695) „Dan będzie sądził swój lud jak jeden z pokoleń Israela.” (Dan jadin ammo ke-achad shivtei Israel.) Rabbi Chija powiedział: ten werset można rozumieć tak: czy „Dan będzie sądził pokolenia Israela”, czy może: „Dan będzie sądził pokolenia Israela jako jeden z nich”? (Rabbi Chija amar: hai kra hachei it leih le-meimar – Dan jadin le-shivtei Israel? O: Dan jadin le-shivtei Israel ke-ehad?) Czym więc jest „Dan będzie sądził swój lud”? A potem „jak jeden z pokoleń Israela”? (Mahu: Dan jadin ammo? U-lebatar: ke-achad shivtei Israel?)
Sulam
695) „«Dan będzie sądził swój lud, jak jeden – plemiona Israela»[1]. Powiedział rabbi Chija: „To wypowiedzenie powinien był wyrazić tak: «Dan będzie sądził plemiona Israela», albo: «Dan będzie sądził plemiona Israela – (wszystkie) jak jedno». Co oznacza to, co powiedział: «Dan będzie sądził swój lud», a następnie: «Jak jeden – plemiona Israela»?”
696) Lecz Dan – o nim jest napisane, że „zbiera wszystkie obozy”, bo jest lewym biodrem i idzie jako ostatni. (Ela Dan – hu de-ketiv bei: me’assef le-kol ha-machanot, de-hu jarka semala, we-azel le-vatrajta.) Chodź i zobacz: gdy Jehuda i Reuwen podnoszą się, Lewici i Arka rozdzielają sztandary, i przejmuje sztandar Efraima, który jest na zachodzie, przejmuje prawe biodro, w pokrowcach tronu. (Ta chaze: kejwan de-Jehuda u-Reuwen natlin, Lewa’ei we-arona pars’in diglin, we-natel degla de-Efraim, de-ihu le-ma’arav – jarka jemina natel, be-kapsirei kista.) A jeśli powiesz: Zewulun, który wchodzi i wychodzi, bo napisano o nim: „Raduj się, Zewulunie, w twoim wychodzeniu”, i napisano: „a jego kraniec…”. (We-i teima: Zevulun, de-ihu a’al we-nafik, de-ketiv bei: semach Zevulun be-tzetecha, u-ketiv: we-jarkato…) Lecz z pewnością Jehuda zawiera się we wszystkim. (Ela waddaj: Jehuda itkelil mi-kolla.)
Sulam
696) „Jednak o Danie powiedziano: «Zamykający wszystkie hufce»[2] – i to jest lewe „biodro”, Hod, „i on wyrusza jako ostatni. Spójrz: po tym, jak wyruszają Jehuda i Reuwen, podnoszą sztandary Lewici i Aharon, i wyrusza sztandar Efraima, znajdującego się po stronie zachodniej – prawe «biodro» wyrusza zgodnie z porządkiem”, tak że prawe „biodro” poprzedza lewe „biodro”, Dana, i dlatego Dan wyrusza jako ostatni. „A jeśli powiesz, że przecież Zewulun wchodził i wychodził, jak powiedziano: «Raduj się, Zewulunie, przy twoim wyjściu»[3]” – czyli on odnosi się do „biodra (jerech)”, i powiedziano o nim wprost: „I obszar (jerech) jego – aż do Sydonu”, i w takim wypadku Zewulun jest „biodrem”, a nie Efraim. „Ale z pewnością Jehuda obejmował ich wszystkich”.
Wyjaśnienie. Ponieważ Zewulun należy do sztandaru Jehudy, nie ma on własnej odrębnego stopnia, i jest włączony w Jehudę, który przewodzi temu sztandarowi, i tylko Efraim, który sam przewodzi sztandarowi, ma swój własny stopień – prawe „biodro”, czyli Necach.
697) Chodź i zobacz: Królestwo w górze zawiera się we wszystkim, a Jehuda to królestwo na dole. (Ta chaze: malkhu de-le-ejla itkelil mi-kolla, we-Jehuda ihu malkhu tata’a.) I tak jak wyższe królestwo zawiera się we wszystkim, tak też królestwo niższe zawiera się we wszystkim – od ciała po biodro, aby umocnić się w swojej potędze. (Ke-ma de-malkhu ila’a itkelil mi-kolla, hachei nami malkhu tata’a itkelil mi-kolla, mi-gufa, mi-jarka – begin le-itgabbra be-tokfeih.)
Sulam
697) I on wyjaśnia porządek czterech sztandarów: „Wyższa Malchut” – Nukwa Zeir Anpina, „obejmuje w sobie wszystko” – wszystkie dwanaście więzi. „A Jehuda – to niższa Malchut. I tak jak wyższa Malchut obejmuje wszystko – tak samo i niższa Malchut, Jehuda, obejmuje wszystko – i «ciało», i «biodro»” – czyli zarówno Tiferet, jak i dwanaście więzi znajdujących się w „rękach” i „biodrach”, „po to, aby umacniać się za ich pomocą”.
698) Napisano: „Z Jego prawej strony – ogień religii dla nich” – Tora została dana ze strony Gwury, a Gwura została włączona w prawicę, w ciało, w biodro, i we wszystko. (Ketiv: mi-jemino esz dat lamo – Orajta mi-sitra de-Gwura itjeheiv, u-Gwura itkelil be-jemina, u-we-gufa, u-we-jarka, u-we-kolla.) Tak samo jest w pierwszym porządku: Jehuda to królestwo, które pochodzi ze strony Gwury, i jest włączone w prawicę, w ciało, w biodro – we wszystko się włącza, tak jak królestwo w górze zawiera się we wszystkim. (Hachei nami sidra kadma’a: Jehuda ihu malkhu de-atei mi-sitra de-Gwura, we-itkelil be-jemina, be-gufa, u-we-jarka – be-kolla itkelil, ke-ma de-malkhu de-le-ejla itkelil mi-kolla.)
Sulam
698) „Powiedziano: «Z Jego prawicy – płomień Prawa dla nich»[4] – czyli Tora jest dana ze strony Gwury, ognia. Lecz Gwura została włączona w prawą (rękę)” – Hesed, „i w «ciało»” – Tiferet, „i w «biodro»” – Necach i Hod, „i we wszystko” – wszystkie sfirot. „I taki jest porządek pierwszego wyruszenia sztandarów: Jehuda, czyli Malchut, wychodząca ze strony Gwury, lecz włączona w prawą (stronę), w «ciało» i «biodro», i składająca się ze wszystkich” sfirot, „tak jak i wyższa Malchut” – Nukwa Zeir Anpina, „składa się ze wszystkich” sfirot.
699) Drugi porządek – Reuwen, który jest po stronie południa, a południe to prawica, i całą siłę prawicy przejął Jehuda, ponieważ Reuwenowi odebrane zostało królestwo, jak powiedziano: „Wzburzony jak woda – nie będziesz miał pierwszeństwa”, i otrzymał je Jehuda, i umocnił się w mocy prawicy, która była u Reuwena. I tak jest napisane o Dawidzie: „Wyrocznia Stwórcy dla mojego pana – siądź po mojej prawicy”, bo lewa strona została włączona w prawą i wzmocniła się w jej mocy, jak powiedziano: „Prawica Stwórcy tworzy siłę” itd. Jehuda i Reuwen to dwa ramiona. (Sidra tinjajna Reuwen, de-ihu le-sitra darom, we-darom ihu jemina, we-kol cheila de-jemina Jehuda natel leih, begin de-Reuwen it’aber mineih malkhu, ke-de’amir: pachaz ka-majim al totar, we-natel leih Jehuda, we-itgabbar be-tokfa de-jemina, de-hava me-Reuwen, we-chen ketiv be-David: ne’um Haszem la-adoni: szew li-jemini, begin de-smala itkelil be-jemina, we-itkakaf be-cheileih, hadehu de-ketiv: jemin Haszem osa chajil we-gomer. Jehuda u-Reuwen trein de-ro’in hawu.)
Sulam
699) „Drugi porządek sztandarów: Reuwen, wyruszający po stronie południowej, a południe – to prawa strona”, Hesed, „lecz całą siłę prawej”, Reuwena, „wziął Jehuda, ponieważ od Reuwena została zabrana Malchut, jak powiedziano: «Strumienisty jak woda – nie pozostaniesz»[5]. I wziął ją Jehuda i umocnił się dzięki sile prawej, która była u Reuwena. I tak samo powiedziano o Dawidzie, pochodzącym z rodu Jehudy: «Słowo Stwórcy do mojego pana: „Siądź po mojej prawicy”»[6] – ponieważ lewa włącza się w prawą i umacnia się jej pomocą, jak powiedziano: «Prawica Stwórcy daje siłę»[7]”. I ponieważ Jehuda wziął siłę prawej Reuwena, dlatego wyruszał jako pierwszy. „Jehuda i Reuwen byli dwiema «rękami»”. Reuwen – prawa „ręka”, a Jehuda – lewa „ręka”.
