488) Otworzył Rabbi Jehuda i powiedział: „I pobłogosławił ich w owym dniu, mówiąc: W tobie błogosławić będzie Israel…” „I pobłogosławił ich w owym dniu” – co znaczy: w owym dniu? Przecież już wiele razy powiedziano „i pobłogosławił ich”. (ptach Ribi Jehuda we-amar: wa-jevarchém ba-jom ha-hu le’emor: becha jevórech Israel… – wa-jevarchém ba-jom ha-hu, maj ba-jom ha-hu? de-ha saggi de-ka’amar wa-jevarchém.) I jeszcze – każde „mówiąc” w Tanachu pisane jest bez waw, a tutaj „mówiąc” pisane jest z waw – czym to się różni? (we-tu, kol le’emor ketiv chaser, we-hacha le’emor be-waw ketiv – maj szena?)
Sulam
488) „«I błogosławił ich tego dnia, mówiąc: „Tobą będzie błogosławił Israel”»[1]. «„I błogosławił ich tego dnia”. Co znaczy: „tego dnia” – przecież wystarczyłoby powiedzieć: „I błogosławił ich”? I jeszcze – we wszystkich miejscach słowo „mówiąc” (leemor לאמור) pisane jest bez litery waw ו – dlaczego tutaj zapisane jest z waw ו? Co oznacza ta zmiana?”
489) Lecz to jest tajemnica: „I pobłogosławił ich tego dnia” – co znaczy tego dnia? To tajemnica stopnia, który został ustanowiony nad błogosławieństwami w górze. (Ella raza ihu: wa-jevarchém ba-jom ha-hu – maj ba-jom ha-hu? raza de-darga de-itmanna al birchan le-ejla.) Ten dzień – to dzień z tamtego Wyższego Miejsca, które nazywa się „ten”, i ten dzień ów to dzień, w którym nie ma oddzielenia między „dzień” a „On”. (jom ha-hu: jom me-hahu atar illa’a, de-ikrei hu; we-hai jom ha-hu, de-leit peruda bein jom u-vein hu.) A we wszystkich miejscach, gdzie jest napisane ha-jom ha-hu, oznacza to dwa stopnie – wyższy i niższy, które są jako jedno. (u-we-chol atar ha-jom ha-hu – da trein dargin: darga illa’a we-tata’a, de-inun ka-chada.)
Sulam
489) „Ale zawarty jest w tym głęboki sens. «I błogosławił ich tego dnia» – co znaczy: «tego dnia»? To wskazuje na stopień ustanowiony nad wyższymi błogosławieństwami” – czyli Binę. „«Ten dzień» – to dzień” – Zeir Anpin, „pochodzący z tego wyższego miejsca, które nazywa się „ten” – czyli z Biny. I powiedziane: «Ten dzień» wskazuje, „że nie ma podziału między „dzień” a „ten”. I wszędzie, gdzie powiedziano: „«ten dzień» – to dwa stopnie: „wyższy stopień” – Bina, „i niższy” – Zeir Anpin, „które są razem” – czyli Zeir Anpin, który wzniósł się do Biny i stał się jak ona.
490) I dlatego, gdy Jaakow chciał pobłogosławić synów Josefa, pobłogosławił ich w jedności Wyższej i Niższej – wszystko jako jedno, aby błogosławieństwo mogło się utrzymać. (u-we-gin kach, kad ba’a Jaakow le-varcha le-bnoj de-Josef, barech lon be-jichuda de-le’ejla we-tata, kullhu ka-chada, be-gin de-jitkayyam birchathon.) A potem połączył wszystko jako jedno i powiedział: „W tobie będzie błogosławił Israel”. (u-le-vatar kaleel kolla ka-chada, we-amar: becha jevorech Israel.) Co znaczy „Tobą”? Zaprawdę, to tajemnica jedności: najpierw z dołu do góry, a potem zstępuje do środka i na dół. (maj becha? vaddaj – da raza de-jichuda, be-kadmejta mi-tata le-ejla, u-le-vatar nachit le-emca’ita, u-le-tata.) „Mówiąc” z waw – oto środkowy poziom, a potem zstępuje na dół: „Tobą”. (le’emor be-waw – ha emca’ita; u-le-vatar nachit le-tata becha.) I tak jest to właściwe, jak należy: z dołu do góry, i z góry do dołu. (we-hachi hu jaot kidka chazej – mi-tata le-ejla, u-me-ejla le-tata.)
