238) I powiedział Rabbi Elazar: jest napisane: „I stało się, gdy Rachela urodziła Josefa…” (we-amar Rabbi Elazar: ketiv: wa-jehi ka’aszer jaldah Rachel et Josef we-go) – co zobaczył Jaakow, by pójść swoją drogą? Właśnie to, że urodził się Josef (ma chama Jaakow le-mehach le-orcheih? – kach itjaled Josef). A dopóki Josef się nie urodził, nie chciał wyruszyć w drogę (we-ad la itjaled Josef, la ba’a le-mehach le-orcheih). To już zostało wyjaśnione, że wtedy objawił się oskarżyciel Esawa (ha okemuha: de-chama de-itjaled sitna de-Esaw).
Sulam
238) „I stało się, gdy Rachela urodziła Josefa, powiedział Jaakow do Labana: «Puść mnie, abym poszedł do mego miejsca i do mojej ziemi»”[1]. Co zobaczył Jaakow, że poprosił o odejście właśnie po narodzinach Josefa – przecież wcześniej, zanim urodził się Josef, w ogóle nie prosił, by odejść swoją drogą? Otóż zobaczył, że narodził się oskarżyciel Esawa. Bo Josef – to oskarżyciel Esawa, jak powiedziano: „I będzie dom Jaakowa ogniem, a dom Josefa – płomieniem, a dom Esawa – słomą”[2].
239) Chodź i zobacz: Josef dopełnił swoje miejsce po nim i Josef zasłużył, że został nazwany sprawiedliwym (we-ta chaze: Josef aszlem duchtei batrei, we-Josef zachei leih, de-ikrei cadik), a tutaj [jest] zakończenie ciała (we-hacha sijuma de-gufa). Gdy Jaakow zobaczył, że ciało zostało dopełnione, ciało chciało wyruszyć w drogę (kejwan de-chama Jaakow de-isztalem gufa, ba’a gufa le-mehach le-orcheih), a zakończeniem ciała jest przymierze (we-sijuma de-gufa hu berit). A mimo to Beniamin dopełnił rachunek, bo w nim dopełniło się dwanaście (u-im kol da: Binjamin aszlem chuszbena, de-beih isztelimu trejsar).
Sulam
239) „Josef dopełnił miejsce Jaakowa po nim” – ponieważ jest sfirą Jesod, ostatnią sfirą Jaakowa, „i Josef dostąpił miana sprawiedliwego” – tzn. Jesodu – „i tutaj znajduje się zakończenie guf” – ostatnia sfira, jak już powiedziano. „Gdy Jaakow zobaczył, że guf został dopełniony wraz z narodzinami Josefa, poprosił, aby guf poszedł swoją drogą. A zakończeniem guf jest «brit» (przymierze), czyli Josef. „A jednak Beniamin domyka rachubę, bo wraz z nim dopełnia się liczba dwanaście”.
240) A jeśli powiesz: czyż Jaakow nie wiedział, że do tego momentu nie dopełniły się jeszcze wszystkie pokolenia, mimo że urodził się Josef – to dlaczego nie poczekał, aż urodzi się Beniamin i dopełnią się wszystkie pokolenia? (we-i teima: we-chi la hava jada Jaakow, de-ad ke-an la isztalimu szibtin, af al gav de-itjaled Josef – mai ta’ama la orich ad de-jitjaled Binjamin, we-isztalimu szibtin?). Ale Jaakow działał według mądrości i znał tę sprawę (ella: Jaakow be-chokhmata avad, u-milla jada), powiedział: „Z pewnością, jeśli tu dopełniłyby się wszystkie pokolenia, wiedziałbym, że naprawa z góry spoczęła na nich tak, jak trzeba, a na tej ziemi nie powinny się dopełnić – tylko w Ziemi Świętej” (amar: waddaj i isztalimu hacha kullhu szibtin, ha jada’na de-tikkuna de-le’ejla szarja alajhu kidka jaot, u-be-ar’a da la liba’ej de-isztalimu, ella be-ar’a kadisza).
