jachil be-Jaakow). I chciał zgubić Jaakowa wieloma sposobami (u-ba’a le-owada le-Jaakow be-kamma zajnin), jak jest powiedziane: „Aramejczyk chciał zgubić mojego ojca” (he-de’hu: Arami oved awi).
Sulam
22) Czego oczekiwał Jaakow od swego posłania do Esawa, mówiąc: „Z Lawanem mieszkałem”? I jaki to miało wpływ w jego przesłaniu do Esawa? Rzecz w tym, że wieść o Lawanie–Aramejczyku rozeszła się po całym świecie – mówiono, że nie było jeszcze człowieka, który ocaliłby się z jego rąk, ponieważ był on czarownikiem nad czarownikami i największym zaklinaczem, i ojcem Beora, a Beor był ojcem Bilama, jak powiedziano: „I Bilama, syna Beora, czarownika”[2]. A Lawan był jeszcze mądrzejszy w czarach i zaklęciach niż oni. I mimo to nie zdołał pokonać Jaakowa. I chciał zgubić Jaakowa na wiele sposobów, jak powiedziano: „Aramejczyk zamierzał zgubić mojego ojca”[3]. I dlatego Jaakow posłał do niego (aniołów), przekazując: „Z Lawanem mieszkałem”, aby oznajmić mu o swojej sile.
23) Powiedział Rabbi Aba: cały świat wiedział, że Lawan był wielkim w mądrościach, czarach i wróżbach (amar Rabbi Aba: kulej alma hawej jad’ej de-Lavan hawa rab chakkimin we-charaszin we-kosmin), i kto chciałby być przez niego zgubiony poprzez jego czary, nie mógłby się uratować (u-man de-ba’ej le-owada be-charaszoj, la isztezev minej). A wszystko, co wiedział Bilam – pochodziło od niego (we-kol ma de-jada Bilam, minej hawa). I napisano o Bilamie: „Bo wiem, że ten, kogo pobłogosławisz, będzie błogosławiony, a ten, kogo przeklniesz, będzie przeklęty” (u-ktiv bej be-Bilam: ki jadati et aszer tewarech meworech, we-aszer ta’or ju’ar). I cały świat bał się Lawana i jego czarów (we-kulej alma hawu mistafej mi-Lavan u-me-charaszoj). I pierwszym słowem, które Jaakow posłał do Esawa, było: „U Lawana mieszkałem” (u-mila kadma’a de-szadar Jaakow le-Esaw, amar: im Lavan garti). A jeśli powiesz, że było to na krótko – miesiąc lub rok (we-i tejma de-z’eir hawa, jerach o szatta), to nie tak – lecz: „i zatrzymałem się aż dotąd” (la hachej, ella: wa-echar ad atta) – dwadzieścia lat przebywałem z nim (esrin szenin it’acharit immejhu).
Sulam
23) Cały świat wiedział, że Lawan był największym mędrcem i czarownikiem, i zaklinaczem. A ten, kogo Lawan chciał zgubić swoimi czarami, nie ocalał przed nim. I wszystko, co wiedział Bilam, pochodziło od Lawana. O Bilamie powiedziano: „Bo wiem, że kogo ty pobłogosławisz – będzie błogosławiony, a kogo przeklniesz – będzie przeklęty”[4], a o Lawanie – tym bardziej nie ma co mówić. I cały świat lękał się Lawana i jego czarów. I dlatego pierwszymi słowami, które Jaakow posłał Esawowi, były: „Z Lawanem mieszkałem”, a jeśli powiesz, że krótko, miesiąc albo rok – to nie tak, bo „i zatrzymałem się aż dotąd” – przez dwadzieścia lat zatrzymałem się u niego.
24) A jeśli powiesz, że nic mi się nie udało zdobyć – „I stało się moją własnością bydło i osioł” (we-i tejma de-la salek be-jadi klum – wa-jehi li szor wa-chamor), to są dwa rodzaje sądów (inun trein gizrej dinin), które, gdy łączą się obydwa razem (de-kad mischabran tarwajhu kachada), nie łączą się inaczej, jak tylko by sprowadzić zniszczenie na świat (la mischabran ella le-abaasza alma). I dlatego napisano: „Nie orz wołem i osłem razem” (u-be-gin kach ketiw: lo tacharosz be-szor u-bachamor jachdaw).
Sulam
24) „A jeśli powiesz, że przez to niczego nie osiągnąłem, powiedział mu: «I stało się moją własnością: wół i osioł»”. To dwie kary[5], to znaczy szkodniki, ponieważ obaj łączą się tylko po to, aby szkodzić światu. Innymi słowy, nie mogą szkodzić inaczej, jak tylko gdy się połączą. I dlatego powiedziano: „Nie orz wołem i osłem razem”[6], ponieważ swoimi działaniami doprowadzi do tego, że te dwa szkodniki, wół i osioł, połączą się razem i będą szkodzić światu.
25) „Owce, sługa i niewolnica” (con we-ewed we-szifcha) – to są te dolne korony, które Święty, niech będzie błogosławiony, zabił w Micraim: pierworodnego bydła, pierworodnego jeńca i pierworodnego niewolnicy (ilejn inun kitrej tata’ej de-katal Kudsza brich Hu be-Micraim: bechor behema, bechor haszewi, bechor haszifcha), jak powiedziano: „Owce, sługa i niewolnica” (he-de’hu: con we-ewed we-szifcha). Natychmiast Esaw się zląkł i wyszedł naprzeciw niego (mijad mistafej hawa Esaw, u-nefak le-kodamutejhu), i obawa była w nim przed Jaakowem, tak jak była w Jaakowie przed Esawem (u-dechilu hawa lehu mi-Jaakow, ke-ma de-hawa lehu le-Jaakow me-Esaw).
