62) „I nie mógł się Josef powstrzymać wobec wszystkich stojących przy nim…” (we-lo jachol Josef le-hit’apek le-kol ha-nitzawim alaw we-gomer). Rabbi Chija rozpoczął i powiedział: „Rozproszył, dał ubogim, jego sprawiedliwość trwa na wieki, jego róg się wywyższy w chwale” (Rabbi Chija ptach we-amar: pizzar natan la-ewjonim, cidkato omedet la’ad, karno tarum be-kawod). Przyjdź i zobacz: Stwórca, błogosławiony On, stworzył świat i uczynił człowieka panującym nad nim, by był królem nad wszystkim (ta chaze: Kudsza Brich Hu bara alma, we-ashleit alei le-adam, di-hei malka al kolla).
Sulam
62) „«I nie mógł Josef powstrzymać się wobec wszystkich, którzy stali przy nim»[1]. Powiedział rabbi Chija: «Szczodrze rozdaje ubogim, jego sprawiedliwość trwa na wieki, jego róg będzie wyniesiony w chwale»[2]. Stwórca zbudował świat i postawił nad nim człowieka, aby był królem nad wszystkim.”
63) A z tego człowieka rozprzestrzeniają się w świecie różne rodzaje (we-hai bar nasz mitparszan minei be-alma kama zinin): są wśród nich sprawiedliwi i są niegodziwi (minhon caddikaja, u-minhon resza’aja), są głupi i są mądrzy (minhon tippszin, u-minhon chakimin), i wszyscy trwają w świecie – bogaci i biedni (we-kullhu itkajemu be-alma: atirin u-miskinin). A wszystko to po to, aby jeden zasługiwał przez drugiego: sprawiedliwi przez niegodziwych, mądrzy przez głupich, bogaci przez biednych (we-kullhu begin le-mizkei illejn be-illejn, le-mizkei caddikaja im resza’aja, le-mizkei chakimin im tippszin, le-mizkei atirin im miskinin). Bo dzięki temu człowiek zasługuje na życie wieczne i wiąże się z Drzewem Życia (de-ha begin kach, zakhei bar nasz le-chaje alma, we-itkashar be-ilana de-chaje). I nie tylko to, lecz ta dobroczynność, którą czyni, trwa na wieki, jak napisano: „a jego sprawiedliwość trwa na wieki” (we-la od, ella: de-ha tsedaka de-ihu aved, ka’im le-almin, di-ketiv: we-tsidkato omedet la’ad).
Sulam
63) „I od tego człowieka w świecie oddzielają się różne rodzaje. Są sprawiedliwi, są grzesznicy, są głupcy, są mędrcy. I wszyscy oni” – wszystkie te cztery rodzaje, „mogą być w świecie zarówno bogaci, jak i biedni. A wszystko to po to, by mogli dostąpić zasługi i pomagać sobie nawzajem: by sprawiedliwi pomagali grzesznikom” – przywracając ich do skruchy, „i by mędrcy pomagali głupcom, ucząc ich rozumu, a bogaci – by pomagali biednym” – uzupełniając to, czego im brakuje. „Bo dzięki temu człowiek dostępuje życia wiecznego i łączy się z Drzewem Życia”. I o tym mówi Pismo: „Szczodrze rozdaje ubogim”. „Ale oprócz tego sprawiedliwość, jaką zdobywa, trwa na wieki” – to znaczy z niej budowana jest Nukwa, która nazywa się „wiek”. „Jak powiedziano: «Jego sprawiedliwość trwa na wieki»”[3].
64) „Rozproszył, dał ubogim” (pizzar natan la-ewjonim). Rabbi Elazar powiedział: Gdy Stwórca, błogosławiony On, stworzył świat, oparł go na jednym filarze, a imię jego: Sprawiedliwy (Rabbi Elazar amar: kad bara Kudsza Brich Hu alma, ka’im leih al samcha chad, we-caddik szemeih). I ten Sprawiedliwy jest trwaniem świata (we-hai caddik ihu kijuma de-alma), i on jest tym, który napoi i zaopatruje wszystko (we-da ihu de-ashkei, we-zan le-kolla). Jak napisano: „I rzeka wypływała z Edenu, by nawadniać ogród, a stamtąd rozdzielała się i stawała się czterema głównymi rzekami” (di-ketiv: we-nahar jotzei me-Eden le-hashkot et ha-gan, u-mi-szam jippared, we-haja le-arba’a raszim).
