59) „A oto Stwórca stał nad nim itd.” (we-hinej Haszem nicaw alaw we-go) – tutaj Jaakow zobaczył związek wiary jako jeden hacha chama Jaakow (kiszura de-meheimnuta ke-chad). „Stał nad nim” – jak powiedziano: „słup soli” (nicaw alaw – kede’amra: neciv melach), co oznacza podporę, że wszystkie stopnie stoją razem na tej drabinie (tala, de-kol dargin kajmin kullhu ke-chad al hahu sulam), by związać wszystko jednym związkiem (le-itkaszra kolla be-chad kiszra), ponieważ ta drabina została dana między dwoma stronami (be-gin de-ityehev hahu sulam bein trein sitrin), jak jest powiedziane: „Ja jestem Stwórca, Elohim Awrahama, ojca twojego, i Elohoim Icchaka. Tę ziemię itd.” (hadehu dikhtiw: ani Haszem Elohej Awraham awicha we-Elohej Icchak, ha-arec we-go). Oni są dwoma stronami – prawą i lewą (illejn inun trein sitrin: bi-jemina u-smola).
Sulam
59) „I oto Stwórca stoi nad nim”[1]. „Tutaj” – w tej drabinie – Jaakow ujrzał więź wiary, czyli Nukwę, która łączy wszystkie sfirot jako jedną całość. „Stoi nad nim” – to tak, jakby powiedzieć: „słup solny”[2], tzn. wyniesienie. Bo wszystkie stopnie, jako jedno, znajdowały się na tej drabinie – Nukwie – by połączyć się we wspólnym zjednoczeniu, ponieważ drabina ta znajduje się między dwiema stronami, jak powiedziano: „Jam jest Stwórca, Wszechmocny Awrahama, ojca twojego, i Wszechmocny Icchaka”695 – to dwie strony: prawa i lewa – Awraham to prawa, Icchak to lewa.
Wyjaśnienie. Słowo „stoi” (nicaw) wydaje się tu zbędne – wystarczyłoby powiedzieć: „I oto Stwórca nad nim”. Dlatego wyjaśnia się, że „stoi” oznacza wyniesienie, jak w słowach: „słup solny” (naciw). Pismo daje nam do zrozumienia, że wszystkie stopnie zostały mu objawione na tej drabinie w jedności, jak jedno wyniesienie. Dlatego powiedziano: „I oto Stwórca (AWAJa) stoi nad nim”.
W tych słowach zawarte są wszystkie stopnie: Stwórca (AWAJa) – to Tiferet, obejmujący sześć sfirot: HaGaT NeHI; Awraham – to Hochma; Icchak – to Bina; ziemia – to Malchut. A te cztery sfiry – Hochma, Bina, Tiferet, Malchut (HuB TuM) – zawierają w sobie całe dziesięć sfirot.
Dlatego powiedziano: „Bo ta drabina znajduje się między dwiema stronami” – bo drabina, czyli Nukwa, pochodzi głównie z lewej linii. Jednak lewa nie istnieje bez prawej. Dlatego Nukwa zawiera się w linii środkowej, która obejmuje zarówno prawą, jak i lewą. I otrzymuje chasadim z prawej linii, a Hochmę z lewej. I dlatego już tutaj, w tym połączeniu, zawarte są wszystkie sfirot: prawa i lewa linia – czyli Awraham i Icchak, linia środkowa – imię AWAJa, oraz sama drabina – Malchut.
60) Inna interpretacja: „A oto Stwórca stał nad nim” (dawar acher: we-hinej Haszem nicaw alaw) – nad Jaakowem (alej de-Jaakow), aby wszystko było jedną świętą jednością – prawa i lewa strona, a Jaakow pośrodku nich (le-mehewe kolla reticha kadisza, jemina u-smola, we-Jaakow be-gawajehon), jak Kneset Israel, by zostało połączone między nimi (ke-Kneset Israel le-itkashra beinajehon). Jak jest powiedziane: „Ja jestem Stwórca, Bóg Awrahama, ojca twego, i Bóg Icchaka” (hadehu dikhtiw: ani Haszem Elohej Awraham awicha we-Elohej Icchak). Skąd wiemy, że Jaakow jest pośrodku? Z tego, że jest napisane: „Bóg Awrahama, ojca twego, i Bóg Icchaka”, a nie: „Bóg Icchaka, ojca twego” (menalan de-Jaakow be-emcajita? maszma de-ketiv: Elohej Awraham awicha we-Elohej Icchak, we-la ketiv: Elohej Icchak awicha). Ponieważ związał go z Awrahamem, wynika z tego, że on jest pośrodku (de-kejwan de-itkashar bej be-Awraham, isztakach de-ihu be-emcajita). A potem: „Ziemię, na której leżysz, dam tobie” – oto całość, jedna święta jedność (u-le-vatar: ha-arec aszer atta szochew aleha – ha kolla reticha chada kadisza). I tutaj widzimy, że stanie się doskonałością praojców (we-hacha chama de-yehewe szlimu de-awahan).