Sulam
25) „Bydło, i sługa, i służąca” – to niższe keterim (korony) klipot, które Stwórca poraził w Micraim, nazywane „pierworodny bydła”, „pierworodny więźniów”, „pierworodny służącej”, i dlatego powiedziano: „Bydło i sługa, i służąca”. Natychmiast przestraszył się Esaw i wyszedł naprzeciw niego, i bał się Jaakowa tak samo, jak Jaakow bał się Esawa.
26) Człowiek, który szedł drogą (le-war nasz de-hawa azil be-orcha), i gdy szedł, usłyszał o jednym zbójcy, który był przed nim na drodze (ad de-hawa azil, szema al chad listim de-hawa kaman be-orcha). Spotkał drugiego człowieka (paga bej bar nasz achara). Powiedział mu: „Skąd jesteś?” (amar lehu: mi-man ant?), odpowiedział mu: „Z takiego a takiego legionu jestem” (amar lehu: mi-ploni ligjon ana). Powiedział mu: „Zejdź sprzed moich oczu, bo każdy, kto się do mnie zbliży, jednego węża przynoszę – i on go zabija” (amar lehu: stej lach mi-gabbaj, de-kol man de-karew bahadaj, chad chiwja ana majitej, we-kateel lehu). Poszedł ten człowiek do tamtego legionu i powiedział mu: „Przyszedł pewien człowiek i każdy, kto się do niego zbliży, kąsa go wąż, który przynosi śmierć” (azal hahu bar nasz le-hahu ligjon, amar lehu: chad bar nasz atej, we-kol man di-karew bahedehu, naszchej chad chiwja, de-hu majitej u-mawet).
Sulam
26) Podobnie jak człowiek, który wyruszył w drogę, i jeszcze będąc w drodze, usłyszał o pewnym rozbójniku, który urządzał zasadzkę na drodze. Spotkał go inny człowiek, zapytał go: „Skąd jesteś?” Tamten odpowiedział mu: „Jestem z wojskowego oddziału takiego a takiego”. Powiedział mu: „Odejdź ode mnie, bo na każdego, kto się do mnie zbliża, napuszczam węża, i on go zabija”. Poszedł ten człowiek do dowódcy oddziału i powiedział mu: „Pojawił się pewien człowiek, i na każdego, kto się do niego zbliży, napuszcza węża, który go kąsa i on umiera”.
27) Usłyszał to ten legion i zląkł się (szema hahu ligjon we-dachil). Powiedział: „Lepiej, żebym poszedł na jego spotkanie i pojednał się z nim” (amar: jaot de-ezel le-kiblejhu, we-itpajes bahedehu). Gdy tylko zobaczył tego człowieka, powiedział: „Biada! Teraz ten legion mnie zabije” (ad de-chama lehu hahu bar nasz, amar: wawaj, de-haszta jiktelnejhu hahu ligjon). Natychmiast padł na twarz i ukłonił się przed nim (szarej segid we-kara le-kiblejhu). Powiedział ten legion: „Gdyby nie miał on w ręku węża, by zabić, nie ukłoniłby się przede mną w taki sposób” (amar hahu ligjon: ilmale hawa lehu bi-jadejhu chiwja le-katla, la segid kulaj hai le-kibli). I przestał ten legion się wynosić (szarej ligjona’a le-itga’a), i powiedział: „Skoro aż tak się ukłonił przede mną – nie zabiję go” (amar: ho’il we-kol kach kara le-kibli, la ektelnejhu).
Sulam
27) Usłyszał dowódca oddziału i przestraszył się. Powiedział: „Lepiej wyjść mu naprzeciw, aby się z nim pojednać”. Lecz gdy tamten człowiek zobaczył tego dowódcę, przestraszył się i powiedział: „Biada mi, dowódca zaraz mnie zabije”. Zaczął się kłaniać i padać przed nim na kolana. Dowódca pomyślał: „Gdyby miał węża, który może zabić, nie kłaniałby się tak przede mną”. Uniósł się dumą dowódca i powiedział: „Skoro tak się przede mną ukłonił, nie zabiję go”.
28) Tak powiedział Jaakow: „U Lawana mieszkałem i zatrzymałem się aż dotąd – dwadzieścia lat przebywałem z nim” (kach amar Jaakow: im Lavan garti, wa-echar ad atta – esrin szenin it’acharit immejhu), „a ja przynoszę węża, by zabijać ludzi” (wa-ana majitej chiwja le-katla benej nasza). Usłyszał Esaw i powiedział: „Biada! Kto stanie przed nim? Teraz Jaakow zabije mnie ustami” (szema Esaw, amar: wawaj, man jakum kamejhu – de-haszta jiktelnejhu Jaakow be-pumejhu). Natychmiast wyszedł mu naprzeciw, by się z nim pojednać (szarej nafik le-kodamutejhu le-itpajesa immejhu).
Sulam
28) Tak powiedział Jaakow: „Z Lawanem mieszkałem i zatrzymałem się aż dotąd”, i dwadzieścia lat spędziłem z nim, a ja napuszczam węża, który zabija ludzi. Usłyszał to Esaw, zawołał: „Biada! Ktoż może się przed nim ostać? Przecież teraz Jaakow zabije mnie swoim słowem”. Bo pomyślał: „Skoro pokonał Lawana, dziadka Bilama, to zapewne jego siła jest wielka jak siła Bilama, o którym powiedziano: «Kogo ty pobłogosławisz – będzie błogosławiony, a kogo przeklniesz – będzie przeklęty»”, i on może zabić słowem swoim”. I poszedł mu naprzeciw, aby się z nim pojednać.
