100) „A oczy Israela osłabły ze starości…” (we-ejnej Israel kavdu mi-zoken we-gomer). Nauczał Rabbi Chizkija: to jest Israel niższy (ta’anei Rabbi Chizkija: da Israel le-tata), i dlatego nie możesz znaleźć jemu podobnego (u-vegin da, la at maszkach de-kawwatej). A gdy są na wygnaniu przez cały czas tego zniszczenia, osiwieli, nie mogą oglądać oblicza Szchiny, aż przyjdzie w nich inny duch (we-kad jehon be-galuta kol zimna charuva hadin, sivu, la jachlin le-mechzei apej Szechinta, ad de-tejtej ruach achara behon).
Sulam
100) „«Oczy Israela osłabły ze starości, nie mógł widzieć»[1]. Rabbi Chizkija nauczał, że to dotyczy Israela na dole. I dlatego takich słów nie znajdziemy” w całej Torze. „Bo Israel, przebywając na wygnaniu przez wszystkie dni tego zburzenia, zestarzeli się i nie mogli oglądać oblicza Szchiny, aż do chwili, gdy nie wejdzie w nich inny duch”.
101) Od początku tego zostali splamieni w ziemi narodów i nie byli w zwyczajach Tory (mi-kaddemat de-na, ist’aivu be-ar’a ammaya, we-la hawu be-nimusej orajta). Choć wielu z nich zebrało się, by wrócić, i powrócili na długi czas wśród obcych, pokolenie za pokoleniem, i nauczyli się od ich dróg (kamma di-hon kaheil le-mehach, we-tabu idana saggi bejnei nuchra’in, dara batar dara, we-olifu min orchehon). Gdy powrócą do oblicza Szchiny, do swojej ziemi, początkowo nie będą mogli oglądać oblicza Szchiny, aż Święty, niech będzie błogosławiony, da im Swojego ducha (kad jetuwun apej Szechinta le-ar’ahon, be-kadmejta la jachlin le-mechmei appi Szechinta, ad de-jahej Kudsza Brich Hu ruacha didej le-hon).
Sulam
101) „Wcześniej zbezcześcili się w ziemi narodów” – na wygnaniu, „i nie postępowali drogami Tory, jak powinni byli postępować. Długi czas mieszkali pośród cudzoziemców, pokolenie za pokoleniem, i nauczyli się ich dróg”, jak powiedziano: „Pomieszali się z narodami i nauczyli się ich uczynków”[2]. „I po powrocie do swojej ziemi na początku nie mogli oglądać oblicza Szchiny, dopóki Stwórca nie wprowadził w nich Swojego ducha”.
102) Rabbi Chija otworzył: „I ducha Mojego dam w wasze wnętrze” (Rabbi Chija patach: we-et ruchi eten be-kirbechem), a potem: „I uczynię, że będziecie postępować według Moich ustaw i strzec Moich praw i wykonywać je” (le-vatar: we-asiti et aszer be-chukkaj telechu, u-miszpataj tiszmoru, wa-asitem). Po tym, jak dam w was ducha i świętość, będziecie chodzić według Moich zwyczajów i staniecie się nimi (min batar de-jahaw ruchin be-chon u-kduszsza, be-nimusay tehechun we-tithechun).
Sulam
102) Powiedział Rabbi Chija: „«I Mego ducha wprowadzę w wasze wnętrze»[3], a następnie: «I sprawię, że będziecie postępować według Moich ustaw i przestrzegać Moich praw i wykonywać je» – bo dopiero po tym, jak wprowadzę w was Mój duch i świętość, będziecie postępować według Moich ustaw i będziecie ich przestrzegać”.
103) „Nie będzie mógł zobaczyć” (lo juchal lirot). Rabbi Aba otworzył i powiedział: „W świetle oblicza Króla – życie, a Jego przychylność jak obłok późnego deszczu” (Rabbi Aba patach wa-amar: be-or pnej Melech chajim, u-retzono ke-aw malkosz). Gdy będą spoglądać na oblicze Szchiny Świętego, niech będzie błogosławiony, i będą się zajmować tymi filarami, z których pochodzi życie świata (kad jisbebrun apej Szechinta de-Kudsza Brich Hu, we-jit’assekun be-inun retichin de-minhon chajwan de-alma).
