582) „Przywiązuje do winorośli swoje oślę, a do szlachetnej latorośli syna swojej oślicy…” (osri la-gefen iro, we-la-soreka beni atono we-gomer.) Rabbi Chija otworzył: „Stwórca będzie cię strzegł od wszelkiego zła, będzie strzegł twojej duszy.” (Ribi Chija ptach: Haszem yishmorka mi-kol ra, yishmor et nafshecha.) Skoro powiedział: „Stwórca będzie cię strzegł od wszelkiego zła” – dlaczego dodaje „będzie strzegł twojej duszy”? (keivan de-amar Haszem yishmorka mi-kol ra, amai yishmor et nafshecha?) Lecz: „Stwórca będzie cię strzegł od wszelkiego zła” – w tym świecie; „będzie strzegł twojej duszy” – w tamtym świecie. (ella Haszem yishmorka mi-kol ra – be-hai alma; yishmor et nafshecha – be-hahu alma.)
Sulam
582) „«Przywiązuje do winorośli swego osiołka, do szlachetnej latorośli, syna swojej oślicy. W winie prał swoje odzienie, a w krwi winogron swoje obłaczenie»[1]. Zaczął mówić rabbi Chija: «Stwórca uchroni cię od wszelkiego zła, będzie strzegł twojej duszy»[2]. Po tym, jak powiedziano: «Stwórca uchroni cię od wszelkiego zła», po co jeszcze powiedziano: «Będzie strzegł twojej duszy»? Ale chodzi o to, że «Stwórca uchroni cię od wszelkiego zła» – to w tym świecie, «będzie strzegł twojej duszy» – w świecie prawdy”.
583) Strzeżenie w tym świecie ma na celu ochronę człowieka przed wieloma złymi gatunkami oskarżycieli, którzy chodzą, by oskarżać ludzi na świecie i by się do nich przylepić. (shemira de-hai alma hu, le-mehevei natir bar nash, mi-kamma zinin bishin mekatrgin, de-azlin le-katreiga bnei nasha be-alma, u-le-itdabbeqa behon.) A w tamtym świecie – co to jest? Jak powiedzieliśmy: kiedy człowiek odchodzi z tego świata, jeśli zasłużył, jego dusza wznosi się i koronuje się w swoim miejscu. (be-hahu alma mai hu? ke-ma da-amaran: kad nafek bar nash me-hai alma, i ihu zachi, nishmata di-leih salqa we-it’atterat be-atreih.) A jeśli nie, wiele szkodliwych dróg zostaje przygotowanych, by go zaprowadzić do gehinom i przekazać w ręce Duma, który został wyznaczony na przełożonego gehinom, a z nim jest 130 000 dowódców, i wszyscy oni są przeznaczeni na dusze grzeszników. (we-i la, kamma chavilin triqin izdamnan le-ingeda leih le-gehinnom, u-le-imsra leih bi-yada de-Duma, de-itmassra le-memanna al gehinnom, u-telisar elef ribbo memannan ‘immeih, we-kullhu izdamnan al nafshayhu de-chayyavayya.)
Sulam
583) „Ochrona w tym świecie polega na tym, że człowiek będzie strzeżony przed licznymi rodzajami złych oskarżycieli, którzy oskarżają ludzi w świecie, przywierając do nich. A na czym polega ochrona w świecie prawdy? To, jak mówiliśmy: kiedy człowiek odchodzi z tego świata, jeśli dostąpi zasługi, jego dusza wznosi się i zostaje ozdobiona na swoim miejscu. A jeśli nie dostąpi zasługi, wiele zastępów niszczycieli wychodzi mu naprzeciw, by wciągnąć go do gehinom i wydać w ręce Duma, a ten przekazuje go zarządcy gehinom. I trzynaście tysięcy ribo (dziesiątków tysięcy) zarządców razem z nim, i wszyscy oni spotykają dusze grzeszników”.
584) Chodź i zobacz: siedem komnat jest w gehinomie i siedem bram. (ta chaze: shiv’a madurin it bei be-gehinnom, we-shiv’a pitrin.) Dusza winnych wchodzi tam, i wiele ścieżek, jasnych i czystych, strzeżonych jest przez strażników bram, a nad każdą bramą jest jeden przełożony. (we-nishmata de-chayyavayya a’alat, we-kamma triqin, tehirin, neturei tar’ei, we-alaihon chad memanna be-kol tara we-tara.) Dusze winnych są przekazywane tym przełożonym przez rękę Duma, i kiedy zostaną im przekazane, zamykają bramy ognia płonącego. (we-nishmat’hu de-chayyavayya itmasrun le-inun memannan al yeda de-Duma, keivan de-itmassran be-yedaihon, satmin tar’in de-eshsa de-melahata.)
Sulam
584) „Siedem obszarów i siedem wejść znajduje się w gehinomie. I dusza grzeszników wchodzi tam, a liczne anioły-niszczyciele, duchy, strzegą bram, a nad każdymi wrotami stoi jeden zarządca, i dusze grzeszników są przekazywane tym zarządcom przez Dumę. A gdy zostaną oddane w ich ręce, zamykają bramy płonącego ognia”.
585) Bo brama po bramie są ustawione, wszystkie bramy się otwierają i zamykają – te na zewnątrz są otwarte, a te do środka zamknięte. (de-ha tar’in batar tar’in havu, tar’in kullhu p’tichin u-setimin, inun de-le-var p’tichin, de-le-go setimin.) W każdy szabat wszystkie się otwierają, i winni wychodzą aż do zewnętrznych bram, gdzie napotykają inne dusze, które zatrzymują się przy zewnętrznych bramach. (u-we-chol Shabbat we-Shabbat, kullhu p’tichin, we-nafqin chayyavayya ad inun pitchin de-le-var, u-pag’in nishmatin achranin, de-mit’akkevin be-pitchin de-le-var.) Gdy szabat się kończy, głos rozlega się przy każdej bramie i mówi: „Niech powrócą niegodziwi do Szeolu…” (kad nafak Shabbata, keruza qai be-kol pitcha u-pitcha, we-amar: yashuvu resha’im li-she’olah we-gomer.) Chodź i zobacz: dusze sprawiedliwych – Stwórca, błogosławiony niech będzie, je strzeże, żeby nie zostały przekazane w ręce Duma, który jest nadzorcą, jak powiedziano: „Będzie strzegł twojego wyjścia i przyjścia” i „Będzie strzegł twojej duszy.” (ta chaze: nishmatin de-Caddikaiya, Kudsza Brich Hu natir lon, de-la yitmassrun be-yeda de-Duma, de-hu memanna, de-ha de-ketiv: yishmor tzetcha u-voecha, u-ketiv: yishmor et nafshecha.)