Sulam
490) „I dlatego, kiedy Jaakow chciał pobłogosławić synów Josefa, pobłogosławił ich wyższym i niższym zjednoczeniem razem, jako jedną całość, aby jego błogosławieństwo się wypełniło. A następnie połączył ich wszystkich razem” i powiedział: „«Tobą będzie błogosławił Israel». Co znaczy: «Tobą»? Właśnie tak osiąga się jedność. Najpierw pobłogosławił z dołu ku górze” – czyli „«I pobłogosławił ich tego dnia»” – a to Zeir Anpin i Bina razem, jak już powiedziano. „A następnie zstąpił do środka” – do Zeir Anpina, „i niżej” – do Nukwy. „«Mówiąc (leemor לאמור)» z literą «waw ו» – to środek”, ponieważ „waw ו” wskazuje na Zeir Anpina. „A następnie zstąpił w dół” i powiedział: „«Tobą»” – co wskazuje na Nukwę. I takie „ma być ono” – błogosławieństwo, „zarówno z dołu ku górze, jak i z góry ku dołowi”.
491) „W tobie będzie błogosławił Israel” – co to znaczy Israel? Chodzi o Israel Saba. (becha jevorech Israel – maj Israel? Israel Saba.) Nie jest napisane: „będzie błogosławiony Israel”, lecz: „będzie błogosławił”, ponieważ Israel otrzymuje błogosławieństwo z góry, a następnie błogosławi wszystko. (jevorach Israel la ketiv, ella jevorech, de-ha Israel natel birchan mil-ejla, u-le-vatar ihu mevarech le-kolla.) Na tym właśnie niższym poziomie, dokładnie, powiedziano: „W tobie będzie błogosławił Israel – mówiąc”. (be-hai darga tata’a dajka, de-ka’amar: becha jevorech Israel le’emor.)
Sulam
491) „«Tobą będzie błogosławił Israel». Czym jest «Israel»? To Israel Saba” – czyli Zeir Anpin Biny. „Nie powiedziano: «Będzie błogosławiony Israel», lecz powiedziano: «Będzie błogosławił Israel»” – i to oznacza, że będzie błogosławił innych, „ponieważ Israel Saba otrzymuje błogosławieństwa z góry i błogosławi wszystko właśnie za pośrednictwem niższego stopnia” – Nukwy. „Jak powiedziano: «Tobą będzie błogosławił Israel»”, czyli „tobą” – Nukwą, będzie Israel Saba błogosławił wszystko.
492) „Niech cię uczyni Elohim jak Efraima i jak Menasze” – najpierw wspomniał Efraima, ponieważ Efraim został nazwany imieniem Israel. (je’simcha Elohim ke-Efraim u-che-Menasze – akdem leih le-Efraim be-kadmejta, be-gin de-Efraim al szma de-Israel ikrei.) Skąd to wiemy? Z tego, że gdy pokolenie Efraima wyszło, zanim jeszcze zakończył się czas niewoli w Micraim, pospieszyli z czasem i wyszli z wygnania – wtedy ich wrogowie powstali przeciwko nim i ich zabili. (menalan? me-ha: de-kad szivta de-Efraim nafak, ad la isztelim zimna de-sziabuda de-Micraim, dachaku sza’ta we-nafqu min galuta, kamu alehon san’eihon u-katalu lon.) I jest napisane: „Synu człowieczy, te kości – to cały dom Israel” – co wskazuje, że „to cały dom Israel” właśnie oni. (u-ketiv: ben adam, ha-acamot ha-ele kol beit Israel hemah – maszma de-ketiv: kol beit Israel hemah.) I dlatego Efraim został uprzedzony względem Menasze. (we-al da akdim le-Efraim qadam Menasze.) Dlatego Efraim ma przypisane miejsce po stronie zachodu, i tam był jego udział. (be-gin kach Efraim matoleih le-sitra ma’arav, u-matlonoj hava.)
Sulam
492) „«Niech cię uczyni Wszechmogący jak Efraima i jak Menaszego!». I postawił Efraima przed Menaszem. Postawił najpierw Efraima, ponieważ Efraim nazwany jest imieniem Israela. Skąd to wiemy? Z tego, że kiedy pokolenie Efraima wyszło przed zakończeniem czasu egipskiego zniewolenia, ale przyspieszyli godzinę i wyszli z wygnania, i wówczas wrogowie wystąpili przeciwko nim i ich zgładzili. I powiedziano: «Synu człowieczy! Te kości – to cały dom Israela»[2]. I z tego wynika”, że Efraim nazywany jest Israel, „z powiedzianego: «Cały dom Israela – to oni». I dlatego postawił Efraima przed Menaszem. I dlatego przejścia (pokolenia) Efraima odbywały się po stronie zachodniej, a ona była miejscem jego przejścia” – ponieważ Szchina znajduje się na zachodzie, i cały Israel jest w niej zawarty. I dlatego Efraim, nazwany imieniem Israela, znajdował się po stronie Szchiny.
