294) „I powiedział: Określ dokładnie swoją zapłatę dla mnie, a ja ci ją dam” – co znaczy „określ dokładnie”? (wa-jomer: nakva secharekha alaj, we-ettena – mai nakva?). Powiedział Rabbi Jicchak: „Ten niegodziwiec (Laban) powiedział: Ja widzę, że Jaakow patrzy tylko na kobiety (czyli: na żeńskie aspekty), i dlatego będzie mi służył” (amar Rabbi Jicchak: hahu rasza amar: ana chamei de-Jaakow la istakel ella be-nukvei, u-we-gin kach jiflach li). Powiedział: nakva secharekha – oto kobieta (nukwa), ona jest twoją zapłatą, jak na początku (amar: nakva secharekha – ha nekeva, de-ihu secharekha, kad be-kadmeita). „A ja ci ją dam” – powiedz, którą kobietę chcesz, a ja ci ją dam, i służ mi przez nią (we-ettena – ema: man nekeva istakalta bah, we-ettena, u-flach li be-gina).
Sulam
294) „I powiedział on: «Ustal sobie zapłatę ode mnie, a ja ci ją dam»”[1]. Co znaczy „ustal”? Powiedział ten nikczemnik: „Widzę, że Jaakow patrzy tylko na kobiety, i dlatego będzie mi służył”. Dlatego powiedział: „Ustal (nokwa נְקְבָה) sobie zapłatę ode mnie”, tzn. kobieta (nekewa נְקֵבָה) będzie twoją zapłatą, jak i na początku. „A ja ci ją dam” – „powiedz, która kobieta przypadła ci do gustu, a ja ci ją dam, i będziesz mi za nią służył”.
295) „I powiedział Jaakow: Nie dawaj mi nic” (wa-jomer Jaakow: lo titten li me’uma). Jaakow powiedział: „Broń mnie, że wszystko, co czynię, czynię dla czci Króla Świętego, i dlatego nie dawaj mi nic – bo moją intencją nie jest to” (amar Jaakow: chalila – de-ha ana kol ma de-avidna, le-szem jekara de-Malka Kadisza avidna, we-al da: lo titten li me’uma, de-ha lav da’atai be-hai). „Tylko jeśli uczynisz dla mnie tę rzecz…” (ella im ta’aseh li ha-davar ha-ze…).
Sulam
295) „I powiedział Jaakow: «Nie dawaj mi niczego»”[2]. Jaakow powiedział tak: „W żadnym wypadku, bo wszystko, co uczyniłem, uczyniłem dla chwały świętego Króla, a nie z powodu własnego pożądania. Dlatego nie dawaj mi niczego, ponieważ nigdy tego nie miałem na myśli”.
296) „I oddzielił w owym dniu kozły…” (wa-jasar ba-jom ha-hu et ha-tejaszim). Rabbi Elazar otworzył i powiedział: „Stwórco, kto będzie przebywać w Twoim namiocie…” – to już wyjaśniliśmy, i wyjaśnili to nasi towarzysze (Rabbi Elazar patach wa-amar: AWAJa, mi jagur be-aholecha… – ha okimna, we-okmuha chawraya). „Postępujący nieskazitelnie” – to Awraham, ponieważ gdy został obrzezany, został nazwany „nieskazitelny” (holech tamim – da Awraham, de-kad itgzar, tamim ikrei). „I czyniący sprawiedliwość” – to Icchak (u-fo’el tzedek – da Jicchak). „I mówiący prawdę” – to Jaakow, i rzeczywiście Jaakow był związany z prawdą (we-dober emet – da Jaakow, wa-daj Jaakow be-emet itdabak). A jeśli on był związany z prawdą, to dlaczego postępował wobec Labana w ten sposób? (i hu be-emet itdabak, mai ta’ama awad im Lavan ke-gawna da?).