Sulam
585) „Ponieważ są to jedne wrota za drugimi” – czyli są podwójne, „i wszystkie te wrota są otwierane i zamykane: te, które są zewnętrzne, są otwarte, a te, które są wewnętrzne – zamknięte. A w każdy szabat wszystkie są otwarte, i grzesznicy wychodzą, dochodząc do zewnętrznych wejść, i tam spotykają inne dusze, które zatrzymują się przy zewnętrznych wrotach” i nie wchodzą do gehinomu. A przy zakończeniu szabatu przy każdych wrotach rozlega się wezwanie, które głosi: „Powrócą grzesznicy do otchłani”[3]. A dusze sprawiedliwych Stwórca ochrania, by nie zostały wydane w ręce anioła-zarządcy Duma, jak powiedziano: „Stwórca będzie strzegł twojego wyjścia i twojego przyjścia”[4], i powiedziano: „Będzie strzegł twojej duszy”.
586) Przywiązuje do winorośli swoje oślę. Czym jest winorośl? To Zgromadzenie Israela, jak powiedziano: „Winorośl z Micraim wyprowadziłeś” (osri la-gefen iro. maj gefen? da Kneset Israel, ke-de’amár: gefen mi-Micraim tasi’a). I napisano: „Twoja żona jak płodna winorośl”. „Twoja żona” to właśnie ta święta winorośl (u-ketiv: esztecha ke-gefen porija – esztecha, ke-hai gefen kadisza). Rabbi Josef powiedział: ta winorośl to ta, nad którą błogosławimy „Błogosławiony, który stwarza owoc winorośli” (amar Rabbi Jose: hai gefen, de-mevarchinan beh bore pri ha-gefen). „Stwarza”, czyli jak napisano: „Drzewo wydające owoc” – „wydające owoc” to samiec, a „drzewo owocowe” to samica (bore – hai-nu di-ketiv: etz ose pri; pri ha-gefen – da etz pri; ose pri – dechar; etz pri – da nukva). Dlatego „Stwarzający owoc winorośli” to samiec i samica razem (beginei kach: bore pri ha-gefen – da dechar we-nukva ka-chada).
Sulam
586) „«Przywiązuje do winorośli swego osiołka». Czym jest «winorośl»? To Kneset Israel” – czyli Nukwa, „jak powiedziano: «Winorośl z Egiptu przeniosłeś»[5], i powiedziano: «Żona twoja – jak winorośl urodzajna»[6]. «Twoja żona» – jak ta święta winorośl”, czyli wyższa Nukwa. Powiedział rabbi Josi: „To jest winorośl, nad którą błogosławimy: «Stwarzający owoc winorośli»[7]. «Stwarzający», jak powiedziano: «Drzewo, które wydaje owoc»[8]. Winorośl – to «drzewo owocowe»[9]. «Wydające owoc» – to zachar”, czyli Zeir Anpin, „«drzewo owocowe» – to nekewa”, czyli Nukwa Zeir Anpina. „Dlatego «Stwarzający owoc winorośli» – to zachar i nekewa razem”, czyli ZoN.
587) Przywiązuje do winorośli swoje oślę – to Król Mesjasz, który jest przeznaczony, by panować nad wszystkimi zastępami ludów, nad siłami, które są ustanowione nad ludami narodów świata, i nad tymi wszystkimi, których moc ma się umocnić, a Król Mesjasz ma się nad nimi wznieść i zatriumfować (osri la-gefen iro – da Malka Mesziacha, de-zamin le-shalta’a al kol cheilei ammamaja, cheilin di-memanan al ammin akum, we-inun tokfa di-lehon le-itkappa, we-zamin Malka Mesziacha le-itgabra alajhu).
Sulam
587) „«Przywiązuje do winorośli swego osiołka» – czyli (czyni to) król Masziach, któremu przeznaczone jest panować nad wszystkimi zastępami narodów i zastępami władców narodów bałwochwalczych, którzy umocnią się w swojej potędze, lecz król Masziach ich przezwycięży”.
588) Ponieważ ta Winorośl panuje nad wszystkimi dolnymi koronami, przez które rządzą ludy narodów świata, ta [Winorośl] jest zwycięstwem z góry. Israel, który jest tą szreka (szereka), rozproszy i zwycięży inne siły z dołu, a nad wszystkimi wzmoże się Król Mesjasz. Jak powiedziano: „Ubogi i jadący na ośle, na źrebięciu” – źrebię i osioł to dwie korony, którymi rządzą ludy narodów świata, i są one ze strony lewej, strony profanum (begin de-hai gefen, szalit al kol ilein kitrin tata’in, de-szaltei behon ammamaja akum, hai naczach le-ejla. Israel, de-inun szereka, jeszeicun we-inaczchun cheilin achoranin le-tata, we-al kulehu itgabber Malka Mesziacha. hadehu dechtiv ani we-rochev al chamor we-al ajir. ajir we-chamor trein kitrin inun, de-szaltei behon ammamaja akum, we-inun mis-tar sema’la, sitra de-chol).
Sulam
588) „Bo ta «winorośl»” – czyli Nukwa, „panuje nad wszystkimi niższymi keterami, za pomocą których władają narody bałwochwalcze, i ona jest «Necach» na górze. «Israel», którzy nazywani są winoroślaną latoroślą – oni zniszczą i pokonają inne zastępy, na dole. A nad wszystkimi nimi zatriumfuje król Masziach. I powiedziano o tym: «Oto król twój przychodzi do ciebie… ubogi i siedzący na ośle i na oślątku»[10]. «Oślątko» i «osioł» – to dwa ketery, za pomocą których władają narody bałwochwalcze, i pochodzą one ze strony lewej, z właściwości «dni powszednich». A król Masziach ich pokona”.
589) A to, co powiedziano: „Ubogi” – czy Król Mesjasz nazywany jest ubogim? Ale tak powiedział Rabbi Szymon: ponieważ nie ma niczego własnego, nazywamy go Królem Mesjaszem. To jest bowiem wyższa Święta Luna, która nie ma własnego światła, tylko ze Słońca. (wu-ma de-am’ar ani, we-chi Malka Mesziacha ani ikrei. ela hachei amar Rabi Szimon, begin de-lejt leih mi-dileih we-karinan leih Melech ha-Masziach. da hu sihara kadisza le-ejla, de-lejt lah nehora ela mi-szimsza).
Sulam
589) „A to, że Pismo mówi o nim, że jest «ubogi» – czyż król Masziach będzie nazywany ubogim? Jednak tak powiedział rabbi Szymon: «Ponieważ nie ma nic własnego» – gdyż chodzi o Nukwę Zeir Anpina, „«i nazywa się królem Masziachem». I to jest ta święta luna na górze” – czyli Nukwa Zeir Anpina, „która nie ma własnego światła, a jedynie to, co otrzymuje od słońca” – Zeir Anpina, „i dlatego nazywana jest «ubogą»”.
