251) „I zawołał do swego syna, do Josefa.” Rabbi Icchak powiedział: Czyż pozostałe pokolenia nie są jego synami? (wa-jikra liwno le-Josef. amar Ribi Jicchak: we-chi sze’ar szibtin law benoj inun?) Lecz Rabbi Aba powiedział: Josef był jego synem bardziej niż wszyscy inni, jak nauczono – w chwili gdy żona Potifara nalegała na Josefa, co jest napisane? „I przyszedł do domu, by wykonać swoją pracę, i nie było nikogo z ludzi domu.” (ela amar Ribi Aba: Josef benoj hawa jatir mi-kullhu, de-taninan: be-sza’ata de-intejej de-Potifar dechakat lej le-Josef, ma ketiv? wa-jawo ha-bajta la’asot melachto, we-ejn isz me-anszej ha-bajt.) Ten werset powinien był brzmieć: „I nie było nikogo w domu” – co znaczy „z ludzi domu”? (haj kra hachej mibba’ej lej: we-ejn isz ba-bajt – ma hu me-anszej ha-bajt?) Lecz chodzi o to, by włączyć w to podobiznę Jaakowa, która była tam i znajdowała się tam, i dlatego napisano: „z ludzi domu”, lecz inny człowiek był tam obecny. (ela le-achlala de-diokna de-Jaakow, de-hawa taman, we-isztakkach taman, u-we-ginej kach: me-anszej ha-bajt; awal isz achra hawa taman.) Gdy Josef podniósł oczy i zobaczył podobiznę swojego ojca, stanął w swojej trwałości i cofnął się. (kejwan de-salek Josef ejenoj, wa-chama diokna de-awoj, jativ be-kijumej, we-taw le-achora.)

Sulam

251) „«I przywołał swego syna, Josefa». „Powiedział rabbi Icchak: Czyż pozostałe pokolenia nie są jego synami?” – dlaczego więc przywołał tylko Josefa? „Jednakże, powiedział rabbi Aba, że Josef był jego synem bardziej niż pozostali. Uczyliśmy się: gdy żona Potifara nachodziła Josefa, powiedziano: «I wszedł do domu, aby wykonać swoją pracę, i nie było nikogo z domowników»[1]. Powinno być powiedziane: «I nie było nikogo w domu». Co znaczy: «z domowników»? To po to, by włączyć obraz Jaakowa, który tam był. I dlatego powiedziano: «z domowników» – aby wskazać, że inny człowiek”, który nie był z domowników, „był tam”, czyli Jaakow. „Gdy Josef podniósł wzrok i zobaczył obraz swojego ojca, oprzytomniał i powrócił do siebie”.

252) Chodź i zobacz, co jest napisane: „I wzbraniał się, i powiedział do żony swego pana.” (ta chaze, ma ketiv: wa-jema’en wa-jomer el eszet adonaw.) Stwórca, błogosławiony niech będzie, powiedział do niego: „Ty powiedziałeś «i wzbraniał się, i powiedział» – na życie twoje, to «i wzbraniał się, i powiedział» inne, niech przyjdzie jako błogosławieństwo dla twego syna i niech będą przez to błogosławieni.” (amar lej Kudsza Berich Hu: at amart wa-jema’en wa-jomer – chajech, wa-jema’en wa-jomer achra jejtej le-warcha liwrach, we-jitbarchun bej.) To jest to, co jest napisane: „I wzbraniał się jego ojciec i powiedział: Wiem, mój syn, wiem.” (hada hu de-ketiv: wa-jema’en awiw, wa-jomer: jadati beni jadati.)

Sulam

252) „Spójrz, co powiedziano: «Lecz nie zgodził się i powiedział żonie swego pana»[2]. Powiedział mu Stwórca: «Ty mówisz: „Lecz nie zgodził się i powiedział” – przysięgam ci, że inne «lecz nie zgodził się i powiedział» przyjdzie, by błogosławić twoich synów, i będą przez nie pobłogosławieni». I to, jak powiedziano: «Lecz nie zgodził się jego ojciec i powiedział: „Wiem, synu mój, wiem. Także i on stanie się ludem, i także on będzie wielki”»[3].”

253) Gdy powiedział: „Wiem, mój syn”, dlaczego dodał ponownie „Wiem”? (kejwan de-amar: jadati beni – amaj amar: jadati achra?) Lecz powiedział: „Wiem, mój syn – w chwili, gdy byłeś w swoim ciele, zdrowy, gdy zobaczyłeś moją podobiznę i powróciłeś do swojej stałości.” (ela amar: jadati beni – be-zimna de-kajmat be-gufach de-at bari, kad chamejt diokna di-li, we-tabat be-kijumach.) I dlatego napisano: „Wiem, mój syn, wiem” – w odniesieniu do tego, co powiedziałeś, że ten jest pierworodnym: „i on też stanie się ludem, i on też będzie wielki”. (u-we-ginej kach ketiv: jadati beni jadati – al ma de-amart de-da hu buchra: gam hu jihje le-am, we-gam hu jigdal.) I tutaj dlatego napisano: „I zawołał do swego syna, do Josefa” – rzeczywiście do swego syna, do Josefa. (we-hacha be-gin kach ketiv: wa-jikra liwno le-Josef – liwno le-Josef mammasz.)

