626) Otworzył ten chłopiec i powiedział: „Przywiąże do winorośli swojego osiołka, a do szlachetnej latorośli – syna swojej oślicy” – ten werset to tajemnica wyższa. (patach hahu jenuka we-amar: osri la-gefen iro, we-la-szoreka beni atono – hai kra raza ila’a hu.) „Osri” – powinno być: „asar”; „iro” – powinno być: „air”. (osri – asar mibaej leih; iro – air mibaej leih.) Lecz to jest tajemnica dla małych dzieci, które są w domu nauki, aby były chronione przed tym pociskiem oślęcia, a Święte Imię włącza się tam: JH. (ela raza hu, le-dardeki de-inun be-bej raw, le-istamra me-hahu gira de-air, u-szema kadisza itkelil taman: JH.)
Sulam
626) Ponownie przemówił ten chłopiec, oświadczając: „«Przywiązuje do winorośli swego osiołka, do szlachetnej latorośli – syna swojej oślicy»[1]. To wypowiedzenie jest wyższą tajemnicą. Powiedziano: „osri” (אָסְרִי – „przywiązuje”), ale należałoby powiedzieć, jak zwykle: „oser” (אָסַר – „przywiązuje” w formie podstawowej), a także: „iro” (עִירוֹ – „osiołek jego”), a nie w zwykłej formie: „air” (עִיר – „osiołek”). Ale rzecz w tym, że ci, którzy dopiero zaczynają uczyć się mądrości, powinni strzec się strzał klipy, która nazywa się „osiołek (air עיר)”, i aby trzymać ją w poddaniu, włączone zostało do tego święte Imię „jud-hej” (י־ה)” – „jud (י)” z „osri” (אָסְרִי – „przywiązuje”), a „hej (ה)” z „iro” (עִירָה – „osiołka”).
627) I tak jak tutaj zawarte jest Imię Święte, tak też i w słowach „do szlachetnej latorośli” – powinno być „szorek”, a nie „szoreka”; „beni” – powinno być „ben”. (u-chema de-hacha itremiz szema kadisza, hachei nami: we-la-szoreka – szorek mibaej leih; beni – ben mibaej leih.) „Szorek” – jak napisano: „A Ja zasadziłem cię jako szorek”. (szorek, ke-dikhtiw: we-anochi neta’tich szorek.) „Ben” – jak powiedziano: „Ben atonot”. (ben, ke-de’amir: ben atonot.) Dlaczego więc „szoreka”, i dlaczego „beni”? (ammaj szoreka, we-ammaj beni?)
Sulam
627) „I tak samo, jak tutaj wskazuje to na święte Imię” – tak też w słowach: „I do szlachetnej latorośli – syna swojej oślicy”. „Powiedziano: «we-la-soreka» (וְלַשּׂרֵקָה – «i do szlachetnej latorośli»), a należałoby powiedzieć, jak zwykle: «sorek» (שׂרֵק – «szlachetna winorośl»), i powiedziano «bni» (בְּנִי – «syna») zamiast zwykłego: «ben» (בֵּן – «syn»). Jak powiedziano: «Zasadziłem cię jako szlachetną winorośl (sorek)»[2] – bez litery hej (ה). «Syn», jak powiedziano: «Syna (ben) oślic»[3] – bez litery jud (י). „Dlaczego więc tutaj powiedziano: «soreka» (שׁוֹרֵקָה) z hej, i dlaczego «bni» (בְּנִי) z jud?”
628) Lecz tak jak istnieje Święte Imię, by ujarzmić oślęcia, tak też istnieje Święte Imię, by ujarzmić inną siłę, która jest oślicą. (ela, ke-ma de-it szema kadisza le-ikafja le-air, hachei nami, it szema kadisza le-ikafja chela achra, de-ihi chamra.) Gdyby nie to, że Święte Imię zostało tu zawarte, zburzyliby świat. (de-ilmale de-szema kadisza itremiz hacha, hawu metartesze alma.) JH z tą siłą i JH z tamtą siłą – by chronić świat przed nimi i by chronić człowieka, aby nie zapanowali nad nim w świecie. (JH be-chela da, we-JH be-chela da, le-istamra alma minajhu, u-le-istamra bar nasz, de-la jiszletun beih be-alma.)