590) Mesjasz Król ten zapanuje w swojej władzy. (malka mesziacha da, jiszlot be-szaltaneh.) Zostanie zjednoczony w swoim miejscu. (jityached be-duchteh.) I wtedy: „Oto Król twój przyjdzie do ciebie” – po prostu. (u-kedejn hine malkech jawo lach stam.) Jeśli poniżej – to jest ubogi, bo pochodzi ze strony luny. (i le-tata ani hu, de-ha be-sitra de-sihara hu.) Jeśli powyżej – ubogi, [gdyż] zwierciadło, które nie świeci. (i le-ejla ani, aspaklarja de-la nahara.) Chleb ubóstwa. (lechem oni.) I pomimo wszystko, jeździ na ośle i na źrebięciu. (we-im kol da, rochew al chamor we-al air.) Siła ludów narodów świata, by zmusić [je] pod siebie. (tokfa de-amin akum, le-ikafja tachtojeh.) I wzmocni się Święty, niech będzie Błogosławiony, w swoim miejscu. (we-jitakaf kudsza berich hu be-duchteh.)
Sulam
590) „Ten król Masziach” – czyli Nukwa, „będzie trzymać wszystko w swojej władzy, łącząc się ze swoim miejscem na górze. I wtedy powiedziano: «Oto król twój przychodzi do ciebie» – po prostu «król twój», bez doprecyzowania”, ponieważ obejmuje zarówno Nukwę na górze, jak i króla Masziacha na dole. „Jeśli na dole – to on jest «ubogi», ponieważ to właściwość luny” – czyli wyższej Nukwy, ponieważ król Masziach na dole pochodzi z Nukwy i dlatego nazywa się ubogim, tak jak i ona. „Jeśli zaś na górze” – czyli sama Nukwa, „to ona również jest uboga, ponieważ jest «zwierciadłem, które nie świeci»” samo z siebie, lecz jedynie od Zeir Anpina, i dlatego nazywana jest „chlebem ubóstwa”. „A zarazem Masziach «siedzi na ośle i na oślątku», które są siłą narodów bałwochwalczych, aby je sobie podporządkować. I umocni się Stwórca” – czyli Nukwa, „na swoim miejscu” na górze, ponieważ powiedziane: „Oto król twój przychodzi do ciebie” – obejmuje ich oboje.
591) Wyprał w winie swój ubiór. (kibes ba-jajin lewuszo.) Jak powiedziano: „Któż to przychodzi z Edomu, w czerwieni szat ze Bocry?”. (ke-de’amir mi ze ba me-Edom chamuc begadim mi-Botcra.) I napisano: „Tłocznię deptałem sam…” itd. (u-chtiw pura darachti lewaddi we-gomer.) „Wyprał w winie” – to jest strona Gwury, surowy sąd. (kibes ba-jajin da sitra gewura, dina kaszja.) Aby był nad narodami świata. (le-mehewej al amamaja akum.) „I w krwi winogron jego szata” – to jest drzewo na dole, dom sądu, który nazywa się „winogrona”. (u-be-dam anawim suto, da ilana le-tata, bej dina de-ikrej anawim.) I wino przekazane zostało w krwi winogron, aby się przyodziać w obie te rzeczy. (we-jejna itmesar be-dam anawim, begin le-itlabesza be-tarwajehu.) Aby złamać pod nim wszystkie pozostałe narody świata i ich królów. (le-tawra tachotej kol sze’ar amin akum u-malkin de-alma.)
Sulam
591) „«Prał w winie swe odzienie, a w krwi winogron swe obłaczenie». To jak powiedziano: «Któż to nadchodzi z Edomu, w szkarłatnych szatach z Bocry?»[11], i powiedziano: «Ja sam tłoczyłem w tłoczni»[12]. «Myje w winie» – to strona Gwury” Zeir Anpina, „surowy sąd, by być nad narodami oddającymi cześć bożkom. «I w krwi winogron swe obłaczenie» – to niższe drzewo” – czyli Nukwa, „sąd (bejt din), który nazywany jest «winogrona». I wino przekazywane jest w wino-gronowej krwi, aby oblec się w nich obu” – w surowy sąd Zeir Anpina i w sąd Nukwa, „po to, aby przez ich działanie rozbić wszystkie pozostałe narody bałwochwalcze i królów świata”.
Wyjaśnienie. Świecenie lewej linii nazywane jest „winem”. I jeśli (człowiek) przyciąga je w miarze świętości, czyli tylko z dołu do góry, to jest to „wino, które rozwesela Stwórcę i ludzi”[13]. Ale jeśli przyciąga je ponad miarę, czyli również z góry w dół, to jest to wino odurzające, i w nim odsłania się surowy sąd, który zabija i niszczy tych, którzy je przyciągają[14]. I zawiera ono dwa aspekty: jeśli pochodzi z lewej strony Zeir Anpina – to surowy sąd, a jeśli z lewej strony Nukwy – to łagodny sąd[15].
A gdy sprawiedliwi widzą surowy sąd ze strony Zeir Anpina i ze strony Nukwy, który dokonuje się nad grzesznikami przyciągającymi go w właściwości wina odurzającego, wtedy umacniają się w swojej służbie. I nazywa się to, że myją swoje szaty i oczyszczają je z każdego, nawet najmniejszego grzechu. I to jest sens powiedzianego: „«Prał w winie swe odzienie» – to strona Gwury, surowy sąd, aby być nad narodami oddającymi cześć bożkom” – czyli on myje swoje szaty za pomocą surowego sądu, który dokonuje się nad narodami bałwochwalczymi. I to wino pochodzi ze strony Gwury Zeir Anpina, czyli surowy sąd, ponieważ on jest zachar.
„«I w krwi winogron swe obłóczenie» – to niższe drzewo, sąd (bejt din), który nazywa się «winogrona»” – czyli lewa strona Nukwy, i to jest sąd łagodny. Ale mimo to: „Wino przekazywane jest winogronowej krwi, aby oblec się w nich obu, po to, by rozbić pod jego wpływem wszystkie pozostałe narody bałwochwalcze i królów świata” – wino Zeir Anpina przekazywane jest winogronowej krwi Nukwy, aby oba rodzaje ich sądu się połączyły, i wtedy zostają rozbite wszystkie narody bałwochwalcze i królowie świata, którzy przyciągają to odurzające wino.
592) Rabbi Jose otworzył i powiedział: „Przywiąże do winorośli swoje oślę”. (rabi Jose patach we-amar: osri la-gefen iro.) I napisano: „A na winorośli trzy latorośle, i jak zakwitła, wyszedł jej kwiat”. (u-ketiw: u-wa-gefen szlosza sarigim we-hi ke-forachat, alta nica.) Chodź i zobacz, jak bardzo są zamknięci synowie ludzi, którzy nie znają i nie zważają na chwałę swego Pana. (ta chaze, kama atimin inun bene nasza, de-la jad’in we-la maszgichin be-jkara de-marehon.) I nie patrzą na sprawy Tory, i nie znają jej dróg, w czym mieliby być uchwyceni. (we-la mistaklei be-milej de-orajta, we-la jad’ei orchajehu ba-me jitafsun.) Jak napisano: „Droga bezbożnych jest jak ciemność, nie wiedzą, o co się potkną”. (dikhtiw: derech resza’im ka-afela, lo jad’u ba-me jikaszelu.)