493) Chodź i zobacz: błogosławieństwo, którym pobłogosławił synów Josefa – dlaczego uprzedził ich błogosławieństwem, zanim pobłogosławił swoich własnych synów? (ta chaze: birchata de-varech li-vnei Josef – amai akdim lon birchan, ad la jevorech li-vnoi?) Stąd uczymy się, że miłość do wnuków była mu droższa niż do własnych synów. (ella mi-kan: de-chavivuta de-vnei banoi, chaviv aleih de-bar nasha jatir mi-vnoi.) I dlatego uprzedził umiłowanie wnuków przed własnymi synami, by pobłogosławić ich jako pierwszych. (u-we-gin kach akdem chavivuta de-vnei banoi qodem li-vnoi, le-varech lon be-kadmejta.)
Sulam
493) „Błogosławieństwo, które dał synom Josefa – dlaczego pobłogosławił ich wcześniej, niż pobłogosławił swoich własnych synów? Stąd wynika, że miłość do synów synów (wnuków) jest człowiekowi jeszcze droższa niż miłość do synów. I ponieważ miłość do synów synów wyprzedza miłość do synów, najpierw pobłogosławił ich”.
494) „I pobłogosławił ich w owym dniu, mówiąc…” – Rabbi Jose otworzył i powiedział: „Stwórco, wspomnij nas – błogosław, błogosław dom Israel…” itd. (wa-jevarchém ba-jom ha-hu le’emor – Ribi Jose ptach we-amar: Haszem z’charénu jevorech, jevorech et beit Israel…) „Stwórco, wspomnij nas – błogosław” – to mężczyźni. (Haszem z’charénu jevorech – illejn gubrin.) „Błogosław dom Israel” – to kobiety. (jevorech et beit Israel – illejn naszin.) Bo mężczyźni potrzebują być pobłogosławieni jako pierwsi, a potem kobiety – i kobiety nie są błogosławione inaczej jak tylko poprzez błogosławieństwo mężczyzn. (be-gin de-dechurin ba’in le-itbarecha be-kadmejta, u-le-vatar naszin; we-nashin la mitbarechan ela mi-birchathon de-dechurin.) Bo gdy mężczyźni są pobłogosławieni, wtedy i kobiety są błogosławione. (de-kad dechurin mitbarechan, kdein naszin mitbarechan.) A jeśli powiesz, [że to widać] stąd, gdzie jest napisane: „I dokona przebłagania za siebie i za swój dom” – że najpierw musi uzyskać przebłaganie dla siebie, a potem za swój dom, bo dom jest błogosławiony dzięki niemu. (we-i teima me-ha, de-ketiv: we-kipper ba’ado u-ve’ad bejto – de-ba’ei le-kapparah alei be-kadmejta, u-le-vatar al beitei, be-gin de-mitbarecha mineih.)
Sulam
494) „I błogosławił ich owego dnia, mówiąc: «Tobą będzie błogosławił Israel»”. Rzekł rabbi Josi, ogłaszając: „«Stwórca wspomniał o nas, błogosławi On, błogosławi On dom Israela»”[3]. I niezrozumiałe jest – dlaczego powiedziano dwukrotnie: „Błogosławi On”? „«Stwórca wspomniał o nas, błogosławi On»” – i to dotyczy mężczyzn, „«błogosławi On dom Israela»” – i to dotyczy kobiet. Ponieważ najpierw powinni otrzymać błogosławieństwo mężczyźni, a potem kobiety, ponieważ kobiety nie są błogosławione inaczej niż przez błogosławieństwo mężczyzn. I kiedy mężczyźni otrzymują błogosławieństwo, wtedy otrzymują błogosławieństwo i kobiety. Jak powiedziano: „I dokona przebłagania za siebie i za swój dom”[4], czyli najpierw należy dokonać przebłagania za siebie, a dopiero potem za swój dom, to jest mężczyzna (zachar) wcześniej niż kobieta (nekewa), „aby mogła być błogosławiona od niego”.