Sulam
628) „Ale tak jak istnieje święte Imię dla poskromienia klipy «osiołek (air עיר)», tak istnieje święte Imię dla poskromienia siły innej klipy, nazywanej «osioł (chamor חמור)” lub „oslica (aton אתון)” – i jest to jud (י) ze słowa «syn» (bni בני) oraz hej (ה) ze słowa «winorośl» (soreka שורקה). „I gdyby nie to święte Imię, wskazane tutaj, one” – te dwie klipot, „zniszczyłyby świat. I dlatego dane zostało jud-hej (יה) jednej sile, i jud-hej (יה) drugiej sile, aby chronić przed nimi świat i chronić człowieka, by nie zapanowały nad nim w świecie.”
629) „Przywiąże do winorośli” – czym jest winorośl? To Zgromadzenie Israela. (osri la-gefen – maj gefen? da Kneset Israel.) Dlaczego nazywana jest „winoroślą”? Bo tak jak winorośl nie przyjmuje na siebie innego szczepu, tak też Zgromadzenie Israel nie przyjmuje nikogo oprócz Świętego, niech będzie Błogosławiony. (ammaj itkeriat gefen? ela: mah gefen, la mekabla aleh netia achra, hachei nami Kneset Israel, la mekabla aleh ela le-Kudsza Berich Hu.) I z powodu Kneset Israel podporządkowane są przed nią wszystkie inne siły, i nie mogą jej zepsuć ani zapanować nad światem. (u-begin Kneset Israel, itkafjin kamah kol chelin achranin, we-la jachlin le-abaasza, u-le-szalta’a be-alma.) Dlatego Pismo umieszcza Święte Imię pomiędzy nimi – z jednej i z drugiej strony. (u-al da ateil kra szema kadisza bejnejhu, be-hai gisa u-be-hai gisa.) „Syna swojej oślicy” – który został wykorzeniony z powodu tej szlachetnej latorośli, jak powiedziano: „A Ja zasadziłem cię jako szlachetną winorośl” itd. (beni atono – de-it’akar begin hahu szorek, ke-ma de-at amar: we-anochi neta’tich szorek we-gomer.)
Sulam
629) „Czym jest «winorośl»? To Kneset Israel. A dlaczego nazywana jest winoroślą? Ponieważ tak jak do niej nie przyjmuje się inny szczep, tak też Kneset Israel nie przyjmuje do siebie nikogo oprócz Stwórcy, i dzięki Kneset Israel podporządkowują się jej wszystkie inne siły” – czyli „osiołek” i „osioł”, „i nie mogą wyrządzić szkody ani zapanować nad światem. Dlatego Pismo umieszcza wśród nich święte Imię – z jednej strony” – w „osiołku”, „i z drugiej” – w „ośle”.
W przypadku „osiołka” zapisano z jud-hej (יה): „Przywiązuje (osri אסרי) do winorośli osiołka (iro עירה)”, a w przypadku „osła” również zapisano z jud-hej (יה): „I do szlachetnej winorośli (we-la-soreka ולשורקה) – syna (bni בני) swojej oślicy”. „«Syna swojej oślicy», który zostaje usunięty dzięki «szlachetnej winorośli»” – czyli Kneset Israel, „o której powiedziano: «Zasadziłem cię jako szlachetną winorośl (sorek שורק)»”.
Wyjaśnienie: bo nie mówi tutaj: „Do szlachetnej winorośli przywiązuje syna swojej oślicy”, jak powiedziano wcześniej: „Przywiązuje do winorośli osiołka”. Ponieważ „syn oślicy” zostaje całkowicie usunięty dzięki „szlachetnej winorośli (soreka שורקה)”. I to jest właśnie „szlachetna winorośl (sorek שורק)”, kiedy nie tylko zostaje do niej przywiązany, jak do „winorośli”, gdzie przywiązuje się tylko dla ujarzmienia, jak powiedziano: „I dzięki Kneset Israel podporządkowują się jej wszystkie inne siły”, lecz tutaj ta klipa zostaje całkowicie usunięta.