Sulam
592) Powiedział rabbi Josi, oświadczając: „«Przywiązuje do winorośli swego osiołka», i powiedziano: «A na winorośli trzy gałązki, i oto – jakby zakwita, ukazała się zawiązka»[16]. Jakże głusi są ludzie z powodu tego, że nie znają i nie dostrzegają chwały swego Pana, i nie zajmują się wypowiedzeniami Tory, i nie znają swoich dróg, na których się potkną. Jak powiedziano: «Droga grzeszników – jak ciemność: nie wiedzą, o co się potkną»[17]”.
593) W pierwszym czasie proroctwo spoczywało na synach ludzi, i wiedzieli oraz patrzyli, by poznać wyższą chwałę. (be-zimna kadma’a hawat newu’a szarja alajehu di-bene nasza, we-hawu jad’in u-mistaklei le-minda be-jkara ila’a.) Gdy proroctwo ustało u nich, zaczęli posługiwać się głosem z nieba. (kejwan de-faska newu’a minajehu, hawu misztamszei be-bat kol.) Teraz proroctwo ustało i ustał głos z nieba, i nie posługują się ludzie niczym, tylko snem. (haszta paska newu’a u-paska bat kol, we-la misztamszei bene nasza ela be-chelma.)
Sulam
593) „Na początku proroctwo przebywało nad ludźmi, i wiedzieli, i uczyli się, aby poznawać wyższą chwałę. Po tym, jak ustało u nich proroctwo, zaczęli postępować według wewnętrznego zewu (bat-kol). Teraz proroctwo ustało, i zniknął wewnętrzny głos, i ludzie nie korzystają z niczego poza snem.”
594) A sen jest to zewnętrzny, niższy poziom, ponieważ nauczyliśmy się: sen to jedna sześćdziesiąta proroctwa. (we-chelma darga tata’a hu le-war, de-ha taninan: chelma echad mi-sziszim li-newu’a.) Dlaczego? Ponieważ pochodzi z szóstego poziomu w dół, i oto zostało powiedziane. (maj ta’ma? begin de-atja mi-darga szitita le-tata, we-ha itemar.) Chodź i zobacz, sen ukazuje się wszystkim, ponieważ sen pochodzi ze strony lewej i schodzi przez wiele poziomów, i objawia się jako sen, nawet dla winowajców. (ta chaze, chelma le-kolla itchaze, begin de-chelma mi-sitra smola atja, we-nachet be-kamma dargin, we-itchaze chelma, afilu le-chajawaja.) A nawet dla narodów świata. (we-afilu le-akum.)
Sulam
594) „A sennym widzeniem jest najniższy stopień z zewnątrz, ponieważ uczyliśmy, że sen jest jedną sześćdziesiątą proroctwa, gdyż pochodzi z miejsca o sześć stopni niżej” – ponieważ wychodzi z Hod Nukwy, szóstego stopnia względem Necach i Hod Zeir Anpina, skąd pochodzi proroctwo[18]. „Sny śnią się wszystkim, ponieważ sen pochodzi z lewej strony” – z Hod Nukwy, „i zstępuje na wiele stopni”, aż do anioła Gawriela, od którego otrzymuje się sny. „I sny śnią się nawet grzesznikom i nawet narodom bałwochwalczym”.
595) Ponieważ czasami chwytają sen i słyszą te złe rodzaje, i ogłaszają synom ludzi, spośród nich, którzy są żywi wśród synów ludzi, i oznajmiają im prawdziwe słowa. (begin de-zimnin, naktin chelma we-szamin hanej zinej biszin, u-mod’in li-bene nasza, minajehu de-chajchan bi-bene nasza, u-modiin lon milin ke-dibin.) A czasami słowa prawdy, które usłyszeli. (u-le-zimnin milin de-keszot de-szamin.) A czasami [ci], którzy są wysłannikami do winowajców, i oznajmiają im wyższe słowa. (u-le-zimnin de-inun szeluchin le-chajawaja, u-mod’aej lon milin ila’in.)
Sulam
595) „Bo czasem te same rodzaje złych aniołów otrzymują senną wizję i słyszą ją, i przekazują ją ludziom. A wśród nich są tacy, którzy drwią z ludzi, przekazując im rzeczy fałszywe, a czasem również rzeczy prawdziwe, które usłyszą. A czasem są oni posyłani do grzeszników i przekazują im rzeczy wyższe.”
596) Ten niegodziwiec – co jest o nim napisane? Zobaczył sen prawdy, jak napisano: „A na winorośli trzy latorośle”. (haj rasza, maj ketiw bej: chama chelma de-keszot, dikhtiw: u-wa-gefen szlosza sarigim.) Czym jest „winorośl”? To Zgromadzenie Israela, jak napisano: „Spójrz z niebios i zobacz, i nawiedź tę winorośl”. (maj gefen? da kneset Israel, dikhtiw: habet mi-szamajim u-re’e u-fkod gefen zot.) „Z niebios” – ponieważ z tego miejsca została wyrzucona, jak powiedziano: „Zrzucił z niebios na ziemię”. (mi-szamajim, de-ha me-atar da itramej, ke-de’amir: hiszlich mi-szamajim arec.) „I nawiedź tę winorośl” – winorośl, która jest „tą”, z całą pewnością. (u-fkod gefen zot, gefen de-hi zot, wadda’i.)
Sulam
596) „Bo co powiedziano o tym grzeszniku? Że przyśnił mu się prawdziwy sen, jak powiedziano: «A na winorośli trzy odgałęzienia». Czym jest «winorośl»? – To Kneset Israel”, czyli Nukwa. „Jak powiedziano: «Spójrz z niebios i zobacz, i wspomnij tę winorośl»[19]. «Z niebios» – bo z tego miejsca została zrzucona, jak powiedziano: «Zrzucił z nieba na ziemię»[20]. «I wspomnij tę winorośl (zot)» – czyli winorośl, i ona, bez wątpienia, jest tą (zot)”.
Wyjaśnienie. Nukwa nazywana jest zot. A Pismo mówi: „Winorośl tę (zot)”, dając do zrozumienia, że chodzi o Nukwę. I dlatego mówi, że „winorośl” to imię Nukwy, tak samo jak „zot”.