700) Trzeci porządek – Efraim, który jest prawym biodrem, a zawsze wychodzi naprzeciwko strony lewej, a Dan, który jest lewym biodrem, idzie jako ostatni, i dlatego to on jest „zbierającym wszystkie obozy według ich zastępów” i idzie na końcu. (Sidra tlit’a – Efraim, de-ihu jarka jemina, we-natla kamei semala tadir; we-Dan, de-ihu jarka semala, natel le-vatrajta, we-al da hu ha-me’assef le-kol ha-machanot le-tziv’otam, we-azel le-vatrajta.)
Sulam
700) „Trzeci porządek w sztandarach: Efraim – prawe «biodro»”, Necach, „wyrusza zawsze przed lewym «biodrem». A Dan – lewe «biodro»”, Hod, „wyrusza jako ostatni, i dlatego on zamyka wszystkie hufce zastępów i idzie jako ostatni”.
701) Jehuda przejął siłę z dwóch ramion, ponieważ Reuwen, który był prawicą, utracił pierworództwo, kapłaństwo i królestwo, i dlatego napisano o Jehudzie: „Jego ręce będą mu pomocą, a pomoc od jego wrogów będzie z nim.” (Jehuda natel cheila bi-trein de-ro’in, begin de-Reuwen, de-ihu jemina, it’abed mineih bechirut’a, kehunata u-malkhuta, we-al da ketiv be-Jehuda: jadaw rav lo, we-ezer mi-tzaraw tihje.)
Sulam
701) „Jehuda wziął dla siebie część w obu «rękach»” – w Hesed i Gwura, „ponieważ u Reuwena, prawej «ręki», zostały odebrane pierworództwo, kapłaństwo i królestwo. Dlatego powiedziano o Jehudzie: «Rękami swoimi walczy za siebie»[8]” – dwiema „rękami”, i to są Hesed i Gwura.
702) Chodź i zobacz: napisano „I uczynił król Szlomo wielki tron z kości słoniowej.” Tron Szlomo uczynił na wzór tego, co w górze, i wszystkie wzory z góry uczynił tutaj. I dlatego napisano: „I zasiadł Szlomo na tronie Stwórcy jako król” – „król” to słowo ukryte. I tak też: „I Szlomo zasiadł na tronie Dawida, swego ojca, i jego królestwo zostało bardzo utwierdzone”, gdy luna stała w pełni. (Ta chaze: ketiv: waja’as ha-melech Szlomo kissei shen gadol. Karseja de-Szlomo avad leih ke-gawna de-le-ejla, we-kol de-joqnin de-le-ejla avad hacha. We-al da ketiv: vajeszew Szlomo al kissei Haszem le-melech – melech, milla setima hu. We-chen: u-Szlomo jaszav al kissei David aviv, va-tikkon malkhuto me’od – de-kajma sihara be-ashlamuta.)
Sulam
702) „Powiedziano: «I uczynił król Szlomo wielki tron z kości słoniowej»[9]. Tron Szlomo uczynił według wyższego wzoru, i wszystkie wyższe formy” – lew, wół, orzeł i człowiek, „uczynił on tutaj. Ponieważ niższa Malchut, czyli Szlomo, pochodzący od Jehudy, składa się ze wszystkich sfirot, tak jak i wyższa Malchut. „I o tym powiedziano: «I zasiadł Szlomo jako król na tronie Stwórcy»[10]. «Król» – słowo o ukrytym sensie”, które niekoniecznie wskazuje wyłącznie na Szlomo, lecz także na wyższą Malchut (królestwo), i dlatego powiedziano: „I zasiadł Szlomo jako król na tronie Stwórcy” – podobnie jak król, wyższa Malchut, czyli on włączył w siebie wszystkie sfirot, podobnie jak ona. „I również powiedziano: «I Szlomo zasiadł na tronie Dawida, ojca swego, i bardzo utwierdzone zostało jego królestwo»[11]” – słowo „królestwo” wskazuje na wyższą Malchut, „gdy luna” – wyższa Malchut, „przebywa w swojej pełni”. Tak samo i tutaj: „Królem” wskazuje na wyższą Malchut.
703) „Dan będzie sądził swój lud najpierw, a potem pokolenia Israela jak jeden” – jak jedność świata, tak jak było w przypadku Szymszona, który samodzielnie wykonywał sąd na świecie, i sądził oraz zabijał jednocześnie, bez potrzeby wsparcia. (Dan jadin ammo be-kadmeita, u-le-vatar shivtei Israel ke-ehad – ke-jichudo shel olam, ke-ma de-hava be-Szimszon, de-ihu jechidai aved dina be-alma, we-dajin we-katel ke-chada, we-la itztrich samech.)
Sulam
703) „Najpierw powiedziano: «Dan będzie sądził swój lud», a następnie: «Jak jeden – plemiona Israela». «Jak jeden» oznacza – zgodnie z jednością świata. Czyli Dan sam – jak jedność całego świata. Tak jak to było z Szymszonem, który samotnie sprawował sąd na świecie, sądził i zabijał jednocześnie, i nie potrzebował pomocy”.
704) „Dan będzie sądził swój lud.” Rabbi Icchak powiedział: Dan – to jest wąż, który czai się przy drogach i ścieżkach. (Dan jadin ammo. Rabbi Jicchak amar: Dan – hajnu chwja, kamin al orchin u-szwilin.) A jeśli powiesz, że chodzi tylko o Szymszona – również powyżej [w duchowym świecie] jest tak samo: to ten mały wąż, który zbiera wszystkie obozy i czai się przy drogach i ścieżkach. (We-i teima de-al Szimszon bilchudoj hu – af hachei nami le-ejla, da hu nachasz zuta, me’assef le-kol ha-machanot, we-kamin le-orchin u-szwilin.) Potem wojska i zastępy stamtąd wychodzą – to ci, którzy stają naprzeciwko ludzi za grzechy, które rzucają za siebie, za swoje plecy. (Le-vatar, cheilin u-mashiryin me-hacha nafkei – inun de-kaman li-vnei nasza al chovin, de-ramin lehu le-achora, batar kitfaihu.) Rabbi Chija powiedział: Pierwotny wąż w górze – dopóki nie zostanie osłodzony winem radości… (Amar Rabbi Chija: nachasz ha-kadmoni le-ejla – ad de-la jitbassam be-chamra de-chejdu.)
Sulam
704) „«Dan będzie sądził swój lud». Powiedział rabbi Icchak: „Dan – wąż, czyhający na drogach i ścieżkach. A jeśli powiesz, że to powiedziano tylko o Szymszonie – tak nie jest, lecz także i w górze. On jest małym wężem, zamykającym wszystkie hufce” – czyli znajdującym się na końcu wszystkich stopni świętości, „i czyhającym na drogach i ścieżkach, a stamtąd wychodzą zastępy i hufce niszczycieli, którzy czyhają na ludzi, aby karać ich za przewinienia, które ci pozostawiają po sobie” – czyli nie dostrzegają ich i mówią, że nie zgrzeszyli. Powiedział rabbi Chija: „To wyższy pierworodny wąż w Górze, zanim otrzyma podsłodzenie radosnym winem”.
Wyjaśnienie. Istnieją dwa rodzaje sądów, wychodzące z dwóch kropek – manuli i miftecha. Korzeń sądów w Binie nazywa się „miftecha (klucz)”, a korzeń sądów w Malchut – „manula (zamek)”[12]. I z nich wychodzą te dwa węże: wychodzący z miftecha nazywa się wielkim wężem, a wychodzący z manuli – małym wężem. I w Danie, czyli w części Malchut spośród dwunastu więzi w niej, a znajdował się on na jej końcu, w lewym „biodrze”, Hod, zakodowana jest siła małego węża, aby podporządkować sitrę achra, jak powiedziano: „Który kąsa nogę konia, i spada jeździec jego na wznak”. I wiemy też, że istnieją drogi i ścieżki: wychodzące z miftecha nazywane są drogami, a wychodzące z manuli – ścieżkami.
I to oznaczają słowa: „Dan – wąż, czyhający na drogach i ścieżkach” – bo ponieważ odnosi się do właściwości „mały wąż”, ma on siłę zarówno „na drogach”, wychodzących z miftecha, jak i „na ścieżkach”, wychodzących z manuli.
I dlatego powiedziano: „Lecz także i w górze” – czyli i w górze, w Binie, istnieje mały wąż, który także czyha na drogach i ścieżkach, i dzieje się tak dlatego, że Malchut wzniósł się do Biny, jak wiadomo, i podniosła siłę sądów, które są w niej, do Biny. I dlatego także tam jest mały wąż, wychodzący z manuli.