630) „Wyprał w winie swój ubiór” itd. „Wyprał” – powinno być: „piorący”. (kibes ba-jajin lewuszo we-gomer – kibes, kowes mibaej leih.) Lecz „wyprał” [oznacza], że od dnia, w którym został stworzony świat. A kto to jest? To Król Mesjasz. (ela: kibes – mi-joma de-itbare alma. u-man ihu? da Malka Mesziacha.) „W winie” – to strona lewa. (ba-jajin: sitra semola.) „I we krwi winogron” – to strona lewa. (u-we-dam anawim: sitra semola.) W dół. (le-tata.) I Król Mesjasz gotów jest panować w górze nad wszystkimi innymi siłami narodów świata, i złamać ich potęgę z góry i z dołu. (u-zamin Malka Mesziacha le-szalta’a le-ejla al kol chelin achranin de-amin akum, u-le-tawra tokfehon me-ejla u-mi-tata.)
Sulam
630) „«Omywał w winie swoje odzienie, a w krwi winogron swoje obłaczenie». Należałoby powiedzieć: «Myje» – ponieważ omywał to czas przeszły. Jednak omywał – od dnia, w którym został stworzony świat. A kto to? To król Masziach” – czyli Nukwa[4], „która z powodu sądu wykonywanego nad grzesznikami, przyciągającymi świecenie lewej strony z góry w dół, omywa swoje odzienie, czyli sprawiedliwych, którzy obłaczają Nukwę, widzą te sądy i poprawiają swoje czyny”[5]. I dzieje się to „od dnia stworzenia świata, i dlatego powiedziano: omywał – w czasie przeszłym. „«W winie» – to lewa strona” – Gwura Zeir Anpina, „a «w krwi winogron» – to lewa strona na dole” – lewa strona Nukwy. Za pomocą tych dwóch Gwurot – Zeir Anpina i samej Nukwy, ona omywa swoje odzienie[6]. „W przyszłości król Masziach” – czyli Nukwa, „będzie panować, wznosząc się ponad wszystkie inne siły należące do narodów bałwochwalczych, i rozbije ich potęgę z góry i z dołu”.
631) Inne wyjaśnienie: „Wyprał w winie swój ubiór” – podobnie jak to wino pokazuje radość, ale całe jest sądem, tak też Król Mesjasz ukaże radość dla Israel, a cały sąd będzie dla narodów świata. (de’achar: kibes ba-jajin lewuszo – ke-gawna de-hai chamra, achzei chejdu, we-kulej dina, hachei nami Malka Mesziacha, jechzei chedu le-Israel, we-kulej dina le-amin akum.) Napisano: „I Duch Elohim unosił się nad powierzchnią wód” – to Duch Króla Mesjasza, a od dnia, w którym został stworzony świat, [on] przemywa swój ubiór w winie wyższym. (ketiv: we-ruach Elohim merachefet al pnej ha-majim – da ruacha de-Malka Mesziacha; u-min joma de-itbare alma, aschei lewuszeih be-chamra ila’a.)
Sulam
631) „«Omywał w winie swoje odzienie». Podobnie jak wino, które wskazuje na radość”, jak powiedziano: „Wino, które raduje Stwórcę i ludzi”[7] – „ale całe ono to sądy. Tak też król Masziach” – Nukwa, „objawia radość w Israelu”, którzy przyciągają go w mierze świętości, „ale cały on jest sądem wobec narodów bałwochwalczych”, które przyciągają ponad tę miarę. „Jak powiedziano: «I Duch Wszechmogącego unosił się nad powierzchnią wód»[8] – to duch króla Masziacha, który wieje to w jedną, to w drugą stronę, ku sądowi i ku miłosierdziu. I od dnia, w którym został stworzony świat, on omywa swoje odzienie w wyższym winie”.
632) Zobacz, co jest napisane dalej: „Czerwone oczy od wina, a białe zęby od mleka” – to wyższe wino, Tora, która napaja, z niego pije. (chamej: maj ketiv batrei? chaklili einajim mi-jajin u-lewen shinajim me-chalaw – da chamra ila’a, de-Orrajta de-marwe, minei szatej.) „A białe zęby od mleka” – bo Tora to wino i mleko: Tora pisana i Tora ustna. (u-lewen shinajim me-chalaw – de-ha Orrajta jajin we-chalaw, Tora sze-bichtaw, we-Tora sze-be’al pe.)