597) „Trzy latorośle”, jak powiedziano: „Trzy stada owiec leżące przy niej”. (szlosza sarigim, ke-de’amir: szlosza edrej con rowcim aleha.) „I jak zakwitła”, jak napisano: „I wzrosła mądrość Szlomo”, to znaczy, że zajaśniała luna. (we-hi ke-forachat, dikhtiw: wa-terew chochmat Szlomo, de-itneher sihara.) „Wyszedł jej kwiat” – to jest niższa Jeruszalajim. (alta nica, da Jeruszalajim de-letata.) Inne wyjaśnienie: „wyszedł jej kwiat” – w górze, ten poziom, który się nad nią wznosi i karmi ją, jak powiedziano: „Którego nasienie w niej na ziemi”. (da’ch alt nica, le-ejla, hahu darga de-kajma ala we-janek la, ke-de’amir: aszer zar’o bo al ha-arec.) „Dojrzały jej kiście winogron” – by przechować w nich wino przeznaczone do przechowania. (hibszilu aszkeloteha anawim, le-natra be-ho jajin de-mintra.)
Sulam
597) „«A na winorośli trzy odgałęzienia, i oto – jakby zakwitała, ukazała się zawiązka, dojrzały jej grona, winogrona». «Trzy odgałęzienia», jak powiedziano: «Trzy stada drobnego bydła były przy nim zgromadzone»[21] – to trzy linie[22]. «I oto – jakby zakwitała», jak powiedziano: «I przewyższyła mądrość Szlomo»[23], a to oznacza, że luna zaczęła świecić” – czyli Nukwa, nazywana „mądrość (chochma) Szlomo”.
„«Ukazała się zawiązka» – to niższy Jeruszalajim”, czyli Nukwa. Inne wyjaśnienie: „«Ukazała się zawiązka» – ponad tym stopniem, który stoi nad” Nukwą „i ją karmi”, czyli Jesod, jak powiedziano: „Którego nasienie jest w nim, na ziemi”. Chodzi o Jesod, który przekazuje Nukwie, czyli ziemi.
„«Dojrzały jej grona, winogrona» – by strzec w nich «przechowywane wino»”, aby nie przylgnęła do niego żadna klipa w świecie[24].
598) Zobacz, jak wiele zobaczył ten niegodziwiec! Co jest napisane? „A kielich faraona był w mojej ręce, i wziąłem winogrona, i wycisnąłem je”. (chamej kama chama hahu rasza, maj ketiw: we-kos Par’o be-jadi, wa-ekach et ha-anawim, wa-eszchat otam.) Tutaj widział ten kielich goryczy, karmienie z domu sądu, który wychodzi z tych winogron, które zostały dane faraonowi i które on pił, jak to było z powodu Israela. (hacha chama hahu kos tar’ela, janika de-bej dina, de-nafejk me-inun anawim de-itjehejw le-Par’o, we-szatej leih, ke-ma de-hawa be-ginehon de-Israel.) Gdy Josef to usłyszał, ucieszył się i rozpoznał prawdziwą rzecz w tym śnie. (kejwan de-sama Josef da, chadej, we-jada mila de-keszot be-hai chelma.) Dlatego zinterpretował mu sen na dobre, ponieważ dotyczył Josefa w tym. (be-ginej kach peszar leih chelma le-taw, al de-baszar le-Josef be-hai.)
Sulam
598) „Spójrz, ile zobaczył ten grzesznik! Co jest powiedziane: «A kielich faraona był w mojej ręce, i wziąłem winogrono, i wycisnąłem je do kielicha faraona». Tutaj ujrzał on kielich z trucizną, pożywienie sądu, wychodzące z tego winogrona, który został dany faraonowi i który on wypił – jaki on był” w czasie wyjścia z Egiptu „z powodu Israela. Gdy Josef to usłyszał, uradował się i zrozumiał prawdę zawartą w tym śnie. I dlatego zinterpretował ten sen na jego korzyść, za to, że przez niego przekazana została Josefowi dobra nowina.”
599) Chodź i zobacz: „Przywiąże do winorośli swoje oślę” – że podporządkowane są pod tę winorośl wszystkie te potężne siły narodów bałwochwalczych, jak powiedzieliśmy. (ta chaze, osri la-gefen iro, de-itkafjin tachot hai gefen kol inun chejlin takifin de-amin akum, kid-amaran.) Z powodu tej winorośli został związany i podporządkowany ten ich potężny zastęp. (be-gin hai gefen, itkaszar we-itkafja hahu chela de-lehon.) I zostało powiedziane. (we-itmar.)
Sulam
599) „«Przywiązuje do winorośli swego osiołka». Bo podporządkowały się tej winorośli wszystkie potężne siły narodów bałwochwalczych, jak już powiedzieliśmy – że za pomocą tej winorośli”, czyli Nukwy, „została związana i ujarzmiona ich siła.”
600) Rabbi Szymon powiedział: Istnieje winorośl, i istnieje winorośl. (rabi Szimon amar, it gefen we-it gefen.) Jest winorośl święta, wyższa, i jest winorośl, która zwana jest „winoroślą Sedom”, i jest winorośl cudzoziemska, córka obcego boga. (it gefen kadisza ila’a, we-it gefen de-ikrej: gefen Sedom, we-it gefen nochrija bat El nechar.) Dlatego napisano: „Tę winorośl” – tę, która zwana jest „całe to nasienie prawdy”. (be-gin kach ketiw: gefen zot, hahi de-ikrej kulah zera emet.) Szorek – to Israel, którzy pochodzą z tej winorośli. (sorek elu Israel, de-nafkei me-hai gefen.) Gdy Israel zgrzeszyli i opuścili tę winorośl – co jest napisane? „Bo z winorośli Sedom ich winorośl…” itd. (kad chawu Israel, we-szawku le-hai gefen, maj ketiw: ki mi-gefen Sedom gafnam we-gomer.) Dlatego jest winorośl, i jest winorośl. (u-be-gin kach it gefen we-it gefen.)
Sulam
600) Rabbi Szymon powiedział: „Jest winorośl i jest winorośl. Jest święta, wyższa winorośl” – Nukwa. „I jest winorośl, nazywana winoroślą Sedomu” – i to jest zła klipa, „a także jest obca winorośl, należąca do obcego boga. Dlatego powiedziano: «Tę winorośl (zot)»”, aby wskazać na Nukwę, nazywaną „zot (ta)”, tę, która nazywa się najwierniejszym nasieniem, jak powiedziano: „Zasadziłem cię jako szlachetną winorośl, najwierniejsze nasienie”[25]. „«Szlachetna winorośl (sorek)» – to Israel, wychodzący z tej «winorośli (gefen)». Gdy Israel zgrzeszyli i porzucili tę winorośl – co jest powiedziane? «Bo z winorośli Sdomu jest ich winorośl»[26].”