495) Chodź i zobacz: kobiety nie są błogosławione inaczej jak tylko przez mężczyzn – gdy mężczyźni zostaną pobłogosławieni jako pierwsi, wtedy z tego błogosławieństwa kobiety są błogosławione. (ta chaze: de-nashin la mitbarechan ella mi-gubrin, kad itbarechan inun be-kadmejta, u-me-hai birchata mitbarechan.) Ale jak wyjaśniliśmy „Błogosław dom Israel”? Stwórca, błogosławiony niech będzie, daje dodatek błogosławieństwa mężczyźnie, który się żeni, ponieważ kobieta jest błogosławiona przez niego, i tak jest we wszystkich miejscach. (ella be-mai okimna jevorech et beit Israel? ella Kudsza Brich Hu jehav tosefet birchan le-dechura de-nasev, be-gin de-mitbarecha mineih iteta; we-chen be-chol atar.) Stwórca, błogosławiony niech będzie, daje dodatek błogosławieństwa mężczyźnie, który bierze żonę, ponieważ z tego dodatku błogosławieństwa ona się błogosławi. (jehev Kudsza Brich Hu tosefet birchan le-dechura de-nasev, be-gin de-mitbarecha me-hahu tosefet de-birchan.) Gdy człowiek bierze żonę, daje mu dwa udziały – jeden dla niego, a jeden dla jego kobiety, a on bierze wszystko: swój udział i udział swojej kobiety. (keivan de-insew bar nasz, jehew leih trein chulaqin: chad leih, we-chad le-nukwei; we-ihu – natel kolla, chulaqei we-chulak nukwei.)
Sulam
495) „Kobiety są błogosławione jedynie od mężczyzn – po tym, jak ci najpierw zostaną pobłogosławieni, i z tego błogosławieństwa mężczyzn one są błogosławione”, i nie potrzebują osobnego błogosławieństwa dla siebie. „Jak więc wyjaśnić powiedziane: «Błogosławi On dom Israela»?”, skoro kobiety nie potrzebują osobnego błogosławieństwa? „Jednak Stwórca daje dodatkowe błogosławieństwo mężczyźnie żonatemu, aby jego żona została pobłogosławiona od niego. I tak w każdym miejscu Stwórca daje dodatkowe błogosławieństwo żonatemu mężczyźnie, aby ona otrzymała błogosławieństwo z tej nadwyżki. A po tym, jak człowiek bierze ślub, On daje mu dwie części: jedną – dla niego, i jedną – dla żony. I on otrzymuje wszystko – swoją część i część żony”. I dlatego pojawia się osobne błogosławieństwo dla kobiet: „«Błogosławi On dom Israela»”, ponieważ to jest ich część. Natomiast mężczyźni otrzymują także kobiecą część, i przekazują ją im później.
496) Chodź i zobacz: „I pobłogosławił ich w owym dniu, mówiąc” – a potem następuje „mówiąc” z literą waw. Tutaj zawarta jest aluzja do pierworodnego syna: „Mój syn, mój pierworodny, Israel”, i jak jest napisane: „A Efraim jest moim pierworodnym”. (ta chaze: wa-jevarchém ba-jom ha-hu, le-vatar le’emor be-waw – hacha itremiza be-ra buchra: beni bechori Israel, u-ketiv: we-Efraim bechori hu.) I dlatego jest tu dodana litera waw. (u-al da tosefet waw.)
Sulam
496) „«I pobłogosławił ich tego dnia», a następnie powiedziano: «Mówiąc (leemor לאמור)» z literą «waw ו» – i tutaj wskazuje to na pierworodnego syna”, ponieważ „waw ו” wskazuje na pierworództwo, „gdyż powiedziano: «Mój syn, Mój pierworodny – Israel»[5], i powiedziano: «A Efraim (we-Efraim ואפרים) – Mój pierworodny»[6]. I dlatego dodana jest litera «waw ו»” do imienia Efraima, zawarta w tym błogosławieństwie.
[1] Tora, Bereszit, 48:20. «I błogosławił ich tego dnia, mówiąc: „Tobą będzie błogosławił Israel, mówiąc: «Niech ustanowi cię Wszechmogący jak Efraima i jak Menasze!»”. I postawił Efraima przed Menasze».
[2] Prorocy, Jechezkiel, 37:11. «I powiedział On do mnie: „Synu człowieczy! Te kości – cały dom Israela są. Oto mówią oni: «Wyschły nasze kości i zginęła nasza nadzieja, skończone z nami»”».
[3] Pisma, Tehilim, 115:12. «Stwórca pamiętał o nas, pobłogosławi On, pobłogosławi dom Israela, pobłogosławi dom Aarona!».
[4] Tora, Wajikra, 16:17. «I nie będzie nikogo w Namiocie Spotkania, kiedy on wchodzi, aby dokonać przebłagania w Świętym, aż wyjdzie; i dokona przebłagania za siebie, i za swój dom, i za całą społeczność Israela».
[5] Tora, Szemot, 4:22. «I przekaż faraonowi, że tak powiedział Stwórca: „Mój syn, mój pierworodny, Israel”».
[6] Prorocy, Jirmijahu, 31:8. «Z płaczem przyjdą oni, i z miłosierdziem poprowadzę ich, poprowadzę ich do strumieni wód drogą prostą, nie potkną się na niej, bo stałem się Ojcem dla Israela, a Efraim – moim pierworodnym».