Sulam
296) „I oddzielił on tego dnia kozły…”[3]. Powiedziano o tym: „Stwórco, kto będzie mieszkał w Twoim namiocie? Ten, kto postępuje nieskazitelnie, działa sprawiedliwie i mówi prawdę”[4]. „Postępujący nieskazitelnie” – to Awraham, ponieważ przy obrzezaniu został nazwany nieskazitelnym. „Działający sprawiedliwie” – to Icchak. „Mówiący prawdę” – to Jaakow. Oczywiście, Jaakow przylgnął do właściwości prawdy. Dlaczego więc obdzierał pręty u Labana, jak powiedziano: „I wziął sobie Jaakow pręty i okorował je”[5]?
297) Jednak Jaakow rozpoznał, że był to czas, kiedy jego szczęście było sprzyjające – że wolno człowiekowi wypróbować swoje powodzenie, zanim powróci do swojej ziemi. I jeśli jego szczęście jest obecne, to to, co robi, powiedzie się, a jeśli nie – nie powinien stawiać stopy, dopóki ono do niego nie przyjdzie (ella: Jaakow bachin sha’ta de-mazlei hava, de-szarei leih le-enasz le-mivchan shateih, ad la jatub le-ar’ei, we-i mazaleih ka’em be-ma de-avid szafir, we-i lav, la josit raglei, ad de-jislak le-gabei).
Sulam
297) Jednak Jaakow wyznaczał godzinę powodzenia we wszystkich tych działaniach, które podjął. Bowiem człowiekowi wolno wyznaczyć swój czas, zanim powróci do swojej ziemi. Jeśli powodzenie (mazal) jest z nim w jego czynach – dobrze, a jeśli nie – niech nie wyrusza w drogę, dopóki powodzenie mu się nie objawi. Ponieważ utrzymanie nie zależy od zasług, tzn. nie od czystych kelim, lecz od powodzenia, tzn. od awiutu (silnych pragnień) Malchut, na który wychodzi linia środkowa, a jej korzeń jest w dikne Arich Anpina[6]. A ziemia Israela – to Malchut, kiedy obłacza się w Imę, i jej kelim są bardzo czyste, ponieważ powodzenie (mazal) nie dotyczy Israela. Dlatego on (Jaakow) musiał przyciągnąć powodzenie, gdy przebywał poza ziemią Israela, zanim do niej powrócił. I przyciągnął je za pomocą prętów, które sporządził.
298) Chodź i zobacz: jest napisane: „I odpowie za mnie moja sprawiedliwość w dniu jutrzejszym…” – ponieważ on nie czynił tego, by wziąć dla siebie bez zapłaty, lecz wszystko czynił w prawdzie i w pełni dobrej woli. I nie tylko to – on wziął pozwolenie od Labana, i dlatego jest napisane: „Wróżbiłem i błogosławił mnie AWAJa z twojego powodu” (ta chaze: ketiv: we-anta bi tzidkati be-jom machar… – de-ha ihu la awad be-gin de-jitol mi-dileih le-maganna, ella kolla be-kuszta u-szelimu de-re’uta, we-la od ella de-ihu natel reszu mi-Lavan, u-le-da ketiv: nichashti, wa-jewaracheni AWAJa bi-gelalekha). Jak wiele czarów i metod używał Laban, i badał los Jaakowa, i znajdował, że przez Jaakowa jego szczęście wzrastało – sto owiec co miesiąc, i sto jagniąt, i sto kóz więcej niż miał przedtem (kamah charashin we-zinin awad Lavan, u-bachin mazaleih, be-ginei de-Jaakow, wa-hava aszkach be-ginei de-Jaakow, me’a ana kol jarcha, u-me’a imrin, u-me’a izzin jatir al anei).
Sulam
298) „I odpowie za mnie moja sprawiedliwość przed tobą”[7]. Przecież nie czynił tego po to, by wziąć cokolwiek od Labana za darmo. Przeciwnie – wszystko, co czynił, robił szczerze i z całym oddaniem. Co więcej, na wszystko to miał zgodę od Labana. Powiedziano o tym, że odpowiedział mu (Laban): „Wróżyłem sobie, i Stwórca pobłogosławił mnie ze względu na ciebie”[8] – ponieważ Laban stosował różne rodzaje wróżb, sprawdzając swoje powodzenie: czy może osiągnąć sukces dzięki Jaakowowi. I co miesiąc znajdował sto sztuk drobnego bydła, sto owiec i sto kóz jako dodatek do swojego stada dzięki Jaakowowi – dlatego dał mu na to zgodę.