Sulam

253) „Po tym, jak powiedział: «Wiem, synu mój», dlaczego jeszcze raz powiedział: «Wiem»?” – przecież powiedziano: „Wiem, synu mój, wiem”. Ale tym powiedział: „«Wiem, synu mój» – ponieważ udowodniłeś swoim ciałem, że jesteś moim synem, w chwili, gdy ujrzałeś mój obraz i powróciłeś do swojego przymierza” – i nie skalałeś go. „I dlatego powiedziano: «Wiem, synu mój»”. A przez drugie „wiem” powiedział: „«Wiem» – o tym, co powiedziałeś, że ten (Menasze) jest pierworodnym”. I na to odpowiedział mu: „«Także i on stanie się ludem, i także on będzie wielki»”. I dlatego powiedziano: „I przywołał swego syna, Josefa” – ponieważ udowodnił swoim ciałem, że jest jego synem, jak to wyjaśniliśmy.

254) Inne wyjaśnienie: „I zawołał do swego syna, do Josefa” – ponieważ z wyglądu byli do siebie podobni, tak że każdy, kto widział Josefa, dawał świadectwo, że słowa Jaakowa są prawdziwe. (de-achar: wa-jikra liwno le-Josef – de-bi-diokna chad hawu misztachzajin, de-kol man de-chamej le-Josef, hawa ashejd diwrejej de-Jaakow hava.) Rabbi Jose powiedział: tak jest rzeczywiście. (Ribi Jose amar: kolla hachej hu.) I jeszcze – ponieważ Josef żywił jego i jego synów podczas starości, dlatego był dla niego rzeczywiście synem bardziej niż wszyscy. (we-od de-Josef zan lejh u-liwnoj be-siwutej, u-we-ginej kach benoj mammasz, jatir mi-kullhu.) „I zawołał do swego syna, do Josefa” – dlaczego do Josefa, a nie do innego? Ponieważ miał w ręku władzę, by wyprowadzić go stamtąd. (wa-jikra liwno le-Josef – amaj le-Josef, we-la le-achra? mi-szum de-rszuta hava bijadej le-salkaj mi-tamman.)

Sulam

254) „«I przywołał swego syna, Josefa» – ponieważ z wyglądu byli do siebie tak podobni, że każdy, kto widział Josefa, świadczył, że jest synem Jaakowa”. „Powiedział rabbi Josi: «Całkowicie słusznie»” – że przywołał właśnie swojego syna, ponieważ byli jednakowi z wyglądu. „A także dlatego, że Josef żywił jego i jego synów na starość. I dlatego rzeczywiście był jego synem bardziej niż wszyscy pozostali”.

„«I przywołał swego syna, Josefa». Dlaczego przywołał Josefa, a nie kogoś innego? Ponieważ to on miał prawo wynieść go stamtąd” – do jaskini Machpela, ponieważ był królem, a inny takiego prawa nie miał.

255) Rabbi Jose powiedział: Skoro Jaakow wiedział, że jego synowie będą zniewoleni na wygnaniu tam, w Micraim, dlaczego nie chciał zostać tam pochowany, aby jego zasługa czuwała nad jego synami? (Ribi Jose amar: kejwan de-Jaakow hava jada de-bnoj jisztabedun be-galuta tamman be-Micraim – amaj la itkabbar tamman, begin de-jagin zechutej al bnoj?) Dlaczego pragnął odejść stamtąd? Przecież napisano: „Jak ojciec litujący się nad synami” – gdzież więc jest to miłosierdzie? (amaj ba’a le-istalleka mi-tamman, we-ha ketiv: ke-rachem aw al banim – an hu rachmanuta?)

Sulam

255) „Powiedział rabbi Josi: «Skoro Jaakow wiedział, że jego synowie będą tam, w Egipcie, w niewoli, to dlaczego nie został tam pochowany, aby jego zasługi chroniły jego synów? I dlaczego chciał być stamtąd wyniesiony? Przecież powiedziano: „Jak ojciec lituje się nad synami”[4] – gdzie więc tutaj miłosierdzie?»”

256) Lecz tak nauczano: w chwili, gdy Jaakow schodził do Micraim, lękał się i mówił: „Może, nie daj Bóg, moi synowie wymieszają się wśród narodów, i może Stwórca, błogosławiony niech będzie, usunie Swoją Szchinę ode mnie jak wcześniej.” (ela hachej ta’ana: be-sza’ata de-hawa nachit Jaakow le-Micraim, hawa dachil, hawa amar: dilma chas we-szalom, jisztatzun banaj bejnej ammamaja, we-dilma Kudsza Berich Hu jesallek Szechintej mini ke-kadmejta.) Co jest napisane? „I ukazał się Elohim Jaakowowi…” i „Nie bój się schodzić do Micraim, bo uczynię z ciebie tam wielki naród.” (ma ketiv? wa-jera Elohim el Jaakow we-chulej – al tira merda Micraima, ki le-goj gadol asimcha szam.) A na to, co powiedziałeś: „Może usunę Moją Szchinę spośród ciebie” – „Ja zstąpię z tobą do Micraim.” (u-ma de-amart: dilma asallek Szechinti mi-bejnach – anochi ered imcha Micraima.)

Sulam

256) „Ale uczyliśmy się, że w chwili, gdy Jaakow schodził do Egiptu, ogarnął go strach. Powiedział: «Może moi synowie zginą wśród narodów, a może Stwórca oddali Swoją Szchinę ode mnie, jak uczynił na początku». Co jest powiedziane? «I ukazał się Wszechmogący Jaakowowi»[5], «Nie bój się zejść do Egiptu, ponieważ wielkim narodem uczynię cię tam»[6], a w odniesieniu do tego, co powiedziałeś: «Aby nie oddalił Mojej Szchiny od ciebie» – «Zejdę z tobą do Egiptu»[7].”

257) Powiedział jeszcze: „Lękam się, że może zostanę tam pochowany i nie będę miał zasługi bycia z moimi ojcami.” (amar od: dachilna, dilma itkabbart tamman, we-la ezke im awahataj.) Powiedział mu: „A Ja ciebie wyprowadzę, wyprowadzając.” (amar lej: we-anochi a’alcha gam alo.) „Wyprowadzę cię” – z Micraim; „wyprowadzając” – byś został pochowany w grobie twoich ojców. (a’alcha – mi-Micraim; gam alo – le-itkabbra’a be-kibra de-awahatach.)