Sulam
240) Czy Jaakow nie wiedział, że pokolenia nie zostały jeszcze dopełnione, chociaż urodził się Josef? Dlaczego więc nie czekał, aż urodzi się Beniamin i pokolenia zostaną dopełnione? Otóż Jaakow postąpił mądrze i wiedział, że pokolenia jeszcze się nie dopełniły, lecz pomyślał: „Z pewnością, jeśli tutaj dopełnią się wszystkie pokolenia, będę wiedział, że wyższe naprawienie zstąpiło na nie we właściwy sposób. Ale nie chcę, aby dopełniły się na tej ziemi, lecz tylko w Ziemi Świętej”.
241) Chodź i zobacz, że tak jest naprawdę: wszystkie dwanaście pokoleń są naprawą świata niższego (ta chaze: de-hachei hu, de-kullhu trejsar szibtin, tikkuna de-alma tata’a ninhon), i gdy urodził się Beniamin, nastąpiła śmierć Racheli i to miejsce – ten świat niższy – przyjął ją, by została przez niego naprawiona (u-kejwan de-itjaled Binjamin, mitat Rachel, we-natla duchta hai alma tata’a, le-ittakkana behu). I dlatego Beniamin nie urodził się inaczej niż w Ziemi Świętej (u-we-al da: la itjaled Binjamin, ella be-ar’a kadisza), jak jest napisane: „A ja, gdy przybywałem z Paddan, zmarła nade mną Rachela w ziemi Kanaan, w drodze” (hada hu de-ketiv: wa-ani be-vo’i mi-Paddan, meta alaj Rachel be-erec Kena’an ba-derech). I tam – śmierć Racheli, i przyjęło ją to miejsce – ten świat niższy, by osiadła w doskonałym domu (we-tamman mitat Rachel, we-natla duchta hai alma tata’a, le-ityaszwa be-beita szlemata). I przez cały czas, gdy Rachela żyła, świat niższy nie mógł zostać naprawiony przez nią; po śmierci Racheli dom został wypełniony w doskonałości (we-kol zimna de-Rachel kajma, alma tata’a la ittakkena behu; mitat Rachel – natla, beita bi-szlimu).
Sulam
241) „Wszystkie dwanaście pokoleń stanowią naprawę świata niższego” – Nukwy Zeir Anpina od chaze i niżej. „I kiedy urodził się Beniamin” – i dopełniły się wszystkie dwanaście – „umarła Rachela, i świat niższy” – Nukwa Zeir Anpina – „otrzymał miejsce, aby się naprawić dzięki nim”.
Wyjaśnienie: Nukwa nie zostaje naprawiona przy pomocy mniej niż dwunastu (pokoleń), i gdy zostaje naprawiona przez dwanaście pokoleń – poprzez pełne mochin świecenia Hochmy – wtedy dwie Nukwy Zeir Anpina, Rachela i Lea, stają się jednym parcufem: Lea znajduje się w jego części wewnętrznej, a Rachela – w zewnętrznej. Dlatego właśnie, gdy urodził się Beniamin i dopełniło się dwanaście pokoleń, została naprawiona za ich pomocą Nukwa Zeir Anpina od jego chaze i niżej – tzn. wznosi się i łączy z Nukwą znajdującą się od chaze i wyżej, z Leą, ponieważ stają się jednym parcufem.
Natomiast zanim dopełnią się dwanaście pokoleń, Nukwa Zeir Anpina dzieli się na dwa parcufy, i żaden z nich nie jest doskonały: górnej – Lei – brakuje sfirot Tiferet–Necach–Hod–Jesod Zeir Anpina, a dolnej – Racheli – brakuje GaR, znajdujących się od chaze Zeir Anpina i wyżej. I to oznacza, że Rachela wtedy „umiera” – tzn. zostaje anulowana Nukwa od chaze Zeir Anpina i niżej – ponieważ obie te Nukwy stają się jednością.
Dlatego powiedziano: „Gdy urodził się Beniamin” – tzn. dopełniły się dwanaście pokoleń – „umarła Rachela, i świat niższy otrzymał miejsce, by naprawić się dzięki nim” – tzn. Nukwa znajdująca się poniżej chaze została anulowana, ponieważ świat niższy został naprawiony przez dwanaście pokoleń i stał się jednym parcufem ze światem wyższym.