Sulam
64) „«Szczodrze rozdaje ubogim». Powiedział rabbi Elazar: „Kiedy Stwórca stworzył świat, postawił go na jednym filarze, a imię jego – sprawiedliwy” – to znaczy Jesod, „i ten sprawiedliwy to podpora świata” – ponieważ podtrzymuje istnienie Nukwy, która nazywa się „świat”. „I to znaczy, że on poi” – świeceniem Hochmy, „i karmi” – świeceniem hasadim, „wszystkich, jak powiedziano: «I rzeka” – to znaczy Jesod, „wypływa z Edenu, aby nawadniać ogród, a stamtąd się rozdziela»”[4].
65) „A stamtąd rozdzielała się” (u-mi-szam jippared) – co oznacza „rozdzielała się”? (mahu jippared?) To znaczy, że to pożywienie i napój z tej rzeki napełnia cały ogród (ella: hahu mezona u-maszkaja de-hahu nahar, natil ginta kolla), a potem ten napój rozprasza się na cztery strony świata (u-le-vatar itbadar hahu maszkaja le-d’ sitrin de-alma). I jak wielu jest tych, którzy oczekują, by być napojonymi i zaopatrzonymi stamtąd (u-ke-ma inun de-metsappan le-itshakkaja u-le-ittzenna mi-taman), jak powiedziano: „Oczy wszystkich ku Tobie z nadzieją spoglądają, a Ty dajesz im pokarm w swoim czasie” (ked’amur: einei kol eilecha jesabberu, ve-atta noten lahem et ochlam be-’itto). I dlatego: „Rozproszył, dał ubogim” – to jest Sprawiedliwy (u-be-gin kach: pizzar natan la-ewjonim – da caddik). „Jego sprawiedliwość trwa na wieki” – to jest Keneset Israel (cidkato omedet la’ad – da K’neset Jisrael), ponieważ dzięki temu trwa ona w tajemnicy pokoju, w doskonałym istnieniu (di-be-gin kach: ihi kajma be-raza de-szlam, be-kijuma szelim). „Niegodziwiec to zobaczy i się rozgniewa” – to władza narodów bałwochwalczych (rasza jire we-ka’as – da malkhut akum).
Sulam
65) „«A stamtąd się rozdziela» – co znaczy „rozdziela się”? To znaczy, że całe pożywienie i nawodnienie rzeki otrzymuje ogród” – to znaczy Nukwa, „a potem nawodnienie rozdziela się na cztery strony świata” – to znaczy wszyscy mieszkańcy świata karmią się z niego i nikt nie odczuwa braku. „I wielu jest tych, którzy pragną napić się i nasycić stamtąd, jak powiedziano: «Oczy wszystkich oczekują Ciebie, a Ty dajesz im pokarm ich we właściwym czasie»[5]”.
„I dlatego: «Szczodrze rozdaje ubogim» – to sprawiedliwy” – to znaczy Jesod, „który hojnie obdarza i daje swoje doskonałe napełnienie ze światła Hochmy i chasadim, napełniającego wszystkich ubogich na świecie”. „«Jego sprawiedliwość trwa na wieki» – to Kneset Israel” – to znaczy Nukwa, która nazywa się sprawiedliwością. „I dzięki temu, że otrzymuje doskonałe napełnienie” – od Jesod, „trwa w zgodzie, w doskonałym istnieniu” – to znaczy „trwa na wieki”.
„«Niegodziwy to zobaczy i rozgniewa się»[6] – to królestwo (malchut) narodów–bałwochwalców” – to znaczy Malchut sitra achra, która w tym czasie zazdrości świętej Malchut.
66) Przyjdź i zobacz (ta chaze): Królestwo Niebios (malkut szamajim) – to Świątynia (ihi bej mikdasza), dla podtrzymania wszystkich biednych (le-kajema kol miskenej) w cieniu obecności Szchiny (be-go tsila de-szeruta de-Szchinta). A Sprawiedliwy (we-caddik) – to ten, który zwany jest poborcą dobroczynności (da ihu ikrei gabba’ej tsedaka), aby obdarzać i zaopatrywać wszystkich (le-mejchan u-le-mejzan le-kolla), jak powiedziano: „Rozproszył, dał ubogim” (di-ktiv: pizzard natan la-ewjonim). Dlatego odbiorcy dobroczynności otrzymują nagrodę równą wszystkim tym, którzy dają dobroczynność (be-gin kach: gabba’ej tsedaka natlej agra la-kabel kullhu de-jahavej tsedaka).