29) Gdy tylko go zobaczył, co jest napisane? „I bardzo się Jaakow przestraszył i udręczył się” (kejwan de-chama lehu, mah ketiw: wajira Jaakow meod, wajecer lo). Gdy się do niego zbliżył, natychmiast padł i ukłonił się przed nim (kejwan de-karew bahedehu, szarej kara u-segid le-kiblejhu), to jest to, co napisano: „I pokłonił się do ziemi siedem razy, aż zbliżył się do swego brata” (hada hu de-ktiw: wajiszttachu artza szewa peamim, ad gisztu ad achiw). Powiedział Esaw: „Gdyby nie miał aż tak wiele przy sobie, nie ukłoniłby się przede mną” (amar Esaw: ilmale kol kach hava immejhu, la segid le-kibli), natychmiast przestał się wynosić (szarej le-itga’a).
Sulam
29) A gdy Jaakow go zobaczył, powiedziano: „I bardzo się przestraszył Jaakow, i stało mu się ciężko”[7], a gdy się do niego zbliżył, zaczął zginać kolana i kłaniać się przed nim. Jak powiedziano: „I pokłonił się aż do ziemi siedem razy”[8]. Powiedział Esaw: „Gdyby miał tak wielką siłę, nie kłaniałby się przede mną”. I uniósł się pychą.
30) Chodź i zobacz, co jest napisane o Bilamie: „I przyszedł Elohim do Bilama w nocy” (ta chaze, mah ketiw be-Bilam: wajawo Elohim el Bilam lajla). O Lawanie zaś jest napisane: „I przyszedł Elohim do Lawana Aramejczyka w snach nocnych i powiedział mu: Strzeż się, abyś nie mówił z Jaakowem ani dobrze…” (be-Lavan ketiw: wajawo Elohim el Lavan ha-Arami bachalom ha-lajla wajomer lo: hiszamer lecha pen tedaber im Jaakow mitow we-gomer). „Abyś nie mówił” – powinno być powiedziane: „abyś nie uczynił Jaakowowi zła” (pen tedaber – pen ta’ase le-Jaakow ra’a mi-ba’ej lehu). Lecz Lawan nie ścigał Jaakowa z wojskiem ludzi, by wszcząć z nim wojnę (ella: Lavan la radaf abatrej de-Jaakow be-chela de-gawrin, le-agacha bej krava), bo siła Jaakowa i jego synów była większa od jego (de-ha chela de-Jaakow u-bnoj, rab minej). Lecz chciał go zniszczyć ustami i wytępić wszystko (ella: le-miktlejhu be-pumejhu u-le-szejca’a kol’a), jak jest napisane: „Aramejczyk chciał zgubić mojego ojca” (hada hu de-ktiw: Arami oved awi). I dlatego jest napisane „abyś nie mówił”, a nie „abyś nie uczynił” (u-be-gin kach: pen tedaber, we-la ketiw: pen ta’ase). I napisano: „Mam moc uczynić” – skąd wiedział, że ma siłę w swoich rękach? (u-ktiv: jesz le-El jadi la-asot – minajin hawa jada di-jachalta hawa bi-jadej). Ale, jak powiedziano: „Bóg ojca waszego zeszłej nocy powiedział do mnie…” (ella: ke-ma de-ittemar: Elohej awichem emesz amar elaj we-gomer).
Sulam
30) Powiedziano o Bilamie: „I ukazał się Wszechmogący Bilamowi w nocy”[9]. O Lawanie powiedziano: „I ukazał się Wszechmogący Lawanowi–Aramejczykowi w nocy we śnie, ponieważ Lawan był wielki jak Bilam, i powiedział mu: «Strzeż się, byś nie mówił do Jaakowa ani dobrego, ani złego!»”[10]. Powiedziano: „byś nie mówił”, ale przecież należałoby powiedzieć: „byś nie czynił Jaakowowi zła”? Jednak Lawan nie ścigał Jaakowa po to, by walczyć z nim ludzką siłą, ponieważ siła Jaakowa i jego synów była większa od ich, lecz ścigał go, by zabić go słowem swoim i zgładzić wszystko. Jak powiedziano: „Aramejczyk zamierzał zgubić mojego ojca”. Dlatego powiedziano: „byś nie mówił”, a nie powiedziano: „byś nie czynił”. I powiedziano: „Jest w mojej ręce moc, by wyrządzić wam zło”[11]. A skąd wiedział, że ma taką moc? Ponieważ powiedziano mu: „Ale Wszechmogący ojca waszego zeszłej nocy rzekł do mnie tak: «Strzeż się, nie mów do Jaakowa ani dobrego, ani złego»”.
31) A to jest świadectwo, które Święty, niech będzie błogosławiony, nakazał zaświadczyć (we-da hu sahaduta, de-fakkid Kudsza brich Hu le-as’hada), jak jest napisane: „I odpowiesz, i powiesz przed Stwórcą, twoim Elohim: Aramejczyk chciał zgubić mojego ojca” itd. (de-ktiw: we-anita we-amarta lifnej Haszem Elohecha: Arami oved awi we-gomer). „I odpowiesz” (we-anita) – jak powiedziano: „Nie odpowiesz przeciw bliźniemu twemu fałszywie” (kedeamaj: lo ta’aneh be-re’acha), odpowiedział przeciw bratu swemu (ana be-achiw).
Sulam
31) I to jest świadectwo, które nakazał ogłaszać Stwórca. Jak powiedziano: „I ogłosisz i powiesz przed Stwórcą, twoim Wszechmogącym: «Aramejczyk zamierzał zgubić mojego ojca»”. „I ogłosisz (we-anita וַעֲנִיתָ)” oznacza, jak w słowach: „Nie odpowiadaj (lo taane לֹא תַעֲנֶה) przeciw bliźniemu twemu fałszywym świadectwem”[12], a on właśnie tak świadczył przeciwko swemu bratu.