I dlatego Beniamin rodzi się wyłącznie w ziemi świętej, jak powiedziano: „A gdy wracałem z Padanu, umarła u mnie Rachela w ziemi Kanaanu”[3] – i tam właśnie umarła Rachela. „A świat niższy” – Nukwa Zeir Anpina od chaze i niżej – „otrzymał miejsce, by zamieszkać w całym domu” – tzn. na całej stopni Zeir Anpina, ponieważ stał się jednym z wyższym światem, znajdującym się powyżej chaze.
„I przez cały czas, gdy żyła Rachela” – gdy były dwie Nukwy – „świat niższy nie został jeszcze naprawiony przez dwanaście pokoleń”. „(A kiedy) umarła Rachela” – bo stała się jednością z wyższą Nukwą – „otrzymała cały dom w pełni” – odpowiadając pełnemu stopniowi Zeir Anpina.
242) A jeśli powiesz: dlaczego Lea nie umarła w tamtym czasie? (we-i teima: Lea amai la mitat be-hahu zimna), to dlatego, że dom należy do świata niższego i wszystko z niej miało być naprawione, a nie ze świata wyższego (ella: be-gin de-beita be-alma tata’a ihu, we-kolla minei hawu le-ittakkena, we-la me-alma ila’a). I dlatego nie umarła w tamtej chwili (u-we-gin kach la mitat be-hahi sha’ata). A wszystkie działania Lei są zakryte, ponieważ świat wyższy jest zakryty i nieobjawiony (we-kol ovadoj de-Lea be-itkasseja inun, be-gin de-alma ila’a ihu be-itkasseja, we-la be-itgalleja). I dlatego nie wspomniano o śmierci Lei tak, jak o śmierci Racheli (u-we-gin kach la idkar mitata de-Lea ke-mitata de-Rachel).
Sulam
242) Dlaczego Lea nie umarła w tym samym czasie, gdy dopełniły się dwanaście pokoleń i dwie Nukwy Zeir Anpina stały się jednością – przecież wówczas zostało anulowane również właściwość Lei, tak jak i właściwość Racheli, i Lea również powinna była umrzeć, jak Rachela? Otóż rzecz w tym, że „dom” znajduje się w świecie niższym – w Nukwie poniżej chaze, zwanej Rachela – i wszystko musi być naprawione od niej, a od jej doskonałości zależy doskonałość wszystkich niższych, znajdujących się w BEA, a nie od świata wyższego. Dlatego właściwość świata wyższego – Lea – nie zostaje w niczym anulowana, nawet po tym, jak dwanaście pokoleń zostało dopełnionych, ponieważ i wtedy przebywa ona w ukrytych chasadim, tak jak przed tym dopełnieniem. I dlatego Lea nie umiera w tym samym czasie – ponieważ nie zostaje anulowana.
243) I chodź i zobacz, że tak rzeczywiście jest (we-ta chaze, de-hachei hu waddaj): ponieważ świat wyższy – wszystkie jego sprawy są zakryte (be-gin de-alma ila’a – kol milloj be-itkasseja), a świat niższy – wszystkie jego sprawy są w objawieniu (we-alma tata’a kol milloj be-itgalleja). Dlatego Lea została ukryta w jaskini Machpela (u-we-gin kach itkasseja Lea be-me’arata de-Kafelta), a Rachela w objawieniu przy drodze (we-Rachel be-gilluja de-orcha), ta po stronie ukrycia, tamta po stronie objawienia (da be-sitra, we-da be-itgalleja). A w ukryciu odciśnięty jest świat wyższy, jak jest napisane: „I powiedziała Lea: W szczęściu moim, bo nazwą mnie szczęśliwą córki” (u-we-itkasseja alma ila’a itreszem, dichtiw: wa-tomer Lea: be-oszri, ki iszeruni banot). I dlatego nazwała jego imię Aszer (u-we-gin kach kar’a szemeih Aszer).
Sulam
243) W świecie wyższym – Lei – wszystko pozostaje w ukryciu, a w świecie niższym – wszystko jest objawione. Dlatego Lea była ukryta i została pochowana w jaskini Machpela, a Rachela została pochowana w miejscu odkrytym. I tak samo świat wyższy wyróżnia się ukryciem, jak powiedziano: „I powiedziała Lea: «Dla szczęścia (be-aszri בְאַשְרִי), bo szczęśliwą (iszruni אִשְרוּנִי) nazwą mnie córki». I dlatego dała mu imię Aszer (אָשֵר)”[4].