Sulam
66) „Królestwo (malchut) niebios” – to Nukwa Zeir Anpina, „jest Przybytkiem, i ono daje wsparcie wszystkim ubogim pod cieniem przebywania Szchiny, a sprawiedliwy” – Jesod Zeir Anpina, „nazywa się zbierającym datki, by czynić dobroczynność i dawać pożywienie wszystkim” – to znaczy wszystkim ubogim, którzy przebywają pod cieniem Szchiny. „Dlatego zbierający datki otrzymują zapłatę proporcjonalnie do wszystkich, którzy im je dali” – ponieważ są nosicielami Jesod Zeir Anpina, który nazywa się zbierającym datki i zawiera w sobie wszystkie sfirot powyżej niego.
67) Przyjdź i zobacz (ta chaze): „I nie mógł Josef powstrzymać się wobec wszystkich stojących przy nim” (we-lo jachol Josef le-hit’apek le-kol ha-nicawim) – to są wszyscy ci, którzy stoją, by być zaopatrzonymi i napojonymi od niego (illejn inun kol de-kajmej le-ittzana u-le-ittszakkaja mineih). „I nie stał żaden człowiek z nim, gdy dał się poznać Josef swoim braciom” (we-lo amad isz itto be-hitwada’ Josef el echaw) „Z nim” (itto) – to Keneset Israel (da Kneset Jisrael); „jego bracia” (echaw) – to inne zastępy wojowników, o których napisano: „Dla braci moich i towarzyszy moich” (illejn szer retichin chajalin, di-ketiv behu: le-ma’an achaj we-re’aj). Inne wyjaśnienie: „I nie stał żaden człowiek z nim” – w czasie, gdy Stwórca, błogosławiony On, przychodzi, by zjednoczyć się z Kneset Israel (de’achar: we-lo amad isz itto – be-zimna de-Kudsza Brich Hu atei le-izdawwga bi-Kneset Israel). „Gdy dał się poznać Josef swoim braciom” – to czas, gdy Stwórca, błogosławiony On, jednoczy się z Israel, ponieważ oni są tylko Jego udziałem (be-hitwada’ Josef el echaw – be-zimna de-Kudsza Brich Hu hawa mitchaber behu be-Jisrael, begin de-inun natlei bilchudajhu), a nie w połączeniu z ludami narodów bałwochwalczych (we-la chibbura de-ammei akum be-hadayhu). I dlatego napisano: „A ósmego dnia będzie dla was zgromadzenie” (u-be-gin kach: ba-jom ha-szemini atzeret tiheje lachem), bo w tym czasie Stwórca, błogosławiony On, jest sam, w jedynym zjednoczeniu z Israel (de-ha be-zimna da, ihu Kudsza Brich Hu bilchudoi, be-chibbura chada im Jisrael), jak jest napisane o nich: „bracia moi i towarzysze moi” – tak jak to już zostało wyjaśnione (di-ketiv behu: achaj we-re’aj, ke-ma de-okemuha).
Sulam
67) „Powiedziano: «I nie mógł Josef powstrzymać się wobec wszystkich, którzy stali przy nim» – to wszyscy ci, którzy mają się nasycić i napić od niego”. Bo Jesod, nazywany Josefem, nie może się powstrzymać, by nie udzielić im ich dobra.
„«I nie stał nikt przy nim, gdy Josef dał się poznać swoim braciom». «Przy nim» – to Kneset Israel” – to znaczy Nukwa, „i nikt nie stał przy niej, gdy się dała poznać” – to znaczy w momencie ziwugu, bo ziwug nazywa się poznaniem. „«Swoim braciom» – to inne budowle i zastępy, jak powiedziano: «Ze względu na moich braci i moich przyjaciół»[7]” – czyli dla nich dokonywał ziwugu z Nukwą, by dać im ich dobro. A sens słów: „Gdy Josef dał się poznać” – to gdy Josef dokonywał ziwugu ze Szhiną ze względu na swoich braci, bo „braciom” oznacza „ze względu na braci”.