Sulam

257) „I jeszcze powiedział (Jaakow): «Boję się, że pochowają mnie tam i nie dostąpię zaszczytu bycia pochowanym obok moich ojców». Powiedział mu On: «I Ja cię wyprowadzę, także wyprowadzę»[8] – czyli «I Ja cię wyprowadzę» z Egiptu, «także wyprowadzę» – abyś został pochowany w grobie twoich ojców.”

258) Dlatego chciał sam siebie wyprowadzić z Micraim: po pierwsze, aby nie uczynili z niego przedmiotu czci, ponieważ widział, że Stwórca, błogosławiony niech będzie, zamierza pomścić się na tych, którzy budzą trwogę. (be-ginej kach, ba’a le-salka garmej mi-Micraim – chad, de-la jaawdun minej dachala, de-ha chama de-Kudsza Berich Hu zamin le-itperaa mi-dachalejhon.) Po drugie, widział, że Szchina uczyni mieszkanie wśród jego synów na wygnaniu. (we-chad, de-chama de-Szechinta jeszawwe medorej bejn bnoj be-galuta.) Po trzecie, aby jego ciało mieszkało między ciałami jego ojców i zostało w nich włączone, a nie było zaliczone do grzeszników Micraim. (we-chad, begin de-jehe gufej dajar bejn gufajhu de-awahatoj le-itkelala bejnejhu, we-la jitmanne im chajawaja de-Micra’ej.)

Sulam

258) „I dlatego chciał, aby to właśnie on (Josef) wyniósł go z Egiptu. Pierwszy powód – aby nie uczyniono z niego bóstwa, ponieważ widział, że w przyszłości Stwórca odpłaci egipskim bożkom. A drugi – widział, że Szchina zamieszka pośród jego synów na wygnaniu”, i dlatego nie było potrzeby, by był pochowany w Egipcie, aby ich chronić. „I jeszcze jeden – chciał, aby jego ciało znajdowało się wśród ciał jego ojców, aby być w nich włączonym, a nie pozostawało z grzesznikami w Egipcie”.

259) I nauczano: ciało Jaakowa pochodziło z piękna Adama HaRiszon, i wygląd Jaakowa był wyglądem wyższym, świętym, wyglądem Świętego Tronu, i nie chciał być pochowany wśród grzeszników. (we-taninan: gufa de-Jaakow itmeszech mi-szufroj de-Adam ha-Riszon, we-hawa dioknej de-Jaakow, diokna ila’a kadisza, diokna de-kurseja kadisza, we-la ba’a le-itkabbara bejnej chajawaja.) I tajemnica tej rzeczy: w jego ojcach nie było żadnego rozdzielenia, i dlatego jest napisane: „I położę się z moimi ojcami.” (we-raza de-milla: de-be-awahan lejt peruda kelal, we-al da ketiv: we-szachawti im awotaj.)

Sulam

259) „I uczyliśmy się, że ciało Jaakowa pochodzi z piękna Adama Riszona. A obraz Jaakowa był obrazem wyższej świętości – obrazem świętego tronu. I nie chciał być pochowany wśród grzeszników. Bo nie ma podziału między Praojcami, i są oni nieustannie zjednoczeni. I dlatego powiedziano: «I położę się z moimi ojcami».”

260) „I zawołał do swego syna, do Josefa” – swego syna, tego, który miał jedno podobieństwo oblicza z nim, ponieważ z pragnienia ducha i serca spłodził go bardziej niż wszystkich innych. (wa-jikra liwno le-Josef – benoj: be-chad diokna de-anpin, begin de-ber’uta de-rucha we-libba, olid lej jatir mi-kullhu.) Chodź i zobacz, co jest napisane: „Czyż mało, że zabrałaś mojego męża?” – bo cała miłość Jaakowa była w Rachel. (ta chaze, ma ketiv: ha-me’at kachtejch et iszi? – de-kol re’uta de-Jaakow be-Rachel hawa.) I dlatego: „I zawołał do swego syna, do Josefa.” (u-we-gin kach: wa-jikra liwno le-Josef.)

Sulam

260) „«I przywołał swego syna, Josefa». «Syna swego» – powiedziano w Piśmie, ponieważ mieli jednakowe rysy twarzy, gdyż zrodził go z pragnienia ducha i serca bardziej niż wszystkie pozostałe pokolenia. Całe bowiem pragnienie Jaakowa skierowane było ku Rachel. Dlatego powiedziano: «I przywołał swego syna, Josefa».”

261) Nauczano: Rabbi Szymon otworzył i powiedział: „Rzeczy ukryte należą do Stwórcy, naszego Elohim…” (ta’ana, Rabi Szimon patach we-amar: ha-nistarot la-AWaja Elokejnu we-chulej.) „Rzeczy ukryte należą do Stwórcy, naszego Elohim.” Chodź i zobacz, jak wiele ma człowiek, by strzec się przed grzechem i uważać, by nie przekroczyć woli swego Pana. (ha-nistarot la-AWaja Elokejnu – ta chaze, kamma it lej le-bar nasz le-izdahara me-chowoj, u-le-istakkala de-la ja’awar al re’utej de-Marej.) Bo nauczano: wszystko, co człowiek czyni w tym świecie, zapisane jest w księdze – jego czyny, i wchodzą one w rachunek przed Świętym Królem, i wszystko jest przed Nim ujawnione. (de-taninan: kol ma de-bar nasz awed be-haj alma, be-sifra ketivun inun owadin, we-a’alin be-chuszbena kamej Malka Kadisza, we-kolla itgalja kamej.) Jak powiedziano: „Czy może się ktoś ukryć w ukryciu, a Ja bym go nie widział? – mówi Stwórca.” (hada hu de-ketiv: im jissater isz ba-mistarim, wa-ani lo er’ennu – neum AWAJa.) Skoro tak, jakże człowiek nie miałby się strzec, by nie grzeszyć wobec swego Pana? (i hachej, eich la jisstammar bar nasz mil-meichaw kamej de-Marej?) A nauczano: nawet to, co człowiek pomyśli i przemknie mu w sercu, wszystko to jest odnalezione przed Stwórcą, błogosławionym niech będzie, i nic nie ginie sprzed Niego. (we-taninan: afilu hahu ma de-chaszew bar nasz we-istallak bi-re’utej, kolla isztakkach kamej Kudsza Berich Hu, we-la itabed minej.)

