245) „I zbliżyły się dni Israela, by umrzeć.” Nauczano: Rabbi Chija powiedział: napisano „I żył Jaakow w ziemi Micraim siedemnaście lat” – tam chodzi o istnienie Jaakowa, a tutaj o śmierci Israela, jak napisano: „I zbliżyły się dni Israela, by umrzeć.” (wa-jikrevu jemej Israel la-mut. ta’ana, amar Rabi Chija: ketiv: wa-jechi Jaakow be-eretz Micraim szewa esre szana – hatam be-kijumej Jaakow, we-hacha be-mitatej Israel, de-ketiv: wa-jikrevu jemej Israel la-mut.) Rabbi Josi powiedział: tak jest zaiste, bo nie jest napisane „I zbliżył się dzień Israela, by umrzeć”, lecz „dni”. (amar Rabi Josej: hachej hu wadaj, de-ha la ketiv: wa-jikrav jom Israel la-mut, ela jemej.) Czyż w ilu dniach umiera człowiek? Przecież w jednej chwili, w jednym momencie umiera i odchodzi ze świata. (we-chi be-kamma jomej mit be-nun? we-ha be-sza’ata chada, be-rig’a chada, mit we-nafik me-alma.)
Sulam
245) „«I zbliżyły się dni Israela ku śmierci»[1]. „Uczyliśmy się – powiedział rabbi Chija – powiedziano: «I żył Jaakow w ziemi egipskiej siedemnaście lat»[2]. Gdy mówi się jego życiu, powiedziano: «Jaakow», a gdy o śmierci – powiedziano: «Israel»” – czyż imię Israel nie jest ważniejsze niż Jaakow? „Powiedział rabbi Josi: «Tak właśnie jest»” – że tutaj należało powiedzieć Israel, „ponieważ nie powiedziano: «I zbliżył się dzień Israela, aby umrzeć», lecz powiedziano: «dni». Ale to niezrozumiałe. Czyż człowiek umiera przez kilka dni, a nie w jednej chwili? W jednym momencie umiera i odchodzi ze świata?!”
246) Lecz tak nauczano: gdy Stwórca, błogosławiony niech będzie, chce odebrać mu ducha, wszystkie dni, które człowiek przeżył w tym świecie, są przywoływane przed Nim i wchodzą do rachunku. (ela hachej ta’ana: kad Kudsza Berich Hu ba’e le-atava ruchej lejh, kol inun jomin de-ka’im be-nun be-haj alma, itpakdan kamej, we-a’alin be-chuszbena.) A gdy zbliżą się przed Nim, by wejść do rachunku, człowiek umiera, i Stwórca, błogosławiony niech będzie, przywraca do siebie jego ducha – ten oddech, który wydał i tchnął w niego, zabiera z powrotem do siebie. (we-kad itkerivu kamej le-me’al be-chuszbena, mit be-nun, we-atejv Kudsza Berich Hu ruchej lejh, hahu hewel de-afek we-nafach bej, otvej lej gabbej.)
Sulam
246) „Ale uczyliśmy się tak: gdy Stwórca pragnie zwrócić do Siebie ducha człowieka, wszystkie te dni, które człowiek przeżywa w tym świecie, są przez Niego zliczane i wchodzą w rachubę. A gdy zbliżają się dni przyjścia do Niego zgodnie z tym rachunkiem, człowiek umiera, i Stwórca zwraca do Siebie ducha tego człowieka – to tchnienie, dzięki któremu człowiek wdycha i wydycha, On zwraca do Siebie.”
247) Szczęśliwa jest część tego człowieka, którego dni zbliżyły się przed Króla bez wstydu i bez tego, by jakikolwiek dzień został odrzucony na zewnątrz, bo znaleziono w nim dzień, w którym popełnił grzech. (zakk’a chulkej de-hahu be-nun, de-jomoj itkerivu gabbej Malka, be-la kissufa, we-la dachej joma minajhu le-bar, de-jiszkach be-hahu joma de-it’awed bej chowa.) Dlatego napisano o sprawiedliwych: „zbliżenie”, ponieważ ich dni zbliżają się przed Króla bez wstydu. (be-gin kach ketiv be-caddikaja: keriva, mi-szum de-karivu jomoj kamej Malka, be-la kissufa.)
Sulam
247) „Szczęśliwy los człowieka, którego dni zbliżyły się do Króla bez wstydu i z którego żaden dzień nie został odrzucony z powodu tego, że ujawniono w nim grzech. Dlatego właśnie o sprawiedliwych powiedziano «zbliżenie», ponieważ te dni zbliżyły się do Króla bez wstydu.”