„Inne wyjaśnienie: «I nie stał nikt przy nim» oznacza: w czasie, gdy Stwórca objawił się, by zjednoczyć się z Kneset Israel. «Gdy Josef dał się poznać swoim braciom» oznacza: w czasie, gdy Stwórca jednoczył się z Israelem, «nie stał nikt» spośród narodów «przy Nim»” – w momencie Jego ziwugu z Nukwą. „Bo tylko synowie Israel otrzymują napełnienie” ze świecenia ziwugu, „a narody–bałwochwalcy nie mają z nimi żadnego związku”. „Dlatego powiedziano: «A ósmego dnia będzie dla was zakończenie»[8] – bo w tym czasie Stwórca przebywa w jedności wyłącznie z synami Israel, o których powiedziano: «Bracia moi i przyjaciele moi»”[9].
68) Rabbi Jejsa rozpoczął werset: W czasie, gdy Stwórca, błogosławiony On, podniesie Keneset Israel z prochu (Rabbi Jejsa ptach kra: be-zimna de-Kudsza Brich Hu jokim lah le-Keneset Jisrael me-afra), i zapragnie pomścić się na narodach bałwochwalczych (we-jib’aei le-inakma nikmata me-ammayya akum), wtedy jest napisane: „A spośród narodów nie ma ze Mną nikogo” (ke-dein ketiv: u-me-amim ein isz itti). I napisano tutaj: „I nie stanął nikt z nim, gdy dał się poznać Josef swoim braciom” (u-ketiv hacha: we-lo amad isz itto be-hitwadda’ Josef el echaw), jak powiedziano: „I uniósł ich, i poniósł ich przez wszystkie dni wieczności” (ke-ma de-at amart: wa-jenatlem wa-jenaszeem kol jemej olam).
Sulam
68) Rabbi Isa wyjaśnił powiedziane: „W czasie, gdy Stwórca podniesie Kneset Israel z prochu” – to znaczy w czasie wybawienia – „i zechce dokonać swego odwetu na narodach–bałwochwalcach, powiedziano: «I nie było ze Mną nikogo z narodów»[10] – to znaczy, jak powiedziano tutaj: «I nie stał nikt przy nim, gdy Josef dał się poznać swoim braciom». I jak powiedziano: «I nosił ich, i wywyższał przez wszystkie dawne czasy»[11]”.
Wyjaśnienie: Tak jak o czasie wybawienia powiedziano: „I nie było ze Mną nikogo z narodów” – to znaczy, że nie ma żadnej siły sitra achra, która mogłaby Mu w tym przeszkodzić – tak też słowa: „I nie stał nikt przy nim” oznaczają, że żadna siła sitra achra nie była przy nim, by przeszkodzić mu dać się poznać swoim braciom. I tak samo powiedziano: „I nosił ich, i wywyższał przez wszystkie dawne czasy” – to znaczy, że wyniósł Israel tak wysoko, że żadna siła na świecie nie jest w stanie mu zaszkodzić.
69) „I nie mógł się Josef powstrzymać” (we-lo jachol Josef le-hit’apek). Rabbi Chizkija rozpoczął i powiedział: „Pieśń stopni. Do Ciebie podniosłem oczy moje, Ty, który mieszkasz w niebiosach” (Rabbi Chizkija ptach we-amar: szir ha-ma’alot, eilecha nasati et einaj, ha-joszewi ba-szamajim). Ten werset został już wyjaśniony i omówiony (hai kra okemuha we-ittemar), ale przyjdź i zobacz: „Do Ciebie podniosłem oczy moje” (aval ta chaze: eilecha nasati et einaj). I napisano: „Wznoszę oczy moje ku górom” (u-ketiv: esa einaj el he-harim). Ale – to jedno odnosi się do górnego, a to do dolnego (ella: da le-eila, we-da le-tata). „Wznoszę oczy moje ku górom” – to górne (esa einaj el he-harim – da le-eila), by przyciągnąć błogosławieństwa z góry w dół (begin le-amshacha birchan me-eila le-tata), z tych wyższych gór, by przez nie przyciągnąć błogosławieństwo dla Keneset Israel (me-illejn harin illajin, le-amshacha minajhu birchan le-Keneset Israel), które jest błogosławione z nich (de-itbarecha minajhu). „Do Ciebie podniosłem oczy moje” – by wyglądać i oczekiwać tych błogosławieństw, które zstępują stamtąd na dół (eilecha nasati et einaj – le-mitzpej u-le-chaka’a le-inun birchan de-nachatu mi-taman le-tata).