299) Rabbi Aba powiedział: Tysiąc owiec, tysiąc jagniąt i tysiąc kóz przynosił Jaakow więcej w każdym miesiącu – jak powiedziano: „Bo mało miałeś przede mną, a rozmnożyło się bardzo, i błogosławił cię AWAJa ze względu na mnie” (Rabbi Aba amar: elef anin, we-elef imrin, we-elef izzin, hava mai’tei leih Jaakow jatir be-kol jarcha we-jarcha – he-hu de-ketiv: ki me’at aszer haja lecha lefanai, wa-jifrotz la-rov, wa-jewarech AWAJa otcha le-ragli). A błogosławieństwo z góry nie jest mniejsze niż tysiąc z każdego rodzaju – z owiec wychodziło tysiąc, z jagniąt wychodziło tysiąc, z kóz wychodziło tysiąc – na wszystko, na co spływało błogosławieństwo z góry, nie było mniej niż tysiąc – aż przez Jaakowa Laban wzbogacił się wielkim bogactwem (u-birchta de-le’ejla la ihu pachot me-elef, mi-kol zina we-zina – me-anin elef isztakach, me-imrin elef isztakach, me-izzin elef isztakach, al kol ma de-sharya birchta de-le’ejla, la pachot me-elef – ad de-be-ginei de-Jaakow, ishtallaq Lavan le-kamma otara).
Sulam
299) Sto głów drobnego bydła, sto owiec i sto kóz przynosił mu Jaakow w przydać co miesiąc. Powiedziano: „Bo mało było u ciebie przede mną, a urosło do mnóstwa, i Stwórca pobłogosławił cię dzięki mnie”[9]. A błogosławieństwo z góry – to nie mniej niż tysiąc od każdego rodzaju: od drobnego bydła – tysiąc, od owiec – tysiąc i od kóz – tysiąc. Wszystko, nad czym spoczywa wyższe błogosławieństwo, stanowi nie mniej niż tysiąc – aż do tego stopnia, że dzięki Jaakowowi Laban doszedł do wielkiego bogactwa.
Wyjaśnienie. Korzeń Labana – to lewa linia Biny. Dopóki nie przyszedł Jaakow, aby wznieść MaN i przyciągnąć linię środkową, była ona ciemna. I powiedział Laban: „Wróżyłem sobie, i Stwórca pobłogosławił mnie dzięki tobie”. A także powiedziano: „Mało było u ciebie przede mną” – ponieważ przed przybyciem Jaakowa miał niewiele, ponieważ panowała ciemność z powodu braku chasadim. Gdy zaś przyszedł Jaakow, tzn. Zeir Anpin, i przyciągnął do niej linię środkową, wtedy: „Urosło do mnóstwa, i Stwórca pobłogosławił cię dzięki mnie” – ponieważ dzięki Jaakowowi powstały trzy linie w Binie, jak powiedziano: „Trzech wychodzi dzięki jednemu”. I wtedy otrzymał Laban sfirot od Biny, które liczone są w setkach, lub od Aba, liczonych w tysiącach. Natomiast Jaakow, który przedstawia linię środkową, a nie Binę, wziął jedynie stopień Zeir Anpina, którego sfirot liczone są w dziesiątkach.