32) Napisano o Bilamie: „I nie poszedł jak wcześniej, by szukać wróżb” (ketiw bej be-Bilam: we-lo halach ke-fa’am be-fa’am likrat nechashim), bo taka była jego droga – że on wróżył (de-hachej hu orchejhu, de-ihu hawa menachesz). O Lawanie zaś jest napisane: „Wróżyłem” (be-Lavan ketiw: nichaszti), bo obserwował w swoich czarach i wróżbach sprawy Jaakowa (de-aszgach ba-charaszoj u-biksamoj, be-iska de-Jaakow). A gdy chciał zgubić Jaakowa, chciał go zgubić przez swoje wróżby i czary (we-kad ba’a le-owada le-Jaakow, be-nechasha u-be-charasha di-lej ba’a le-owadejhu), ale Święty, niech będzie błogosławiony, nie pozwolił mu (we-la szavkej Kudsza brich Hu).
Sulam
32) Powiedziano o Bilamie: „I nie zwracał się już, jak wcześniej, do wróżby”[13] – bo to było jego zwyczajem, ponieważ był wróżbitą. I podobnie o Lawanie powiedziano: „Wróżyłem”[14], ponieważ za pomocą czarów i zaklęć śledził sprawy Jaakowa, by o nich wiedzieć. A gdy chciał zgubić Jaakowa, to swoimi zaklęciami i czarami chciał go zgubić, lecz Stwórca go nie opuścił, mówiąc tamtemu: „Strzeż się, byś nie mówił do Jaakowa ani dobrego, ani złego!”.
33) I to właśnie powiedział Bilam, syn jego syna: „Bo nie ma wróżby przeciw Jaakowowi ani czarów przeciw Israelowi” (we-hajnu de-amar Bilam bar berejhu: ki lo nachasz be-Jaakow we-lo kesem be-Israel). Kto może im zaszkodzić (man jachil le-hon)? Bo przecież starzec (Lawan) chciał zgubić ich ojca przez swoje wróżby i czary (de-ha sawa’i ba’a le-owada le-awuhon be-nechashim u-be-kesamim di-lej), ale nie udało mu się (we-la selika be-jadoj), bo nie pozwolił mu Święty, niech będzie błogosławiony, ich skrzywdzić (de-la szavkej le-latja), jak jest powiedziane: „Bo nie ma wróżby przeciw Jaakowowi ani czarów przeciw Israelowi” (he-de’hu: ki lo nachasz be-Jaakow we-lo kesem be-Israel).
Sulam
33) I tak powiedział Bilam, wnuk Lawana: „Bo nie ma wróżby u Jaakowa ani czarów u Israela”[15]. Innymi słowy: „Kto może ich pokonać?! Przecież mój dziadek chciał zgubić ich ojca swoimi zaklęciami i czarami, i nie udało mu się, ponieważ Stwórca nie pozwolił mu sprowadzić przekleństwa”. To oznacza słowa: „Bo nie ma czarów u Jaakowa ani zaklęcia u Israela”.
34) A wszystkimi dziesięcioma rodzajami czarów i wróżb, które są odłamkami dolnych keterów (u-be-kull’hu asara zinej charaszin we-kosmin, de-kuztafej de-kitrin tata’in), Lawan próbował przeciwstawić się Jaakowowi, i nie mógł (awad Lavan le-kiblej de-Jaakow, we-la jachil). Jak powiedziano: „I dziesięć razy zmieniałeś moje wynagrodzenie” (he-de’hu: wa-tachlef et maskurti aseret monim) – wszystkie te rzeczy Lawan uczynił przeciw niemu, i nie powiodły mu się, by mu zaszkodzić (de-kull’hu awad Lavan le-kiblejhu, we-la seliku bi-jadoj le-abaasza lejhu). Jak napisano: „I zmieniał moje wynagrodzenie dziesięć razy, ale Bóg nie pozwolił, by mi uczynił zło” (de-ktiw: we-chelif et maskurti aseret monim, we-lo netano Elohim le-hara imadi). Co to znaczy „monim (razy)”? – w przekładzie: rodzaje (maj monim – ketargum: zinin). I napisane jest: „Ku kozłom, za którymi się oddają” (u-ktiv: la-sze’irim aszer hem zonim acharejhem). „Monim (razy)” – to „minim (bałwochwalstwa)”, zgodnie z ich sensem (monim: minim ke-mashma’o). A dziesięć to rodzaje czarów i wróżb z dolnych keterów (wa-asara zinin inun, de-charaszin we-kosmin be-kitrin tata’in), i wszystkimi próbował się mu przeciwstawić (we-kull’hu awad le-kiblejhu).
Sulam
34) I wszystkimi dziesięcioma rodzajami czarów i zaklęć ze świecenia niższych keterów działał Lawan przeciw Jaakowowi, ale nic mu się nie udało. I o tym powiedziano: „Ojciec wasz szydził ze mnie i dziesięć razy zmieniał moją zapłatę”[16]. Bo wszystkich ich użył Lawan przeciw niemu, lecz nie udało mu się wyrządzić mu krzywdy, jak powiedziano: „I dziesięć razy zmieniał moją zapłatę, ale Wszechmogący nie pozwolił mu uczynić mi zła”. Czym jest „razy (monim מוֹנִים)”? To „rodzaje bałwochwalstwa (minim מִינִים)”. I powiedziano: „Demonom, za którymi cudzołożnie chodzili”[17]. „Razy (monim)” – to „rodzaje bałwochwalstwa (minim)”. A dziesięć rodzajów bałwochwalstwa to rodzaje zaklęć i czarów w niższych keterach klipot – i wszystkich ich użył Lawan przeciwko niemu.