A rabbi Chija nie sprzeciwia się, lecz wyjaśnia, że istnieje „pierworodny wąż w górze”, w Binie, „zanim” Bina „otrzyma podsłodzenie radosnym winem” – czyli w czasie katnuta Biny, otrzymanego przez nią z powodu wzniesienia się do niej Malchut. Lecz po tym, jak otrzymała gadlut, nazywany radosnym winem, odrzuciła z siebie te sądy i nie ma już w niej małego węża.
705) „Wąż przy drodze.” Chodź i zobacz: tak jak istnieje droga w górze, tak też istnieje droga na dole, a morze rozdziela się na wiele ścieżek we wszystkich kierunkach. (Nachasz alej derech. Ta chaze: ke-ma de-it derech le-ejla, hachei nami it derech le-tata, u-mitparsza jamma le-kamma orchin be-kol sitra.) I jest jedna droga, która schodzi i przecina morze, a liczne złe ryby są tam do pożądliwości, tak jak wypuszczają wody w dół: ryby dobre, ryby złe, ryby głębinowe. Na wzór tego – złe ryby do pożądliwości. (We-it orcha chad, de-atei we-asgei jamma, we-rabbei nunin biszin le-zanajhu, ke-ma de-afiku majin le-tata: nunin tabin, nunin biszin, nunei urde’anayya – ke-gawna da, nunin biszin le-zanajhu.)
Sulam
705) „«Dan będzie wężem na drodze». Tak jak istnieje droga na górze” – w Binie, wychodząca z miftecha, jak już powiedzieliśmy, „tak samo istnieje droga i na dole” – w Malchut, wychodząca z manuli, „i rozdziela się morze” – na mocy tych dwóch dróg, „na kilka ścieżek po każdej stronie”, i każda ścieżka składa się z tych dwóch. „I jest jedna droga” – tylko miftecha, i nie ma w niej udziału manuli, „która cały czas zwiększa” – poprzez mochin de-GaR, „to morze” – Malchut. Ponieważ mochin de-GaR przyciągane są tylko za pomocą miftecha[13]. „I wzrasta tam wszelkiego rodzaju złe ryby” – ponieważ klipot się zbliżają, aby wysysać stamtąd napełnienie, i wskutek tego rosną. Tak jak dolne wody rodzą dobre ryby i złe ryby, ryby przypominające żaby, tak też rodzą się i w wyższym morzu wszelkiego rodzaju złe ryby.
706) A gdy poruszają się drogą morza, ukazują się jako jeżdżący na swoich koniach. (We-kad misztamszei me-orcha de-jamma, itchazun rochevin al susayhu.) I gdyby nie ten wąż, który gromadzi wszystkie zastępy, czai się na końcu dróg i spycha je do tyłu – świat zostałby zniszczony. (We-ilmale de-hai chivja, de-ihu kaneisz le-kol mashiryin, kamin le-sof orchin, u-badar lon le-achora, hawu metarteshei alma.) Z tej strony wychodzą zaklęcia na świat. (Mi-sitra de-hanei nafkin charashin le-alma.) Chodź i zobacz: o Bileamie jest napisane: „I nie poszedł jak za każdym razem naprzeciw zaklęć”, ponieważ oni stoją, by zaklinać zaklęciami świata. (Ta chaze: be-Bil’am ketiv: we-lo halach ke-pa’am be-pa’am likrat nechashim, begin de-inun kajmin le-lachasha be-charashei alma.)
Sulam
706) „«A kiedy klipot korzystają z tej drogi, która w morzu» – czyli wysysają stamtąd napełnienie, „przybierają postać jeźdźców na swoich koniach. I gdyby nie wąż, który zamyka wszystkie hufce” – czyli Dan, mały wąż, „czyhający na końcu dróg i odpędzający ich z powrotem, zniszczyliby świat”. I o nich powiedziano: „Kąsa nogę konia, i spada jeździec jego na wznak” – czyli szkodnicy, którzy siedzą na koniach. „Ze strony tych klipot schodzą na świat czarownicy. Spójrz, co powiedziano o Bilamie: «I nie zwrócił się jak poprzednio do zaklęć (nachaszim)»[14]” – czyli do tych węży (nachaszim), o których mówiliśmy, „ponieważ ci mogą związać czarowników świata zaklęciem”.
707) Zobacz, co jest napisane: „Niech Dan będzie wężem przy drodze.” (Chamej mah ketiv: jehi Dan nachasz alei derech.) Co znaczy „przy drodze”? (Mai alei derech?) Wąż – każdy, kto podąża za nim, osłabia niebiański zastęp. A czym jest ta „droga”? To ta wyższa droga, która wychodzi z Góry, jak powiedziano: „Ten, który daje w morzu drogę…” (Ela: nachasz – man de-isztadel abatreih, akhchisz pammalya de-le-ejla; u-maj ihu? – hahu derech ila’a de-nafak mi-le-ejla, ke-de’amir: ha-noten ba-jam derech…) Wąż – ten, kto za nim podąża, to jakby szedł tą wyższą drogą, aby ją osłabić, ponieważ z tej właśnie drogi zasilają się światy wyższe. (Nachasz – man de-isztadel abatreih, ke-ilu azel al hahu derech ila’a le-akchasha leih, begin de-me-hahu derech itzanu almin ila’in.)
Sulam
707) „Powiedziano: «Dan będzie wężem na drodze». Co znaczy: «Na drodze»? Jednak ten, kto podąża za tym wężem, odrzuca wyższe osłonięcie” – ponieważ prowadzi to do utraty sił świętych zastępów, znajdujących się w wyższych światach. „Bo to jest wyższa droga, która pochodzi z góry” – czyli miftecha, wychodząca z Biny, „jak powiedziano: «Dający w morzu drogę»[15]. A ten, kto podąża za tym wężem, jest jakby idącym tą wyższą drogą, aby doprowadzić ją do wyczerpania” – czyli zmniejszyć dobro, „ponieważ z tej drogi czerpią pożywienie wyższe światy”, a on psuje ich pożywienie, prowadząc tym do ich wyniszczenia.
Wyjaśnienie. Ponieważ ten, kto podąża za wężem, czyli przyciąga światło lewej linii z góry w dół, prowadzi do przerwania wyższego ziwugu, z którego czerpią pożywienie światy.
708) A jeśli powiesz: dlaczego Dan jest na tym poziomie – to tak, jak napisano: „i płomienisty miecz obracający się, by strzec drogi do Drzewa Życia”, tak też: „kąsający pięty konia…”, aby strzec go przed wszystkimi zastępami. (We-i teima: Dan, ammai ihu be-darga da – ela ke-dichtiv: we-et lahat ha-cherev ha-mit’hapeket, li-shmor et derech etz ha-chajim – hachei nami: ha-noshech ikvei sus we-gomer, begin le-natra leih le-kol mashiryin.) Powiedział Rabbi Elazar: to jest uporządkowanie tronu. Chodź i zobacz: tron króla Szlomo – jeden wąż unosi się nad splotami berła, ponad lwami. (Amar Rabbi Elazar: tikkuna de-khurseja ihu. Ta chaze: karseja de-Szlomo Malka, chad chivja merafref, be-kitturei sharvita le-ejla me-aryevata.)
Sulam
708) „Można zapytać: dlaczego więc Dan znajduje się na tym stopniu?” – skoro niesie w sobie właściwość złej klipy. „Jednak powiedziano: «I płomień obracającego się miecza, aby strzec drogi do Drzewa życia»[16]. I tak samo tutaj powiedziano: «Kąsa nogę konia» – aby strzec wszystkie hufce”. Powiedział rabbi Elazar: „To jest naprawa tronu”. Innymi słowy, włączenie do Dana stopnia klipy jest konieczne dla naprawy Nukwy, aby chronić ją przed przysysaniem się szkodników, siedzących na koniach, jak już powiedzieliśmy. „Spójrz, tron króla Szlomo: był jeden wąż, kołyszący się za pomocą więzi wyższego berła, które było ponad lwami” w tym tronie. Stąd wynika, że w naprawie tronu obecny jest wąż.
709) Napisano: „I zaczął duch Stwórcy poruszać go w obozie Dana…” (Ketiv: va-tachel ruach Haszem le-fa’amo be-machane Dan we-gomer.) Chodź i zobacz: Szymszon był nazyrem na zawsze i był oddzielony od świata, a w nim objawiła się potężna siła, i był on wężem na tym świecie wobec narodów bałwochwalczych, ponieważ odziedziczył dziedzictwo i udział błogosławieństwa Dana, swojego ojca, jak napisano: „Niech Dan będzie wężem przy drodze…” (Ta chaze: Szimszon nezir olam hava, u-fareisz alma ihu, we-itgabbar beih cheila takifa, we-hu hava chivja be-hai alma, le-kabel ammin akum, de-ha achsanat chulaka de-birchata de-Dan abuhon jarit, de-ketiv: jehi Dan nachasz alei derech we-gomer.)