Sulam
632) „A co powiedziano dalej? «Czerwone oczy od wina, a białe zęby od mleka»[9]. «Czerwone oczy od wina» – to wyższe wino” – świecenie lewej strony od Biny. „Bo Tora” – Nukwa, „gdy upaja”, czyli oddziałuje sądami na tych, którzy przyciągają je z góry w dół, „pije z niego, i dlatego uważa się, że prawa (dynim) wychodzą od Biny. «A białe zęby od mleka» – to Tora pisana” – Zeir Anpin, który otrzymuje chasadim, nazywane mlekiem. „Bo Tora nazywana jest «winem i mlekiem»[10]: Tora pisana” – to Zeir Anpin, nazywany mlekiem, „a Tora ustna” – to Nukwa, nazywana winem. Wino otrzymywane jest od Biny, mleko otrzymywane jest od Aba.
633) Napisano: „A wino rozwesela serce człowieka, by rozjaśniło twarz bardziej niż olej” – z pewnością [chodzi] o miejsce, które nazywa się „olej”. (ketiv: we-jajin jesamach lewaw enosz le-hac’hil panim mi-szamen – waddaj me-atar de-itkrei szamen.) Chodź i zobacz: służba wina to radość – to miejsce, z którego pochodzi cała radość. (ta chaze: szerata de-chamra chedwa – hu atar de-kol chedu minei nafka.) A jego koniec to sąd. Dlaczego? Bo jego końcem jest miejsce zbierania wszystkiego, to jest sąd, i w nim sądzi się świat. (we-sofei dina – maj ta’ama? begin de-sofa di-leih, atar kniszu de-kolla, dina hu, u-beih itdan alma.) Dlatego: „służba – radość, a koniec – sąd”, i dlatego: „by rozjaśniło twarz bardziej niż olej”, z miejsca, z którego cała radość wychodzi. (u-al da: szeruta chedwa, we-sofa dina; be-ginei kach: le-hac’hil panim mi-szamen – me-atar de-kol chedwa minei nafka.)
Sulam
633) „Powiedziano: «I wino, które rozwesela serce człowieka, dla rozjaśnienia oblicza olejem»[11] – z miejsca, które nazywa się olejem” – od Aba. „Punktem wyjścia «wina» jest radość – to miejsce, z którego wypływa wszelka radość” – Bina, „a jego końcowym punktem” – gdy zstępuje do Nukwy, „jest sąd. A dlaczego? Ponieważ końcowy punkt to miejsce zgromadzenia wszystkich” sfirot, czyli Nukwa. I dlatego nazywana jest Kneset Israel – zgromadzeniem Israela – czyli miejscem wejścia Zeir Anpina, „i to jest sąd, i przez niego osądzany jest świat”.
Wyjaśnienie: ponieważ sąd obecny w Nukwie jest przyczyną tego, że zbierają się w niej wszystkie sfirot Zeir Anpina, bo przez to pragnie ona chasadim. „I dlatego”, ponieważ początkiem wina jest radość, a końcem – sąd, „dlatego [powiedziano]: «dla rozjaśnienia oblicza olejem»” – z tego miejsca, skąd wypływa wszelka radość. I aby przyciągnąć radość do wina, taką, jaka była w Binie, ona przyciąga chasadim od Aba, nazywanego olejem, i za pomocą tego wszystkie sądy w niej zostają zniesione, i osiąga ona GaR, nazywane panim („oblicze”), i to jest sens powiedzianego: „dla rozjaśnienia oblicza olejem”.