Wyjaśnienie: Imię Aszer wskazuje na ukryte chasadim, jak powiedziano: „Aszer (אשר)” wskazuje na „rosz (ראש)”, który wyszedł z „początku (reszit ראשית)”[5] – i to jest Bina, która wyszła z rosz Arich Anpina, zwanego „reszit” (początek), tzn. stała się ukrytą i zniknęła z właściwości rosz, z właściwości Hochmy. Bo w słowie Aszer (אשר) są te same litery co w słowie „rosz (ראש)”, lecz w innym porządku. Ze strony Nukwy, tzn. Imy, nazywa się Aszer. A ze strony Zachara – nazywa się „rosz”, „rosz wszystkich roszy” – czyli Arich Anpin, właściwość Hochmy. I dała mu imię Aszer – tzn. nazwała go swoim własnym imieniem, imieniem ukrytych w niej chasadim. Bo Lea wyróżnia się ukrytymi w niej chasadim i zdobi się nimi tak, że nawet gdy dwie Nukwy stają się jednym parcufem i może otrzymać Hochmę, mimo to nie podąża za Hochmą, lecz pozostaje przy ukrytych chasadim. I to oznacza, że Lea wtedy nie umiera.
244) I dlatego wszystko jest jedno, ponieważ wszystko pochodzi ze świata wyższego (u-we-gin da, kolla chad, de-ha kolla havej me-alma ila’a). Tak też jest wszędzie: dwa światy – ten w objawieniu, a ten w ukryciu (hachei name, u-we-kol atar, trein almin – da be-itgalleja, we-da be-itkasseja). A my nie błogosławimy Świętemu, błogosławiony On, inaczej niż przez dwa światy, jak jest napisane: „Błogosławiony AWAJa, Bóg Israela, od świata aż do świata” (wa-anan la mewar’chin le-Kudsza Berich Hu, ella bi-trein almin, dichtiw: baruch AWAJa Elohej Israel min ha-olam we-ad ha-olam). Dlatego świat wyższy nazywamy „hu”, a świat niższy nazywamy „atah” (be-ginei kach: alma ila’a karinan „hu”, we-karinan le-alma tata’a „atah”), ponieważ On jest błogosławiony ze świata wyższego przez rękę sprawiedliwego, jak jest napisane: „Błogosławiony AWAJa z Cijon, który zamieszkuje w Jeruszalajim…” (be-gin de-ihu baruch me-alma ila’a, al jada de-cadik, hada hu de-ketiv: baruch AWAJa mi-Cijon, szochejn Jeruszalajim we-go). Z pewnością z Cijon jest On błogosławiony (waddaj mi-Cijon ihu baruch).
Sulam
244) „I dlatego wszystko stało się jednym” – tzn. dwie Nukwy stały się jednym parcufem – „ponieważ wszystko to pochodzi ze świata wyższego”.
Wyjaśnienie: Tutaj podane jest szersze objaśnienie: dwie Nukwy stają się jednością dlatego, że niższa Nukwa, znajdująca się poniżej chaze, została dopełniona i stała się dokładnie taka sama jak Nukwa wyższa. Dlatego w tym stanie niższa Nukwa – Rachela – została anulowana, to znaczy: stała się jak wyższa – Lea – lecz sama wyższa nie została anulowana, i dlatego Lea nie umarła.
I tak jest wszędzie – zarówno w stanie doskonałości, jak i niedoskonałości – istnieją dwa światy: jeden w objawieniu, drugi w ukryciu. Innymi słowy, nawet w stanie doskonałości, gdy Rachela zajmuje całą stopień Zeir Anpina, włącznie od chaze i niżej, również istnieją dwa światy – ale jeden znajduje się wewnętrznie, w ukryciu, a drugi zewnętrznie, w objawieniu – tak, że nawzajem się obłaczają.