Sulam
709) „Powiedziano: «I urodziła kobieta syna i nadała mu imię Szymszon… i zaczął bić w nim duch Stwórcy w obozie Danowym»[17]. Szymszon był nazyrejczykiem na świecie, czyli był odłączony od świata. I wyrosła w nim ogromna siła, i był on «wężem» na tym świecie, występującym przeciwko narodom–bałwochwalcom, ponieważ odziedziczył część błogosławieństw Dana, swojego praojca, jak powiedziano: «Dan będzie wężem na drodze, żmiją na ścieżce»”.
710) Powiedział Rabbi Chija: „Wąż” – to jest znane, ale „szefifon” – czym on jest? (Amar Rabbi Chija: nachasz jedi’a, szefifon – mai nihhu?) Odpowiedział mu: to tajemnica uporządkowania zaklinaczy, że „wąż” to „szefifon”, tak samo ten niegodziwiec Bilam – znał wszystko. (Amar leih: raza de-tikkuna de-charashin, de-nachash ihu szefifon – hachei nami hahu rasza de-Bileam, be-kolla hava jada.) Chodź i zobacz: napisano „i poszedł szefi” – czasem tutaj, a czasem tam. (Ta chaze: ketiv: vajelech szefi – le-zimnin be-hai, u-le-zimnin be-hai.)
Sulam
710) Powiedział rabbi Chija: „Wiemy, kim jest wąż – ale kim jest żmija (aspid)?” Powiedziano mu: „Tajemnica rzucania zaklęć polega na tym, że wąż – to właśnie żmija (aspid)”, czyli chociaż to dwa rodzaje, poprzez swoje czary osiągali to, że byli jakby jednym. „I również nikczemnik Bilam wiedział wszystko, bo powiedziano: «I poszedł samotnie (szefi שפי)»[18]” – co wskazuje na żmiję (szfifon שפיפן), i wcześniej już powiedziano[19]: „«I nie zwrócił się, jak dawniej, do zaklęć (nachaszim)», czyli do węży (nachaszim)”. „Czasem używał jednego, czasem drugiego” – czyli czasem węża, czasem żmii (aspida), ponieważ potrafił posługiwać się oboma.
711) A jeśli powiesz, że Dan nie jest na tym poziomie, to z pewnością jest, lecz został wyznaczony na ten poziom, by być stroną końcową. (We-i teima Dan, la’u dargei be-hai – hachei hu waddaj, ela itmana al darga da, le-mehewej sitra batrajta.) A jego chwałą jest, że wyznaczeni królewscy są na tym poziomie i on jest nad nimi ustanowiony, a cześć jego spływa na wszystkich wyznaczonych. (We-szabbacha ihu dileih: memanan de-Malka be-hai, u-memana al hai, we-jikara ihu le-kol inun memunin.) A tron Króla ustanowiony jest poprzez wszystkich tych wyznaczonych, i pod nimi rozciągają się drogi i poziomy – zarówno ku dobru, jak i ku złemu, a wszystkie są zjednoczone w tych uporządkowaniach tronu. (We-karsja de-Malka be-kol inun memanan ittakkan, be-kol hanei memanan techotaihu mitparszan orchin u-dargin – hen le-tav, hen le-bis, we-kullhu itachadan be-hanei tikkunei de-karsja.) I dlatego Dan jest po stronie północy – w żeńskim aspekcie wielkiej otchłani, bo po stronie północnej jest wiele niebezpiecznych ścieżek, i wszystkie one są archiwami zniszczenia świata. (U-we-ginei kach: Dan le-sitra tzafon – be-nukwa de-tehoma rabba, de-sitra tzafon kamma chavilai trikin izdamman taman, we-kullhu tafsira de-kistra le-aba’sza alma.)
Sulam
711) „Lecz przecież można zaprzeczyć, że stopień Dana nie odpowiada temu” – by posługiwać się wężem i żmiją (aspidem). „Oczywiście, wszystko to prawda, jednak został on postawiony nad tym stopniem” – aby panować nad nim, jak tego wymaga świętość, „ponieważ jest stopniem końcowym. I to świadczy o jego zasługach, gdyż jedni są mianowani przez Króla nad jednym, drudzy – nad innym, i to jest zaszczyt dla wszystkich mianowanych” – być namiestnikami Króla, niezależnie od tego, nad czym zostali postawieni. „Ponieważ tron Króla ustanawia się za pomocą wszystkich tych namiestników razem. I pod zarządem wszystkich tych namiestników rozdzielają się drogi i stopnie zarówno dla dobra, jak i dla zła. I wszyscy oni razem łączą się w jedną całość w naprawach tronu” – Nukwy. „Dlatego Dan znajduje się po stronie północnej” – czyli w lewym biodrze Nukwy, i to jest Hod, „i przy otworze wielkiej otchłani”, znajdującej się na końcu lewego biodra, a to jest Bina klipy, „iluż to zastępów aniołów-zguby znajduje się tam, i wszyscy oni są władcami postawionymi do niesienia zła światu”.
712) Dlatego Jaakow modlił się i powiedział: „Na Twoje zbawienie czekałem, Stwórco.” (Be-ginei kach tzallei Jaakow we-amar: li-szu’at’cha kiviti Haszem.) Spośród wszystkich pokoleń nie powiedział „na Twoje zbawienie” – tylko o tym. (Be-kol shvatim la ka’amar li-szu’at’cha ela be-hai.) Bo widział w nim potężną siłę węża, który porusza sąd, by się wzmocnił. (Be-gin de-chama leih tokfa takifa de-chivja, merachasha dina le-itgabbra.)
Sulam
712) „Dlatego Jaakow zwrócił się z modlitwą, mówiąc: «Na Twoje zbawienie ufam, Stwórco!». Dla wszystkich pozostałych plemion nie prosi on o zbawienie – tylko dla tego jednego. Ponieważ sam widział podczas przebudzenia sądów siłę potęgi tego węża, pragnącego zapanować” nad świętością, dlatego błagał: „Na Twoje zbawienie ufam, Stwórco!”.
713) Rabbi Jose i Rabbi Chizkija szli, by zobaczyć Rabbi Szymona w Kapotkiji. (Rabbi Jose we-Rabbi Chizkija hawu azlei le-mechmei le-Rabbi Szymon be-Kapotkija.) Powiedział Rabbi Chizkija: „To, co mówimy – że człowiek zawsze powinien najpierw ułożyć chwałę swojego Pana, a dopiero potem modlić się swoją modlitwą. A co z tym, którego serce jest zmartwione i chce się modlić, a jest przygnębiony i nie potrafi ułożyć pochwały dla swojego Pana jak należy? Co wtedy?” (Amar Rabbi Chizkija: hai de-amrinan: le-olam jesadder bar nasz szibcha de-Marei, u-le-batar yitzlei tzelotei – hai man de-libbei tareid, u-va’ei le-tzala tzelotei, we-ihu be-aku, we-la jachil le-saddera szibcha de-Marei kidka jaot – mai hu?)
Sulam
713) Rabbi Josi i rabbi Chizkija szli odwiedzić rabbiego Szymona w Kappadocji. Powiedział rabbi Chizkija: „Mówimy: «Zawsze człowiek powinien najpierw oddać chwałę swojemu Panu, a dopiero potem zwrócić się z modlitwą»[20]. A ten, którego serce jest zatroskane, lecz pragnie się modlić, albo znajduje się w niedoli i nie jest w stanie oddać chwały swojemu Panu – co ma uczynić?”
714) Powiedział mu: „Chociaż nie potrafi skupić serca i woli, dlaczego miałoby to umniejszać porządek i chwałę jego Pana? Niech więc ułoży pochwałę dla swojego Pana, nawet jeśli nie potrafi się skupić, i niech odmówi swoją modlitwę.” (Amar leih: af al-gav de-la jachil le-chawwana libba u-re’uta, siddura we-szibcha de-Marei ammai gara? Ela jesadder szibchei de-Marei, af al-gav de-la jachil le-chawwana, we-yitzlei tzelotei.) Jak jest powiedziane: „Modlitwa Dawida: Usłysz, Stwórco, sprawiedliwość – zwróć uwagę na moje wołanie” – najpierw „usłysz, Stwórco, sprawiedliwość”, ponieważ to jest ułożenie chwały dla Pana, a dopiero potem: „zwróć uwagę na moje wołanie, nakłoń ucha do mojej modlitwy”. (Hadehu de-ktiw: tefillah le-David – szim’a Haszem tzedek, hakshivah rinati – szim’a Haszem tzedek be-kadmeita, begin de-ihu siddura de-szibcha de-Marei; u-le-batar: hakshivah rinati, ha’azina tefillati.) A ten, kto potrafi ułożyć chwałę dla swego Pana, a tego nie czyni, o nim jest napisane: „Choćbyście rozmnożyli modlitwę – nie wysłucham, ręce wasze…” itd. (Man de-jachil le-saddera szibcha de-Marei we-la aved – alei ketiv: gam ki tarbu tefillah, eineni shomea, yedeichem… we-gomer.)
