201) „Zstąpię więc i zobaczę, czy postąpili według krzyku, który doszedł do Mnie, całkowicie” (erda na we-ere ha-kec’akata ha-ba’a elaj asu kala). Do kogo to powiedział? (le-man ka-amar) Jeśli powiesz, że do tych aniołów (i teima le-inun mal’achin), to kto widział, aby mówił z nimi i wydawał im rozkazy? (man chama malel im da, u-fakeid le-da) Lecz powiedział to do Awrahama (ela, le-Awraham ka-amar), ponieważ te miejsca są pod jego władzą (de-bi-reszutej kajmin inun atrej). Inne wyjaśnienie: do tych aniołów (dawar acher: le-inun mal’achin).
Sulam
201) Komu powiedział Stwórca: „Jeśli tak postępowali – trzeba z nimi skończyć!”? Aniołom? Czy gdy mówił z Awrahamem, wskazał aniołom? Jednak wyjaśnia się, że powiedział to Awrahamowi: „Trzeba z nimi skończyć!”, ponieważ wszystkie te miejsca znajdowały się w jego władaniu.
202) To, co zostało powiedziane do Awrahama (ma de-itmar le-Awraham), dlaczego jest napisane „postąpili” (ma ta’ama: asu)? Powinno być napisane „uczynił” (asa mi-baej lejh). Co oznacza „postąpili”? (maj asu) Lecz to odnosi się do Awrahama (ela da Awraham), a Szchina nie odeszła od niego (u-Szchinta la a’adej minej). To, co zostało powiedziane do aniołów (ma de-itmar la-mal’achin), było dlatego, że zostali tam wysłani (be-gin da-hawu zeminim taman) i przebywali tam, aby wykonać sąd (wa-hawu misztak’chin le-meabad dina), i dlatego jest napisane „postąpili” (we-al da: asu).
Sulam
202) Awrahamowi? Ale powiedziano: „Trzeba (wam)” – w liczbie mnogiej. Dlaczego więc powiedział: „Trzeba (wam)”? Wyjaśnia się, że powiedział to do Awrahama i Szchiny, która go nie opuszczała, dlatego użył formy mnogiej: „Trzeba (wam)”.
Przyjmijmy, że powiedział to aniołom: „Jeśli tak postępowali – trzeba (wam) z nimi skończyć!”. Ale jak to możliwe, żeby mówił do jednego, a jednocześnie wskazywał na kogoś innego? Dzieje się tak, ponieważ aniołowie byli tam w celu wykonania kary, dlatego powiedział: „Trzeba (wam)”.
203) Inne wyjaśnienie (dawar acher): „Postąpili” oznacza jak w tłumaczeniu – „uczynili” (aszu, ke-targumo: awadu). Czyż Stwórca nie wiedział? (we-chi la hawa jada kudsza b-rich hu) Przecież On powiedział: „Zstąpię więc i zobaczę” (de-ihu amar: erda na we-ere), a wszystko jest przed Nim objawione (we-ha kolla itgale kamejhu). Lecz oznacza to: „Zstąpię” – czyli zniżę się z poziomu miłosierdzia na poziom sądu (ela, erda na mi-darga de-rachamej, le-darga de-dina), i to jest to „zstąpienie” (we-hajnu jerida). A „zobaczę” oznacza spojrzenie, czyli nadzorowanie nad nimi (we-ere: re’ija da hi le-aszgacha alejhon), aby zobaczyć, według jakiego sądu zostaną osądzeni (be-man dina jadin lon).
Sulam
203) Czyż Stwórca sam nie wiedział? Czy aż tak, że musiał powiedzieć: „Zstąpię więc i zobaczę” – przecież wszystko jest przed Nim odsłonięte? Jednak „Zstąpię więc” oznacza zejście ze stopnia miłosierdzia na stopień sądu. „I zobaczę” – to znak, że będzie nad nimi czuwał i rozważy, jakim sądem ich osądzić.
204) Znaleźliśmy, że „widzenie” może być dla dobra (aszkechan re’ija le-taw) i że „widzenie” może być dla zła (we-aszkechan re’ija le-bisz). „Widzenie” dla dobra – jak jest napisane: „I Elohim zobaczył synów Israela i poznał” (re’ija le-taw: di-ketiv: wajjar Elohim et bnej Israel wa-jeida). „Widzenie” dla zła – jak jest napisane: „Zstąpię więc i zobaczę” (re’ija le-bisz: di-ketiv: erda na we-ere), czyli aby spojrzeć na nich w sądzie (le-aszgacha alajhu be-dina). I dlatego Stwórca powiedział: „Czy mam ukrywać przed Awrahamem?” (we-al da amar kudsza b-rich hu: ha-mechase ani me-Awraham).
Sulam
204) Zatem widzimy, że jedno jest dobrym zwiastunem, a drugie – złym. Dobry znak to, gdy powiedziano: „I Wszechmogący widział synów Israela, i Wszechmogący wiedział”[2]. Zły znak to, gdy powiedziano: „Zstąpię więc i zobaczę”, aby poddać ich nadzorowi stopnia sądu, i o tym powiedział Stwórca: „Czyż miałbym ukryć przed Awrahamem?”.
[1] Tora, Bereszit, 18:21. „Zstąpię i zobaczę, czy rzeczywiście postępowali zgodnie z krzykiem, który do Mnie dotarł – to koniec dla nich! A jeśli nie, to się dowiem”.
[2] Tora, Szmot, 2:25. „I spojrzał Wszechmogący na synów Israela, i Wszechmogący poznał ich cierpienie”.