35) Dziesięć rodzajów – to one (asara zinin inun): jak jest napisane – „wróżbita” (kosem), „wróżby” (kesamim), „obserwujący znaki” (me’onen), „wieszczący” (menachesz), „czarownik” (mechaszef), „wiązujący zaklęcia” (chover chaver), „pytający ducha” (sho’el ow), „zaklinający duchy” (jid’oni), „sięgający zmarłych” (doresz el ha-metim) – oto dziesięć (ha asara inun).
Sulam
35) Dziesięć rodzajów bałwochwalstwa, jak powiedziano: „(Niech nie znajdzie się u ciebie nikt, kto przeprowadzałby swego syna lub córkę przez ogień,) wróżbita, czarodziej, zaklinacz, i wieszczek, i czarownik, i guślarz, i zaklinający duchy, i znachor, i pytający zmarłych”[18] – razem dziesięć. I jasne jest, że czary liczy on jako dwa rodzaje, ponieważ jest to liczba mnoga.
36) Powiedział Rabbi Jose: „Wróżba” (nachasz) i „czar” (kesem) – to dwa rodzaje, ale znajdują się w jednej kategorii (amar Rabbi Jose: nachasz we-kesem, trei zinej inun, u-be-darga chad salkin). Gdy przyszedł Bilam, czarem działał przeciwko Israelowi (we-kad ata Bilam, be-kesem awad le-kiblejhon de-Israel), jak jest napisane: „I czary w ich rękach” (we-hajnu de-ktiw: u-kesamim be-jadam). A przeciwko Jaakowowi przyszedł Lawan z wróżbą (u-le-kiblej de-Jaakow ata Lavan be-nachasz), i to, i to – nie powiodło się im (hai we-hai la seliku bi-jadajhu). To jest to, co jest napisane: „Bo nie ma wróżby przeciw Jaakowowi i nie ma czaru przeciw Israelowi” (hada hu de-ktiw: ki lo nachasz be-Jaakow, we-lo kesem be-Israel). „Bo nie ma wróżby przeciw Jaakowowi” – na początku, w czasach Lawana (ki lo nachasz be-Jaakow – be-kadmejta, be-jomoj de-Lavan), „i nie ma czaru przeciw Israelowi” – później, w czasach Bilama (we-lo kesem be-Israel – le-watar, be-jomoj de-Bilam).
Sulam
36) Wróżbiarz i czarodziej – to dwa rodzaje, ale wznoszą się do jednego poziomu. I gdy Bilam wystąpił przeciwko Israelowi, działał czarami, jak powiedziano: „A czary mieli w rękach”[19]. A przeciwko Jaakowowi wyrusza Lawan z wróżbą. I nie udało im się. I jak powiedziano: „Bo nie ma wróżby u Jaakowa i czarów u Israela” – to znaczy później, w dniach Bilama.
37) Powiedział Bilam do Balaka: „Chodź i zobacz – kto może im zaszkodzić?” (amar Bilam le-Balak: ta chaze, man jachil le-hon), „bo wszystkie czary i zaklęcia, które są w naszych keterach, pochodzą ze skrawków wyższego królestwa (de-kol kesamin wa-charashin di-be-kitrin dilan, mi-kizfa de-malkhuta de-le’ela mit’atran), a On jest z nimi związany” (we-hu itkaszar be-hon). Jak jest napisane: „Stwórca, ich Elohim, jest z nimi, a dźwięk trąby Króla wśród nich” (de-ktiw: Haszem Elohaw immo, u-teri’at melekh bo).
Sulam
37) Powiedział Bilam do Balaka: „Spójrz sam, kto może ich pokonać?! Przecież wszystkie czary i zaklęcia, które są w naszych keterach, upiększają się świeceniem Malchut z góry, a On” – Zeir Anpin – „jest z nimi związany” – z Israelem – „jak powiedziano: «Stwórca, jego Wszechmogący, jest z nim, a upodobanie Króla ku niemu»”[20]. „I dlatego nie możemy ich pokonać naszymi czarami”.
38) Powiedział Rabbi Jehuda: Nie daj Boże, by Bilam znał cokolwiek z wyższej świętości (amar Rabbi Jehuda: chas we-szalom de-hawa jada Bilam bi-kdusza de-le’ela kelal), bo Święty, niech będzie błogosławiony, nie objawia się narodowi i językowi obcemu, aby korzystał z Jego chwały (de-ha Kudsza brich Hu la itra’ej be-am we-liszan achara de-jistamesz bi-jikarej), lecz tylko swoim świętym synom (ella be-bnoj kadiszin). I powiedział: „I poświęćcie się, i bądźcie święci” (we-amar: we-hitkaddisztem we-hijitem kedoszim) – ci, którzy są święci, niech używają świętości (man de-inun kadiszin, jistamshun bi-kdusha). Israel – oni są święci, jak jest napisane: „Bo ludem świętym jesteś” (Israel inun kadiszin, de-ktiw: ki am kadosz atta). Ty jesteś święty – i nie inny naród (atta kadosz, we-la am achara).
Sulam
38) Bilam nie mógł wiedzieć nic o wyższej świętości. Bo Stwórca nie chciał, aby którykolwiek naród lub plemię korzystało z Jego chwały, oprócz jedynie Jego świętych synów, to znaczy Israela, nazywanych synami Stwórcy. I powiedział: „Poświęćcie się i bądźcie święci”[21], a to oznacza – ci, którzy są święci, będą korzystać ze świętości. I tylko Israel jest święty, jak powiedziano: „Bo ludem świętym jesteś”[22] – ty jesteś ludem świętym, ale nie inny naród.