Sulam
69) Powiedział rabbi Chizkija: „«I nie mógł Josef powstrzymać się». To jest jak powiedziano: «Pieśń stopni. Do Ciebie podnoszę oczy moje, Ty, który zasiadasz w niebiosach»[12]. I powiedziano: «Podnoszę oczy moje ku górom»[13]. «Podnoszę oczy moje ku górom» oznacza: ku górze” – ku Zeir Anpinowi, „aby przyciągnąć błogosławieństwa z góry w dół” – do Nukwy, „od wyższych gór. A góry to nic innego jak praojcowie” – to znaczy HaGaT Zeir Anpina, „aby przyciągnąć od nich błogosławieństwa do Kneset Israel, które otrzymuje błogosławieństwo od nich. «Do Ciebie podnoszę oczy moje»” – to znaczy w dół, ku Nukwie, „ufając i oczekując tych błogosławieństw, które stamtąd zstępują” – to znaczy z Zeir Anpina w dół, do Nukwy.
70) „Ty, który mieszkasz w niebiosach” (ha-joszewi ba-szamajim) – bo cała siła, moc i istnienie są w niebiosach (de-kol tokfaha, we-chejlaha, we-kijumaha ihu ba-szamajim). Bo gdy Jowel otwiera źródła wszystkich bram (begin de-kad jowela, aptach mabu’ej de-kol inun tar’in), one wszystkie znajdują się w niebiosach (kullhu kajmei ba-szamajim). A kiedy niebiosa przyjmują całe światła, które wychodzą z Jowela (u-keivan de-szamajim natil kol inun nehorin de-nafkaj mi-jowela), wtedy one żywią i poją Keneset Israel przez rękę jednego Sprawiedliwego (kedein ihu zan we-ashkei lah le-Keneset Jisrael, al jeda de-caddik chad).
Sulam
70) „«Zasiadający w niebiosach». Jeśli mowa o Nukwie, to dlaczego powiedziano: «w niebiosach» – przecież to Zeir Anpin? Jednakże «Zasiadający w niebiosach» mówi się dlatego, że cała jej siła, i moc, i pożywienie” – Nukwy, „pochodzi z niebios” – to znaczy, że otrzymuje je od Zeir Anpina, nazywanego niebiosami. „Ponieważ gdy jowel[14]” – to znaczy Bina, „otwiera źródła wszystkich tych bram” – to znaczy obfitość pięćdziesięciu bram Biny, „wszystkie one znajdują się w niebiosach” – czyli w Zeir Anpinie. „A po tym, jak niebiosa otrzymują wszystkie te światła, które wychodzą z jowla, karmią i poją Kneset Israel” – czyli Nukwę, „za pośrednictwem jednego sprawiedliwego” – czyli Jesod.
71) A kiedy ta [Keneset Israel] zostaje pobudzone ku Niemu (u-keivan de-da it’ar le-gabba), wielu jest tych, którzy stoją ze wszystkich stron, by być napojonymi i pobłogosławionymi stamtąd (kama inun de-kajman be-kol sitrin, le-itshakkaja u-le-itbarecha mi-taman), jak powiedziano: „Młode lwy ryczą za łupem i domagają się od El swojego pokarmu” (ke-de’amur: ha-kefirim szo’agim la-teref u-levakesz me-El ochlam). Wtedy ona wznosi się w tajemnicy tajemnic, jak należy (u-kedein, ihi salka be-raza de-razin, kidka chaze), i przyjmuje rozkosze od swojego małżonka, jak przystoi (u-mekabbela iddunin mi-ba’ala kidka jaot). A wszyscy ci, którzy stoją ze wszystkich stron, stoją samotnie (we-kullhu de-kajmin be-kol sitrin, amdei bilchudajhu), jak powiedziano: „I nie stanął nikt z nim” (ke-de’amur: we-lo amad isz itto), jak napisano: „I zawołał: Wyprowadźcie wszystkich ludzi ode mnie” (di-ketiv: wa-jikra: hociu kol isz me-alaj). A potem, gdy ona przyjmie rozkosze od swojego małżonka (u-le-vatar de-ihi mekabbela iddunin mi-ba’ala), wszyscy zostają napojeni i zaopatrzeni (kullhu itshakkajin le-vatar, we-ittzanu), jak powiedziano: „Napoją się wszystkie zwierzęta polne, dzikie osły zaspokoją swoje pragnienie” (ke-de’amur: jaszku kol chajeto sadaj, jiszberu fra’im tsama’am).