Sulam
714) Powiedział mu rabbi Josi: „Nawet jeśli nie może skierować na to swojego serca i pragnienia, dlaczego miałby anulować porządek wychwalania swojego Pana?! Niech najpierw spełni porządek wychwalania swojego Pana, choćby nie był w stanie się na tym skupić, a dopiero potem niech zwróci się z modlitwą. I o tym powiedziano: «Modlitwa Dawida. Usłysz, Stwórco, sprawiedliwość, zwróć uwagę na mój krzyk, wysłuchaj mojej modlitwy»[21]. «Usłysz, Stwórco, sprawiedliwość» – najpierw, ponieważ zbudował porządek wychwalania swojego Pana, a potem: «Zwróć uwagę na mój krzyk, wysłuchaj mojej modlitwy». Ten, kto może zbudować wychwalanie swojego Pana i tego nie robi, i o nim powiedziano: «I choćbyście wiele się modlili, Ja nie słyszę»[22]”.
715) Napisano: „Jednego baranka uczynisz rano, a drugiego baranka uczynisz między wieczorami.” (Ketiv: et ha-keves ha-echad ta’aseh ba-boker, we-et ha-keves ha-szeni ta’aseh bein ha-arbayim.) Modlitwy zostały ustanowione na wzór stałych ofiar. (Tefillot ke-neged temidin tiknum.) Chodź i zobacz: gdy jest przebudzenie na dole, wtedy tak samo budzi się i na górze; a przez przebudzenie na górze – jeszcze wyżej ponad nią, aż przebudzenie dociera do miejsca, gdzie potrzeba zapalić lampę, i ją zapala. (Ta chaze: be-it’aruta de-le-tata it’ar hachei nami le-ejla, u-we-it’aruta de-le-ejla hachei nami le-ejla mineih, ad de-matei it’aruta le-atar de-va’ja Bucina le-adlaka, we-adlik.) A przez przebudzenie, które zostało uczone na dole, zapala się lampa w górze; a gdy ta lampa się zapala, wszystkie inne lampy zapalają się, i wszystkie światy otrzymują błogosławieństwo z niej. (U-we-it’aruta de-tenana de-le-tata, adlik Bucina le-ejla, we-kad hai adlik, kullhu butzinin achranin dalkin, u-mitbarechan mineih kullhu almin.) Wynika z tego, że przebudzenie przez ofiarę to uporządkowanie świata i błogosławieństwo wszystkich światów. (Isztakach: de-it’aruta de-karbana – tikkuna de-alma, u-birchan de-almin kullhu.)
Sulam
715) „Powiedziano: «Jedno jagnię składaj rano, a drugie jagnię składaj o zmierzchu»[23]. Modlitwy zostały ustanowione odpowiednio do stałych ofiar” – modlitwa poranna odpowiada porannej ofierze, modlitwa popołudniowa odpowiada ofierze składanej o zmierzchu. „Ponieważ dzięki pobudzeniu z dołu, poprzez ofiarę, następuje również wyższe pobudzenie. I dokładnie tak samo, dzięki wyższemu pobudzeniu do tego, który stoi ponad nim”, pobudzany jest jeszcze wyższy. „Aż to pobudzenie nie dotrze do miejsca, w którym należy zapalić świecę, i wtedy ona się zapala. Wynika z tego, że dzięki pojawieniu się dymu” wznoszącego się od ofiary „na dole, zapala się świeca na górze”, Nukwa. „I gdy ta świeca się zapala, zapalają się wszystkie pozostałe świece, i wszystkie światy błogosławione są z niej. W ten sposób pobudzenie wywołane ofiarą staje się naprawą świata i błogosławieństwem wszystkich światów”.
Wyjaśnienie. Niżsi, znajdujący się w świecie Asija, nie mogą wznieść MaN bezpośrednio do ZoN świata Acilut, lecz jedynie do wyższego, przylegającego do nich stopnia. I ten stopień również wznosi (MaN) – do wyższego, przylegającego do niego stopnia. I tak MaN wznosi się ze stopnia na stopień, aż te MaN dotrą do ZoN świata Acilut.
Dlatego powiedziano, że „dzięki pobudzeniu z dołu” – czyli za pośrednictwem ofiary składanej przez niższych w świecie Asija, „następuje również wyższe pobudzenie” – budzą się stopnie istniejące w świecie Jecira, aby wznieść MaN otrzymane z Asija do świata Brija. A dzięki wyższemu pobudzeniu stopni świata Brija „do stojącego wyżej” świata Acilut, budzi się ten wyższy. „Aż to pobudzenie nie dotrze do miejsca, w którym należy zapalić świecę” – dopóki MaN nie dotrze do Nukwy, a wtedy ona wznosi ten MaN do Zeir Anpin. I ona świeci od niego. „Zapalić świecę” – oznacza zjednoczyć Nukwę, nazywaną „świecą”, z Zeir Anpinem, aby otrzymać od niego światło, i to nazywa się „zapaleniem się od niego”.
716) Jak to działa? Gdy uczony rozpoczyna wznoszenie, wtedy święte wizerunki, które są wyznaczone nad światem, przygotowują się do przebudzenia i budzą się ku stopniom w wyższej tęsknocie, jak powiedziano: „Lwiątka ryczą, by zdobyć żer…” (Ha keicad? – szarei tenana le-salka, inun de-joqnin kadishin de-memanan al alma, ittakkanan le-it‘ara, u-mit‘arin le-dargin be-kissufa de-le-ejla, ke-de’amir: ha-kefirim sho’agim la-taref we-gomer.) Ci budzą się ku wyższym stopniom nad sobą, aż przebudzenie dochodzi do punktu, w którym Król pragnie połączyć się z Matronitą. (Ilein it‘arin le-dargin ila’in de-alajhu, ad de-matei it’aruta ad de-va’ei Malka le-itchabbera be-Matronita.)
Sulam
716) „Jak to się odbywa? Zaczyna się unosić dym ofiary całopalnej – to formy świętości, wyznaczone nad światem Asija, które ustanawiają się dla pobudzenia” – wzniesienia MaN, „i pobudzają się ku stopniom znajdującym się ponad nimi” – w świecie Jecira, „w wyższym dążeniu, jak powiedziano: «Lwy ryczą za zdobyczą, prosząc Stwórcę o pokarm dla siebie»[24]. A ci”, którzy pobudzili się w świecie Jecira, „pobudzają wyższe stopnie znajdujące się ponad nimi” – w świecie Brija. „Aż to pobudzenie nie dotrze” do miejsca, w którym należy zapalić świecę, czyli „dopóki Król” – Zeir Anpin, „nie zechce zjednoczyć się z Królową” – Nukwą.
717) A przez tęsknotę z dołu wypływają wody dolne, by przyjąć wody wyższe, ponieważ wody wyższe nie wypływają inaczej jak tylko przez przebudzenie tęsknoty z dołu. (U-we-kissufa de-le-tata, nav’in majin tata’in, le-kabla majin ila’in, de-ha la nav’in majin ila’in ela be-it’aruta de-kissufa de-le-tata.) Wtedy pożądanie się łączy i wypływają wody niższe, by przyjąć wody wyższe, a światy otrzymują błogosławieństwo, wszystkie lampy zapalają się, i wyżsi i niżsi znajdują się w błogosławieństwie. (U-kedein te’ovta itdabbaq, we-nav’in majin tata’in le-kabel majin ila’in, we-almin mitbarechan, u-butzinin kullhu deliqan, we-ila’in we-tata’in misztakchei be-birchan.)
Sulam
717) I on wyjaśnia, czym jest MaN, i mówi: „Gdy w dążeniu z dołu wznoszą się niższe wody” – czyli MaN[25], „aby otrzymać wyższe wody (MaD[26])” – od stopnia znajdującego się nad nimi. „Ponieważ dolne wody” – MaN, „nie wypływają inaczej, jak tylko wskutek pobudzenia dążenia dolnego stopnia. I wtedy dążenie dolnego i (dążenie) wyższego stopnia jednoczą się, i dolne wody wypływają zgodnie z wyższymi, które zstępują”, i dopełnia się ziwug (połączenie), „i światy zostają pobłogosławione, i wszystkie świece płoną, i wyżsi oraz niżsi otrzymują błogosławieństwo”.
Wyjaśnienie. Każdy niższy stopień uważany jest za nekewę względem stopnia wyższego niż on. Na przykład: Asija jest uważana za nekewę względem świata Jecira, a Jecira – za nekewę względem świata Brija. I podobnie wyższy stopień uważany jest za zachar względem niższego niż on stopnia. Na przykład: Jecira jest zachar dla świata Asija. A także Brija jest zachar dla świata Jecira. Gdyż taka jest zasada: dający to zachar, a otrzymujący – to nekewa.