601) Rabbi Jehuda i Rabbi Icchak szli drogą. (rabi Jehuda we-rabi Jicchak hawu azlei be-orcha.) Rzekł Rabbi Jehuda do Rabbi Icchaka: „Chodźmy przez to pole, bo ta droga jest prostsza”. (amar rabi Jehuda le-rabi Jicchak: nejzel be-hai chakal, de-hu orach meszar jatir.) Poszli. (azalu.) Gdy szli, powiedział Rabbi Jehuda: „Napisano: «Nie boi się dom jej śniegu, bo cały dom jej odziany jest w szkarłat»”. (ad de-hawu azlei, amar rabi Jehuda: ketiw: lo tira le-wejtah mi-szaleg, ki kol bejtah lawusz szanim.) Ten werset – powiedział o nim Rabbi Chizkija, nasz przyjaciel, i rzekł: sądy winnych w gehinomie trwają dwanaście miesięcy – połowa z nich w cieple, a połowa w śniegu. (hai kra, rabi Chizkija chawrana okim bej, de-amar: dina de-chajawaj de-gehinom t’rejsar jarchin, palga minajhu be-chamma, u-palga minajhu be-talga.)
Sulam
601) Rabbi Jehuda i rabbi Icchak znajdowali się w drodze. Powiedział rabbi Jehuda do rabbi Icchaka: „Pójdźmy przez to pole – to bardziej prosty szlak”. Poszli. Gdy szli, powiedział rabbi Jehuda: „Powiedziano: «Nie boi się o swój dom w czasie śniegu, bo cały dom jej odziany w purpurę»[27]. Nasz przyjaciel, rabbi Chizkija, objaśnił to wypowiedzenie tak: «Sąd grzeszników w gehinomie trwa dwanaście miesięcy. Połowa z nich – w upale» palącego ognia, „a połowa z nich – w śniegu”.
602) W chwili, gdy wchodzą w ogień, mówią: „To jest z pewnością gehinom”. (be-sza’ta de-a’alin le-nura, inun amrei: da hu waddaj gehinom.) Wchodzą w śnieg, i mówią: „To jest surowość zimy od Świętego, niech będzie Błogosławiony”. (a’alin le-talga, amrei: da charifa de-sitwa de-Kudsza Berich Hu.) Krzyczą i mówią „hurra!”, a potem mówią „groza!”. (szaran we-amrin: wah, u-lewatar amrin: waj.) A Dawid powiedział: „I wywiódł mnie z dołu wrzawy, z błota grząskiego, i postawił…” itd. (we-Dawid amar: wa-ja’aleni mi-bor sza’on, mi-tit hajawen, wajakem we-gomer.) Z tego miejsca, że mówią: „hurra!”, a potem „groza!”. (me-atar de-amrei: wah, u-lewatar: waj.)
Sulam
602) „W chwili, gdy wchodzą w ogień, mówią: «To z pewnością gehinom», a gdy wchodzą w śnieg, mówią: «To silny chłód zimy Stwórcy». I najpierw wołają: «Hurra!»” – ponieważ cieszą się, że zostali wybawieni z piekła ognia. „Ale potem, gdy dowiadują się, że to śnieżny gehinom, mówią: «Groza!». A Dawid powiedział: «Wyniósł mnie z przepaści wezbranych wód, z błotnistego dołu, i postawił moje nogi na skale»[28] – czyli z miejsca, gdzie najpierw mówi się: «Hurra!», a potem: «Groza!»”, ponieważ „«błoto» (ha-jawen hajawen)” składa się z liter waw-hej וה, waw-jud וי. „Waw-hej וה” oznacza „hurra!”, a „waw-jud וי” – „groza!”.
603) A gdzie oczyszczają się ich dusze? W śniegu, jak powiedziano: „Gdy Wszechmogący rozproszył tam królów, śnieżyło na Czalmonie”. (we-hejchan misztalmei nafszajehu? ba-szeleg, ke-de’amir: be-foresz Szaddaj melachim bah, taszleg be-Czalmon.) Czy można by pomyśleć, że także Israel tak? Pismo mówi: „Nie boi się dom jej śniegu”. (jachol af Israel ken? talmud lomar: lo tira le-vejtah mi-szaleg.) Dlaczego? Ponieważ „cały jej dom odziany jest w szkarłat”. (maj ta’ama? begin de-kol bejtah lawusz szanim.) Nie czytaj: „szkarłat” (szanim), lecz „pary” (sznajim): na przykład mila i pria, cicit i tefilin, mezuza i świeca chanukowa itd. (al tikrei szanim ela sznajim: kegon mila u-frija, cicit u-tefilin, mezuza we-ner Chanuka we-chule.)
Sulam
603) „A gdzie dopełniają się ich dusze? – W śnieżnym gehinomie, jak powiedziano: «Gdy Wszechmogący rozpraszał królów na niej, zabielała jak śnieg na Czalmonie»[29]. Można by pomyśleć, że dotyczy to także Israela”, że i oni są skazani na śnieg. „Dlatego powiedziano: «Nie boi się o swój dom w czasie śniegu». A dlaczego? Ponieważ: «Cały dom jej odziany jest w purpurę (szanim)». Należy czytać nie szanim (שנים – purpura), lecz sznaim (שנים – dwa), jak np.: obrzezanie i podwinięcie, cicit i tefilin, mezuza i świeca chanukowa”. Innymi słowy, są oni gorliwi w micwach, a micwy u nich są „podwójne”, ponieważ w obrzezaniu mają obrzezanie i podwinięcie, w modlitwie mają cicit i tefilin, a przy wejściu do domu – mezuzę i chanukową świecę. I dlatego nie obawiają się śnieżnego gehinomu, który przychodzi z powodu lenistwa i zaniedbania przykazań.
604) Chodź i zobacz: „Nie boi się dom jej śniegu” – to Zgromadzenie Israela, które całe jej domostwo odziane jest w szkarłat, jak powiedzieliśmy, jak napisano: „W czerwieni szat…” – odzienie surowego sądu, by pomścić się na narodach bałwochwalczych. (ta chaze, lo tira le-beitah mi-szaleg, da kneset Israel, de-ihi kol bejtah lawusz szanim, ke-ma de-amaran, dikhtiw: chamuc begadim we-gomer, lewusza de-dina kaszja, le-itpar’a me-amin akum.) I Święty, niech będzie Błogosławiony, jest gotów przywdziać odzienie czerwone i miecz czerwony, by pomścić się na czerwonych. (we-zamin Kudsza Berich Hu le-milbasz lewusza sumka, we-charba sumka, u-le-itpar’a min sumka.) Czerwone odzienie, jak napisano: „W czerwieni szat”, i napisano: „Czemu czerwone twe odzienie?”. (lewusza sumka, dikhtiw: chamuc begadim, u-ketiw: madua adom lilbuszecha.) Czerwony miecz, jak napisano: „Miecz dla Stwórcy pełen krwi”. (sejfa sumka, dikhtiw: cherew la-Haszem male’a dam.) By pomścić się na czerwonych, jak napisano: „Bo ofiara dla Stwórcy w Bocra…” itd. (u-le-itpar’a min sumka, dikhtiw: ki zebach la-Haszem be-Bocra we-gomer.) I dalej: „bo całe jej domostwo odziane jest w szkarłat”, bo pochodzi ze strony surowego sądu. (tu, ki kol bejtah lawusz szanim, de-ha mi-sitra de-dina kaszja ka-atja.)