Sulam

261) „Uczyliśmy się – powiedział rabbi Szymon, ogłaszając: «Tajemne należy do Stwórcy, Boga naszego, a jawne – do nas i naszych dzieci na wieki, aby wypełniać wszystkie słowa tego Nauczania»[9]. «Tajemne – Stwórcy, Bogu naszemu» – spójrz, jak bardzo człowiek powinien strzec się swoich grzechów i być uważnym, aby nie naruszyć woli swego Władcy. Bo wszystko, co człowiek czyni na tym świecie, wszystkie te czyny są zapisane w księdze i przychodzą na rachunek przed świętym Królem, i wszystko jest przed Nim odsłonięte, jak powiedziano: «Czy człowiek schowa się w ukryciu, a Ja miałbym go nie widzieć? – mówi Stwórca»[10]. W takim razie jakże człowiek miałby nie strzec się przed grzechem wobec swego Władcy? Nawet to, co człowiek myśli i pragnie uczynić, to wszystko to znajduje się przed Stwórcą i nie umknie Jemu”.

262) Chodź i zobacz: w tę noc, gdy Lea weszła do Jaakowa, i dała mu te znaki, które Jaakow dał Rachel, w sercu jego wzniosła się myśl, że to Rachel, i zbliżył się do niej, i ta kropla była pierwszą kroplą Jaakowa, jak jest napisane: „Moc moja i początek mojej siły”, a on sądził, że to Rachel. (ta chaze: be-hahu lejlja de-a’alat Lea le-gabbej de-Jaakow, we-jahawat lejh inun simanin, de-jahaw Jaakow le-Rachel, salek bi-re’utej de-ihi Rachel, we-szammasz szimusza bah, we-hahi tippa kadmejta de-Jaakow hawat, de-ketiv: kochi we-reszit oni, we-sawar de-ihi Rachel.) Stwórca, błogosławiony niech będzie, który zna głębiny i tajemnice, i wie, co jest w ciemnościach, podniósł tę wolę na jej właściwe miejsce, i pierworództwo Reuwena przeszło na Josefa. (Kudsza Berich Hu de-ihu gale amikta u-mesattarta, we-jada ma ba-chaszucha, salek hahu re’uta le-atrej, u-bechirutaj de-Reuwen istallak le-Josef.) Dlaczego? Dlatego że ta pierwsza kropla, która wyszła od Jaakowa, była dla Rachel, i ponieważ była jej, to rzeczywiste pierworództwo Reuwena odziedziczył Josef, a Rachel odziedziczyła to, co należało do niej. (maj ta’ama? mi-szum de-ha de-Rachel hawat, hahu tippa kadmejta de-nafkat mi-Jaakow, u-vegin de-hawat di-lah, hahu bechirutaj mammasz de-Reuwen jarejt Josef, we-Rachel jarta le-hahu di-lah.)

Sulam

262) „A więc owej nocy, gdy Lea przyszła do Jaakowa i dała mu te znaki, które Jaakow dał Rachel” – ze względu na obawę, by jej ojciec nie podmienił jej na inną, a gdy Rachela zobaczyła, że ojciec przyprowadza zamiast niej Leę, i że ta nie zna tych znaków i doznałaby wstydu, natychmiast przekazała jej te znaki, „i wydawało mu się, że to Rachela, i zbliżył się do niej, i ta kropla Jaakowa była pierwszą, jak powiedziano: «Moc moja i pierwocina siły mojej»[11]. A on uważał, że to Rachela. Stwórca, który odsłania wszystko, co najskrytsze i ukryte, i zna to, co dzieje się w ciemności, podniósł to pragnienie na jego właściwe miejsce, i pierworództwo odeszło od Reuwena i zostało przekazane Josefowi. A dlaczego? Ponieważ ta pierwsza kropla, która wyszła od Jaakowa, była przeznaczona Racheli. I ponieważ pierworództwo Reuwena należało do niej, odziedziczył je Josef, i Rachela odziedziczyła to, co było jej.”

263) I dlatego, tajemnica tej sprawy – Reuwen nie został nazwany imieniem jak pozostałe pokolenia, lecz „Reuwen”, co oznacza: „Zobaczcie syna” – po prostu. (u-vegin kach, raza de-milla, la istallak Reuwen bi-szma ki-sze’ar szibtin, ela Reuwen – kelomar: chamu bar, re’u ben stam.) A imię tego syna nie zostało ujawnione, i dlatego Lea nie nazywała swoich synów tym imieniem, i nie powiedziała „Zobaczcie mojego syna”, ponieważ Lea znała ten czyn. (we-haj ben la itjada szmej, we-al da la karja Lea benej be-haj szma, we-la ikrei re’u beni, de-ha Lea jad’at owada.)