Sulam
71) „A po tym, jak on” – Jesod, „budzi się dla niej, wielu jest tych, którzy stoją ze wszystkich stron, by napić się i pobłogosławić stamtąd” – to znaczy otrzymać ze świecenia ziwugu, „jak powiedziano: «Lwy ryczą o zdobycz»[15]. I wtedy ona wznosi się” – do ziwugu, „w tajemnicy tajemnic, jak należy, i otrzymuje rozkosze od swojego męża, jak jej przystoi”. „A wszyscy ci, którzy stoją ze wszystkich stron” – oczekując, by od niej otrzymać, „nie robią nic więcej, niż tylko stoją” – nie wznosząc się razem z Nukwą, „tak jak powiedziano: «I nie stał nikt przy nim», ponieważ powiedziano: «I zawołał: „Wyprowadźcie ode mnie wszystkich!”». Jednak po tym, jak ona otrzymała rozkosze od swojego męża” – to znaczy po ziwugu, „wszyscy oni piją i nasycają się, jak powiedziano: «Poją wszystkie zwierzęta polne»[16]”.
[1] Tora, Bereszit, 45:1. «I nie mógł Josef się powstrzymać wobec wszystkich, którzy stali przy nim, i zawołał: „Wyprowadźcie ode mnie wszystkich!” I nie pozostał nikt przy nim, kiedy Josef dał się poznać swoim braciom».
[2] Pisma, Tehilim, 112:9. «Rozdaje hojnie ubogim, jego sprawiedliwość trwa na wieki, jego róg będzie wzniesiony z chwałą».
[3] Pisma, Tehilim, 112:3. «Dostatki i bogactwo są w domu jego, a sprawiedliwość jego trwa na wieki».
[4] Tora, Bereszit, 2:10. «A rzeka wypływała z Edenu, by nawadniać ogród, i stamtąd się rozdzielała, i stawała się czterema głównymi nurtami».
[5] Pisma, Tehilim, 145:15. «Oczy wszystkich oczekują Ciebie, a Ty dajesz im pokarm ich we właściwym czasie».
[6] Pisma, Tehilim, 112:10. «Niegodziwiec ujrzy i rozgniewa się, zgrzyta zębami i zniknie. Pragnienie niegodziwych zginie!».
[7] Pisma, Tehilim, 122:8. «Dla braci moich i dla bliźnich moich powiem: pokój tobie!».
[8] Tora, Bemidbar, 29:35. «Ósmego dnia będzie dla was zakończenie – nie wykonujcie żadnej pracy».
[9] Zohar, rozdział Emor, artykuł „Szmini Aceret”, p. 288.
[10] Prorocy, Jeszajahu, 63:3. «Sam jeden tłoczyłem w tłoczni, i z narodów nie było ze Mną nikogo; i tłoczyłem ich w Moim gniewie, i deptałem ich w Mojej zapalczywości, i bryzgała ich krew na Moje szaty, i całe szaty Moje splamiłem».
[11] Prorocy, Jeszajahu, 63:9. «W każdej ich udręce On cierpiał z nimi, i anioł Jego oblicza wybawił ich; w miłości swojej i w swoim miłosierdziu On ich odkupił, i nosił ich, i podnosił ich przez wszystkie dni dawnych czasów».
[12] Pisma, Tehilim, 123:1. «Pieśń stopni. Do Ciebie podnoszę oczy moje, Zasiadający w niebiosach».
[13] Pisma, Tehilim, 121:1. «Pieśń stopni. Podnoszę oczy moje ku górom – skąd przyjdzie mi pomoc?».
[14] Jowel – pięćdziesiąty rok, rok odpoczynku i wolności dla ziemi i niewolników.
[15] Pisma, Tehilim, 104:21. «Lwy ryczą o zdobycz, prosząc Stwórcę o pokarm dla siebie».
[16] Pisma, Tehilim, 104:11. «Poiją wszystkie zwierzęta polne, dzikie bestie gaszą pragnienie».