I błogosławimy Stwórcę jedynie za pomocą tych dwóch światów, jak powiedziano: „Błogosławiony Stwórca od świata aż do świata”. Dlatego świat wyższy nazywamy „On” – i to wskazuje na ukrycie, a świat niższy nazywamy „Ty” – co wskazuje na obecność i objawienie, ponieważ jest on błogosławiony od świata wyższego dzięki sprawiedliwemu. I powiedziano: „Błogosławiony z Cijonu Stwórca, który mieszka w Jeruszalajim. Alleluja”[6] – tzn. dzięki temu, że świat niższy błogosławiony jest przez chasadim świata wyższego, objawia się on nam, ponieważ „z Cijonu” – Jesodu świata wyższego – On jest błogosławiony. Dlatego świat wyższy musi istnieć w swojej właściwości na zawsze.
245) Chodź i zobacz: w tym wzorze „AWAJa AWAJa” są dwa światy – ten w objawieniu i ten w ukryciu (ta chaze: ke-gawna da: AWAJa AWAJa, trein almin ninhon – da be-itgalleja, we-da be-itkasseja). I dlatego jest znak pauzy między nimi (we-al da pasik ta’ama be-gawajehon), a od tego świata do tamtego świata – wszystko jest jedno (u-me-alma da ad alma da – kolla chad).
Sulam
245) Podobnie powiedziano: „I przeszedł Stwórca przed jego obliczem i zawołał: «Stwórca (AwaJa) – Stwórca (AwaJa)”[7]. I „AwaJa – AwaJa” na początku trzynastu atrybutów miłosierdzia to dwa światy – objawiony i ukryty, pejsy po obu stronach rosz: prawa – ukryte chasadim, a lewa – objawione świecenie Hochmy. Dlatego istnieje znak oddzielenia między dwoma Imionami AwaJa, a od jednego świata do drugiego wszystko stanowi jedność, ponieważ świat objawiony nie ma niczego swojego – wszystko, co w nim jest, otrzymuje od świata ukrytego.
246) „I stało się, gdy Rachela urodziła Josefa…” (wa-jehi ka’aszer jaldah Rachel et Josef we-go). Powiedział Rabbi Jehuda: chodź i zobacz, doskonałość Jaakowa, że nie chciał odejść inaczej jak tylko za zgodą Labana (amar Rabbi Jehuda: ta chaze, szlemuta de-Jaakow, de-la ba’a le-meizal ella bi-rszutej de-Laban). A jeśli powiesz: dlaczego wcześniej nie odszedł za jego zgodą? (we-i teima: zimna acharina – amai la azeil bi-rszutej?) Ponieważ bał się Jaakow, że nie pozwoli mu odejść, i wtedy dwanaście pokoleń dopełniłoby się w innej ziemi (ella be-gin de-dachil Jaakow, de-la jiszbok leih, we-isztalimu trejsar szibtin be-ar’a achra). I dlatego, gdy zobaczył, że nadszedł czas Beniamina, uciekł, jak jest powiedziane: „I uciekł on i wszystko, co jego” (we-al da kejwan de-chama de-mata sza’ata de-Binjamin, barach, ke-ma de-at amar: wa-jivrach hu we-kol aszer lo).
Sulam
246) „I stało się, gdy Rachela urodziła Josefa, powiedział Jaakow do Labana: «Puść mnie, abym poszedł do mego miejsca i do mojej ziemi»”920. To mówi o doskonałości Jaakowa, który nie chciał odejść bez zgody Labana, jak powiedziano: „Powiedział Jaakow do Labana: «Puść mnie, i pójdę»”920. Dlaczego więc za drugim razem uciekł od niego? Ponieważ Jaakow obawiał się, że Laban nie pozwoli mu odejść, i że dwanaście pokoleń dopełni się na obcej ziemi. I ponieważ Jaakow zobaczył, że nadszedł czas narodzin Beniamina – uciekł, jak powiedziano: „I uciekł on ze wszystkim, co miał”[8].
247) Bo gdy urodził się Beniamin, Szchina związała się ze wszystkimi pokoleniami i dom został objęty w całości (de-chejwan de-itjaled Binjamin, itkashrat Szechinta be-kullhu szibtin, we-natla beita be-kullhu). A Jaakow wiedział w tajemnicy mądrości, że gdy dopełnią się dwanaście pokoleń, Szchina ozdobi się i zwiąże z nimi, a Rachela umrze, i ona – Szchina – przejmie dom (we-Jaakow hava jada be-raza de-chokhmata, de-kad isztalimu trejsar szibtin, de-Szechinta titkaszet we-titkaszer behu, we-Rachel tamut, we-ihi natla beita).