634) „A chleb wspiera serce człowieka” – kto jest chlebem? (we-lechem lewaw enosz jis’ad – man lechem?) To chleb, który wspiera świat. (ela: lechem alma sa’id.) A jeśli powiesz, że na nim samym opiera się utrzymanie świata – to nie tak. (we-i teima de-beih talja se’iduta de-alma bilchudoj – la hachei.) Bo noc bez dnia nie istnieje i nie należy ich rozdzielać. (de-ha lejlja bela joma, la isztakach, we-la ba’ej le-afrasha lon.) A kto ich rozdziela, niech się oddzieli od życia, i to jest to, co jest napisane: „Aby ci pokazać, że nie samym chlebem żyje człowiek”. (u-man de-afrejsz lon, jitparasz me-chajin – we-hajnu de-ketiv: le-ma’an hodi’acha ki lo al ha-lechem levado jichje ha-adam.) Bo nie należy się oddzielać. (begin de-la ba’ej le-itparsha.)
Sulam
634) „«I chleb, który umacnia serce człowieka». O jakim chlebie tu mowa? To chleb, który umacnia świat” – chasadim wychodzące z HaGaT Zeir Anpina. „Ale jeśli powiesz, że tylko od niego zależy umocnienie świata – to nie tak” – potrzebne jest także wino, czyli świecenie Hochmy, „bo nie ma nocy bez dnia”, a dzień, Zeir Anpin, i noc, Nukwa, muszą być złączone razem. Dlatego potrzeba chleba od Zeir Anpina i wina od Nukwy, aby razem umacniały świat. „I nie wolno ich rozdzielać”, przyciągając tylko chleb od Zeir Anpina bez Nukwy, „a kto ich rozdzieli, zostanie odłączony od życia, jak powiedziano: «Aby ci pokazać, że nie samym chlebem żyje człowiek»[12] – bo nie wolno ich oddzielać”.
635) A jeśli powiesz: jak Dawid mógł powiedzieć: „a chleb wspiera serce człowieka”, skoro utrzymanie świata nie opiera się tylko na nim? (we-i teima: Dawid heich ka’amar: we-lechem lewaw enosz jis’ad – ho’il we-la talja beih bilchudoj se’iduta de-alma?) To właśnie dokładnie w tym tkwi sens słowa – „a chleb”, gdzie dodana została litera waw, tak jak w słowie „i Stwórca”. (ela dajka de-milla: we-lechem – waw ittosef, kemo: we-Haszem.) I dlatego wszystko istnieje jako jedno. (we-al da: kolla isztakach ke-chada.)
Sulam
635) „A jeśli powiesz, że przecież Dawid mówi: «I chleb, który umacnia serce człowieka» – to czyżby tylko od niego zależało umocnienie świata? Ale tu chodzi o to, że w słowach «i chleb» (we-lechem ולחם) znajduje się dodatkowa litera waw (ו), tak jak w przypadku, gdy pisze się «i Stwórca» (we-Hawaja והויה)” – gdzie dodatkowa waw wskazuje na włączenie Nukwy. Ponieważ wszędzie tam, gdzie jest powiedziane «i Stwórca» (we-Hawaja והויה), chodzi o Niego i o miejsce przebywania Jego sądu – o Nukwę. Tak też i tutaj, waw przy słowie «chleb» (lechem לחם) zawiera w sobie Nukwę. „I dlatego wszystko znajduje się razem” – czyli w zjednoczeniu (ziwugu).
636) Chodź i zobacz: ten, kto błogosławi nad pokarmem, nie powinien błogosławić nad pustym stolem, lecz potrzebny jest chleb, by znajdował się na stole, a kielich wina po prawej stronie. (ta chaze: man de-mevarech al mezona, la jevarech al petora reikanja, u-ba’ej nahama le-isztakcha al petora, we-kasa de-chamra be-jemina.) Dlaczego? Aby połączyć lewą z prawą, i żeby chleb został pobłogosławiony spośród nich, i aby się z nimi związał, i aby wszystko było jednym złączeniem, dla pobłogosławienia Świętego Imienia jak należy. (maj ta’ama? begin le-kaszra semola be-jemina, u-nahama de-jitbarech minajhu, u-le-itkaszra behu, u-le-mehewej kolla chad kiszura, le-varcha szema kadisza kidka jaot.) Bo chleb jest związany z winem, a wino – po prawej stronie, i wtedy błogosławieństwa spływają na świat, i stół jest dopełniony jak należy. (de-ha lechem itkaszar be-jajin, we-jajin be-jemina, u-kedein birchan szarjan be-alma, u-petora isztalem kidka jaot.)