Sulam
60) Drugie wyjaśnienie: „I oto Stwórca stoi nad nim”694 – oznacza, że stoi nie nad drabiną, lecz nad Jaakowem, po to, aby wszyscy razem stali się świętą budowlą: prawa i lewa linia, i Jaakow pomiędzy nimi, tzn. HaGaT, oraz Kneset Israel – czyli Nukwa – dla zjednoczenia między nimi. Powiedziano: „Jam jest Stwórca, Wszechmocny Awrahama, ojca twego, i Wszechmocny Icchaka”694. Skąd wiemy, że Jaakow znajduje się pośrodku? Wynika to z tego, że powiedziano: „Stwórca, Wszechmocny Awrahama, ojca twego, i Wszechmocny Icchaka”, a nie powiedziano: „Wszechmocny Icchaka, ojca twego” – wtedy Jaakow byłby uznany za trzeciego z praojców, tj. syna Icchaka. Sens w tym, że ponieważ Jaakow ustanowił połączenie z Awrahamem, stając się wobec niego synem, stoi przed Icchakiem i znajduje się pośrodku między Awrahamem a Icchakiem.
Wyjaśnienie. Taki jest porządek tej budowli: Awraham i Icchak – to prawa i lewa linia, a Jaakow – pośrodku. Powiedziano: „Ziemię, na której leżysz”694 – i to jest Nukwa. Tak więc wszyscy razem tworzą jedną świętą budowlę: trzy linie z Nukwą. Tutaj Jaakow zrozumiał, że będzie wybranym spośród praojców, jak wyjaśniono[3] w słowach: „Już więcej nie będzie zawstydzony Jaakow”[4].
61) Chodź i zobacz (ta chaze): „Bóg Awrahama, ojca twego” (Elohej Awraham awicha) – ponieważ powiedział: „Awrahama, ojca twego”, z pewnością on (Jaakow) znajduje się pośrodku (de-kejwan de-amar: Awraham awicha – waddaj ihu be-emcajita). „I Bóg Icchaka” (we-Elohej Icchak) – tutaj jest zawarta aluzja, że jest związany z dwoma stronami i obejmuje je (hacha itremiz de-kashir le-trein sitrin, we-achid lon). Jest związany z jedną stroną, jak jest napisane: „Awrahama, ojca twego” (kashir le-sitra chad, de-ketiv: Awraham awicha), i jest związany z drugą stroną, jak jest napisane: „I Bóg Icchaka” – a dodatkowa litera waw przy Icchaku ukazuje, że Jaakow trzyma się obu stron (we-kashir le-sitra achra, de-ketiv: we-Elohej Icchak – tosafet waw le-gabei Icchak, le-achaza’a de-Jaakow achid le-trein sitrin).
Sulam
61) „Wszechmocny Awrahama, ojca twojego”. Ponieważ powiedziano: „Awrahama, ojca twojego” – wynika z tego, że Jaakow znajduje się pośrodku między Awrahamem a Icchakiem. „I Wszechmocny Icchaka” – zawiera aluzję do tego, że Jaakow jest związany z obiema stronami, prawą i lewą, i je obejmuje. Z prawą stroną związany jest, ponieważ powiedziano: „Awrahama, ojca twojego”, a z lewą – ponieważ powiedziano: „I Wszechmocny Icchaka (ואלקי יצחק)” – tj. u Icchaka znajduje się dodatkowa litera „waw ו” w słowach „I Wszechmocny (ואלקי)”. Ta litera „waw ו” wskazuje na Tiferet, tzn. Jaakowa, który jest połączony z Wszechmocnym Icchaka, czyli z lewą linią. W ten sposób Pismo wiąże go z Awrahamem, mówiąc o nim: „Ojca twojego”, i łączy go tą „waw ו” z Wszechmocnym Icchaka (ואלקי יצחק).
62) A dopóki Jaakow nie wziął żony, nie zostało to wypowiedziane otwarcie (we-ad de-Jaakow la itnaseew, la itmar be-itgalleja jatir), a jeśli zostało powiedziane, to tylko dla tego, kto zna drogi Tory (we-itmar be-itgalleja le-man de-jada orchej de-Orajta). Ale po tym, jak się ożenił i spłodził potomstwo, zostało powiedziane o nim otwarcie (le-vatar de-itnaseew we-olid, itmar leih be-itgalleja), jak powiedziano: „I postawił tam ołtarz i nazwał go: El, Elohim Israela” (hadehu dikhtiw: wa-jacew szam mizbeach wa-jikra lo El Elohej Israel). Stąd uczymy się, że ten, kto nie jest dopełniony na dole, nie jest też dopełniony na górze (me-hacha olifna: man de-la isztalem le-tata, la isztalem le-ejla). Jaakow był wyjątkiem – on został dopełniony na górze i na dole, ale nie w sposób jawny (szanej Jaakow, de-isztalem le-ejla we-tata, aval la be-itgalleja).