I ponieważ stopień nie może otrzymać czegokolwiek od stopnia, który jest wyższy od niego o więcej niż jeden stopień, i otrzymuje jedynie od wyższego, przylegającego do niego stopnia. To wynika z tego, że każdy wyższy, dający stopień, jest zachar, a każdy niższy, otrzymujący od niego – nekewa. I dzięki dążeniu, gdy każdy niższy stopień pragnie otrzymać napełnienie od wyższego od siebie stopnia, podnosi do niego MaN w taki sposób, że każdy niższy podnosi MaN do wyższego, przylegającego do niego, stopnia, aż ten MaN dotrze do Nieskończonego, błogosławiony On. I wtedy Nieskończony, błogosławiony On, zsyła napełnienie – MaD. I każdy wyższy stopień przekazuje napełnienie, które otrzymał, niższemu, przylegającemu do niego, stopniowi, i w ten sposób MaD zstępuje stopień po stopniu, aż do niższych znajdujących się w świecie Asija.
718) Chodź i zobacz: kapłani i lewici budzą się, by połączyć lewą z prawą. (Ta chaze, kohanei we-Lewai, mit’arei le-itchabbera semala be-jemina.) Powiedział Rabbi Chizkija: wszystko rzeczywiście tak jest, ale tak słyszałem – kapłani i lewici: ten budzi lewą stronę, a ten budzi prawą, ponieważ zjednoczenie męskiego z żeńskim nie jest możliwe inaczej niż przez lewą i prawą stronę, jak powiedziano: „Jego lewica pod moją głową, a jego prawica obejmuje mnie.” (Amar Rabbi Chizkija: kolla hachei hu waddaj, aval hachei szma’na – kohanei we-Lewai, da it’ar semala, we-da it’ar jemina, begin de-itchabberuta de-dechura le-gabei nukva, la’hu ihu ela be-semala we-jemina, ke-de’amir: semolo tachat le-roszi, we-yemino techabbekeni.) Wtedy łączy się męskie z żeńskim, i pojawia się skrucha, a światy otrzymują błogosławieństwo, wyższe i niższe radują się. (U-kedein itchabbar dechar be-nukva, we-te’uvta ishtakach, we-almin mitbarechin, we-ila’ei we-tata’ei be-chejdu.)
Sulam
718) „Spójrz, koheni” – prawa linia, „i lewici” – lewa linia, „pobudzają się” – dzięki wzniesieniu ofiary, „aby się połączyć: prawa z lewą”. Powiedział rabbi Chizkija: „Wszystko się zgadza. Ale słyszałem takie objaśnienie tego: koheni i lewici” – podczas składania ofiary, „jedni pobudzają lewą” – lewici, „drudzy pobudzają prawą” – koheni, „ponieważ połączenie zachara z Nukwą następuje tylko za pomocą lewej i prawej, jak powiedziano: «Lewa jego ręka pod moją głową, a prawica jego mnie obejmuje»[27]. I wtedy”, po objęciu lewą i prawą, „łączą się zachar z Nukwą, i rodzi się pragnienie, i światy są błogosławione, i radują się wyżsi i niżsi”.
Wyjaśnienie. Nukwa nie ma niczego własnego, i wszystko otrzymuje od Zeir Anpina. I najpierw daje jej on napełnienie z lewej linii, tj. świecenie Hochmy, a następnie daje jej napełnienie z prawej linii – światło chasadim. I to nie jest jeszcze uważane za ziwug (połączenie), ale nazywa się to jedynie objęciem (chibuk), gdy on obejmuje ją lewą i prawą swoją, ponieważ choć Nukwa ma teraz prawą i lewą, tak jak Zeir Anpin, to jednak nie są one sobie równe: prawa i lewa w Zeir Anpinie znajdują się pod władzą prawej, i lewa w nim nie świeci, a prawa i lewa Nukwy znajdują się pod władzą lewej, i prawa w niej nie świeci. I wiemy już, że ziwug to upodobnienie formy, dlatego to nie jest uważane za ziwug, lecz tylko za objęcie.
A po tym, jak Nukwa zostaje dopełniona w prawej i lewej, on łączy się z nią za pomocą linii środkowej, która łączy prawą i lewą w równej mierze. I wtedy ZoN są sobie równe w mierze linii środkowej, która świeci w nich obu razem. I wtedy to jest uważane za ziwug, ponieważ są one w upodobnieniu formy takim, że główne napełnienie to świecenia prawej i lewej, i nic ponadto, ale w Nukwie są one przyjmowane jedynie za pośrednictwem linii środkowej, i to nazywa się ziwugiem, w którym zbliżają się do siebie przez upodobnienie formy. I wtedy ona otrzymuje napełnienie od Zeir Anpina dla światów.
I dlatego powiedziano: „Koheni i lewici – jedni pobudzają lewą, drudzy pobudzają prawą” – czyli poprzez ofiarę pobudzają oni Zeir Anpina, by dał jej napełnienie od świecenia lewej i prawej, jak już powiedzieliśmy, i to nazywa się objęciem. „I wtedy łączą się zachar z Nukwą” – a po tym, jak objęcie się dopełnia, łączą się za pośrednictwem linii środkowej, i całe napełnienie zostaje przyjęte przez Nukwę, „i światy są błogosławione, i radują się wyżsi i niżsi”.
719) I dlatego kapłani i lewici budzą sprawę na dole, by przebudzić tęsknotę i miłość w górze, ponieważ wszystko zależy od prawej i lewej strony. (We-al da: kohanei we-Lewai, mit’arei milah le-tata, le-it’ara kissufa we-chavivuta le-ejla, de-kolla talja be-jemina u-semala.) Wynika z tego, że ofiara jest fundamentem świata, naprawą świata, radością wyższych i niższych. (Ishtakach: de-karbana jesoda de-alma, tikkuna de-alma, chejdu de-ila’in we-tata’in.) Powiedział Rabbi Jose: z pewnością dobrze powiedziałeś, i tak właśnie jest, i tak też słyszałem tę sprawę, i zapomniałem jej, a teraz ją usłyszałem, i wszystko wznosi się jako jedno. (Amar Rabbi Jose: waddaj szappir ka-amart, we-hachei hu, we-hachei shma’na milah, we-anszina lah, we-ana shma’na ha, we-kolla be-chad salka.)
Sulam
719) „Dlatego koheni i lewici dokonują tego pobudzenia na dole” – czyli składają ofiarę, „aby pobudzić dążenie i miłość w górze”. Dążenie – to lewa, a miłość – prawa. „Ponieważ wszystko zależy od prawej i lewej, jako że linia środkowa jedynie je łączy. W ten sposób ofiara staje się podstawą świata, naprawą świata, radością wyższych i niższych”. Powiedział rabbi Josi: „Ty niewątpliwie dobrze to powiedziałeś, i tak jest, i ja też wszystko to słyszałem, ale zapomniałem, a teraz słyszę to od ciebie, i wszystko wznosi się w jedności” – czyli w linii środkowej, która łączy prawą i lewą i je dopełnia.
720) Teraz modlitwa zajmuje miejsce ofiary i człowiek powinien ułożyć chwałę swojego Pana jak należy, a jeśli jej nie ułoży, to jego modlitwa nie jest modlitwą. (Haszta tzelota be-atar de-karbana, u-va’ei bar nasz le-saddara shibcha de-Marei kidka jaot, we-i la – la’u tzelotei tzelota.) Chodź i zobacz: doskonałe ułożenie chwały Świętego, niech będzie Błogosławiony, to przez tego, kto umie jednoczyć Święte Imię jak należy, bo przez to budzą się wyżsi i niżsi, i spływa błogosławieństwo na wszystkie światy. (Ta chaze: siddura szelim de-shibcha de-Kudsza Berich Hu – man de-jada le-yachada szema kadisha kidka jaot, de-be-hai mit’ar’in ila’in we-tata’in, we-nagdei birchan le-kullhu almin.)
Sulam
720) „A teraz modlitwa jest w miejsce ofiary, i człowiek powinien najpierw wznieść chwałę Stwórcy we właściwym porządku, jak przystoi. A jeśli nie wznosi chwały we właściwy sposób, to jego modlitwa nie jest modlitwą. I pełny porządek wznoszenia chwały Stwórcy znany jest temu, kto potrafi we właściwy sposób zjednoczyć święte Imię” – czyli wznieść MaN dla połączenia ZoN, „w wyniku czego pobudzają się wyżsi i niżsi, wywołując błogosławieństwa we wszystkich światach”.