Sulam
247) „Kiedy urodził się Beniamin, połączyła się Szchina” – niższa Nukwa – „ze wszystkimi pokoleniami” – ponieważ stała się jednym parcufem z wyższą Nukwą, Leą. I niższa Nukwa włączyła się również w sześciu synów Lei i otrzymała dom ze wszystkimi pokoleniami. „Dom” oznacza mochin świecenia Hochmy, jak powiedziano: „Mądrością (be-hochma) budowany jest dom”[9].
„I Jaakow wiedział, dzięki swojej mądrości, że kiedy dopełnią się dwanaście pokoleń, Szchina zostanie ozdobiona i zjednoczy się dzięki nim” – tzn. przez nie zostanie ozdobiona mochin gadluta i zjednoczy się dzięki nim w jeden parcuf z wyższą Nukwą, znajdującą się powyżej chaze. „I Rachela umrze” – ponieważ zostanie anulowana[10], „a Szchina przyjmie dom”929.
248) Chodź i zobacz, tak się nauczyliśmy: świat niższy objawił się Jaakowowi tak, jak objawił się Moszemu (ta chaze, hachei olifna: alma tata’a itchaze leih le-Jaakow, ke-ma de-itchaze le-Mosze), tylko że nie mógł się związać, dopóki nie było dwunastu pokoleń w domu, by mogła się z nimi związać (ella de-la jechejlat, ad de-hawu trejsar szibtin be-beita, le-itkaszra behu). I wtedy oczyściła się Rachela, a ona – Szchina – objęła dom ze wszystkimi pokoleniami, i stała się korzeniem domu (u-kedein itdakkijat Rachel, we-natla ihi beita be-kullhu szibtin, we-havat ikkara de-beita). I wtedy: „Osadzająca niepłodną w domu” – rzeczywiście (u-kedein: moszivi akeret ha-bajit – waddaj).
Sulam
248) Świat niższy, Szchina, był godny połączyć się z Jaakowem, tak samo jak był godny połączyć się z Moszem, lecz nie mogła się z nimi połączyć wcześniej, dopóki w domu nie było dwunastu pokoleń. Gdy dwanaście pokoleń zostało dopełnionych, Rachela została zabrana, a Szchina otrzymała dom ze wszystkimi dwunastoma pokoleniami i stała się panią domu. I właśnie wtedy powiedziano: „Przekształca panią domu”902.
249) Powiedział Jaakow: „Oto nadszedł czas, że dopełniło się dwanaście pokoleń. Z pewnością świat wyższy ma zejść do domu, by związać się z nimi, a to ubóstwo zostało od niego odsunięte. Jeśli umrze tutaj, nigdy stąd nie wyjdę. I nie tylko to, ale w tej ziemi nie przystoi dopełnić domu” (amar Jaakow: ha mata zimna, de-isztalimu trejsar szibtin, waddaj alma de-le’ejla jechot hu le-beita, le-itkaszra behu, u-miskenuta da itdachja kameih; i tamut hacha, la epok me-hacha le-almin; we-la od, ella be-ar’a da la itchazei le-ashlama beita). Dlatego napisano: „I stało się, gdy urodziła…” – zanim dopełniły się pokolenia (be-gin kach: wa-jehi ka’aszer jaldah we-go, ad la isztalimu szibtin).
Sulam
249) Pomyślał Jaakow: „Już nadszedł czas, aby narodził się Beniamin i dopełniły się dwanaście pokoleń. Z pewnością świat wyższy” – Nukwa powyżej chaze – „zstąpił tutaj do domu, aby się z nimi połączyć” – to znaczy, by dwie Nukwy połączyły się i stały jednym parcufem. „A ta uboga” – Rachela – „zostanie mu zabrana”. I zrozumiał Jaakow: „Jeśli ona umrze tutaj, nigdy już stąd nie wyjdę”. A co więcej – że na tej ziemi nie będzie mógł dopełnić domu, lecz tylko w ziemi świętości. I dlatego: „I stało się, gdy Rachela urodziła Josefa”920 – to znaczy: zanim pokolenia zostały dopełnione.