Sulam
103) „«Nie mógł widzieć». Rabbi Aba ogłosił: «W świetle oblicza Króla – życie, a Jego przychylność – jak obłok z wiosennym deszczem»[4] – gdy przyjmą oblicze Szchiny Stwórcy i zajmą się tymi strukturami (merkawot), z których pochodzą stworzenia świata” – czyli stworzenia, które są nosicielami tej struktury (merkawy), jak powiedziano u Jechezkela[5] – „wówczas odnoszą się do nich słowa: «W świetle oblicza Króla – życie».”
104) Chodź i zobacz: nie zapominaj, że we wszystkich tych wersetach język odnosi się zawsze do człowieka (ta chaze: la tiszkach be-hanei kra’ej kullhon liszana, ela le-inisz), i nie znajdziesz w tych wersetach wzmianki o Świętym, niech będzie błogosławiony, dlatego że gdy powrócą do swojej ziemi, i Święty, niech będzie błogosławiony, da im ducha mądrości, ich język będzie zawsze przy Świętym, niech będzie błogosławiony (we-la at maszkach be-hanei kra’ej be-Kudsza Brich Hu, begin kad jetuwun le-ar’ahon, we-jahaw Kudsza Brich Hu ruach chachmeta behon, liszana di-lehon tehewjan tadir be-Kudsza Brich Hu). „Także mój język przez cały dzień będzie wypowiadać Twoją sprawiedliwość” (gam leszoni kol ha-jom tehege cidkatecha). (Dotąd tajemnice Tory)
Sulam
104) „Spójrz, nie znajdziesz w tych wypowiedzeniach” – które są w paraszy Wajechi aż do tego miejsca, „niczego poza językiem zwróconym do ludzi, i nie znajdziesz w tych wypowiedzeniach języka zwróconego do Stwórcy”. Innymi słowy, chociaż mowa jest o wybawieniu, i gdy mówi się o Jaakowie, co oznacza, że chodzi o wyższego Jaakowa lub wyższego Israela, czyli o Stwórcę, to jednak dlaczego Pismo używa języka i imion ludzi?
„Ponieważ gdy powrócą na swoją ziemię i Stwórca da im ducha mądrości, ich język zawsze będzie zwrócony ku Stwórcy, jak powiedziano: «A mój język cały dzień będzie głosił Twoją sprawiedliwość»[6].” Wyjaśnienie powiedzianego. Do tego momentu w tych wypowiedzeniach mowa jest o powrocie na ziemię Israela, zanim Stwórca wprowadzi w nich ducha mądrości, dlatego mówi się tutaj z perspektywy ludzi i nie wspomina się bezpośrednio Imienia Stwórcy.
[1] Tora, Bereszit, 48:10. «A oczy Israela zasłabły od starości, nie mógł widzieć. I przyprowadził ich do niego, a on ich pocałował i objął».
[2] Pisma, Tehilim, 106:35. «Wymieszali się z narodami i nauczyli się ich uczynków».
[3] Prorocy, Jechezkiel, 36:27. «I mojego ducha włożę w was, i sprawię, że według moich praw będziecie postępować i moje ustawy przestrzegać będziecie, i według nich czynić».
[4] Pisma, Miszlei, 16:15. «W świetle oblicza Króla jest życie, a Jego przychylność jak obłok z wiosennym deszczem».
[5] Prorocy, Jechezkiel, 1. «Było widzenie proroka Jechezkiela nad rzeką Kevar: objawienie chwały Stwórcy w postaci żywych istot, kół i firmamentu».
[6] Pisma, Tehilim, 71:24. «I mój język cały dzień głosić będzie Twoją sprawiedliwość, bo zawstydzeni i pohańbieni będą ci, którzy pragną mego nieszczęścia».