39) Ci, którzy są nieczyści – nieczystość im się przydziela, by się zanieczyścili (man de-inun mesa’awin, mesa’awa izdamman le-hon le-ista’awa). O takim jest napisane: „Nieczysty on, samotnie będzie mieszkał, poza obozem będzie jego siedziba” (alejhu ketiw: tame hu badad jeszew, mi-chuc la-machane moszawo). I nieczysty do nieczystego woła, jak jest napisane: „I nieczysty, nieczysty – będzie wołał” (u-mesa’awa le-mesa’awa karej, de-ktiw: we-tame tame jikra). Ten, kto jest nieczysty – do nieczystości woła (man de-ihu tame, le-tame jikra), wszystko podąża za swoim rodzajem (kola azil batar zinejhu).
Sulam
39) Ci, którzy są nieczyści – dla nich przeznaczona jest nieczystość, aby uczynić ich nieczystymi. O nich powiedziano: „Musi przebywać osobno, jego miejsce jest poza obozem”[23] – poza świętością. A nieczysty przyzywa nieczystego, jak powiedziano: „I «nieczysty, nieczysty» ma wołać”[24] – to znaczy, ten, kto jest nieczysty, przyzywa nieczystego – każda rzecz ciągnie do swego rodzaju.
40) Powiedział Rabbi Icchak: godne to dla Jaakowa, który był święty, by powiedzieć, że został zanieczyszczony u Lawana i jego czarami (amar Rabbi Jicchak: jaot hu le-Jaakow, de-hawa kadisza, le-omar de-ista’ab be-Lavan u-be-charaszoj)? To przecież jego chwała (O szibcha hu di-lej). Powiedział mu Rabbi Jose: mimo że mówił Rabbi Jehuda, ja cię popieram (amar lehu Rabbi Jose: af al gaw de-ka-amar Rabbi Jehuda, ana mesaje’a lach), bo przecież jest napisane: „Jam jest Esaw, twój pierworodny” (de-ha ketiw: anochi Esaw bechorecha). Czyż godzi się sprawiedliwemu jak Jaakow zamienić swoje imię na imię nieczystego? (we-chi jaot hu le-caddika ke-Jaakow le-michlaf szemej be-szma de-mesa’awa?) Lecz: „Jam jest” – koniec akcentu – i powiedział: „Jam jest – ten, który jestem” (ella: anochi – poska ta’ama, we-amar anochi: man da-ana), „ale Esaw – twój pierworodny” (awal Esaw bechorecha). I to już zostało wyjaśnione (we-ha okmuha).
Sulam
40) Czyż przystoi Jaakowowi, który był w świętości, mówić, że stał się nieczysty od Lawana i jego czarów – czy to możliwe, by zostało mu to policzone za zasługę, skoro powiedział: „Z Lawanem mieszkałem”? Powiedziano: „Ja – Esaw, twój pierworodny”[25]. I należy zapytać: czy przystoi takiemu sprawiedliwemu, jak Jaakow, zmieniać swoje imię na imię nieczystego? Wyjaśnienie jest takie, że po słowie „ja” znajduje się znak intonacyjny oddzielający, ponieważ pod słowem „ja” stoi znak „paszta (פַּשְׁטָא)”, a pod słowami „Esaw – twój pierworodny” znak „zakef katon (זָקֵף קָטוֹן)”, i ich intonacja oddziela słowo „ja” od „Esaw, twój pierworodny” – i to oznacza, że powiedział on: „Ja – to ja, a Esaw – twój pierworodny”.
41) Również tutaj: „I stało się moją własnością: bydło i osioł” – by powiedzieć: nie kieruj swego serca i pragnienia ku temu błogosławieństwu, którym pobłogosławił mnie ojciec, że się we mnie spełniło (af hacha: wa-jehi li szor wa-chamor – le-omar: la teszawej libach u-re’utach le-hahi birchata, de-barech li Aba, de-itkajajm bi). On bowiem pobłogosławił mnie: „Bądź panem swoich braci i niech kłaniają ci się synowie twojej matki” – dlatego: „Twój sługa Jaakow do mojego pana Esawa” (hu barech li: hewe gewir le-achicha we-jiszttachawu lecha bnej immecha – be-gin kach: awd’cha Jaakow la-adoni le-Esaw). On pobłogosławił mnie „obfitością zboża i wina” – oto nie spełniło się to we mnie, bo ich nie przechowuję, lecz „i stało się moją własnością: bydło i osioł, owce i sługa” – ja sam pasłem na polu (hu barech li: be-raw dagan we-tirosz – ha la itkajajm bi, de-la otzarna lon, ella: wa-jehi li szor wa-chamor, con we-ewed – ra’ej ana be-chakla). On pobłogosławił mnie: „Z rosy niebios i z tłuszczu ziemi” – oto nie spełniło się to we mnie, bo przecież „u Lawana mieszkałem” – jak cudzoziemiec, który nie ma własnego domu, a tym bardziej „z tłuszczu ziemi” (hu barech li: mi-tal ha-szamaim u-mi-szmanne ha-arec – ha la itkajajm bi, be-gin de-ha im Lavan garti, ke-gijora, de-la hawa li bejta chada, kol szeken mi-szmanne ha-arec). A wszystko to – aby Esaw nie spojrzał na Jaakowa przez pryzmat tych błogosławieństw i nie rozpoczął oskarżenia przeciw niemu (we-kol da: be-gin de-la jistakkal bej Jaakow al inun birchan, we-jekatreg immehu).