Sulam

263) „Dlatego Reuwen nie dostąpił imienia tak jak wszystkie pozostałe pokolenia, a Reuwen (ראובן), czyli że składa się po prostu ze słów: «spójrzcie – syn» (re’u ben ראו בן), a imię tego syna nie jest znane. I dlatego Lea nie nazwała go «mój syn» (bni), i nie został nazwany Reu-bni, «spójrzcie: mój syn», ponieważ Lea znała to, co się wydarzyło” – że myśli Jaakowa były przy Racheli, a nie przy niej.

264) I nauczano: zostało to ujawnione przed Stwórcą, błogosławiony niech będzie, że Jaakow nie miał intencji grzeszyć wobec Niego w tamtym momencie, i nie zwrócił serca ku innej kobiecie w tamtej chwili, jak czynią to pozostali grzesznicy świata. (we-taninan: gale kamej Kudsza Berich Hu, de-Jaakow law re’utej le-meichaw kamej be-haj, we-la istakkal bi-re’uta be-iteta achra be-hahi sza’ata, ki-sze’ar chajawaj alma.) I dlatego jest napisane: „I byli synowie Jaakowa dwunastu” – bo synowie innych grzeszników świata, którzy popełniają taki czyn, są nazywani innym imieniem. (we-al kach ketiv: wa-jihju benej Jaakow sznejm asar, de-ha benajhu de-sze’ar chajawaj alma, de-awdin hahu owada, bi-szma achra ikrun.) A ta sprawa jest znana wśród towarzyszy. (we-ha jedi’a milla da le-gabei chawraya.) I dlatego jest napisane: „I zawołał do swego syna, do Josefa” – rzeczywiście do swego syna, z rodzenia i z końca był jego synem. (u-we-ginej kach: wa-jikra liwno le-Josef – benoj mammasz, mi-szeruta u-sijuma benoj hava.)

Sulam

264) „Odsłonięte było przed Stwórcą, że Jaakow nie miał zamiaru zgrzeszyć wobec Niego przez to, że wszedł do Lei, myśląc o Rachel. I w tej chwili nie wyobrażał sobie w myślach innej kobiety, jak to czynią grzesznicy świata. I dlatego powiedziano: «A synów Jaakowa było dwunastu»[12] – bo synowie innych grzeszników świata, którzy popełniają taki czyn, nazywani są inaczej” – czyli podmiennymi synami. „Dlatego: «I przywołał swego syna, Josefa» – naprawdę syna swego. Od samego początku” – od chwili narodzin Reuwena, „aż do końca, był jego synem.”

265) Nauczano: Rabbi Jose powiedział – dlaczego Jaakow powiedział do Josefa, jak jest napisane: „Połóż proszę swoją rękę pod moje biodro”? (ta’ana, amar Rabi Jose: ba-me omej lejh Jaakow le-Josef, de-ketiv: sim na jadcha tachat jerechi?) Dlatego, że chodziło o to miejsce znaku przymierza, które było wyryte na jego ciele, bo to jest najważniejszy znak spośród wszystkich, znak przymierza, i to właśnie tajemnica Josefa. (ela be-hahu ot kajama, de-hawa raszim be-bisrej, de-da chaszivuta de-awahan jatir mi-kolla, we-haj berit raza de-Josef ihu.)

Sulam

265) „Uczyliśmy się – powiedział rabbi Josi, czym Jaakow zobowiązał Josefa do przysięgi, jak powiedziano: «Połóż swoją rękę pod moje biodro». Tym znakiem przymierza, który jest zapieczętowany na jego ciele” – zobowiązał go do przysięgi, „i dla Praojców było to najważniejsze ze wszystkiego. A przymierze – to właściwość Josefa”. Innymi słowy, Josef to właściwość Jesod–Sprawiedliwy, ponieważ on jest jego nosicielem (merkawą).

266) Rabbi Szymon powiedział: u Awrahama i u Jaakowa jest napisane: „Połóż proszę swoją rękę pod moje biodro” – pod biodro, czyli w tym miejscu, które wskazuje na Święte Imię i z którego wychodzi święte, wierne nasienie na świat. (amar Rabi Szimon: be-Awraham u-be-Jaakow ketiv: sim na jadcha tachat jerechi – tachot jerechi, kelomar: be-hahu atar de-remiza bi-szma kadisza, we-afek zar’a kadisza mehejmna le-alma.) U Icchaka nie jest to napisane – ponieważ wyszedł z niego Esaw. (be-Jicchak lo ketiv – begin de-nafek minej Esaw.)

Sulam

266) Powiedział rabbi Szymon: „O Awrahamie i Jaakowie powiedziano: «Połóż swoją rękę pod moje biodro»[13], czyli w to miejsce, pod którym rozumiane jest święte Imię, aby wyprowadzić na świat ziarno świętości, ziarno wiary. O Icchaku nie powiedziano: «Połóż swoją rękę» – ponieważ z niego narodził się Esaw.”

267) I dalej: dlaczego właśnie tutaj jest powiedziane: „Połóż proszę swoją rękę pod moje biodro – nie chowaj mnie proszę w Micraim”? (tu, maj ta’ama hacha: sim na jadcha tachat jerechi – al na tikbreni be-Micraim?) Lecz Jaakow powiedział do Josefa: „Na tej świętej pieczęci złóż mi przysięgę – tej, z której wychodzi święte, wierne nasienie na świat, i która jest strzeżona, i nigdy się nie kala, aby nie został pochowany wśród tych, którzy są splamieni, którzy nie strzegli jej na wieczność.” (ela amar lej Jaakow le-Josef: be-haj reszima kadisza omej li, de-afek zar’a kadisza mehejmna le-alma, we-itneter, we-la ist’aab le-almin, de-la jitkabbak bejnen mesa’bin, de-la natrulej le-almin.) Jak jest o nich napisane: „Których ciało jest jak ciało osłów, a nasienie ich jak nasienie koni.” (de-ketiv behon: aszer besar chamorim besarom, we-zirmat susim zirmatam.)