Sulam
636) „Wypowiadający błogosławieństwo nad pokarmem nie powinien błogosławić nad pustym stołem. I konieczne jest, aby chleb” – czyli napełnienie Zeir Anpina, prawa strona, „znajdował się na stole” – czyli w Nukwie, będącej stroną lewą, „a także kielich wina” – napełnienie Nukwy, „po stronie prawej”, co wskazuje na Zeir Anpina. „A po co to? Aby połączyć lewą z prawą” – żeby się ze sobą zjednoczyły, „i aby chleb” – prawa strona, „został przez nie pobłogosławiony” – na skutek ziwugu z lewą stroną, „i został z nimi połączony, i wszystko stało się jedną więzią, by błogosławić Święte Imię jak należy. Bo chleb” – to prawa strona, od Zeir Anpina, „jest związany z winem” – otrzymywanym z lewej, od Nukwy. „A wino” – od lewej, „będzie związane z prawą” – czyli z prawą ręką, symbolizującą Zeir Anpina, i dzięki temu Hochma włącza się w chasadim, a chasadim – w Hochmę. „I wtedy błogosławieństwo trwa w świecie, a stół” – Nukwa, „jest napełniony jak należy”.
637) Powiedział Rabbi Icchak: Gdybyśmy tylko dla usłyszenia tych słów spotkali tę drogę, to wystarczyłoby nam. (amar rabi Jicchak: ilmale la izdaman lan orcha da ela le-miszma milin ilejn – daj lan.) Powiedział Rabbi Jehuda: Godne to dla tego chłopca, by nie znał wszystkiego tego, a ja obawiam się o niego, czy pozostanie przy życiu z tego powodu. (amar rabi Jehuda: jaot hu le-hai jenuka, de-la jinda kol hai, we-ana mistafina aleih, i jitkajem be-alma begin hai.) Powiedział Rabbi Icchak: A dlaczego? (amar rabi Jicchak: we-lama?) Rzekł mu: Bo ten chłopiec potrafi patrzeć w miejsce, na które żaden człowiek nie ma pozwolenia, by patrzeć, i obawiam się o niego, że zanim dojdzie do swojego czasu, spojrzy i zobaczy, i zostanie za to ukarany. (amar leih: begin de-hai rawja jachil le-istakla be-atra de-leit reszu le-bar nasz le-istakla beih, u-mistafina aloi, de-ad la jimtei le-firkoy, jaszgach we-jistakal, we-ja’anszun leih.)
Sulam
637) Powiedział rabbi Icchak: „Gdybyśmy musieli odbyć tę drogę tylko po to, by usłyszeć to, to i to byłoby dla nas wystarczające”. Powiedział rabbi Jehuda: „Lepiej by było, gdyby ten chłopiec nie wiedział tak wiele, i obawiam się o niego, że przez to nie będzie mógł istnieć w świecie”. Zapytał rabbi Icchak: „Dlaczego?”. Odrzekł mu: „Ponieważ to dziecko spostrzega w tym miejscu, w którym człowiek nie ma prawa spostrzegać. I obawiam się o niego, że zanim dojrzeje” – czyli zanim dorośnie i stanie się mężczyzną, „będzie patrzył i studiował tam, i zostanie ukarany”.
638) Usłyszał to ten chłopiec i powiedział: „Nie boję się kary na wieki, ponieważ w chwili, gdy mój ojciec odszedł ze świata, pobłogosławił mnie i modlił się za mnie. (szama hahu jenuka, amar: la mistafina me-onsza le-almin, de-ha be-sza’ta de-istalik abba me-alma, barech li we-callej alaj.) I wiem, że zasługa ojca będzie mnie chronić”. (we-jada’na de-zchutah de-abba jagejn alaj.) Powiedzieli mu: „A kim jest twój ojciec?”. (amru leih: u-man hu abuch?) Odrzekł: „Syn Rabiego Hamnuna Sawy”. (amar: berej de-Rav Hamnuna Sawa.) Zabrali go i wzięli go na ramiona, niosąc przez trzy mile. (natlu leih, we-arkevuha al kitfajhu, telat milin.)