Sulam
41) „I stało się moją własnością: wół i osioł”. To znaczy, chce mu powiedzieć: „Nie bierz do serca i nie pragnij tego błogosławieństwa, które dał mi ojciec, myśląc, że się ono we mnie spełniło. On pobłogosławił mnie: «Bądź panem dla swoich braci i niech kłaniają ci się synowie twojej matki», lecz ja mówię ci: «Twój sługa Jaakow do pana mego Esawa». On pobłogosławił mnie «obfitością chleba i wina», lecz to nie spełniło się u mnie, ponieważ ich nie zgromadziłem. A tylko «stało się moją własnością: wół i osioł, drobne bydło i sługa» – pasę bydło na polu. On pobłogosławił mnie «z rosy niebios i z tłuszczu ziemi», lecz i to nie wydarzyło się u mnie. I tylko «z Lawanem mieszkałem» – jako cudzoziemiec, który nie miał żadnego domu. A tym bardziej «z tłuszczu ziemi» nie spełniło się u mnie, bo nie miałem żadnej ziemi, tylko «z Lawanem mieszkałem»”. I wszystko to powiedział, aby tamten nie patrzył na Jaakowa z zazdrością z powodu jego błogosławieństw i nie oskarżał go.
Dlatego powiedział: „Z Lawanem mieszkałem” – i nie po to, by się tym chwalić przed Esawem, lecz przeciwnie – wspomniał go w znaczeniu negatywnym, aby przekonać Esawa, że był tam cudzoziemcem, bez ziemi i bez domu. A słowa: „Ja – Esaw, twój pierworodny” przytacza się jako dowód na to, że wszystko idzie według zamiaru i nie poczytuje mu się za grzech, że nazwał się imieniem nieczystego. I tutaj także nie miał on na myśli niczego innego poza poniżeniem swojej pozycji. I nie poczytuje mu się za grzech to, co mogłoby się wydawać z jego słów, jakoby chwalił się związkiem z nieczystym człowiekiem.
42) Rabbi Aba powiedział: napisano o Jaakowie: „Człowiek prosty, mieszkający w namiotach” – człowiek doskonały (Rabbi Aba amar: ketiw bej Jaakow: isz tam joszew ohalim – gewar szalim), ponieważ on przebywał w dwóch wyższych mieszkaniach (be-gin de-ihu jatib be-trein miszkanin ila’in), i był doskonały z jednej i z drugiej strony (we-aszlem le-haj gisa u-le-haj gisa). I on nie powiedział, że został zanieczyszczony przez czary (we-ihu la amar de-ista’ab ba-charaszoj), lecz, jak mówił Rabbi Jehuda, dlatego że jego serce było doskonałe (awal al ma de-ka-amar Rabbi Jehuda: be-gin de-libboj szalim), w dobroci i prawdzie, którą czynił wobec niego Święty, niech będzie błogosławiony (al tibu u-kszot da-aved lehu Kudsza brich Hu). Bo cały świat zna czyny Lawana: czym są, i kto mógłby się uratować od jego oskarżenia, skoro chciał mnie zgubić (de-kol alma jad’ej owadoj de-Lavan: man inun, u-man jachil le-isztezava mi-kitruga di-lej, de-ba’ej le-owada li). A Święty, niech będzie błogosławiony, uratował mnie od niego (u-Kudsza brich Hu szezwani minej). I wszystko to było po to, aby Esaw nie spojrzał na niego, że te błogosławieństwa się w nim spełniły, i żeby nie przechowywał w sercu nienawiści wobec niego (we-kolla hawa be-gin de-la jistakkal bej Esaw, de-itkajemu bej inun birchan, we-la jintar lehu dewawu). I dlatego jest napisane: „Bo proste są drogi Stwórcy…” (we-al da ketiw: ki jeszarim darchej Haszem we-gomer), i napisane: „Bądź doskonały ze Stwórcą, twoim Elohim” (u-ktiv: tamim tihje im Haszem Elohecha).
Sulam
42) Powiedziano o Jaakowie, że był „człowiekiem nieskazitelnym, mieszkającym w namiotach”[26]. I nazwany został człowiekiem nieskazitelnym, ponieważ przebywał w dwóch wyższych siedzibach – Bina i Malchut, w namiocie Racheli i namiocie Lei, i dopełniał zarówno jedną stronę, jak i drugą, to znaczy – łączył prawą i lewą linię między sobą i je dopełniał. A gdy powiedział: „Z Lawanem mieszkałem”, nie miał na myśli, że stał się nieczysty od czarów Lawana, lecz mówiąc: „Z Lawanem mieszkałem”, chciał pokazać, że z całego serca dziękuje za łaskę i prawdę, które okazał mu Stwórca. Bo cały świat wiedział o czynach Lawana – i kto może uwolnić się od jego oskarżeń? „Przecież chciał mnie zgubić, a Stwórca wybawił mnie z jego ręki. I to właśnie miałem na myśli, mówiąc: «Z Lawanem mieszkałem»”. Wszystko to było po to, aby Esaw nie zazdrościł mu z powodu błogosławieństw, i nie pomyślał, że spełniły się one u niego, i nie chował do niego nienawiści. I o tym powiedziano, że „proste są drogi Stwórcy – sprawiedliwi będą nimi chodzić, a grzesznicy się na nich potkną”[27], i powiedziano: „Bądź nieskazitelny przed Stwórcą, twoim Wszechmogącym”[28].
[1] Tora, Bereszit, 32:5–6. „I nakazał im, mówiąc: «Tak powiedzcie mojemu panu, Esawowi: Tak mówi twój sługa Jaakow: U Lawana przebywałem i zatrzymałem się aż do teraz. I mam bydło, osły, drobny inwentarz, sługi i służebnice – i posłałem, aby powiadomić mojego pana, by znaleźć łaskę w twoich oczach».”
[2] Prorocy, Jehoszua, 13:22. „A Bilama, syna Beora, wróżbitę, zabili synowie Israela mieczem wśród tych, których pobili.”
[3] Tora, Dwarim, 26:5. „I ogłosisz, i powiesz przed Stwórcą, twoim Elohim: «Aramejczyk chciał zgubić mojego ojca; i zszedł on do Micraim, i przebywał tam jako przybysz w liczbie niewielu – a stał się tam narodem wielkim, potężnym i licznym».”