Sulam

267) „I jeszcze – jaki jest sens słów: «Połóż swoją rękę pod moje biodro… nie chowaj mnie w Egipcie»? Otóż tym Jaakow powiedział Josefowi: «Przysięgnij mi tą świętą pieczęcią – wydobywać na świat ziarno święte i wierne, które jest strzeżone i nigdy nie jest skalane, że nie będzie ono pogrzebane wśród tych nieczystych, którzy nigdy go nie strzegli. O nich powiedziano: „Ciało ich – to ciało ośle, a ich nasienie – to nasienie ogierów”[14]».”

268) A jeśli powiesz: Przecież Josef, który wszystko zachował, dlaczego został pochowany pośród nich? (we-i teima: ha Josef de-natir lej al kolla, amaj itkabbak bejnejhu?) Lecz nauczano: jest napisane „Stało się, że słowo Stwórcy przyszło do Jechezkela, syna Buzi, kapłana, w ziemi Kasdim, nad rzeką Kewar…” (ela taninan: ketiv: hajoh haja dewar AWAJa el Jechezkel ben Buzi ha-kohen be-eretz Kasdim al nehar Kevar.) A przecież nauczano, że Szchina nie przebywa nigdzie poza ziemią Israel – dlaczego więc tutaj była Szchina? (we-ha taninan: de-Szechinta la szarja ela be-ar’a de-Israel – amaj hacha Szechinta?) Lecz napisano: „nad rzeką Kewar”, i dalej: „i była nad nim tam ręka Stwórcy.” (ela al nehar Kevar ketiv, u-ketiv: wa-tehi alaw szam jad AWAJa.) Tak samo tutaj – Josef został złożony w wodzie, jego arka unosiła się w wodzie. (af hacha: Josef be-maja itramej arona di-lej.) Stwórca, błogosławiony niech będzie, powiedział: „Jeśli Josef zostanie zabrany stąd, wygnanie nie przetrwa – niech więc jego pochówek będzie w miejscu, które się nie zbruka, i niech synowie Israel zniosą wygnanie.” (amar Kudsza Berich Hu: i Josef istallak me-hacha, galuta la itkajom – ela tehe kewurtaj be-atar de-la jistasab, we-jisb’lun bnej Israel galuta.)

Sulam

268) „Możesz powiedzieć: przecież Josef, który strzegł swojego przymierza bardziej niż wszyscy, został pochowany wśród nich – w Egipcie? Ale uczyliśmy się, że powiedziano: «Było słowo Stwórcy do Jechezkel, syna Buziego, kapłana, w ziemi Kasdym, nad rzeką Kewar, i była nad nim tam ręka Stwórcy»[15]. Ale przecież Szchina przebywa tylko na ziemi Israela – dlaczego więc Szchina objawiła się tutaj? Chodzi o to, że powiedziano: «Nad rzeką»”, czyli że woda nie ulega skalaniu i nie jest podobna do ziemi innych narodów. „I powiedziano: «I była nad nim tam ręka Stwórcy»” – czyli Szchina. „Tak samo było i tutaj z Josefem – jego sarkofag został spuszczony do wody. Powiedział Stwórca: «Jeśli Josef odejdzie stąd, wygnanie nie nastąpi»” – ponieważ Israel nie będą w stanie go znieść. „«Lecz jeśli zostanie pochowany w miejscu, które nie podlega skalaniu, synowie Israela wytrzymają wygnanie».”

269) Nauczano: Rabbi Jose powiedział: Jaakow zobaczył, że wszystko zostało przygotowane dla Świętego Tronu przez ojców, i powiedział: „Jeśli tak, to niech zostanę pochowany tam, gdzie ciało jest związane z ojcami.” (ta’ana, amar Ribi Jose: chama Jaakow, de-ha be-kolla ittakkan le-kurseja kadisza be-awahan, amar: i hachej jitkabbak, hejch gufa da achida be-awahata.) Nawet jaskinia, w której zostali pochowani, nazywa się „Kefila” (podwójna), ponieważ każda rzecz podwójna oznacza dwa w jednym – tak też jaskinia: dwa i jeden. (we-afilu me’arata de-itkabbak tamman ikrei Kafelta, begin de-kol milla de-kafelta hu: trein we-chad, af me’arata: trein we-chad.)

Sulam

269) „Uczyliśmy się – powiedział rabbi Josi: «Jaakow zobaczył, że cokolwiek się dzieje, święty tron jest naprawiany za pomocą Praojców» – Awraham i Icchak są po prawej i lewej stronie, a on znajduje się pośrodku. „Powiedział Jaakow: «Jeśli to ciało zostanie pochowane tutaj, w Egipcie, jak będzie złączone z ojcami?»”. Nawet jaskinia, w której został pochowany, nazywa się Machpela (dosł. „podwojenie”), ponieważ wszystko, co podwójne” – i rozdzielone na stronę lewą i prawą, „to dwóch i jeden” – czyli potrzebują trzeciego, który by ich uzgadniał. „Tak też i jaskinia – to dwóch i jeden” – Awraham i Icchak po lewej i prawej stronie, a Jaakow jako ten, który uzgadnia między nimi.

