366) „I zobaczył Israel synów Josefa, i powiedział: kim są ci?” Powiedział Rabbi Icchak: ten werset jest trudny, bo jest napisane: „I zobaczył Israel”, a później jest napisane: „A oczy Israela były ciężkie ze starości – nie mógł widzieć.” Jeśli nie mógł widzieć, to co oznacza „i zobaczył Israel”? (wa-jar Israel et bnej Josef, wa-jomer: mi ele? amar Rabi Jicchak: haj kra kaszja, de-ketiv: wa-jar Israel, u-ketiv: we-ejnej Israel kavdu mi-zoken, lo juchal lirot – i lo juchal lirot, mahu wa-jar Israel?) Lecz zobaczył w duchu świętym synów Josefa, że to są Jeroboam i jego przyjaciele, a Jeroboam uczynił dwa cielce ze złota i powiedział: „Oto twoi bogowie, Israel.” (ela de-chama be-ruach kodesz inun bnej Josef, de-inun Jerovam we-chavrej, de-Jerovam awad trein eiglei zahav, we-amar: eleh elohecha Israel.) I dlatego powiedział: „Kim są ci?” – kto to jest, kto zamierza powiedzieć „oto twoi bogowie” dla innego grzechu. I dlatego: „I zobaczył Israel synów Josefa.” (u-we-gin kach: mi ele – man hu de-zamin le-meimar: eleh elohecha, le-ta’avon acharan? u-we-gin kach: wa-jar Israel et bnej Josef.)
Sulam
366) „«I zobaczył Israel synów Josefa i powiedział: „Kim są ci?”»[1]. Powiedział rabbi Icchak: „Trudno zrozumieć ten fragment, przecież powiedziano: «I zobaczył Israel», a także powiedziano: «A oczy Israela zaćmiły się ze starości, nie mógł widzieć»[2]. Jeśli «nie mógł widzieć», co znaczy: «I zobaczył Israel»? I odpowiada: «I zobaczył Israel» oznacza, że dzięki duchowi świętości zobaczył tych synów Josefa, a to Jarowam i jego wspólnicy. Jarowam uczynił dwa złote cielce i powiedział: «Oto twoi bogowie, Israelu»[3]. I dlatego zapytał Jaakow: «Kim są ci?» – kto to jest, kto w przyszłości powie: «Oto twoi bogowie», by się im kłaniać? I o tym powiedziano: «I zobaczył Israel synów Josefa»”.
367) Stąd uczymy się, że sprawiedliwi widzą czyny z daleka, a Stwórca, błogosławiony, koronuje ich swoją koroną. (mi-kan: de-Caddikayya chaman owada le-merachok, u-Kudsza Berich Hu me’aterr lon be-itra di-lej.) Tak jak Stwórca, błogosławiony, widzi z daleka, jak jest powiedziane: „I zobaczył Elohim wszystko, co uczynił, i oto było bardzo dobre” – Stwórca, błogosławiony, widzi wszystkie czyny, zanim jeszcze się wydarzą, i wszystkie przechodzą przed Nim. (ma Kudsza Berich Hu chamej le-merachok, ke-ma de-ketiv: wa-jar Elohim et kol aszer asah, we-hine tow meod – de-Kudsza Berich Hu chama kol owadin, ad la ya’aved lon, u-kullhu a’awaru kamej.)
Sulam
367) „Sprawiedliwi widzą rzeczy” zanim przyjdą na świat, „ponieważ Stwórca ozdabia ich Swoją koroną – tym, że Stwórca widzi daleko, jak powiedziano: «I zobaczył Wszechmogący wszystko, co uczynił»[4]. Albowiem Stwórca widzi wszystkie czyny, zanim się dokonają, i wszystkie one przechodzą przed Nim”.