Sulam
604) „«Nie boi się o swój dom w czasie śniegu» – to Kneset Israel, ponieważ u niej «cały jej dom odziany jest w purpurę (szanim)», jak już wyjaśniliśmy w słowach: «W szkarłatnych szatach z Bocry»[30], że jest to obłóczenie surowego sądu dla odpłaty narodom bałwochwalczym. I Stwórca będzie musiał obłóczyć się w czerwone odzienie i (wziąć) czerwony miecz, aby odpłacić Edomowi”, czyli Esawowi. „«Czerwone odzienie», jak powiedziano: «W szkarłatnych szatach», i powiedziano: «Dlaczego czerwone jest twoje odzienie»[31]. «Czerwony miecz», jak powiedziano: «Miecz u Stwórcy pełen krwi»[32]. «I odpłacić Edomowi», jak powiedziano: «Bo rzeź u Stwórcy w Bocrze». I jeszcze należy wyjaśnić: «Bo cały jej dom odziany jest w purpurę (szanim)», ponieważ ona” – Nukwa, „pochodzi od surowego sądu, i dlatego nie boi się śniegu”. Wyjaśnienie. Ponieważ śnieg – to sądy zachar, a sądy nukwy są przeciwne sądom zachara i je znoszą[33].
605) Powiedział Rabbi Icchak: Z pewnością tak jest. (amar rabi Jicchak: waddaj hachei hu.) Ale „całe jej domostwo odziane jest w szkarłat” – czym są te „szkarłaty” (szanim)? To są dawne lata, ponieważ ona zawiera się we wszystkich, i czerpie ze wszystkich stron. (ela: kol bejtah lawusz szanim – maj szanim? ilejn szanim kadmonijot, begin de-ihi itkelilat mi-kullhu, we-janeka mi-kol sitrin.) Jak napisano: „Wszystkie strumienie idą ku morzu”. (ke-dikhtiw: kol ha-nechalim holchim el ha-jam.)
Sulam
605) Powiedział rabbi Icchak: „Oczywiście, tak jest, ale trzeba wyjaśnić: «Cały jej dom odziany jest w purpurę (szanim שנים)». Czym jest ta purpura (szanim שנים)? To pradawne lata (szanim)” – czyli siedem sfirot: Chagat NeHIM, „ponieważ ona zawiera je wszystkie i karmi się ze wszystkich stron, jak powiedziano: «Wszystkie rzeki płyną do morza»[34]”. I dlatego nie boi się sądów, czyli śniegu.
606) Gdy szli, natknęli się na pewnego chłopca, który szedł do Kapotkiji z koszem wina, a pewien starzec jechał. (ad de-hawu azlei, pag’u bej be-hahu jenuka, de-hawa azil le-Kapotkija be-kastira de-chamra, we-chad sawa rachew.) Rzekł ten starzec do chłopca: „Synu, powiedz mi swój werset”. (amar hahu sawa le-hahu jenuka: beri, eima li krajich.) Odrzekł mu: „Mój werset nie jest jeden, lecz zawiąż go niżej albo chodźmy razem, a powiem ci”. (amar leih: kraj la-w chad hu, ela chut le-tata, o erkaw le-kamech, we-eima lach.) Rzekł do niego: „Nie chcę – ja jestem starcem, a ty dzieckiem, abym miał złączyć się z tobą”. (amar leih: la ba’ina, ana sawa we-ant rawja, de-atkal garmi ba-hadach.) Rzekł mu: „Jeśli tak, dlaczego pytasz o mój werset?”. (amar leih: i hachei, amaj sze’alt kraj.) Odrzekł mu: „Abyśmy szli razem drogą”. (amar: begin de-nejzel be-orcha.) Rzekł [chłopiec]: „Niech duch tego starca zginie, który jedzie, a nie zna słowa, i mówi, że nie chce iść razem ze mną”. (amar: tipach ruchach de-hahu sawa, de-hu rachew we-la jada mila, we-amar de-la jitkal ba-hadi.) Oddzielił się od tego starca i poszedł dalej drogą. (itprasz me-hahu sawa, we-azil leih be-orcha.)
Sulam
606) Gdy jeszcze byli w drodze, spotkali chłopca, który szedł do Kapadocji za osłem, na którym siedział starzec. Powiedział do niego starzec: „Synku, przeczytaj mi wersety z Pisma, które masz przy sobie”. Odpowiedział mu chłopiec: „Mam wiele wersetów, nie jeden. Tylko zejdź na dół, albo usiądę” razem z tobą „z przodu i przeczytam ci”. Powiedział mu starzec: „Ja jestem starcem, a ty dzieckiem – nie chcę się z tobą porównywać”. Odrzekł mu chłopiec: „W takim razie, po co prosiłeś mnie o wersety z Pisma?!”. Odpowiedział on: „Aby iść razem w drodze”. Powiedział chłopiec: „Niech zniknie duch tego starca, który jedzie wierzchem, nie wiedząc nic, a mówi, że nie chce się porównywać ze mną”. Odszedł od tego starca i poszedł swoją drogą.
607) Gdy Rabbi Jehuda i Rabbi Icchak dotarli [na miejsce], zbliżył się do nich [chłopiec], zapytali go i opowiedział im całą historię. (kad matu rabi Jehuda we-rabi Jicchak, karew le-gabajehu, sze’ilu leih, we-sach lon owada.) Rzekł mu Rabbi Jehuda: „Dobrze uczyniłeś, chodź z nami, usiądźmy tutaj i posłuchajmy słowa z twoich ust”. (amar leih rabi Jehuda: szappir ka awadt, zil ba-hadan, we-neitew hacha, we-niszma mila mi-pumach.) Odrzekł im: „Nie mogę, bo dziś nic nie jadłem”. (amar lon: la’ej ana, de-la achejlna joma dein.) Przynieśli chleb i dali mu. (afiku nahama, we-jheibu leih.) Wydarzył się dla nich cud: znaleźli źródełko cienkiej wody pod drzewem, napił się z niego, a oni także pili i usiedli. (itrechisz lon nisa, we-aszkachu chad nebi’a de-maja dakik tachat ilana, szatej minajehu, we-inun szatu we-jatibu.)
Sulam
607) Podszedł do nich ten chłopiec. Zapytali go, i opowiedział im tę historię. Powiedział mu rabbi Jehuda: „Dobrze zrobiłeś. Pójdź z nami, usiądziemy tutaj i posłuchamy twojego słowa”. Odrzekł im: „Jestem zmęczony, bo dziś jeszcze nic nie jadłem”. Wyjęli chleb i dali mu. Stał się cud, i znaleźli pod drzewem małe źródełko. Napił się z niego, i oni także się napili, i usiedli.