250) Usłyszał Rabbi Szymon i powiedział: „Z pewnością wszystkie słowa Rabbi Jehudy są piękne, a to przewyższa wszystko” (szema Rabbi Szimon, amar: waddaj kol milloj de-Rabbi Jehuda szapir, we-da salik al kolla). A jeśli powiesz: dlaczego nie wyruszył od razu w swoją drogę? (we-i teima: amai la azal leih le-orcheih mijad?) – ponieważ przez cały czas, gdy Rachela nie była jeszcze brzemienna z Beniaminem, zatrzymał się tam (ella: kol zeman de-Rachel la mit’abbera mi-Binjamin, it’akak taman). Gdy tylko nadszedł czas Beniamina – uciekł, i nie chciał prosić o pozwolenie, aby się tam nie opóźnić i by Jaakow połączył się ze wszystkimi pokoleniami w miejscu, w którym powinien (kejwan de-mata zimna de-Binjamin – arak, we-la ba’a reszuta, be-gin de-la jit’akev taman, we-jitchaber Jaakow be-kullhu szibtin be-atra de-itztarich).
Sulam
250) Dlaczego więc nie wyruszył od razu w drogę, lecz pozostał i pracował jeszcze sześć lat przy stadach Labana? Rzecz w tym, że dopóki Rachela nie zaszła w ciążę z Beniaminem, pozostał tam. A gdy nadszedł czas i zaszła w ciążę z Beniaminem – uciekł, nie prosząc Labana o pozwolenie, aby tam nie pozostać. I połączył się Jaakow ze wszystkimi pokoleniami we właściwym miejscu – w ziemi świętości.
251) Rabbi Aba otworzył i powiedział: „I poszedł Mosze, i powrócił do Jetera, swojego teścia…” (rabbi Aba patach: wa-jelech Mosze wa-jaszow el Jeter chotno we-go). Chodź i zobacz: Mosze był pasterzem trzody Jitra, swojego teścia, i mieszkał z nim, a gdy chciał odejść, nie odszedł inaczej niż za jego zgodą (ta chaze: Mosze ra’ej ana de-Jitro chamoj hava, we-dijureih hava bei, we-kad ba’e le-meizal, la azal ella bi-rszuta dideih). A Jaakow, który był doskonały i mieszkał stale z Labanem – dlaczego nie poprosił u niego o pozwolenie? (we-Jaakow de-hava szelim, we-dijureih hava tadir immeih de-Laban – amai la ba’a rszuta mineih?). Ale przecież już powiedziano, że Jaakow nie chciał, by Laban rozważał z nim i przeciągał go przez kolejne uniki, tak że pozostałby tam (ella: ha itmar, de-la jegalguel Laban immeih gilgulim, we-jiszta’ar taman), bo wcześniej, gdy tylko Jaakow poprosił, Laban zaraz wprowadził uniki i zatrzymał go (de-ha be-kadmeita amar leih, u-mijad gilgel aleih gilgulim, we-iszta’ar taman), a teraz bał się go (we-hashta dachil mineih).
Sulam
251) Powiedziano: „I poszedł Mosze i powrócił do Jetera, swego teścia, i powiedział mu: «Pójdę, za twoim pozwoleniem»”[11]. Mosze pasł trzodę Jitra, swojego teścia, i mieszkał w jego domu, a gdy chciał odejść – odszedł tylko za jego zgodą. Ale przecież Jaakow był „człowiekiem nieskazitelnym”[12] i przez cały czas mieszkał w domu Labana – dlaczego więc nie poprosił go o pozwolenie, jak zrobił to Mosze? Bał się, że Laban wszystko tak zaaranżuje, by go zatrzymać. Przecież już wcześniej Jaakow powiedział mu, że chce wrócić do swojego domu, a ten od razu tak wszystko urządził, że został tam. Dlatego teraz bał się go i nie poprosił o zgodę.