Wyjaśnienie. Ponieważ zamiast ofiary przyjęto modlitwę, konieczne jest najpierw, we właściwym porządku, wznieść chwałę Stwórcy, czyli najpierw przyciągnąć dwa te świecenia z prawej i lewej, jak przy ofierze, i to nazywa się objęciem. A następnie należy wznieść modlitwę, podczas której następuje ziwug w linii środkowej, jednoczącej je obie. A jeśli ktoś nie przyciągnie wcześniej prawej i lewej, to jego modlitwa nie jest modlitwą, ponieważ ziwug to nic innego jak zjednoczenie prawej i lewej, a skoro jeszcze nie zostały one przyciągnięte do Nukwy, to nie może nastąpić żaden ziwug, ponieważ nie ma co jednoczyć.
721) Powiedział Rabbi Chizkija: Święty, niech będzie Błogosławiony, nie umieścił Israela w wygnaniu wśród narodów inaczej, jak tylko po to, by inne narody były przez nich błogosławione, ponieważ to oni każdego dnia ściągają błogosławieństwo z góry na dół. (Amar Rabbi Chizkija: la ashrei Kudsza Berich Hu le-Israel be-galuta beinei ammaya, ela begin de-yitbarechun shear ammin beginayhu, de-ha inun nagdin birchan mi-le-ejla le-tata kol joma.)
Sulam
721) Powiedział rabbi Chizkija: „Stwórca posłał Israel na wygnanie pośród narodów tylko po to, aby pozostałe narody zostały pobłogosławione za pośrednictwem Israel, ponieważ oni przyciągają błogosławieństwa z góry w dół każdego dnia”.
722) Szli, i gdy szli, zobaczyli pewnego węża, który pełzał po drodze. (Azalu, ad de-hawu azlei, chamu chad chivja de-hava ka-maschar be-orcha.) Zeszli z drogi. (Satu me-orcha.) Przyszedł inny człowiek w ich stronę – wąż go zabił. (Ata bar nasz achra le-gabajhu, katel leih chivja.) Odwrócili głowy i zobaczyli tego człowieka martwego. (Ahadru rejszaihu, we-chamu leih le-hahu bar nasz de-meit.) Powiedzieli: „Z pewnością ten wąż wypełnił posłannictwo swego Pana. Błogosławiony Miłosierny, który nas ocalił.” (Amru: waddaj hahu nachasz, shelichuta de-Marei ka-aved. Berich Rachamana de-shezveinan.)
Sulam
722) Ruszyli w drogę. Gdy szli, zobaczyli węża wijącego się na drodze. Odeszli z drogi. Nadchodził do nich inny człowiek – wąż zabił go. Odwrócili głowę i zobaczyli tego człowieka martwego. Powiedzieli: „Z pewnością ten wąż wykonał polecenie swojego Pana” – czyli Stwórca nakazał mu zabić tego człowieka, „błogosławiony Miłosierny za to, że nas ocalił!”.
723) Otworzył Rabbi Jose i powiedział: „Niech Dan będzie wężem przy drodze.” (patach Rabbi Jose we-amar: jehi Dan nachasz alei derech.) Kiedy Dan był wężem? Za dni Jerowama, jak napisano: „A jednego postawił w Danie.” (eimatai hava Dan nachasz? – be-yomei de-Jerovam, de-ketiv: we-et ha-echad natan be-Dan.) Dlaczego umieszczono go tam „przy drodze”? (amma’i itjeheiv taman alei derech?) Na tej drodze, by powstrzymać lud, by nie szli do Jeruszalajim. (al hahu orach, de-yitmena’ de-la yislekun le-Jeruszalajim.) I ten Dan stał się dla Israel wężem przy drodze. (we-da Dan – hava lon nachash le-Israel alei derech.) „Przy drodze” – rzeczywiście, jak powiedziano: „I naradził się król…” (alei derech waddaj, ke-de’amir: va-jiwa’atz ha-melech we-gomer.) „Szefifon przy ścieżce” – który ukąsił Israel. (szefifon alei orach – de-akeitz lon le-Israel.) I wszystko to było tylko „przy drodze” i „przy ścieżce”, by powstrzymać Israel, żeby nie wstępowali do Jeruszalajim, by świętować swoje święta i składać tam swoje ofiary i wznosić się do służby. (we-kolla la hava ela alei derech we-alei orcha, le-itmena’a mi-Israel de-la yislekun le-Jeruszalajim, le-meichag chagayu, u-le-karava karbanin we-ilawon, le-miflach taman.)
Sulam
723) Powiedział rabbi Josi, ogłaszając: „«Dan będzie wężem na drodze». Kiedy Dan był wężem? W dniach Jerowama, jak powiedziano: «A drugiego umieścił w Danie»[28] – ponieważ wąż to bałwochwalstwo. A dlaczego znajduje się «na drodze»? Aby przeszkadzać w wznoszeniu się tą drogą do Jeruszalajim. I Dan był «wężem na drodze» dla Israel. Oczywiście, «na drodze», jak powiedziano: «I po naradzie król uczynił dwóch złotych cielców i powiedział im (swojemu ludowi): „Dość już chodziliście do Jeruszalajim”». W ten sposób uczynił tego węża na drodze do Jeruszalajim, aby przeszkodzić w wznoszeniu się tam.
«Żmiją na ścieżce», która kąsała Israel – i wszystko to działo się «na drodze» i «na ścieżce», aby nie dopuścić Israel do wznoszenia się do Jeruszalajim na święta, składania ofiar, dokonywania całopaleń na ołtarzu i spełniania tam służby”.
724) Chodź i zobacz: w chwili, gdy błogosławieństwo doszło do ręki Moszego, by pobłogosławić wszystkie pokolenia, zobaczył, że Dan był związany z wężem, i odwrócił to, wiążąc go z lwem. (ta chaze: be-sza’ta de-matu birchan le-jada de-Mosze, le-varcha le-kullhu szwatin, chama le-Dan de-hava katir be-chivja, ahadar katar leih be-arja.) To jest to, co napisano: „A o Danie powiedział: Dan młody lew, wyskakujący z Baszanu.” (hada hu de-ketiv: u-le-Dan amar: Dan gur arje, jizaneq min ha-Baszan.) Dlaczego? Aby początek i koniec czterech sztandarów był związany z Jehudą, który jest królem, jak powiedziano: „Młody lew jest Jehuda” – i on jest początkiem sztandarów, a koniec sztandarów to Dan, jak napisano: „Dan młody lew…” – by początek i koniec były związane w jednym miejscu. (mai ta’ama? begin de-yehe sheruta we-sofa de-dalet diglin katir be-Jehuda, de-ihu Malka, ke-de’amir: gur arje Jehuda – we-hu sheruta de-diglin, we-sofa de-diglin Dan, de-ketiv: Dan gur arje – le-mehewej sheruta we-sofa katir be-chad atar.)
Sulam
724) „W godzinie, gdy błogosławieństwa przyszły do Moszego, aby pobłogosławić wszystkie plemiona, zobaczył on, że Dan był związany z wężem, i wtedy ponownie związał go z lwem” – czyli z Hesedem. Jak powiedziano: „A o Danie powiedział: «Dan – młody lew, wyrywający się z Baszanu»”[29]. Po co? Aby początek i koniec czterech sztandarów były połączone: o Jehudzie, który był królem, powiedziano: „Młody lew – Jehuda”[30], i on jest początkiem wszystkich sztandarów, a o końcu wszystkich sztandarów, czyli o Danie, powiedziano: „Dan – młody lew” – po to, by początek i koniec były związane poprzez to samo miejsce, poprzez „lwa”, czyli Hesed.
725) „Na Twoje zbawienie czekałem, Stwórco.” (li-szu’at’cha kivviti Haszem.) Rabbi Chija powiedział: jak powiedziano: „A on zaczął wybawiać Israel z ręki Filistynów.” (Rabbi Chija amar: ke-de’amir: we-hu jachel le-hoshi’a et Israel mi-jad Pelisztim.) Rabbi Acha powiedział: dlaczego „czekałem”, skoro Jaakow już odszedł ze świata w tamtym czasie, wiele lat wcześniej – dlaczego mówi, że czeka na to zbawienie? (Amar Rabbi Acha: we-chi ammai kivviti, we-ha salek hava Jaakow me-alma be-hahu zimna mi-kamma shenin – ammai amar de-ihu mechakke le-hahu jeszu’a?) Lecz rzeczywiście to tajemnica: jak napisano: „I było, gdy Mosze podnosił rękę – zwyciężał Israel” – „Israel” bez określenia. (Ela waddaj raza de-milla, ke-de-ketiv: we-haja ka’aszer jarim Mosze jado – we-gavar Israel – Israel stam.) Tak też tutaj: „A on zaczął wybawiać Israel” – „Israel” bez określenia. (Af hacha: we-hu jachel le-hoshi’a et Israel – Israel stam.) Dlatego powiedział: „Na Twoje zbawienie czekałem, Stwórco.” (Be-ginei kach amar: li-szu’at’cha kivviti Haszem.) Powiedział Rabbi Chija: z pewnością tak jest, i dobrze. (Amar Rabbi Chija: waddaj hachei hu, we-shappir.) Błogosławiony jest los sprawiedliwych, którzy wiedzą, jak trudzić się w Torze, by przez nią zasłużyć na życie w górze, jak powiedziano: „Ona bowiem jest twoim życiem i przedłużeniem twoich dni – by mieszkać na ziemi…” (Zakka’a chulkehon de-caddikaja, de-jad’ei le-isztadla be-Orajta, le-mizkei bah le-chajin de-le-ejla – ke-de-amir: ki hi chajecha we-orech jamecha, la-shevet al ha-adama we-gomer.)