368) Podobnie wszystkie pokolenia świata, od jednego krańca do drugiego, wszystkie zostały przygotowane i stoją przed Nim, zanim jeszcze przyjdą na świat, i „woła pokolenia od początku”, zanim świat został stworzony. (ke-gawna da, kol darin de-alma, mi-sjifej alma ad sjifej alma, kullhu it’attadu we-kajmu kamej ad la jeitun le-alma – kore ha-dorot me-rosz, ad la itbare alma.) Bo wszystkie neszamot, które mają zstąpić na świat, zanim zostaną zesłane, wszystkie stoją przed Stwórcą, błogosławionym, w takiej postaci, w jakiej będą istnieć w tym świecie, i są nazywane swoim imieniem, jak jest napisane: „wszystkich po imieniu woła.” (be-gin de-kol nishmatin de-nachatin le-alma, ad la jechatu, kullhu kajmei kamej de-Kudsza Berich Hu, bi-diokna de-kajmei be-hai alma, we-ikrun bi-szmahan – de-ketiv: le-kullam be-szem jikra.)
Sulam
368) „Podobnie do tego wszystkie pokolenia świata, od krańca świata aż po jego kraniec, stają i stoją przed Nim, zanim przyjdą na świat. Wszystkie dusze, które zstępują na świat, zanim zstąpią, stoją przed Stwórcą w tym obliczu, w jakim będą w tym świecie, i nazywane są swoimi imionami, jak powiedziano: «Wszystkich ich po imieniu On nazywa»[5]”.
369) Podobnie i sprawiedliwym Stwórca, błogosławiony, pokazuje wszystkie pokolenia świata, zanim jeszcze przyjdą i zostaną ujawnione w świecie. (af hachei Caddikayya, Kudsza Berich Hu achmei lon kol darin de-alma, ad la jeitun we-ishtakkachun be-alma.) Skąd to wiemy? Od Adama, który był pierwszym, bo Stwórca, błogosławiony, pokazał mu wszystkie pokolenia, zanim przyszły, jak jest napisane: „To jest księga pokoleń…” (mi-lej: me-Adam de-hawa kadma’a – de-Kudsza Berich Hu achmei leh kol inun darin ad la jeitun, ke-dichtiv: ze sefer toldot.) Nauczano, że pokazał mu wszystkie pokolenia, które miały przyjść na świat. (de-taninan: achmei leh kol inun darin de-zamminin le-meitei le-alma.) I tak też wobec Moszego, jak jest napisane: „I pokazał mu Stwórca całą ziemię” – Stwórca, błogosławiony, pokazał mu wszystkie pokolenia świata i wszystkich przywódców świata i wszystkich pozostałych proroków, zanim przyszli na świat. (we-chen le-Mosze: de-ketiv: wa-jarehu AWAJa et kol ha-arec – de-Kudsza Berich Hu achmei leh kol darin de-alma, we-kol inun manhigei alma, we-kol she’ar neviei, ad la jeitun le-alma.)
Sulam
369) „I także sprawiedliwym Stwórca ukazuje wszystkie pokolenia świata, zanim one przyjdą i znajdą się na świecie. Skąd to wiemy? Od Adama, który był pierwszym, któremu Stwórca pokazał wszystkie pokolenia, zanim przyszły, jak powiedziano: «Oto księga porodzeń Adama»[6]. I uczyliśmy się, że pokazał mu wszystkie pokolenia, które mają przyjść na świat, i (pokazał je) także Moszemu, jak powiedziano: «Pokazał mu Stwórca całą ziemię»[7], czyli Stwórca pokazał mu wszystkie pokolenia świata i wszystkich przywódców świata, i wszystkich proroków, zanim przyszli na świat”.