248) Biada niegodziwcom, bo nie jest o nich napisane „zbliżenie”! Jak mogłyby ich dni zbliżyć się przed Króla, skoro wszystkie ich dni odnalezione są w grzechach świata? (waj le-reszija’ja, de-la ketiv be-hon keriva, we-hejch jikrevun jomej kamej Malka, de-ha kol jomoj be-chowej alma isztakkachu.) I dlatego nie zbliżają się przed Króla, nie są u Niego wyliczeni i nie są wspominani w górze – tylko są wyrzuceni z ich wnętrza. (u-we-ginej kach la jikrevun kamej Malka, we-la jitmannun kamej, we-la jidakru le-ejla, ela inun szecajan mi-gawwajhu.) O nich napisano: „Droga niegodziwców jak ciemność – nie wiedzą, o co się potkną.” (alajhu ketiv: derech resza’im ka-afela, lo jad’u ba-me jikaszlu.)
Sulam
248) „Biada grzesznikom, o których nie mówi się o zbliżeniu! Bo jak mogą zbliżyć się jego dni do Króla, skoro wszystkie jego dni pogrążone były w grzechach świata doczesnego? I dlatego nie zbliżają się one do Króla, nie zostaną przez Niego zaliczone i nie będą wspomniane w górze, lecz przeminą same z siebie. O nich powiedziano: «Droga niegodziwych jest jak ciemność – nie wiedzą, o co się potkną»[3].”
249) A tutaj: „I zbliżyły się dni Israela” – zaiste, bez wstydu, w pełni, w doskonałej radości. (we-hacha: wa-jikrevu jemej Israel wadaj, be-la kissufa, bi-szlejmuta, be-chedwuata szalim.) I dlatego „dni Israela” – bo Israel był doskonalszy niż Jaakow. (u-we-ginej kach: jemej Israel, da-hawa szalim jatir Israel mi-Jaakow.) A jeśli powiesz: Przecież jest napisane: „A Jaakow był człowiekiem doskonałym”? Był doskonały, lecz nie doskonały na wyższym poziomie jak Israel. (we-i teima: we-ha ketiv: we-Jaakow isz tam – szalim? szalim hawa, we-la szalim be-darga ila’a ke-Israel.)
Sulam
249) „A tutaj powiedziano: «I zbliżyły się dni Israela» – bez wątpienia zbliżyły się one bez wstydu, w doskonałości, w pełnej radości. I dlatego powiedziano: «dni Israela», a nie «dni Jaakowa», ponieważ imię Israel jest bardziej doskonałe niż Jaakow. Ale przecież powiedziano: «A Jaakow – człowiek nieskazitelny»[4], czyli że imię Jaakow również jest doskonałe?” Również imię Jaakow „jest doskonałe, lecz nie tak doskonałe na najwyższym stopniu jak Israel”.
250) Nauczano: Rabbi Jose powiedział: w chwili, gdy dni człowieka są przywoływane przed Króla, są tacy sprawiedliwi, których dni są przywoływane, lecz są oddalone od Króla. (tanja, amar Ribi Jose: be-sza’ata de-jomoj de-bar nasz itpakkeidan kamej Malka, it zakka’a de-itpakkeidan jomoj, u-rechikin mi-kamej Malka.) A są tacy sprawiedliwi, że gdy ich dni są przywoływane, są blisko i przystają do Króla, i nie oddalają się, bez wstydu wchodzą i zbliżają się do Króla. (we-it zakka’a, de-kad mitpakkeidan jomoj, kerivin u-smichin le-Malka, we-la mitrachakin, be-la kissufa a’alin, we-kareivin le-Malka.) Szczęśliwa jest ich część, jak jest napisane: „I zbliżyły się dni Israela, by umrzeć.” (zakk’a chulkehon, ha-hu de-ketiv: wa-jikrevu jemej Israel la-mut.)
Sulam
250) „Uczyliśmy się: powiedział rabbi Josi, że gdy dni człowieka są zliczane przez Króla, bywa, że istnieje sprawiedliwy, którego dni są zliczane, lecz są dalekie od Króla, a bywa sprawiedliwy, że gdy zliczane są jego dni, są one bezpośrednio blisko Króla i nie oddalają się, i bez wstydu wchodzą i zbliżają się do Króla. Szczęśliwy ich los! I to oznacza powiedziane: «I zbliżyły się dni Israela ku śmierci».”
[1] Tora, Bereszit, 47:29. «A gdy zbliżyły się dni Israela do śmierci, wezwał swojego syna, Josefa, i powiedział do niego: „Jeśli znalazłem łaskę w twoich oczach, połóż swoją rękę pod moje biodro i okaż mi łaskę i wierność: nie chowaj mnie w Micraimie!”».
[2] Tora, Bereszit, 47:28. «I żył Jaakow w ziemi Micraimu siedemnaście lat; i było dni Jaakowa, lat jego życia, sto czterdzieści siedem lat».
[3] Pisma, Miszlei, 4:19. «Droga niegodziwych jest jak ciemność – nie wiedzą, o co się potkną».
[4] Tora, Bereszit, 25:27. «I dorastali chłopcy, i stał się Esaw człowiekiem biegłym w łowiectwie, człowiekiem polnym; a Jaakow – człowiekiem nieskazitelnym, mieszkającym w namiotach».