Sulam
725) „«Na Twoje zbawienie ufam, Stwórco!». Powiedział rabbi Chija: „I on zacznie zbawienie Israel z ręki Plisztim”[31] – o to zbawienie prosił Jaakow, mówiąc: „Na Twoje zbawienie ufam, Stwórco!”. Powiedział rabbi Acha: „Dlaczego powiedziano: «Ufam», skoro Jaakow do tego czasu już od wielu lat odszedł z tego świata? Dlaczego więc powiedział, że ufa w to zbawienie? Ale bez wątpienia, ukryty jest tutaj wewnętrzny sens. Powiedziano: «I było tak, że gdy Mojżesz podnosił swoją rękę, przeważał Israel»[32] – powiedziano po prostu «Israel»” – czyli Zeir Anpin. „I także tutaj: «I on zacznie zbawienie Israel» – po prostu «Israel»” – czyli to Zeir Anpin, który jest właściwością Jaakowa, i z tego wynika, że zbawienie Szymszona dotyczyło Jaakowa, mimo że już odszedł z tego świata. „I dlatego powiedział: «Na Twoje zbawienie ufam, Stwórco!»”. Powiedział rabbi Chija: „Nie ma wątpliwości, że tak właśnie było, i wszystko to jest prawdziwe. Szczęśliwy jest los sprawiedliwych, którzy potrafią zajmować się Torą, aby dzięki niej zasłużyć na wyższe życie, jak powiedziano: «Albowiem Ona jest twoim życiem i przedłużeniem twoich dni»”[33].
[1] Tora, Bereszit, 49:16-18. «Dan będzie sądził swój lud, jak jeden z pokoleń Israela. Dan będzie wężem na drodze, żmiją na ścieżce, która kąsa piętę konia, i spada jego jeździec na wznak. Na Twoje zbawienie czekam, Stwórco!».
[2] Tora, Bemidbar, 10:25. «I wyruszył znak obozu synów Dana, zamykającego wszystkie obozy, według ich oddziałów, a nad jego wojskiem – Achiezer, syn Amiszaddaja».
[3] Tora, Dewarim, 33:18. «Raduj się, Zevulun, przy swoim wychodzeniu, a ty, Jisacharze, w twoich namiotach».
[4] Tora, Dewarim, 33:2. «I powiedział: “Stwórca z Synaju wyszedł i rozbłysnął im z Seiru, zajaśniał z góry Paran, i przybył spośród miriad świętych; z Jego prawicy ogień Zakonu dla nich”».
[5] Tora, Bereszit, 49:4. «Porywczy jak woda, nie utrzymasz się, bo wstąpiłeś na łoże swojego ojca, splugawiłeś wtedy moje posłanie».
[6] Pisma, Tehilim, 110:1. «Dawidowi. Psalm. Słowo Stwórcy do mojego pana: “Siądź po Mojej prawicy, aż uczynię twoich wrogów twoim podnóżkiem!”».
[7] Pisma, Tehilim, 118:16. «Prawica Stwórcy wzniesiona, prawica Stwórcy daje moc».
[8] Tora, Dewarim, 33:7. «A to dla Jehudy. I powiedział: “Usłysz, Stwórco, głos Jehudy i do jego ludu przyprowadź go; swoimi rękami walczy za siebie, lecz Ty bądź mu pomocą wobec jego wrogów”».
[9] Prorocy, Melachim I, 10:18. «I zrobił król wielki tron z kości słoniowej i pokrył go szczerym złotem».
[10] Pisma, Diwrej ha-Jamim I, 29:23. «I zasiadł Szlomo jako król na tronie Stwórcy zamiast Dawida, swojego ojca, i powodziło mu się, i słuchał go cały Israel».
[11] Prorocy, Melachim I, 2:12. «I zasiadł Szlomo na tronie Dawida, swojego ojca, i bardzo umocniło się jego królestwo».
[12] Patrz Zohar Hakdama, artykuł «Manula i Miftecha», p. 44.
[13] Patrz Zohar, rozdział Bereszit, część 1, p. 308.
[14] Tora, Bemidbar, 24:1. «I zobaczył Bilam, że jest miłe Stwórcy błogosławić Israel, i nie zwrócił się, jak wcześniej, do zaklęć, lecz zwrócił swoje oblicze ku pustyni».
[15] Prorocy, Jeszajahu, 43:16. «Tak mówi Stwórca, dający w morzu drogę i w potężnych wodach ścieżkę».
[16] Tora, Bereszit, 3:24. «I wygnał Adama, i umieścił na wschodzie od ogrodu Eden cherubów i płomień obracającego się miecza, aby strzegli drogi do Drzewa Życia».
[17] Prorocy, Szoftim, 13:24-25. «I urodziła kobieta syna i nadała mu imię Szimszon. I rósł chłopiec, i błogosławił go Stwórca. I zaczął się poruszać w nim duch Stwórcy w obozie Dana, między Corą a Esztaolem».
[18] Tora, Bemidbar, 23:3. «I powiedział Balak do Bilama: “Stań przy swojej ofierze całopalnej, a ja pójdę, może Stwórca wyjdzie mi na spotkanie, i to, co wskaże mi, powiem tobie”. I poszedł on w samotności».
[19] Patrz wyżej, p. 706.
[20] Talmud Babiloński, traktat Brachot, karta 32:1.
[21] Pisma, Tehilim, 17:1. «Modlitwa Dawida. Usłysz, Stwórco, sprawiedliwość, zwróć uwagę na moje wołanie, wysłuchaj mojej modlitwy – nie z kłamliwych ust».
[22] Prorocy, Jeszajahu, 1:15-16. «A gdy wyciągniecie wasze ręce, odwrócę od was Moje oczy, i choćbyście wiele się modlili, Ja nie wysłucham; wasze ręce są pełne krwi. Obmyjcie się, oczyśćcie się, usuńcie zło waszych czynów sprzed Moich oczu, przestańcie czynić zło».
[23] Tora, Szemot, 29:39. «Jednego baranka składaj rano, a drugiego baranka składaj o zmierzchu».
[24] Pisma, Tehilim, 104:21. «Lwy ryczą za zdobyczą, prosząc Stwórcę o pokarm dla siebie».
[25] MaN (מ”ן) – skrót od słów mej nukwin (מי נוקבין, wody nukwy).
[26] MaD (מ”ד) – skrót od słów mej dchurin (מי דכורין, wody zachara).
[27] Pisma, Szir ha-Szirim, 2:6. «Jego lewa ręka pod moją głową, a prawa mnie obejmuje».
[28] Prorocy, Melachim I, 12:28-29. «I naradziwszy się, król zrobił dwa złote cielce i powiedział im (swoim ludziom): “Dosyć chodziliście do Jeruszalajim – oto twoi bogowie, Israelu, którzy wyprowadzili cię z ziemi Micraim”. I postawił jednego w Bejt-Elu, a drugiego umieścił w Danie».
[29] Tora, Dewarim, 33:22. «A o Danie powiedział: “Dan – młody lew, wyskakujący z Baszanu”».
[30] Tora, Bereszit, 49:9. «Młody lew – Jehuda, od rozdarcia, mój synu, oddaliłeś się. Zgiął kolana, legł jak lew i jak lampart – któż go podniesie?!».
[31] Prorocy, Szoftim, 13:5. «Bo oto poczniesz i urodzisz syna, i brzytwa nie dotknie jego głowy, ponieważ nazirejczykiem Wszechmogącego będzie to dziecko od samego łona, i zacznie wybawienie Israela z ręki Pelisztim».
[32] Tora, Szemot, 17:11. «I stało się, że kiedy Mosze podnosił swoją rękę, zwyciężał Israel, a kiedy opuszczał swoją rękę, zwyciężał Amalek».
[33] Tora, Dewarim, 30:20. «Aby miłować Stwórcę, twojego Wszechmogącego, słuchając Jego głosu i lgnąc do Niego; bo On jest twoim życiem i długością twoich dni, abyś mieszkał na ziemi, którą Stwórca przysiągł dać twoim ojcom, Awrahamowi, Jicchakowi i Jaakowowi».