[1] Tora, Bereszit, 49:11. «Przywiązuje do winnej latorośli swojego osiołka, do szlachetnej latorośli – źrebię swojej oślicy. Prał w winie swoje odzienie i we krwi winogron swoje ubranie».
[2] Pisma, Tehilim, 121:7. «Stwórca ustrzeże cię od wszelkiego zła, będzie strzegł twojej duszy».
[3] Pisma, Tehilim, 9:18. «Powrócą grzesznicy do Szeolu – wszystkie narody, które zapomniały Wszechmogącego».
[4] Pisma, Tehilim, 121:8. «Stwórca będzie strzegł twojego wyjścia i twojego przyjścia odtąd i na wieki».
[5] Pisma, Tehilim, 80:9. «Winorośl z Micraimu przeniosłeś, wygnałeś narody i zasadziłeś ją».
[6] Pisma, Tehilim, 128:3. «Twoja żona jak winna latorośl owocująca we wnętrzu twojego domu; twoi synowie jak młode drzewka oliwne wokół twojego stołu».
[7] Błogosławieństwo na wino.
[8] Tora, Bereszit, 1:12. «I wydała ziemia roślinność, trawę wydającą nasienie według swojego rodzaju, i drzewo przynoszące owoc, w którym jest jego nasienie, według jego rodzaju. I zobaczył Wszechmogący, że to dobre».
[9] Tora, Bereszit, 1:11. «I powiedział Wszechmogący: „Niech ziemia wyda zieleń, trawę wydającą nasienie, drzewo owocowe rodzące owoc według swojego rodzaju, którego nasienie jest w nim, na ziemi!”. I stało się tak».
[10] Prorocy, Zecharija, 9:9. «Raduj się bardzo, domu Cijonu, wydaj okrzyki radości, córo Jeruszalajimu: oto twój król przychodzi do ciebie, sprawiedliwy i ocalony on, ubogi i dosiadający osła i źrebięcia, syna oślic».
[11] Prorocy, Jeszajahu, 63:1. «Któż to idzie z Edomu, w szkarłatnych szatach z Bocry, ten, który wspaniały jest w swoim odzieniu, potężny swoją siłą?! Ja, mówiący sprawiedliwie, wielki w zbawieniu!».
[12] Prorocy, Jeszajahu, 63:3. «Sam jeden tłoczyłem w tłoczni, i nie było ze Mną nikogo z narodów, i tłoczyłem ich w Moim gniewie, i deptałem ich w Mojej zapalczywości, i bryzgała ich krew na Moje szaty, i wszystkie Moje szaty zbezcześciłem».
[13] Prorocy, Szoftim, 9:12-13. «I powiedziały drzewa do winnej latorośli: „Idź ty, króluj nad nami”. Lecz winna latorośl powiedziała im: „Czyż miałabym porzucić moje wino, które rozwesela Stwórcę i ludzi, i pójść się tułać między drzewami?”».
[14] Patrz Zohar, rozdział Noach, p. 308, od słów: «„On wycisnął winogrono” – oznacza, że przyciągnął świecenie lewej linii».
[15] Patrz Zohar, rozdział Toldot, p. 18, od słów: «Gdyby nie była nukwa umiarkowanym sądem, świat nie mógłby znieść surowego sądu Jicchaka».
[16] Tora, Bereszit, 40:9-11. «I opowiedział przełożony podczaszych swój sen Josefowi, i powiedział mu: „W moim śnie, oto, przede mną winna latorośl, a na latorośli trzy gałęzie, i ona – jakby się rozwija, pojawił się kwiat, dojrzały jej grona, winogrona. I kielich faraona w mojej ręce, i wziąłem winogrona, i wycisnąłem je do kielicha faraona, i dałem kielich w rękę faraona”».
[17] Pisma, Miszlei, 4:19. «Droga niegodziwych – jak ciemność: nie wiedzą, o co się potkną».
[18] Patrz Zohar, rozdział Wajece, p. 45.
[19] Pisma, Tehilim, 80:15. «Powróć, proszę, spójrz z niebios, i zobacz, i wspomnij tę winną latorośl».
[20] Pisma, Ejcha, 2:1. «Jak we swoim gniewie okrył Wszechmogący mrokiem córkę Cijonu! Z nieba na ziemię strącił ozdobę Israela! I nie wspomniał On w dniu swojego gniewu o swoim podnóżku».
[21] Tora, Bereszit, 29:2. «I zobaczył: oto studnia na polu, a tam trzy stada małego bydła leżały przy niej, ponieważ z tej studni poili stada, a wielki kamień był na otworze studni».
[22] Patrz Zohar, rozdział Wajece, p. 92.
[23] Prorocy, Melachim I, 5:10. «I przewyższyła mądrość Szlomo mądrość wszystkich synów Wschodu i całą mądrość Micraimu».
[24] Patrz Zohar, rozdział Wajeszew, p. 264, od słów: «Inne znaczenie. «Dojrzały jej grona, winogrona» – to wino, które było przechowywane w winogronie od sześciu dni początku stworzenia».
[25] Prorocy, Jirmijahu, 2:21. «Zasadziłem cię jako szlachetną latorośl, jako najbardziej pewne nasienie; jakże więc przemieniłaś się u Mnie w zdziczałą obcą latorośl?».
[26] Tora, Dewarim, 32:32. «Bo z winorośli Sedomu ich winorośl, i z pól Amory; ich winogrona – winogrona piołunowe, grona gorzkie im».
[27] Pisma, Miszlei, 31:21. «Nie boi się ona o swój dom przy śniegu, bo cały jej dom odziany jest w szkarłat».
[28] Pisma, Tehilim, 40:3. «On wydobył mnie z dołu burzliwych wód, z grząskiego błota, i postawił moje nogi na skale, utwierdził mój krok!».
[29] Pisma, Tehilim, 68:15. «Gdy Wszechmogący rozproszy królów na niej (na tej ziemi), zabieleje jak śnieg na Calmonie».
[30] Prorocy, Jeszajahu, 63:1. «Któż to idzie z Edomu, w szkarłatnych szatach z Bocry, ten, który wspaniały jest w swoim odzieniu, potężny swoją siłą?! Ja, mówiący sprawiedliwie, wielki w zbawieniu!».
[31] Prorocy, Jeszajahu, 63:2. «Dlaczego czerwone jest twoje odzienie i twoje szaty jak u depczących w tłoczni?».
[32] Prorocy, Jeszajahu, 34:6. «Miecz Stwórcy pełen krwi, nasycony tłuszczem, krwią baranów i kozłów, tłuszczem z nerek baranów, bo rzeź u Stwórcy w Bocra, i wielkie zabijanie w ziemi Edomu».
[33] Patrz Zohar, rozdział Wajera, p. 51, od słów: «“W samym środku dnia” – właściwość sprawiedliwego».
[34] Pisma, Kohelet, 1:7. «Wszystkie rzeki płyną do morza, lecz morze się nie przepełnia; do miejsca, dokąd rzeki płyną, tam znowu powracają».