Sulam
638) Usłyszał to chłopiec i powiedział: „Nigdy nie boję się kar, ponieważ mój ojciec, odchodząc z tego świata, pobłogosławił mnie i modlił się za mnie, i wiem, że zasługi mojego ojca mnie ochronią”. Zapytali go: „A kim jest twój ojciec?” Odpowiedział: „Jestem synem rawa Amnuna Saby”. Wzięli go i nieśli na swoich ramionach przez trzy mile.
639) Zacytowali o nim: „Z pożerającego wyszło pożywienie, a z mocnego wyszło coś słodkiego” itd. (karo aleih: me-ha’ocheł jaca ma’achal, u-me-az jaca matok we-gomer.) Powiedział im ten chłopiec: „Przyszło do mnie słowo – objaśnijcie je”. (amar lon hahu jenuka: mila ata le-jadajhu, fariszu lah.) Odrzekli mu: „Święty, niech będzie Błogosławiony, przeznaczył nam drogę życia – ty ją wypowiedz”. (amru leih: Kudsza Berich Hu zamin lan orcha de-chaje – eima ant.)
Sulam
639) Zawołali do niego: „«Z jedzącego wyszło pożywienie, a z mocnego wyszło słodkie»[13]”. Chłopiec powiedział im: „Od was wyszło to słowo” – czyli „Z jedzącego wyszło pożywienie” – „objaśnijcie je”. Odpowiedzieli mu: „Stwórca otworzył przed nami drogę życia – powiedz ty!”.
[1] Tora, Bereszit, 49:11. «Przywiązuje do winnej latorośli swojego osiołka, do szlachetnej latorośli – źrebię swojej oślicy. W winie prał swoje odzienie i w krwi winogron swoje ubranie».
[2] Prorocy, Jirmijahu, 2:21. «Zasadziłem cię jako szlachetną latorośl, jako najbardziej pewne nasienie; jakże więc przemieniłaś się u Mnie w zdziczałą obcą latorośl?».
[3] Prorocy, Zecharija, 9:9. «Raduj się bardzo, córo Cijonu, wydaj okrzyk radości, córo Jeruszalajimu: oto twój król przychodzi do ciebie, sprawiedliwy i ocalony on, ubogi i dosiadający osła i źrebięcia, syna oślic».
[4] Patrz wyżej, p. 589.
[5] Patrz wyżej, p. 591, od słów: «Wyjaśnienie. Świecenie lewej linii nazywa się “wino”».
[6] Patrz wyżej, p. 591.
[7] Prorocy, Szoftim, 9:12-13. «I powiedziały drzewa do winnej latorośli: „Idź ty, króluj nad nami”. Lecz winna latorośl powiedziała im: „Czyż miałabym porzucić moje wino, które rozwesela Stwórcę i ludzi, i pójść się tułać między drzewami?”».
[8] Tora, Bereszit, 1:2. «A ziemia była pustkowiem i chaosem, i ciemność nad otchłanią, a duch Wszechmogącego unosił się nad powierzchnią wód».
[9] Tora, Bereszit, 49:12. «Czerwone są oczy od wina, a białe zęby od mleka».
[10] Prorocy, Jeszajahu, 55:1. «Wszyscy spragnieni, idźcie do wód, a którzy nie macie pieniędzy, idźcie, kupujcie i jedzcie, kupujcie bez pieniędzy i bez zapłaty wino i mleko».
[11] Pisma, Tehilim, 104:15. «I wino, rozweselające serce człowieka, dla rozjaśnienia oblicza od oliwy, i chleb, który wzmacnia serce człowieka».
[12] Tora, Dewarim, 8:3. «I upokarzał cię, i doświadczał cię głodem, i karmił cię manem, którego nie znałeś ty ani nie znali twoi ojcowie, aby ci pokazać, że nie samym tylko chlebem żyje człowiek, lecz wszystkim, co wychodzi z ust Stwórcy, żyje człowiek».
[13] Prorocy, Szoftim, 14:14. «I powiedział im: „Z jedzącego wyszło pożywienie i z mocnego wyszła słodycz”. I nie mogli odgadnąć zagadki przez trzy dni».