252) Ale Jitro nie był taki wobec Moszego (aval Jitro, la hava hachei le-gabei Mosze). Ponieważ Laban był czarownikiem i wszystkie jego działania wobec Jaakowa były przez czary (be-gin de-Laban charasza hava, u-we-charasza hava kol ovadoj, le-gabei de-Jaakow). A teraz Jaakow nie chciał się tam zatrzymać, ponieważ Święty, błogosławiony On, powiedział mu: „Wróć do ziemi swoich ojców…” (we-hashta la ba’a Jaakow le-it’akkava taman, de-ha Kudsza Berich Hu amar lo: szuw el erec awotecha we-go), i dlatego nie chciał się opóźniać ani porzucać rozkazu swego Pana (u-we-al da la ba’a le-it’akkava u-le-miszbak pikuda de-Marei).
Sulam
252) Jednak Jitro nie był aż tak przeciwny Moszemu, jak Laban wobec Jaakowa, ponieważ Laban był czarownikiem i za pomocą czarów wykonywał wszystkie swoje działania przeciwko Jaakowowi. A ponieważ teraz Jaakow nie chciał tam dłużej pozostawać – gdyż Stwórca powiedział mu: „Wróć do ziemi ojców swoich”[13] – właśnie dlatego nie chciał już tam zostać, by nie zlekceważyć przykazania swego Pana. Dlatego nie poprosił o pozwolenie.
[1] Tora, Bereszit, 30:25. „I było, gdy Rachela urodziła Josefa, powiedział Jaakow do Labana: «Poślij mnie, abym odszedł do miejsca mego i do kraju mego»”.
[2] Prorocy, Owadia, 1:18. „I będzie dom Jaakowa ogniem, a dom Josefa – płomieniem, a dom Esawa – słomą. Zapalą się oni między nimi i pochłoną ich, i nie pozostanie ocalały z domu Esawa – bo tak powiedział Stwórca”.
[3] Tora, Bereszit, 48:7. „A kiedy ja wracałem z Paddan, umarła u mnie Rachela w ziemi Kanaan, w drodze, niedaleko do wejścia do Efrat, i pochowałem ją tam, w drodze do Efrat, to jest Bet-Lechem”.
[4] Tora, Bereszit, 30:13. „I powiedziała Lea: «Szczęśliwa jestem! Bo będą mnie nazywać szczęśliwą wszystkie córki». I nazwała go Aszer”.
[5] Zob. Zohar, rozdział Bereszit, część 1, punkt 7.
[6] Pisma, Tehilim, 135:21. „Błogosławiony niech będzie Tvorca z Cijonu, który mieszka w Jeruszalajimie! Halleluja!”
[7] Tora, Szemot, 34:6-7. „I przeszedł Stwórca przed jego obliczem, i zawołał: «Stwórca, Stwórca, Bóg miłosierny i łaskawy, cierpliwy, obfity w dobroć i prawdę, zachowujący dobroć dla tysięcy, przebaczający winę, występek i grzech, lecz nie pozostawiający bez kary; wspominający winę ojców na synach i na wnukach – do trzeciego i czwartego pokolenia»”.
[8] Tora, Bereszit, 31:21. „I uciekł on ze wszystkim, co miał, i przeprawił się przez rzekę, i skierował się ku górze Gilad”.
[9] Pisma, Przypowieści, 24:3. „Mądrością buduje się dom, a rozumem się go umacnia”.
[10] Zob. wyżej, p. 241, od słów: „Wyjaśnienie. Nukwa nie zostaje naprawiona mniej niż przez dwanaście…”
[11] Tora, Szemot, 4:18. „I poszedł Mosze, i wrócił do Jetera, swojego teścia, i powiedział mu: «Pójdę, proszę, i powrócę do moich braci, którzy są w Micraimie, zobaczę, czy jeszcze żyją». A Jitro powiedział Moszemu: «Idź w pokoju»”.
[12] Tora, Bereszit, 25:27. „I wyrośli chłopcy, i Esaw stał się człowiekiem biegłym w łowach, człowiekiem pola; a Jaakow – człowiekiem prostym, mieszkającym w namiotach”.
[13] Tora, Bereszit, 31:3. „I powiedział Stwórca do Jaakowa: «Wróć do ziemi ojców swoich i do swej ojczyzny, a Ja będę z tobą»”.