300) A kiedy Jaakow chciał wziąć swoją zapłatę (we-chad ba’a Jaakow le-natlei agrei), nie znalazł nic poza dziesięcioma z każdego rodzaju i rodzaju (la aszkach ella asara mi-kol zina we-zina), i Jaakow uznał to za wielkie bogactwo (we-Jaakow chasheiv leih le-otra sagei). Zobacz, ile wziął dla siebie z tego, co wcześniej dawał on z własnej zasługi Labanowi (chamei kamma natel mi-dileih, mi-ma de-hava jaheiv ihu bi-zchutei le-Laban). A wszystko to, co osiągnął Jaakow, nie było niczym innym, jak tylko przez siłę tych lasek, które ustawił przy trzodzie (we-kol da de-salek bei Jaakow, la hava ella bi-zroa de-inun maklot, de-szavei le-gabei ana).
Sulam
300) „Kiedy Jaakow poprosił o zapłatę, znalazł jedynie po dziesięć od każdego rodzaju” – ponieważ on jest linią środkową, Zeir Anpinem, którego sfirot stanowią dziesięć, „i Jaakow uznał to za wielkie bogactwo” – ponieważ otrzymał właściwość Daat, należącą do rosz, „i zobaczył (różnicę), ile brał od Labana w porównaniu z tym, co sam dawał Labanowi dzięki swoim zasługom”. „I wszystko, co przypadło Jaakowowi, przypadło mu dzięki tym prętom, które umieszczał przy stadzie”. Chodzi o to, że pręty – to awiut Malchut, od którego ustanawia się ekran de-chirik. I dzięki temu, że zmniejsza lewą linię z GaR do WaK, łączy ją z linią prawą. To zmniejszenie z GaR do WaK nazywane jest siłą. I dlatego powiedziano: „Wszystko, co przypadło Jaakowowi, przypadło mu dzięki tym prętom” – ponieważ dzięki temu, że przyciągnął linię środkową na ekran prętów i wyszły trzy linie w Binie w właściwości „trzech wychodzących dzięki jednemu”, Jaakow również dostąpił trzech linii w właściwości „jeden dostępuje trzech”.
301) Chodź i zobacz, jak bardzo trudził się ten doskonały Jaakow za Labanem (ta chaze kamma tarach hahu szleima de-Jaakow abatrei de-Laban). Jest napisane: „I ustawił drogę trzech dni…” (ketiw: wa-jaszem derech szloszet jamim we-gomer), a on (Jaakow) przynosił mu to całe bogactwo (wa-hawa ajitei leih kol ha-hai otera), a mimo to Laban nie chciał, aby zapłata Jaakowa była odpowiednia (we-im kol da, la ba’a Laban de-jehe agrei de-Jaakow hachai), tylko brał dziesięć z tego rodzaju i dziesięć z tamtego rodzaju i dawał mu, mówiąc: „Weź te, a jeśli urodzą, jak powiedziałeś, to w ten sposób będzie twoja zapłata” (ella netal asara min da, we-asara min da, we-jahaw leih, we-amar leih: tol hanei, we-i jolidu ke-ma de-amart, be-hai gawna jehe agrakh). To jest, jak powiedziano: „I zmienił moją zapłatę dziesięć razy” – dziesięć z tego i dziesięć z tamtego (he-hu de-ktiw: wa-tachlef et maskurti aseret monim – asara min da we-asara min da). I jest napisane: „A wasz ojciec szydził ze mnie i zmieniał moją zapłatę dziesięć razy” (u-ketiv: wa-awichen hetel bi we-hechelif et maskurti aseret monim). Jaakow starał się ze względu na Świętego, niech będzie błogosławiony, a On go pobłogosławił (esztadal batar Kudsz’a Brich Hu, u-warcheih). I ze wszystkiego, co Laban uzgadniał z Jaakowem, wycofywał się ze swoich słów i zabierał Jaakowowi wszystko, aż Święty, niech będzie błogosławiony, zlitował się nad nim i odebrał od Labana siłą (u-mi-kol ma de-szawei Laban immeih de-Jaakow, ahadar be-miluleih, u-neteil mi-Jaakow kolah, ad de-Kudsz’a Brich Hu chas aleih, u-netal mi-dileih bi-zroa).