270) Chodź i zobacz, ojcowie zasłużyli, by być pochowani tam, oni i ich pary. Jaakow – on i Lea. (we-ta chaze: awahata zakhu le-itkabbara tamman, inun we-zwiwugajhu; Jaakow – hu we-Lea.) Dlaczego nie Rachel? Przecież jest napisane: „A Rachel była niepłodna”, czyli że była główną częścią domu. (maj ta’ama Rachel la? we-ha ketiv: we-Rachel akara – de-ihi ikara de-bejta.) Lecz Lea zasłużyła, by z niej wyszło sześć pokoleń ze świętego korzenia w świecie, i dlatego została przeznaczona do pary z nim w jaskini. (ela: Lea zachat bej, le-afaka szit szibtin, mi-giz’a kadisza be-alma jatir, u-we-ginej kach itjahawat immej le-zwiwuga bi-me’arata.)

Sulam

270) „Praojcowie dostąpili zaszczytu bycia pochowanymi w jaskini Machpela – oni i ich żony. Jaakow został pochowany z Leą. Jaka jest przyczyna tego, że Rachela nie została pochowana razem z nim – przecież powiedziano: «A Rachela była niepłodna (akara עקרה)»[16], a to wskazuje, że była gospodynią domu (akeret bajit)? Jednak Lea jeszcze bardziej dostąpiła zasługi wobec niego” – Jaakowa, „rodząc mu sześć pokoleń z świętego nasienia, dlatego została złożona w jaskini razem z nim jako żona”.

271) Rabbi Jehuda powiedział: Lea każdego dnia stała przy drodze gości i płakała z powodu Jaakowa, gdy usłyszała, że jest on sprawiedliwy, i modlitwą uprzedzała go, i to jest to, co jest napisane: „A oczy Lei były łagodne” – jak już wyjaśniono, że wcześniej siadała przy drodze gości, by pytać. (amar Rabi Jehuda: Lea kol jomaha hawat be-paraszat orchin kajama, u-bachat be-ginej de-Jaakow, kad szam’at de-ihu caddika, u-tzelota akdamat lej, we-hajnu de-ketiv: we-ejnej Lea rakot, ke-ma de-okimna, de-mikdema we-jatvat be-paraszat orchin le-misza’al.)

Sulam

271) Powiedział rabbi Jehuda: „Lea cały dzień stała na rozstaju dróg i wylewała łzy z tęsknoty za Jaakowem, aby wziął ją za żonę, ponieważ słyszała, że jest on sprawiedliwy, i wychodziła mu naprzeciw z modlitwą, jak powiedziano: «A oczy Lei były słabe»[17]. I już wyjaśniliśmy, że wychodziła mu naprzeciw i siadała na rozstaju dróg, by się modlić”.

272) Rachel nigdy nie wychodziła na drogę, by spotykać gości. (Rachel la nafkat le-orchin le-alma.) Dlatego Lea zasłużyła, by być pochowana razem z nim. (be-ginej kach zachta Lea le-itkabbara immej.) A Rachel pozostaje pochowana przy drodze przechodzących i została tam pochowana, jak jest powiedziane: „A ja, gdy przybywałem z Paddan, umarła nade mną Rachel.” (we-Rachel kajemet kewurtaha be-parashat orchin, we-itkebrat tamman – de-hu de-ketiv: wa-ani be-bo’i mi-Paddan, meta alaj Rachel.) Co znaczy „nade mną”? Zaiste „nade mną”, to znaczy „z mojego powodu” – w ziemi Kanaan, w drodze. (ma hu alaj? alaj wadaj, kelomar: be-gini – be-eretz Kanaan ba-derech.) Z mojego powodu była jej śmierć na drodze, bo nie wychodziła z mojego powodu nigdy, jak jej siostra. (be-gini mitat ba-derech, de-la nafkat be-gini le-almin ka-achatach.)

Sulam

272) „Rachela nigdy nie wychodziła na drogi, aby, jak Lea, modlić się o małżeństwo z Jaakowem. Dlatego Lea dostąpiła zaszczytu być pochowaną razem z nim, a Rachela znajduje się na rozstaju dróg i tam jest pochowana. Jak powiedziano: «A kiedy szedłem z Padanu, umarła za mnie (dosł. „za mnie”) Rachela»[18]. Co znaczy: „za mnie”? – „Za mnie”, oczywiście. Innymi słowy, „za mnie” oznacza – „z mojego powodu”. „W ziemi Kanaan, w drodze” – z mojego powodu umarła w drodze, ponieważ nigdy nie wychodziła z mojego powodu, by się modlić, tak jak jej siostra.”

273) Dlatego Lea, która wychodziła i płakała przy drodze gości z powodu Jaakowa, zasłużyła, by być pochowana z nim. (be-gen kach, Lea de-nafkat u-bachat be-parashat orchin be-ginej de-Jaakow, zachta le-itkabbara immej.) Rachel, która nie chciała wychodzić i pytać o niego, dlatego jej pochówek znajduje się przy drodze gości. (Rachel de-la ba’at le-mejpak u-le-misza’al ba-hadej, be-gen kach kewurtaha be-parashat orchin.) A tajemnica tej sprawy, jak wyjaśniliśmy i powiedziano: to jest w objawieniu, a to w zakryciu. (we-raza de-milla, ha okimna we-itmar: da be-itgalja, we-da be-itkassja.)

Sulam

273) „Dlatego Lea, która wyszła i płakała na rozstaju dróg z tęsknoty za Jaakowem, dostąpiła zasługi bycia pochowaną razem z nim. Rachela, która nie chciała wyjść, by modlić się o niego, z tego powodu została pochowana na rozstaju dróg. Jedna – jawnie, druga – skrycie”.

Wyjaśnienie. Rachela – to świat jawny, od chaze i niżej Zeir Anpina, w którym chasadim się objawiają, i dlatego jej grób znajduje się przy drodze, w miejscu widocznym dla oka. A Lea – to świat ukryty, zakryte chasadim, od chaze i wyżej Zeir Anpina, i dlatego została pochowana w jaskini Machpela, w miejscu ukrytym przed okiem.