[4] Tora, Bemidbar, 22:6.„A teraz, proszę, przeklnij mi ten lud, bo jest silniejszy ode mnie; może zdołam go pobić i wypędzę go z ziemi. Wiem bowiem: kogo pobłogosławisz – będzie błogosławiony, a kogo przeklniesz – będzie przeklęty.”
[5] „Gzar din” – najwyższy wyrok lub najwyższa kara (decyzja sądu Niebios).
[6] Tora, Dwarim, 22:10. „Nie orz wołem i osłem razem.”
[7] Tora, Bereszit, 32:8. „I bardzo się przestraszył Jaakow, i ogarnęło go przerażenie. I podzielił lud, który był z nim, oraz drobny i wielki bydło i wielbłądy – na dwa obozy.”
[8] Tora, Bereszit, 33:3. „I przeszedł on przed nimi, i pokłonił się aż do ziemi siedem razy, aż zbliżył się do swego brata.”
[9] Tora, Bemidbar, 22:20. „I przyszedł Elohim do Bilama w nocy, i powiedział do niego: «Jeśli ci ludzie przyszli, by cię wezwać – wstań, idź z nimi, lecz tylko to słowo, które ci powiem – to uczynisz».”
[10] Tora, Bereszit, 31:24. „I przyszedł Elohim do Lawana Aramejczyka w nocy we śnie i powiedział mu: «Strzeż się, byś nie mówił z Jaakowem ani dobrze, ani źle».”
[11] Tora, Bereszit, 31:29. „Jest w mojej mocy, by wam uczynić zło. Ale Elohim ojca twego przemówił do mnie wczoraj w nocy, mówiąc: «Strzeż się, byś nie mówił z Jaakowem ani dobrze, ani źle».”
[12] Tora, Szemot, 20:14. „Nie zabijaj, nie cudzołóż, nie kradnij, nie mów przeciw bliźniemu twemu fałszywego świadectwa.”
[13] Tora, Bemidbar, 24:1. „I zobaczył Bilam, że dobrze jest w oczach Stwórcy, by błogosławić Israel, i nie udał się, jak wcześniej, do wróżby, lecz skierował swoją twarz ku pustyni.”
[14] Tora, Bereszit, 30:27. „I powiedział mu Lawan: «Obym znalazł łaskę w twoich oczach! Wróżyłem, że Stwórca mnie pobłogosławił z twojego powodu».”
[15] Tora, Bemidbar, 23:23. „Bo nie ma wróżby w Jaakowie ani czarów w Israelu; w swoim czasie zostanie powiedziane Jaakowowi i Israelowi, co uczynił Elohim.”
[16] Tora, Bereszit, 31:7. „A ojciec wasz oszukiwał mnie i dziesięć razy zmieniał moją zapłatę – lecz Elohim nie pozwolił mu wyrządzić mi krzywdy.”
[17] Tora, Wajikra, 17:7. „I nie będą już więcej składać ofiar demonom, za którymi cudzołożą – będzie to dla nich ustawą wieczną przez ich pokolenia.”
[18] Tora, Dwarim, 18:10–11. „Nie znajdzie się u ciebie nikt, kto przeprowadza swego syna lub córkę przez ogień, ani wróżbita, ani czarodziej, ani wieszczek, ani zaklinacz, ani czarownik, ani rzucający zaklęcia, ani wywołujący duchy, ani spiryta, ani pytający się umarłych.”
[19] Tora, Bemidbar, 22:7. „I poszli starsi Moawu i starsi Midjanu, a wróżba była w ich ręku, i przyszli do Bilama, i przekazali mu słowa Balaka.”
[20] Tora, Bemidbar, 23:21. „Nie dojrzał winy w Jaakowie i nie widział krzywdy w Israelu; Stwórca, jego Elohim, jest z nim – a okrzyk króla jest wśród niego.”
[21] Tora, Wajikra, 11:44. „Bo Ja jestem Stwórcą, waszym Elohim – uświęćcie się więc i bądźcie święci, bo Ja jestem święty, i nie zanieczyszczajcie waszych dusz żadnym pełzającym stworzeniem, które pełza po ziemi.”
[22] Tora, Dwarim, 14:2. „Bo ludem świętym jesteś dla Stwórcy, twojego Elohim, i ciebie wybrał Stwórca, abyś był Jego szczególnym ludem spośród wszystkich narodów, które są na ziemi.”
[23] Tora, Wajikra, 13:46. „Przez wszystkie dni, gdy jest na nim ta plaga – nieczysty będzie; nieczysty jest – powinien mieszkać osobno, jego miejsce będzie poza obozem.”
[24] Tora, Wajikra, 13:45. „A trędowaty, na którym jest plaga, powinien rozedrzeć swoje szaty, włosy na głowie mieć rozpuszczone, zakryć swoje usta i wołać: «Nieczysty, nieczysty!»”
[25] Tora, Bereszit, 27:19. „I powiedział Jaakow do swojego ojca: «Ja jestem Esaw, twój pierworodny. Uczyniłem, jak mi powiedziałeś. Wstań, proszę, usiądź i zjedz z mojego łupu, aby twoja dusza mnie pobłogosławiła».”
[26] Tora, Bereszit, 25:27. „I wyrośli chłopcy, i Esaw stał się człowiekiem biegłym w łowiectwie, człowiekiem pola, a Jaakow – człowiekiem spokojnym, mieszkającym w namiotach.”
[27] Prorocy, Hoszea, 14:10. „Kto jest mądry – niech to rozumie, kto rozumny – niech to pojmie: bo proste są drogi Stwórcy – sprawiedliwi będą po nich chodzić, a grzesznicy się na nich potkną.”
[28] Tora, Dwarim, 18:13. „Bądź doskonały ze Stwórcą, twoim Elohim.”