370) Podobnie i tutaj: „I zobaczył Israel synów Josefa” – zobaczył ich z daleka i zatrząsł się, i powiedział: „Kim są ci?” (af hacha: wa-jar Israel et bnej Josef, chama le-merachok, we-izda’azea, wa-amar: mi ele?) A ten werset uzupełnia się względem dwóch stron – tej strony i tamtej strony. (we-hai kra aszlem le-trein sitrin, le-hai sitra, u-le-hai sitra.) I dlatego odpowiedział Josef i powiedział: „To są moi synowie, których dał mi Elohim tutaj.” (u-we-al da atew Josef wa-amar: banaj hem aszer natan li Elohim ba-ze.) A skąd wiemy, że Stwórca, błogosławiony, pokazał mu to przez ducha świętego? Bo jest napisane: „Oto pokazał mi Elohim także twoje potomstwo.” (u-menalan de-Kudsza Berich Hu achmei leh be-ruacha de-kudsha? – de-ketiv: we-hine her’a oti Elohim gam et zar’echa.) „Gam” – by powiększyć, tych, którzy wyjdą z niego, jak powiedziano. (gam – le-asga’a inun de-nafkin minej, kid-ka-amaran.)
Sulam
370) „Tak też i tutaj: «I zobaczył Israel synów Josefa» oznacza, że zobaczył daleko w przyszłość, jak w przyszłości oddadzą się bałwochwalstwu, i z przerażeniem powiedział: «Kim są ci?». A powiedziane pasuje zarówno w jednym przypadku” – z Jarowamem, który powiedział: „«Oto twoi bogowie, Israelu», jak i w drugim” – także w prostym znaczeniu, jak gdyby pytał o samych Menaszego i Efraima, „na co odpowiedział mu Josef, mówiąc: «To moi synowie, których dał mi Wszechmogący tutaj»[8]”, czyli że są godni. Ale nie odpowiedział mu w sprawie Jarowama i jego wspólników. „A skąd wiemy, że Stwórca poprzez ducha świętości pokazał mu” – Jarowama i jego wspólników? „Ponieważ powiedziano: «I oto pokazał mi Wszechmogący także twoje potomstwo»[9]. Słowo «także» (gam) obejmuje te pokolenia, które wyszły z niego, jak już powiedziano”.
[1] Tora, Bereszit, 48:8. «I zobaczył Israel synów Josefa i powiedział: „Kim są ci?”».
[2] Tora, Bereszit, 48:10. «A oczy Israela zasłabły od starości, nie mógł widzieć. I przyprowadził ich do niego, a on ich pocałował i objął».
[3] Tora, Szemot, 32:4. «I wziął to z ich rąk i nadał temu kształt, i uczynił z tego odlanego cielca. I powiedzieli oni: „Oto twoi bogowie, Israelu, którzy wyprowadzili cię z ziemi Micraim!”».
[4] Tora, Bereszit, 1:31. «I zobaczył Wszechmogący wszystko, co uczynił, i oto – bardzo dobre».
[5] Prorocy, Jeszajahu, 40:26. «Podnieście wasze oczy ku górze i zobaczcie, Kto je stworzył. Wyprowadza według liczby ich zastęp, wszystkich ich po imieniu nazywa; z wielkiej Jego potęgi i ogromnej siły nikt się nie ukryje».
[6] Tora, Bereszit, 5:1. «Oto księga pokoleń Adama. Kiedy Wszechmogący stworzył Adama, na podobieństwo Wszechmogącego uczynił go».
[7] Tora, Dewarim, 34:1. «I wszedł Mosze z równin Moawu na górę Newo, na szczyt wierzchołka, który jest przed Jerycho. I pokazał mu Stwórca całą ziemię – od Gil’adu aż do Dana».
[8] Tora, Bereszit, 48:9. «I powiedział Josef do swojego ojca: „To są moi synowie, których Wszechmogący dał mi tutaj”. A on powiedział: „Przyprowadź ich do mnie, a ja ich pobłogosławię”».
[9] Tora, Bereszit, 48:11. «I powiedział Israel do Josefa: „Zobaczyć twoje oblicze nie myślałem, a oto Wszechmogący pokazał mi także twoje potomstwo”».