Sulam
62) Dopóki Jaakow nie miał żony, nie mówiono o nim bardziej otwarcie, niż jest powiedziane tutaj. Nie powiedziano o nim w pełnej jasności: „Wszechmocny Jaakowa”, jak powiedziano o Awrahamie i Icchaku. Otwarcie mówi się tylko o tym, kto zna drogi Tory – to znaczy, kto jest budowlą opartą na dwóch drogach: na prawej i lewej linii. Dopóki jednak Jaakow nie pojął żony, mógł być budowlą jedynie dla Zeir Anpina – prawej linii – a nie dla Nukwy – lewej linii.
A po tym, jak się ożenił i spłodził synów, powiedziano o nim otwarcie: „I postawił tam ołtarz, i nazwał go: Stwórca (El), Wszechmocny Israela”[5]. Otwarcie – ponieważ imię Jego zjednoczyło się nad nim. Stąd wynika, że każdy, kto nie osiągnął doskonałości na dole w aspekcie męskim i żeńskim – to znaczy, kto jest nieżonaty – jest również niedoskonały na górze. Nie tak Jaakow – on bowiem osiągnął doskonałość na górze i na dole jeszcze zanim pojął żonę – ale nie w sposób otwarty, ponieważ nie zjednoczył jeszcze imienia Jego nad sobą.
63) A jeśli powiesz, że został dopełniony w tamtym czasie – nie (we-i teima de-isztalem be-hahi sza’ta – la). Tylko zobacz, że dopełnił się dopiero później (ella chama de-jishtalem le-vatar zimna). A jeśli powiesz: przecież jest napisane: „A oto Ja jestem z tobą i będę cię strzegł wszędzie, dokądkolwiek pójdziesz” (we-i teima: ha ketiv: we-hine anochi immach u-szemarticha be-kol aszer telech) – to znaczy, że opatrzność Świętego, błogosławiony On, i Jego strzeżenie, nigdy nie odstąpiło od Jaakowa (ella: aszgachuta de-Kudsza Berich Hu u-netiru dileih, la isztavek mineh de-Jaakow le-almin), we wszystkim, czego potrzebował w tym świecie (be-kol ma de-itztarich leih be-hai alma), ale w świecie wyższym – aż do momentu, gdy się dopełnił (aval be-alma ila’a – ad de-isztalem).
Sulam
63) Czy osiągnął on pełną doskonałość, mimo że się nie ożenił? Nie – on jedynie zobaczył, że osiągnie doskonałość z upływem czasu. Ale przecież powiedziano: „I oto Ja jestem z tobą i będę cię strzegł wszędzie, dokądkolwiek pójdziesz”[6]. Czy zatem nie oznacza to, że osiągnął pełną doskonałość? Jednak oznacza to, że opatrzność Stwórcy i Jego ochrona nigdy nie opuszczą Jaakowa – we wszystkim, czego potrzebuje w tym świecie. Ale w świecie wyższym nie będzie mógł osiągać, dopóki nie stanie się doskonałym, tzn. dopóki się nie ożeni.
[1] Tora, Bereszit, 28:13. „I oto Stwórca stał nad nim i powiedział: «Ja jestem Stwórcą, Elohim Awrahama, ojca twego, i Elohim Icchaka. Ziemię, na której leżysz, tobie dam i twojemu potomstwu».”
[2] Tora, Bereszit, 19:26. „I obejrzała się żona jego za nim – i stała się słupem soli.”
[3] Zob. Zohar, rozdział Pinchas, p. 35/3.
[4] Prorocy, Jeszajahu, 29:22. „Dlatego tak powiedział o domu Jaakowa Stwórca, który odkupił Awrahama: «Nie będzie już Jaakow zawstydzony i nie zblednie już jego oblicze».”
[5] Tora, Bereszit, 33:20. „I postawił tam ołtarz, i nazwał go: El Elohei Israel.”
[6] Tora, Bereszit, 28:15. „A oto Ja jestem z tobą, i będę cię strzegł wszędzie, dokądkolwiek pójdziesz, i przyprowadzę cię z powrotem do tej ziemi, bo nie opuszczę cię, dopóki nie spełnię tego, co ci powiedziałem.”