274) Chodź i zobacz, bo nauczano: wiele łez przelała ta sprawiedliwa Lea, by stać się częścią Jaakowa, a nie tego niegodziwca Esawa. (we-ta chaze, de-tanja: dim’in saggin szadi’at hahi tzaddeket Lea, begin le-mehewe chulkej de-Jaakow, we-la be-hahu rasza de-Esaw.) I to właśnie nauczano: każdy człowiek, który przelewa łzy przed Stwórcą, błogosławionym niech będzie – nawet jeśli został na niego wydany wyrok kary, to zostaje on rozerwany, i ta kara nie ma nad nim mocy. (we-hajnu de-taninan: kol bar nasz de-oszid dim’in kamej de-Kudsza Berich Hu, af al-gaw de-itgzar alej onasza, jitkara, we-la jachel hahu onasza le-szalta’a bej.) Skąd to wiemy? Od Lei, bo nad Leą był wydany wyrok, by być częścią Esawa, a ona swoją modlitwą uprzedziła go dla Jaakowa, i nie została dana Esawowi. (menalan? mi-Lea, de-ha Lea itgzar le-mehewe chulaka de-Esaw, we-hi be-ba’uta akdimat lej le-Jaakow, we-la itjahiwat lej le-Esaw.)

Sulam

274) „Wiele łez wylała sprawiedliwa Lea, aby przypaść w udziale Jaakowowi, a nie grzesznikowi Esawowi. A uczyliśmy się: każdy człowiek, który wylewa łzy przed Stwórcą, nawet jeśli został już na niego wydany wyrok, wyrok ten zostanie rozerwany i kara nie będzie miała nad nim władzy. Skąd to wiemy? Od Lei – bo było przeznaczone, by Lea przypadła w udziale Esawowi, lecz dzięki swojej modlitwie została pierwsza wydana za mąż za Jaakowa i nie została oddana Esawowi.”

---

[1] Tora, Bereszit, 39:11. «I stało się pewnego dnia, że wszedł on do domu, aby wykonać swoją pracę, a nie było nikogo z domowników tam, w domu».

[2] Tora, Bereszit, 39:8. «Lecz nie zgodził się i powiedział do żony swojego pana: „Oto, mój pan nie troszczy się przy mnie o to, co jest w domu, i wszystko, co ma, powierzył mi”».

[3] Tora, Bereszit, 48:19. «Lecz jego ojciec nie zgodził się i powiedział: „Wiem, mój synu, wiem. Także i on stanie się narodem, i także on będzie wielki, lecz jego młodszy brat będzie większy od niego, i chwałą jego potomstwa napełnią się wszystkie plemiona”».

[4] Pisma, Tehilim, 103:13. «Jak ojciec lituje się nad synami, tak lituje się Stwórca nad bojącymi się Go».

[5] Tora, Bereszit, 35:9. «I ukazał się Wszechmogący Jaakowowi jeszcze raz po jego powrocie z Padan-Aram i pobłogosławił go».

[6] Tora, Bereszit, 46:3. «I powiedział On: „Ja jestem Wszechmogący – Wszechmogący twojego ojca. Nie bój się zejść do Micraimu, bo tam uczynię cię wielkim narodem”».

[7] Tora, Bereszit, 46:4. «Ja zejdę z tobą do Micraimu i Ja cię także wyprowadzę, a Josef zamknie twoje oczy».

[8] Tora, Bereszit, 47:30. «„A gdy położę się z moimi ojcami, wyniesiesz mnie z Micraimu i pochowasz mnie w ich grobowcu”. I powiedział: „Uczynię według twojego słowa”».

[9] Tora, Dewarim, 29:28. «Tajemnica należy do Stwórcy, naszego Wszechmogącego, a to, co jawne – do nas i naszych dzieci na wieki, abyśmy wykonywali wszystkie słowa tego Nauczania».

[10] Prorocy, Jirmijahu, 23:24. «Czy jeśli człowiek ukryje się w kryjówce, to czy Ja go nie zobaczę? – mówi Stwórca – przecież niebo i ziemia są pełne Mnie».

[11] Tora, Bereszit, 49:3. «Reuwen, mój pierworodny ty, moja siła i początek mojej mocy, szczyt godności i szczyt potęgi».

[12] Tora, Bereszit, 35:22. «A gdy Israel mieszkał w tej ziemi, poszedł Reuwen i spał z Bilhą, nałożnicą swojego ojca, i usłyszał Israel… A synów Jaakowa było dwunastu».

[13] Tora, Bereszit, 24:2. «I powiedział Awraham do swojego sługi, najstarszego w jego domu, zarządzającego całym jego mieniem: „Połóż swoją rękę pod moje biodro”».

[14] Prorocy, Jechezkiel, 23:20. «I bardziej niż ich nałożnice kalała się z tymi, których ciało było ciałem oślim, a ich nasienie – nasieniem ogierów».

[15] Prorocy, Jechezkiel, 1:3. «Było słowo Stwórcy do Jechezkiela, syna Buzi, kapłana, w ziemi Kasdim, nad rzeką Kevar, i była tam nad nim ręka Stwórcy».

[16] Tora, Bereszit, 29:31. «I zobaczył Stwórca, że Lea była nielubiana, i otworzył jej łono, a Rachel była bezpłodna».

[17] Tora, Bereszit, 29:17. «I oczy Lei były słabe, a Rachel była piękna postacią i piękna wyglądem».

[18] Tora, Bereszit, 48:7. «A kiedy szedłem z Padanu, umarła mi Rachel w ziemi Kanaan, w drodze, gdy pozostawało jeszcze trochę drogi do Efrat; i pochowałem ją tam, na drodze do Efrat, to jest Bet-Lechem».