Sulam
301) „Ileż trudził się ten, który jest doskonały” – Jaakow – „nad Labanem”. Powiedziano: „I wyznaczył odległość trzech dni drogi”[10], a on przynosił mu całe to bogactwo. I mimo to Laban nie chciał, by zapłatą Jaakowa było to, co z nim uzgodnił, lecz brał po dziesięć z jednego rodzaju i po dziesięć z innego rodzaju i dawał mu. I mówił mu: „Weź te. Jeśli urodzą się pstre i cętkowane, to będzie twoja zapłata” – tzn. niech weźmie Jaakow po dziesięć z każdego rodzaju. Dlatego powiedziano: „Ale ty zmieniałeś moją zapłatę dziesięć razy”[11] – tzn. po dziesięć z tego i po dziesięć z tamtego. „Razy” (monim מונים) – od słów „każdego rodzaju” (min-min מין-מין). O tym powiedziano: „Ojciec wasz szydził ze mnie i dziesięć razy zmieniał moją zapłatę”[12]. I za te dziesięć (części) pracował dla Stwórcy, i (Stwórca) go pobłogosławił. Z wszystkiego, co Laban uzgadniał z Jaakowem, wycofywał się i zabierał Jaakowowi wszystko, aż Stwórca ulitował się nad nim i zabrał od Labana siłą – tzn. siłą ekranu de-chirik, zwanego „pręty”, który zmniejsza lewą linię z GaR do WaK.
[1] Tora, Bereszit, 30:28. „I powiedział on: «Ustal sobie zapłatę ode mnie – i dam ją».”
[2] Tora, Bereszit, 30:31. „I powiedział: «Co więc mam ci dać?» I powiedział Jaakow: «Nie dasz mi nic, jeśli uczynisz dla mnie tę rzecz: znów będę pasał i strzegł twojej trzody».”
[3] Tora, Bereszit, 30:35. „I oddzielił on w owym dniu kozły pręgowane i z plamami, i wszystkie kozy cętkowane i z plamami – wszystko, co miało na sobie biel – i wszystkie owce brunatne, i oddał je w ręce synów swoich.”
[4] Pisma, Tehilim, 15:1–2. „Stwórco, kto będzie przebywał w Twoim namiocie? Kto zamieszka na Twej świętej górze? – Ten, kto postępuje bez skazy, działa sprawiedliwie i mówi prawdę w sercu swoim.”
[5] Tora, Bereszit, 30:37. „I wziął sobie Jaakow pręty z topoli świeżej, migdałowca i kasztanowca, i obrał na nich białe smugi, obnażając biel na prętach.”
[6] Zob. Zohar, parasza Bereszit, część 2, p. 110.
[7] Tora, Bereszit, 30:33. „I odpowie za mnie sprawiedliwość moja w przyszłości, gdy przyjdziesz sprawdzić zapłatę moją: każda koza, która nie jest cętkowana ani pstra, i każda owca niebrunatna – będzie u mnie uznana za skradzioną.”
[8] Tora, Bereszit, 30:27. „I powiedział mu Laban: «Obym znalazł łaskę w oczach twoich! Dowiedziałem się przez wróżby, że Stwórca błogosławił mi z twojego powodu».”
[9] Tora, Bereszit, 30:30. „Bo mało było u ciebie przed moim przyjściem, a rozrosło się bardzo – i błogosławił Stwórca tobie z mego powodu. A teraz – kiedyż i ja uczynię coś dla mojego domu?”
[10] Tora, Bereszit, 30:36. „I ustanowił on odstęp drogi trzech dni między sobą a Jaakowem. A Jaakow pasł pozostały inwentarz Labana.”
[11] Tora, Bereszit, 31:41. „Oto dwadzieścia lat byłem w domu twoim: służyłem ci czternaście lat za dwie córki twoje i sześć lat za trzodę twoją, a zapłatę moją zmieniałeś dziesięć razy.”
[12] Tora, Bereszit, 31:7. „Ojciec wasz szydził ze mnie i dziesięć razy zmieniał moją zapłatę, ale Wszechmogący nie pozwolił mu wyrządzić mi szkody.”